Administrator

Administrator

 የአፕልና የሳምሰንግ ሽያጭ ቀንሷል

     በ2019 የፈረንጆች አመት የመጀመሪያው ሩብ አመት አለማቀፍ የሞባይል ሽያጭ፣ የቻይናው ሁዋዌ የ50.3 በመቶ ጭማሪ ሲያስመዘግብ፣ አፕልና ሳምሰንግ ሽያጫቸው መቀነሱን ብሉምበርግ ዘግቧል፡፡
ቻይናው ሁዋዌ ባለፉት ሶስት ወራት ጊዜ ውስጥ 59.1 ሚሊዮን የሞባይል ምርቶቹን ለአለማቀፍ ገበያ ማቅረቡንና የገበያ ድርሻውን ማሳደጉን የጠቆመው ዘገባው፤ የሁለቱም ተፎካካሪዎቹ አፕልና ሳምሰንግ የሞባይል ሽያጭ መቀነሱን አመልክቷል፡፡ ሁዋዌ በአለማቀፉ የሞባይል ገበያ ያለውን ድርሻ 19 በመቶ ማድረሱንና ከፍተኛውን የገበያ ድርሻ ከያዘው የአለማችን ቁጥር አንድ የሞባይል አምራች ኩባንያ ሳምሰንግ ጋር የነበረውን የገበያ ድርሻ ልዩነት ለማጥበብ መቻሉንም ገልጧል፡፡
አይፎንን የሚያመርተው የአሜሪካው ኩባንያ አፕል በታሪኩ ከፍተኛውን የ30.2 በመቶ የሩብ አመት የሞባይል ሽያጭ መቀነስ ማስተናገዱን የገለጸው ዘገባው፤ ኩባንያው በሩብ አመቱ 36.4 ሚሊዮን ሞባይሎችን ብቻ መሸጡንና የገበያ ድርሻው ወደ 11.7 በመቶ ዝቅ ማለቱን አስረድቷል፡፡
የደቡብ ኮርያው ሳምሰንግ ኩባንያ የሩብ አመት ሽያጩ በ8.1 በመቶ መቀነስ ማሳየቱንና በ3 ወራት ውስጥ 71.9 ሚሊዮን ሞባይሎችን መሸጡን የጠቆመው ዘገባው፤ያም ሆኖ ግን በአለማቀፉ የሞባይል ገበያ ውስጥ ከፍተኛውን ድርሻ ይዞ መቀጠሉን ገልጧል፡፡
ዚያኦሚ፣ ኦፖ እና ቪቮ በአለማቀፉ ሞባይል ገበያ የሩብ አመት ሽያጭ እንደ ቅደም ተከተላቸው እስከ ስድስተኛ ያለውን ደረጃ የያዙት ታዋቂዎቹ የሞባይል አምራች ኩባንያዎች መሆናቸውንም ዘገባው አክሎ አመልክቷል፡፡
የአለማቀፉ የሞባይል ገበያ አጠቃላይ ሽያጭ ላለፉት ስድስት ተከታታይ ሩብ አመታት መቀነስ በማሳየት መቀጠሉን የገለጸው ዘገባው፤ በሩብ አመቱ በአለማቀፍ ደረጃ የተሸጡ ሞባይሎች ቁጥር በ6.6 በመቶ መቀነስ ማሳየቱንና በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ በአለማችን የተሸጡ ሞባይሎች ቁጥር 310.8 ሚሊዮን መሆኑን አመልክቷል፡፡

 ከአለማችን ታላላቅ የሙዚቃ ሽልማቶች አንዱ የሆነው የቢልቦርድ የሙዚቃ ሽልማት ባለፈው ረቡዕ ምሽት በላስ ቬጋስ በደማቅ ስነስርዓት የተከናወነ ሲሆን በምርጥ አርቲስት ዘርፍ ታዋቂው ራፐር ድሬክ አሸናፊ ሆኗል፡፡
በምርጥ ሴት አርቲስት ዘርፍ አሪያና ግራንዴ አሸናፊ ስትሆን፣ በምርጥ ካንትሪ አርቲስት ዘርፍ ሉክ ኮምብስ፣ በምርጥ ሮክ አርቲስት ዘርፍ ኢማጂን ድራጎንስ ለሽልማት በቅተዋል፡፡
በዘንድሮው የቢልቦርድ ሽልማት ምርጥ አርቲስትን ጨምሮ በተለያዩ 12 ዘርፎች ተሸላሚ የሆነውና አጠቃላይ ያገኛቸውን የቢልቦርድ ሽልማቶች ቁጥር 27 ያደረሰው ታዋቂው ድምጻዊ ድሬክ፣ በቢልቦርድ ታሪክ ብዛት ያላቸው ሽልማቶችን በማግኘት ታሪክ ሰርቷል፡፡ ታዋቂዋ ድምጻዊት ካርዲ ቢ፣ በ21 ዘርፎች ታጭታ የነበረ ቢሆንም፣ በ12 ዘርፎች ለማሸነፍ መቻሏ ተነግሯል፡፡
ቴለር ስዊፍት “ሚ” የተሰኘ የሙዚቃ ስራዋን በማቀንቀን በከፈተችው የዘንድሮው ቢልቦርድ የሙዚቃ ሽልማት ላይ ማሪያ ኬሪ፣ አርያና ግራንዴና ማዶናን ጨምሮ የዓለማችን ኮከብ ድምጻውያን ስራዎቻቸውን ያቀረቡ ሲሆን የመድረኩ መሪም ኬሌ ካርልሰን ነበር፡፡


                  ከአዘጋጁ፡-
   ጋዜጣችን አዲስ አድማስ የተመሰረተችበትን 20ኛ ዓመት ከጥቂት ወራት በኋላ ታከብራለች:: የመጀመሪያው የአዲስ አድማስ ዕትም፣ ቅዳሜ ታህሳስ 29 ቀን 1992 ዓ.ም ነበር ለአንባብያን የደረሰው፡፡ ወደ 20ኛው ዓመት በዓላችን በሚያዳርሱን ጥቂት ወራት “የአድማስ ትውስታ” በሚል በሰየምነው በዚህ አዲስ ዓምድ፤ ከቀድሞ ዕትሞች እየመረጥን ጊዜውንና ጋዜጣችንን እናስታውሳችኋለን፡፡ ከዚህ በታች የቀረበው ፅሁፍ በመጀመሪያዋ  የአዲስ አድማስ ጋዜጣ፣ (ቅዳሜ ታህሳስ 29 ቀን 1992 ዓ.ም በቅፅ 1፣ ቁጥር 1 እትም) በ“ትምህርት” ዓምድ ላይ የታተመ ነበር፡፡ በትምህርት ጥራት ማሽቆልቆል ዙሪያ የሚያጠነጥን ፅሁፍ ነው:: ለትውስታ ብቻ ሳይሆን ለንፅፅርም ይሆናል፡፡ መልካም የትውስታ ጊዜ!!

      • “ሀ” ብለው ከጀመሩ 1000 ተማሪዎች መሀል ዩኒቨርሲቲ ገብተው ከዛም ለመመረቅ የሚበቁት ቢበዙ 2 ናቸው፡፡
      • ለትምህርት የሚመደበው በጀት በየዓመቱ እያደገ ነው፡፡ የ1992 በጀት በ1986 ተመድቦ ከነበረው በጀት በእጥፍ ይበልጣል፡፡
      • 1986 … 1.1 ቢሊዮን ብር
      • 1992 … 2.2 ቢሊዮን ብር
    
      በአንፃሩ ትምህርት በየጊዜው ከድጡ ወደ ማጡ ጥድፊያ ተያይዞታል፡፡ ወቅቱ የተማሪዎች የግማሽ ዓመት ፈተና ጊዜ ነው፡፡ ግን ስለ ፈተና ማውራት “ወገኛ” የሚያስብል ነው፡፡ “ሐምሌ ነሐሴ መጣ እየገሰገሰ ምንም ሳላጠና ፈተና ደረሰ” ድሮ የቀረ አባባል ነው፡፡ “ዓመት ከመልፋት የአንድ ቀን የአይን ጥራት” ማለት “ፋራነት” ወይም የዛሬ ተማሪዎችን ሁኔታ በወጉ ካለመገንዘብ የሚመጣ ስህተት ነው:: ለፈተና ደንታ የላቸውም፡፡ እንደ ድሮ “ለመኮረጅ” የሚፈፀም ጀብድ የለም፡፡ መኮረጅ ከተቻለ ተቻለ፣ ካልሆነ ደግሞ አልሆነም፡፡
“ዘመድ እስከ አክስት፣ ትምህርት እስከ ስምንት” የሚል አመፅም ጊዜው አልፎበታል:: አሁን የሰፈነው ግድ የለሽነትና ደንታ ቢስነት (Resignation) ነው፡፡ መውደድም፣ መጥላትም የለም፡፡ “እማራለሁ” የሚል ወኔ የለም፣ “አልማርም” የሚል አመፅም የለም፡፡
ተማሪና ወላጅ ትምህርት እንደሚመኙት ወይም መሆን እንደነበረበት እንዳልሆነ ይሰማቸዋል፡፡ ሁኔታውን መለወጥ የሚቻል ግን አይመስላቸውም:: “የተማረ የት ደረሰ?” ወይም “የዘንድሮ ትምህርት፣ የዘንድሮ ተማሪ” ሲሉ ምሬታቸውንና ተስፋ መቁረጣቸውን ይገልፃሉ:: የአስተማሪው ስሜትም ይብስ እንደሆነ እንጂ የተሻለ አይደለም፡፡
“የእንጀራ ነገር ሆኖ ነው እንጂ አስተምረህ ለውጥ ስለማታመጣ መምህርነት ያስጠላል” ይላል፤ አንድ የ11ኛ ክፍል የሂሳብ አስተማሪ፡፡ ማስተማር ከጀመረ ገና አራተኛ ዓመቱ ቢሆንም፣ ጎበዝ አስተማሪ ነው እየተባለ በተማሪዎች የሚደነቅ ቢሆንም ከ4 ዓመት በፊት የነበረው ወኔ አሁን የለም፡፡ አስተማሪዎችም በትምህርት ሁኔታ እንደ ሌላው ሰው ግራ ተጋብተዋል፡፡ ለ31 ዓመታት ያስተማሩ አንድ መምህር፣ በየዓመቱ የተማሪዎች ጉብዝና እየቀነሰ፣ ስንፍና እየባሰ ሲሄድ መታዘባቸውን የገለፁት በግርምት ነው:: ዕድገት ያዩት በት/ቤቶች አጥር ላይ ብቻ ነው:: ልክ እንደ እሥር ቤት በየጊዜው በግንብ፣ በስብርባሪ ጠርሙስና በሚዋጋ ሽቦ የት/ቤቶቹ አጥር ሲረዝምና ሲጠናከር ይታያል፡፡
የትምህርት ዝቅጠት ላይ የሚሰማው ቅሬታ እስከ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ይዘልቃል:: በርካታ ዶክተሮችና ፕሮፌሰሮች፣ ከድሮ ጋር እያነፃፀሩ በዛሬዎቹ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ድክመት ያዝናሉ፣ ይማረራሉ፡፡ ዶ/ር ብርሃኑ ረዳ እንደሚሉት ከሆነ፤ ተማሪዎች መፃህፍት ማንበብን እስከ መጥላት ድረስ ሄደዋል፡፡ እንደ ምንም ፈተናን ለማለፍ እንጂ ለማወቅ አይፈልጉም፡፡
ግን በእርግጥ እንደሚታመነው ትምህርት ዘቅጧል? ትምህርት ሚኒስቴር በየዓመቱ ትምህርት ነክ በሆኑ ጉዳዮች መረጃ አሰባስቦ ያሳትማል:: በመረጃው መሰረት፣ ከአብዮቱ በፊት 1ኛ ክፍል ተመዝግበው ትምህርት ከሚጀምሩ 1000 ተማሪዎች መሀል፣ በአማካይ 172ቱ 12ኛ ክፍል ድረስ ይማሩ ነበር፡፡ ከአብዮቱ በኋላ ይህ ቁጥር በፍጥነት እየቀነሰ መጥቷል፡፡ በ1978 ዓ.ም ትምህርታቸውን ከጀመሩ 1000 ተማሪዎች፣ 12ኛ ክፍል መድረስ የቻሉት 56 ብቻ ናቸው፡፡ በ15 ዓመት ውስጥ 12ኛ ክፍል ድረስ ለመማር ብቃት ወይም ትዕግስት ያላቸው የተማሪዎች ቁጥር በሶስት እጅ ቀንሷል ማለት ነው፡፡ ከ1ሺ ተማሪዎች 172 የነበረው ወደ 56 ዝቅ ብሏል፡፡
ከዚህ ጋር፣ ሦስትን በአራት ማባዛት የማይችል የ12ኛ ክፍል ተማሪ ለማግኘት አለማስቸገሩ ይጨመርበት፡፡ ዶ/ር ልዑልሰገድ አለማየሁ እንደሚሉት፤ ማንበብና መፃፍ እንደ ነገሩ የለመዱ መሃይም የ12ኛ ክፍል ምሩቃንን ነው እያየን ያለነው:: ከ56ቱ የ12ኛ ክፍል ተማሪዎች፣ ለዩኒቨርሲቲ የሚያበቃ ውጤት የሚያገኙት 4 ወይም 5 ብቻ ናቸው፡፡ ከነዚህ ውስጥ ዲግሪያቸውን ለመቀበል የሚበቁት ቢበዛ ሁለት ናቸው፡፡ 1ኛ ክፍል “ሀ” ብለው ከጀመሩ 1ሺ ተማሪዎች፣ ዲግሪ የሚያገኙት አንድ ወይም ሁለት ናቸው፡፡
የት/ሚ አሃዝ፣ የአስተማሪዎች አስተያየትና በየአጋጣሚው የምናየው የተማሪዎች ዝቅተኛ አቅም፣ በትክክል ትምህርት አይወድቁ አወዳደቅ እንደደረሰበት ያመለክታሉ፡፡ ከዓመታት የገንዘብ ወጪ እንዲሁም የጉልበትና የአዕምሮ ድካም በኋላ፣ ተማሪዎች የሚያገኙት አንዳንድ እንግሊዝኛ ቃላትን ብቻ ነው፡፡ የኔታ ደህና አድርገው ካስቆጠሯቸው ፊደልና ቁጥር በተጨማሪ ማለት ነው፡፡ በእርግጥ ከትምህርት ቤት ከሚገኙ የእንግሊዝኛ ቃላት ይልቅ ከቪዲዮ ፊልም የሚለቃቀሙ ይበዙ ይሆናል፡፡
እያንዳንዱ የትምህርት ዘመን፣ የተማሪውን የመኖር አቅምና ችሎታ የሚያዳብር እውቀትና የማሰብ ክህሎት መስጠት ነበረበት፡፡ “ትምህርት ያገኘ የሚሰራውን አያጣም” እንደሚሉት ዶ/ር ልዑልሰገድ፡፡ አሁን ግን ለጥቂት ጠንካራ ልጆች ካልሆነ በቀር ትምህርት ለኑሮ የሚያበረክተው አስተዋፅኦ ያለ አይመስልም፡፡ 12ኛ ክፍልን ከጨረሰ ተማሪ ይልቅ የት/ቤትን በር ያልረገጠ ገበሬ፣ የበለጠ የመኖር ብቃት፣ ለመኖር የሚያስችል እውቀት አለው፡፡ አርሶና ኮትኩቶ ራሱን ያኖራል፡፡
ተማሪ ከክፍል ክፍል ሲሸጋገር እውቀቱ እየሰፋ፣ የማሰብና የመፍጠር ችሎታው እየጨመረ መሄድ ነበረበት፡፡ እያወቀ፣ እየበሰለ ሲሄድ ራሱን የቻለ፣ በራሱ የሚተማመን ስለዚህም ደግሞ ደስተኛና ሰውን አክባሪ ይሆናል፡፡ እየሆነ ያለው ግን ተቃራኒው ነው:: ጭራሽ በመጀመሪያ የትምህርት ዓመታት ያወቃቸው መሰረታዊ የሳይንስ ፅንሰ ሃሳቦች ዓመታት ባለፉ ቁጥር እየደበዘዙበት ይሄዳሉ፡፡ የተካነው የማሰብ ብልሃት ይሳሳል፣ ይጠፋል፡፡ ከዓመታት የት/ቤት ምልልስ በኋላ አዕምሮው በውዥንብር የተዋጠ. በራሱ የማይተማመን፣ ደስታን ማጣጣም የማይችል፣ ስነ ምግባር የጎደለው ወጣት ብቅ ይላል:: “የተማረ የት ደረሰ?” ሲባል መልሱ ይህ ነው፡፡ ይህ ብቻ አይደለም፡፡ የሃገሪቱ የትምህርት ፖሊሲም እንደሚያምነው፣ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ቁምነገር ያለው ምርምርና ጥናት የሚያካሂዱ “ችግር ፈቺ ምሁራን”ን ለማፍራት አልቻሉም:: በአብዛኛው ከተቋማቱ የሚወጡ ምሁራን፣ የመንግስት ቢሮክራሲ ምቹ ዕቅፍን የሚመኙ ናቸው፡፡ በአጠቃላይ የኢትዮጵያ ትምህርት የቅርብ ጊዜ ታሪክ “የውድቀት ታሪክ” ሊባል ይችላል፡፡
ማን ተሻለ? የመላ ያለህ
የ31 ዓመት የማስተማር ልምድ ያካበቱት አስተማሪ፣ የተማሪዎች አቅም ከዓመት ዓመት እየተመናመነ እንደሆነ ቢገልፁም “ለምን ይሆን? ምን ይሻላል?” ተብለው ሲጠየቁ፣ እርግጠኛ መልስ አልነበራቸውም፡፡ ጥያቄዎቹ ሁሌም ግራ የሚያጋቧቸውና የሚያስጨንቋቸው እንደሆኑ ነው የገለፁት፡፡ ይሁንና የትምህርት ቤት አጥር ማስረዘም ዋጋ እንደሌለው ጠቁመው፣ ከመደበኛው ትምህርት ጎን ለጎን ከባህል ጋር የተያያዘ የስነ ምግባር ትምህርት ለመስጠት ቢሞከር ይሻላል ብለዋል፡፡
ሥነ ምግባር
 ስለ ትምህርት ውድቀት ሲነገር የተማሪዎች ስነ ምግባርም አብሮ ይነሳል፡፡ የተማሪዎች ለትምህርት ደንታ ቢስ መሆንና ጠቅላላ የስነ ምግባር እጦት ለትምህርት ውድቀት አስተዋፅኦ እንዳደረገ የሚያምኑ አሉ፡፡ ባለፉት ጥቂት ዓመታት ትምህርት ሚኒስቴር፣ ስነ ስርዓትን በተመለከተ ጠንካራ ዕርምጃዎችን ወስዷል፡፡ የት/ቤቱ አጥሮችን ከማጠናከር ጀምሮ በዓመት ከ20 ቀን በላይ የቀረ ተማሪን እስከ ማባረር፣ ተማሪዎች ዩኒፎርም እንዲለብሱ፣ በትምህርት ቤቶች የወላጅ፣ የዲሲፕሊን እንዲሁም የተማሪ ኮሚቴዎች እንዲቋቋሙ ማድረግ ወዘተ …፡፡ የተሰራው መጥፎ ነው ባይባልም፣ መፍትሄነቱ ግን ሲበዛ አጠራጣሪ ነው፡፡
ታላቋ የትምህርት ሰው ማሪያ ሞንቴሶሪ፤ “ሰው በተፈጥሮ የማወቅ ፍላጎት ስላለው፣ ልጆች እንዲማሩ፣ እንኳን ቅጣት … ሽልማትም አያስፈልጋቸውም” ትላለች፡፡ መጠነኛ እገዛ ካገኙና ሁኔታዎች ከተመቻቸላቸው፣ ልጆች ከምንም በላይ በትምህርት፣ በእውቀት፣ በምርምር የሚደሰቱና የሚመሰጡ እንደሆኑ ዶ/ር ሞንቴሶሪ ትገልፃለች:: በተግባርም ሰርታ በማሳየት፣ በመላው ዓለም ታዋቂነትንና አድናቆትን አግኝታለች፡፡ ልጆች ትምህርት ካገኙ ደስተኛና መልካም ስነ ምግባር የተላበሱ ይሆናሉ ነው፣ እሳቤው፡፡ ዶ/ር ልዑልሰገድ በዚህ ይስማማሉ፡፡ ወጣቶች ለእንዝህላልነትና ለምግባረ ብልሹነት የተጋለጡት ትምህርት ስላላገኙ ነው ይላሉ፡፡ ዶ/ር ልዑልሰገድ፣ ወጣቶች ትምህርት አላገኙም ሲሉ ት/ቤት አጥተዋል ማለታቸው ሳይሆን ት/ቤት ሄደው የሚያገኙት ነገር የላቸውም ማለታቸው ነው፡፡
ማንም ሰው ጥቅም የሌለውን ነገር እንዲወድ ወይም እንዲያከብር አይጠበቅም፡፡ ተማሪዎች ከት/ቤት ይገኛል የሚባለው ጥቅም እንደሌለ ሲያዩ፣ ት/ቤትን እንደ እስር ቤት ቢመለከቱ፣ አስተማሪን ቢንቁና ቢያላግጡበት አያስገርምም፡፡ በተለይ የመምህራን ስድብ፣ ግርፍያና ምክንያት አልባ ባህሪይ ሲታከልበት:: የትምህርት ውድቀት ከተማሪዎች ስነ ምግባር ጉድለት የመጣ አይደለም፡፡
በተገላቢጦሹ፣ የትምህርት ውድቀት፣ የተማሪዎቹ ምግባረ ብልሹነትን አባብሷል:: በባህሪያቸው መጥፎ የሆኑ ጥቂት ተማሪዎች ይኖሩ ይሆናል፡፡ አብዛኞቹ የስነ ምግባር ጉድለት የሚታይባቸው ተማሪዎች ግን ትምህርት ስላጡ እንጂ በባህሪያቸው መጥፎ ስለሆኑ አይደለም:: ከዚህ በተጨማሪ የተማሪዎች ስነ ምግባር ጉድለት የተጋነነ ነው፡፡ የመጨረሻ አስቸጋሪ የሆነው ተማሪ ሳይቀር ጎበዝ አስተማሪን ያከብራል፡፡ ለነገሩ የአንደኛና የሁለተኛ ክፍል ተማሪዎች፣ የትምህርት ድክመት፣ እንዴት በስነ ምግባር ጉድለት ሊሳበብ ይችላል?
ሥርዓተ ትምህርት
ት/ሚኒስቴር ይበጃል ያለውን አዲስ ስርዓተ ትምህርት ቀርፆ፣ ከ1ኛ እስከ 9ኛ ክፍል ተግባራዊ አድርጓል፡፡ በሚቀጥሉት 3 ዓመታትም በተቀሩት ክፍሎች በየደረጃው እንዲሰራበት ታቅዷል:: የሥርዓተ ትምህርት ዋነኛ መገለጫ መማሪያ መፃህፍት ናቸው፡፡ ለዚህም አዳዲስ መፃህፍት ተዘጋጅተው ታትመዋል፡፡
በቀድሞው ስርዓተ ትምህርት መሰረት በፖለቲካ፣ ታሪክ፣ እንግሊዝኛና አማርኛ መፃህፍት ውስጥ ታጭቀው የነበሩት ኢ-ሳይንሳዊ የማርክሲዝም ቀኖናዎችና ፕሮፓጋንዳዎች እንዲወጡ ተደርጓል:: ሌላው ለውጥ የትምህርቱ ደረጃ ከፍ መደረጉ ነው:: ለምሳሌ የ9ኛ ክፍል ትምህርት የነበረው የ7ኛ ክፍል ተማሪዎች እንዲማሩት ተደርጓል፡፡ ለትምህርት ጥራት እንደሚያግዝ በት/ሚኒስቴር የታመነበት የሥርዓተ ትምህርት ለውጥ ከሞላ ጎደል ተጠናቋል፡፡
ሥርዓተ ትምህርት፣ ለትምህርት ጥራት ወሳኝ እንደሆነ ብዙዎች የትምህርት ባለሙያዎች ይስማሙበታል፡፡ የአዲሱ ሥርዓተ ትምህርት ለዚህ ወሳኝ ሚና ብቃት ይኑረው አይኑረው ግን ብዙዎችን ያከራክራል፡፡ ለምሳሌ በደቡብ ህዝቦች ክልል፣ ከ1990 ዓ.ም የ8ኛ ክፍል ተማሪዎች 27 በመቶ ያህሉ ነበር የወደቁት፡፡ አዲሱ ሥርዓተ ትምህርት በ8ኛ ክፍል ተግባራዊ በሆነበት በ1991 ዓ.ም ግን ከ50 በመቶ በላይ ወድቀዋል፡፡
ትምህርቱ፣ ካላቸው የማስተማር አቅም በላይ ሆኖ፣ መምህራን ለት/ሚኒስቴር ቅሬታ ማሰማታቸውን በማስረጃነት ጠቅሰው “አዲሱ ሥርዓተ ትምህርት የኢትዮጵያን ሁኔታ ያላገነዘበ ነው” ይላሉ ምሁራን፡፡ በፖሊሲ ደረጃ የ1ኛ ደረጃ ት/ቤት መምህራን ቢያንስ የዲፕሎማ ምሩቃን መሆን አለባቸው፡፡ ሆኖም በት/ሚኒስቴር መረጃ መሰረት፣ ወደ 110 ሺ ከሚጠጉ የ1ኛ ደረጃ መምህራን መሃል መመዘኛው የሚያሟሉ 7ሺ አይሆኑም፡፡
መመዘኛውን ከሚያሟሉት መምህራን ውስጥ ደግሞ 20 በመቶ የሚገኙት አዲስ አበባ ነው፡፡ ያም ሆኖ፣ ባለፈው ዓመት፣ በ8ኛ ክፍል ፊዚክስና ኬሚስትሪ ለማስተማር አቅም ያለው አስተማሪ ባለመሟላቱ፣ ለወራት ሳይማሩ ለፈተና የተቀመጡ ተማሪዎች አሉ፡፡ በክልሎች ሊኖር የሚችለውን ሁኔታ መገመት ይቻላል፡፡
ሌላው አስቸጋሪ ሁኔታ በአዳዲሶቹ መፃህፍት የሚታየው የማስተማሪያ ዘዴ ነው፡፡ እንኳን ተማሪዎች አስተማሪዎችም መፃህፍቱን አንብበው ለመረዳት ተስኗቸዋል፡፡ አዳዲሶቹ መፃህፍት ግንዛቤና ዕውቀትን ሳይሆን ሽምደዳ - በቃል መያዝና ማነብነብን የሚያበረታቱ ናቸው፡፡ ለምሳሌ የአሲድ ምንነትን ሳያውቁ፣ የተለያዩ የአሲድ ዓይነቶችን አስቸጋሪ ስሞች እንዲሸመድዱ ያደርጋል፡፡
ጎበዙ ተማሪ በቃሉ ሊይዛቸው ቢችልም፣ ፈተና አልፎ ዓመቱ ሲያልቅ ተጠራርገው ከአእምሮው ይጠፋሉ፡፡ ባይጠፉም ምንም አይፈይዱለትም፣ አያውቃቸውምና፡፡
ዶ/ር ሞንቴሶሪ እንደምትለው፤ የትምህርት ዋነኛ ዓላማ፣ ተማሪዎች አንዳንድ ነገሮችን ሲያውቁ፣ በዛውም በጣም አስፈላጊ የሆነውን የማሰብ፣ የመመራመር ክህሎት እንዲያዳብሩ ማድረግ ነው:: ተማሪዎች ራሳቸው እየሞከሩ፣ ቢያንስ ቢያንስ ሙከራዎችን ከመፃህፋቸው እያነበቡ ካልተማሩና መሸምደድ ላይ ካተኮሩ፣ ምንም ሳያውቁ፣ የማሰብና የማገናዘብ ክህሎት ሳይካኑ ይቀራሉ፡፡ በዚህ መመዘኛ አዲሱ ሥርዓተ ትምህርት አሳሳቢ የሆነውን የትምህርት ዝቅጠት ያቃልላል ተብሎ አይታሰብም:: ሥርዓተ ትምህርቱ ጥሩ ቢሆን እንኳ የትምህርት ጥራት ይሻሻላል ማለት አይቻልም፡፡ ት/ቤቶቻችንን እኮ እናውቃቸዋለን፡፡
የግል ት/ቤቶች
የአሜሪካ መንግሥት ለትምህርት የሚመድበው በጀት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ በ1960 ሲያወጣ ከነበረው 345 ዶላር፣ በ1996 ለአንድ ተማሪ በዓመት ወደ 6 ሺ ዶላር እስከ ማውጣት ደርሷል (World Almanac ‘97):: የአገሪቷ የትምህርት ጥራት መመዘኛ ፈተና (SAT) የሚያመለክተው ግን ከ1963 እ.ኤ.አ ጀምሮ ያለማቋረጥ የተማሪዎች አቅም እየቀነሰ መምጣቱን ነው፡፡ የአሜሪካ ህዝብ በሁኔታው እጅጉን ከመጨነቁ የተነሳ ሮናልድ ሬገን ለፕሬዚዳንትነት ሲወዳደሩ፣ ለትምህርት ዝቅጠቱ መፍትሄ እንደሚሰጡ በምረጡኝ ዘመቻቸው ወቅት ያነሱት አብይ ነጥብ ነበር፡፡ ሬገን፣ የትምህርት ሚኒስቴር መ/ቤት እንዲፈርስና ለትምህርት የሚመደበው በጀት ለእያንዳንዱ የተማሪ ወላጅ እንዲሰጥ ነበር ሃሳባቸው፡፡
አንድ ተማሪ በግል ት/ቤት ለመማር በአማካይ በዓመት ከ2 እስከ 3ሺ ዶላር ይበቃዋል፡፡ ለምሳሌ ለሁለት አመት የኮሌጅ ትምህርት የሚከፍለው 6,316 ዶላር ነው (World Almanace ‘97):: በፕሬዚዳንት ሬገንና በደጋፊዎቸው ሃሳብ መሰረት፣ ለትምህርት ውድቀት ዋነኛ ምክንያት የመንግስት ት/ቤቶች ናቸው፡፡ የመንግስት ት/ቤቶች፣ ወላጆች፣ የልጆቻቸውን የትምህርት ሁኔታ እንዳይከታተሉ እንቅፋት ይሆናሉ፡፡ ብዙ ሰው ሃሳቡን በመንግስት ላይ ይጥላል፡፡ የልጆቻቸውን ትምህርት በጥብቅ የሚከታተሉ ጠንካራ ወላጆች እንኳ ልጆቻቸውን ራሳቸው ካላስተማሩ እምብዛም ለውጥ አያመጡም:: ት/ቤት ድረስ ሄደው በአስተማሪው ወይም በትምህርቱ አይነት ላይ ቅሬታና አስተያየት ለመስጠት ቢፈልጉ የሚሰማቸው አይኖርም:: ደካማና ባለጌ አስተማሪን የሚያባርር ወይም ትጉህና ጎበዝ አስተማሪን የሚንከባከብ የመንግስት ት/ቤት አይኖርም፡፡ ካባረረም በግል ቂምና ጥላቻ እንጂ ለትምህርት ጥራት በመጨነቅ አይሆንም:: ለትምህርት ጥራት የሚጨነቅ፣ ተጨንቆ ለውጥ ለማስገኘት የሚያስብ፣ ያሰበውን የሚተገብር ወይም ለመተግበር የሚችል ሰው፣ የመንግስት ት/ቤት ውስጥ አይገኝም፡፡
የትምህርት ጥራት እንዲኖር ት/ቤቶች ባለቤት ሊኖራቸው ይገባል፡፡ የሚሰጠው ትምህርት ጥራት ከሌለው ደንበኞቼ ይሸሹኛል ብሎ የሚጨነቅ፣ የትምህርትን ጥራት ይበልጥ ባሳድግ ደንበኞቼ ይበዙልኛል ብሎ የሚያቅድ ባለቤት ያስፈልጋቸዋል:: ፕሬዚዳንት ሬገን፣ ት/ሚኒስቴርን የማፍረስ ሃሳባቸው በተለያዩ ምክንያቶች አልተሳካላቸውም:: ይሁን እንጂ ትምህርት ሚኒስቴር ለአንድ ተማሪ ከሚያወጣው 6 ሺህ ዶላር ግማሹ እንኳ ለወላጆች ቢሰጣቸው፣ ልጆቻቸውን በጥሩ የግል ት/ቤት ማስተማር ይችላሉ፡፡ ይህ ያልተሳካ የሬገን ሃሳብ፣ ዛሬ በተለያዩ የአሜሪካ ስቴቶች እየተሞከረ ነው፡፡
በኢትዮጵያ በጥቂት ዓመታት ውስጥ የግል ት/ቤቶች ብዛት በጣም ጨምሯል፡፡ ትምህርት ከገባበት አዘቅት የሚወጣበት ተስፋ ካለ፣ ትልቁ ተስፋ በእነዚህ ት/ቤቶች ነው፡፡ ወላጆች፣ የልጆቻቸውን ትምህርት እለት ተእለት የመቆጣጠር ባህል እንዲያዳብሩ ያደርጋል፡፡ መምህራንና ዳይሬክተሮች ከምር - የማሳወቅ ስራ ላይ መሰማራታቸውን እንዳይዘነጉ ያስገድዳል፡፡ ጠያቂ፣ ተቆጣጣሪ ወላጅ አለና፡፡
ይህ አሰራር በትንሹም ቢሆን ወደ መንግስት ት/ቤቶች ሊገባ የሚችልበት ዕድልም ይፈጠራል፡፡ ወላጆች ብዙ ብር ስለከፈሉ ብቻ ቁጥጥራቸውን፣ ክትትላቸውን ቸል ካሉ ግን ያው የግሎቹም እንደ መንግስት ት/ቤቶች ይሆናሉ፡፡

አንድ ቀን አንድ ሰው ሲሄድ በመንገድ
        የወንዝ ውሃ ሞልቶ ደፍርሶ ሲወርድ
        እዚያው እወንዙ ዳር እያለ ጎርደድ
        አንድ አዝማሪ አገኘ ሲዘፍን አምርሮ
        በሚያሳዝን ዜማ ድምፁን አሳምሮ
        “ምነዋ ሰው” ምን ትሰራለህ?”
        ብሎ ቢጠይቀው “ምን ይሁን ትላለህ?”
        አላሻግር ብሎኝ የውሃ ሙላት
        እያሞጋገስኩት በግጥም ብዛት
        ሆዱን አራርቶልኝ ቢያሻግረኝ ብዬ፤
        አሁን ገና ሞኝ ሆንክ ምነዋ ሰውዬ
        ነገሩስ ባልከፋ ውሃውን ማወደስ
        ግን እንደዚህ ፈጥኖ በችኮላ ሲፈስ
        ምን ይሰማኝ ብለህ ትደክማለህ ከቶ
        ድምፁን እያሽካካ መገስገሱን ትቶ
                                          ***
        ምክር
        ተግሳፅም ለፀባይ ካልሆነው አራሚ
        መናገር ከንቱ ነው ካልተገኘ ሰሚ
        ከበደ ሚካኤል
                                         ***
ከበደ ሚካኤል በዚህ “አዝማሪና ውሃ ሙላት” በሚል ግጥማቸው ብዙ ብለውናል፡፡ ውሃውም ግጥምና ዜማ ሊሰማ ሲቆም፣ አዝማሪው ወንዙን ያቋርጣል ለማለት ነው፡፡ ያም ሆኖ ውሃው መገስገሱን እንደማይተው መንገደኛው እየመከረው ነበር፡፡ አንድም ተፈጥሮን በጥበብ የመቆጣጠሩን ነገር በይቻላል - አይቻልም ከራሳችን ጋር  ሙግት እንገጥም ዘንድ በሩን ሲከፍቱልን ነው! ተፈጥሮን በጥበብ መቃኘት ምን ያህል ይቻላል? ጥበበኞቻችን በዚህ ጉዳይ ላይ ምን ሀሳብ ይኖራቸው ይሆን? ማንስ ለውይይት ይጠራቸዋል? እንደ ሎሬት ፀጋዬ፤
“ዝም ብንል ብናደባ ዘመን ስንቱን አሸክሞን
የጅልነት እኮ አደለም፣ እንድንቻቻል ነው ገብቶን”
(ማነው ምንትስ?)
ወይም፡-
የማይሰማ ወጪት ጥጄ እፍ ስል
የከሰመ ፍም
የሰው ቁስል ስዘመዝም
እኔ ለኔ ኖሬ አላውቅም”
ዞሮ ዞሮ ያው በጥበብ አፍ ህይወትን መግለፅ ነው፡፡
ጥበብ አንደበቷ ይፈታ ዘንድ ዲሞክራሲና ፍትህ - ርትዕ በማያወላዳ መንገድ የነፃነት መገለጫ መሆኑ እጅግ አስፈላጊ ነው፡። ለሀገራችን ኢ-ዲሞክራሲም፣ የይስሙላ-ዲሞክራሲም (Pseudo-democracy) አይበጃትም፡፡ ሀቀኛውንና ለእኛ ሁነኛ ነው የምንለውን ዲሞክራሲ ልቅም፣ ንጥር አድርገን ማወቅ ከብዙ አባዜ ያድነናልና እንምከርበት፡፡ አይዞን አልፈረደም፡፡ ለኢትዮጵያ የሚረፍድ ጊዜ የለም፡፡ አምላኳ ይጠብቃታል፡፡ ራሳችንን ካላፈረስን አገራችን አትፈርስም፡፡ በማንም ትከበብ በማን ማንነቷን የሚነጥቃት አንዳችም ኃይል አይኖርም፡፡ ተዓምራቷ ገና ያልተገለጠ አገር ናት! ገና ያልተገለጠን ተዓምር መገደብ አይቻልም፡፡ ፍፁም ልብ ያለውን ህዝብም ልቡናውን መንጠቅ አይቻልም፡፡ ልቡናው ከፍቅር፣ ከአንድነትና ከጀግንነት ድርና ማግ የተዳወረ ነውና፡፡
ብዙዎች ያልተዘመረላቸው ጀግኖች ኖረውላታል፡፡ ብዙዎች ያልተዘመረላቸው ጀግኖች ሞተውላታል፡፡ ብዙዎች ያልተዘመረላቸው በመኖርና በመሞት መካከል አሳር አበሳቸውን አይተውባታል፡፡ ደረጃዋን ጠብቀውና ዕድሜዋን አትብተው ፍሬ የሚያፈሩላት አንበሶች ግን መቼም አጥታ አታውቅም! ያኖሯትም እኒሁ ጀግኖች ልጆች ናቸው! እኒህን ጀግኖች ይባርክልን፡፡ ባለፈው ስራችን ትንሳኤ ያስፈልጋታል ብለን ነበር፡፡ ዛሬ ደግሞ ዳግማይ ትንሳዔ ያስፈልጋታል፡፡ የኢኮኖሚ ትንሳዔ ያሻታል፡፡ የባህል ትንሳኤ ያሻታል፡፡ የፖለቲካ ዳግማይ ትንሣዔ ግዴታዋ ነው፡፡ ሁሉ ነገር ሲጀመር ያለቀ የሚመስለንን ስሜት ካልገታነው፣ ወደፊት የመራመድ ሀሳባችንን ያኮላሽብናል! ስለዚህ እንጠንቀቅ፡፡ መንገዳችንን እንወቅ፡፡ ህልውናችንን እንለይ!
በሀገራችን ሰራን ከምንለው ያልሰራነው እንደሚበዛ ልባችን ያውቀዋል፡፡ ካጠናነውም ያላጠናነው እንደሚበረክት ማንም ጅል አይስተውም፡፡ ለዚህ ሁሉ ደግሞ አደብ የገዛ፣ ልቡ የበዛ የሰው ኃይል እንደሚያስፈልገን ጧት ማታ ልናስብበት የሚገባን ሥርዓተ - ዕሳቤ ነው!
ፀጋዬ ገ/መድህን (ሎሬት) በአፄ ቴዎድሮስ መንፈስ ውስጥ ሆኖ፤
“ያለፈ ጥረታችንን ሳስታምመው ትዝ ሲለኝ
ከሞከርነው ነገር ይልቅ ያልሞከርነው ነው ሚቆጨኝ”
የሚለን እናቱም አባቱም ይሄው ነው፡፡ ቃለ - ህይወት ያሰማልን!

   የቀድሞው ፕሬዚዳንት ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ ድንገተኛ ህልፈት፣ ለኛም አስደንጋጭ ነበር፡፡ ላለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ገደማ፣ የአዲስ አድማስ ጋዜጣ ቤተሰብና ተባባሪ ነበሩ፡፡
በማንኛውም ጊዜ ለቃለ ምልልስ ስንጠይቃቸው፣ ሁሌም በደስታና በፈቃደኝነት ነው የሚቀበሉት፡፡  በአንዳንድ ታሪካዊና ህገ መንግስታዊ  ጉዳዮች ላይ ማብራሪያ ስንፈልግ፣
ስልካቸው ላይ መምታት ብቻ ነው፡፡ በዕውቀትና በመረጃ የደረጀ ምላሽ ይሰጡናል፡፡ እኛ ስንፈልጋቸው ብቻ ሳይሆን እሳቸውም ሲፈልጉን፣ ደውለው ወይም ቢሮ ድረስ መጥተው
ያገኙናል፡፡ ጉዳያቸውን ይነግሩናል፡፡ ለጋዜጣ የሚሆን መረጃ ያቀብሉናል፡፡
ሁልጊዜም ቃለ ምልልስ ከተደረጉ በኋላ በዚያ ዙሪያ የሚያጠነጥኑ ተጨማሪ የጥናት ጽሁፎችና ሰነዶች ይልኩልናል፡፡ ለአንባቢያን የምናቀርበውን ዕውቀትና መረጃ ለማበልጸግ
አስተዋጽኦ ማድረጋቸው ነው፡፡ "የአዲስ አድማስ ጋዜጣ  የፖለቲካና የታሪክ ተንታኝ" ነበሩ ለማለት ያስደፍራል፡፡ ያውም ያለ ክፍያ፡፡ ዶ/ር ነጋሶ፤ የጋዜጣችን የረዥም ዓመታት
አንባቢም ነበሩ፡፡ በመኖሪያ ቤታቸው ውስጥ የተከማቹት፣ የአዲስ አድማስ ዕትሞች ይህን ይመሰክራሉ፡፡  
የዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ አስከሬን ዛሬ አዲስ አበባ ገብቷል፡፡ የአዲስ አድማስ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍልና ማኔጅመንት፣ በእኚህ ጎምቱ ምሁርና ፖለቲከኛ፣ ድንገተኛ ህልፈት የተሰማውን
ጥልቅ ሃዘን እየገለጸ፤ ለቤተሰቦቻቸው፣ ለወዳጆቻቸውና ለመላው የኢትዮጵያ ህዝብ መጽናናትን ይመኛል፡፡ ፈጣሪ ነፍሳቸውን በገነት አጽድ ያኑርላቸው!!  


*ከ8 ዓመቴ ጀምሮ አባታዊ ፍቅራቸው አልተለየኝም
*የቤተዘመድ ማህበራቸው ውስጥ አባል አድርገውናል  
ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ፤ሁለት ልጆችን አሳድገውና አስተምረው ለቁምነገር እንዳበቁ ከሰሞኑ ሰማንና፣ አንደኛዋን አፈላልገን አገኘናት፡፡ ማህሌት ይርጉ ትባላለች፡፡ ከ8 ዓመቷ ጀምሮ
የዶ/ር ነጋሶ አባታዊ ፍቅርና ድጋፍ እንዳልተለያት የምትናገረው ማህሌት፤ዛሬ የባንክ  ሰራተኛ ሆናለች፡፡ ወንድሟም የራሱን ቢዝነስ እንደሚሰራ አውግታናለች፡፡ በሁለቱ ወንድምና እህት ህይወት ውስጥ ደግሞ ዶ/ር ነጋሶ አሉ፡፡ እንዴት? የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ፣ ወጣት ማህሌትን በአጭሩ አነጋግሯታል፡፡ እነሆ፡-
ዶ/ር ነጋሶን እንዴት ነው  ያወቅሻቸው?
እሳቸው ፕሬዚዳንት በነበሩ ጊዜ እናታችን ቤተ መንግስት ትሰራ ነበር፡፡ ዶ/ር፤ ሁሉንም ሰው በእኩል የሚያዩ፣ በቤተ መንግስቱ ለነበሩ ሰራተኞች በሙሉ እኩል ፍቅር የነበራቸው
 ሰው ናቸው፡፡ እናታችንን በህመም ካጣናት በኋላ፣ እኔና ወንድሜ፣ የእናታችንን ሞት እንድንረሳ አጽናንተውናል፡፡ እንዳናዝን ተንከባክበውናል፡፡ አብረናቸው እንድናሳልፍ ያደርጉ ነበር፡፡ ሁሉንም በዓላት አብረናቸው ነበር የምናሳልፈው፡፡ እንደ ቤተሰብ ነው  ግንኙነታችን፡፡ እርግጥ ቤተሰቦችና አያቶች አሉን፤ ነገር ግን ዶ/ር እና ባለቤታቸው ለትምህርት የሚያስፈልጉንን ነገሮች ሁሉ ያሟሉልን ነበር፡፡ ማንኛውንም ነገር ያደርጉልናል፡፡ በጣም ይንከባከቡን ነበር፡፡ በቁስ ከሚያደርጉልን በላይ የአባትነት ፍቅር ይለግሱን ነበር፡፡ ከቤተ መንግስት ከወጡ በኋላ ለራሳቸው ምንም ሳይኖራቸው፣ እኛን ይንከባከቡን ይደግፉን ነበር፡፡ እኛ ቤተሰባቸው ነን፡፡ እናታችንን ካጣናት ቀን ጀምሮ አባት ሆነው፣ ባለቤታቸውም እናታችን ሆነው አሳድገውናል፡፡ በጣም ነው የምንዋደደው፡፡ ይሄን ፍቅራቸውን ከቤተ መንግስት ከወጡ በኋላም አላቆሙም፡፡ ቤተሰቦቻቸው እንደ ቤተሰቦቻችን፣ እንደ እህት ወንድም ሆነው ነው የኖርነው፡፡ አሁንም የምንኖረው እንደዚያው ነው፤ ያለን ቅርርብ በጣም ጥብቅ ነው፡፡ የቤተ ዘመድ ማህበር አላቸው፡፡ በዚያ ማህበር ውስጥ እኛም አባል ነን፡፡ አባል አድርገው አስመዝግበውን፣ የቤተሰቡ አባል ሆነናል፡፡
ዶ/ር ነጋሶ ላንቺ ምን አይነት ሰው ነበሩ?
ዶ/ር ሰውን አይለያዩም፡፡ ሁሉንም በእኩል አይን ነው የሚያዩት፡፡ ባህሪያቸው በጣም የሚደንቅ ነው፤ ተምረን እንድንለወጥ ነበር የሚፈልጉት፡፡ በእሳቸው ስም እንኳ ተምረን ስራ
እንድናገኝ አይፈልጉም ነበር፡፡ በራሳችን ጥረት፣ ራሳችንን እንድንችል ነው ሲመክሩን የነበረው፡፡ ጠንክረን በራሳችን እንድንለወጥ ነበር የሚፈልጉት፡፡ አሁን እግዚአብሔር ይመስገን፣ እኔም ወንድሜም ተምረን፣ መልካም ደረጃ ላይ ነው ያለነው፡፡ ከዶ/ር እና ባለቤታቸው ጋርም እንደ ቤተሰብ አብረን ነን፡፡ እንደ አባቴ ነው የማያቸው፡፡
ከስንት ዓመትሽ ጀምሮ ነው ከእሳቸው ጋር የተቀራረብሽው?
የ8 ዓመት ወይም የ9 ዓመት ልጅ እያለሁ ነው፡፡ ከዚያ ጊዜ ጀምሮ አባታዊ ፍቅራቸው አልተለየኝም፡፡ አሁን ተመርቄ የራሴ ስራ አለኝ፡፡ የእሳቸውን መልካምነት ለመግለፅ
ይከብደኛል፡፡ እሳቸውም ባለቤታቸውም ከልባቸው መልካም ሰው ናቸው፡፡ እኛን ሳይሆን እናታችንን ነበር የሚያውቋት፡፡ እሷ እዚያ በምታገለግልበት ሰዓት በመልካም ባህሪዋ
ይወዷት፣ ያከብሯት ነበር፡፡ ከዚህ ዓለም በሞት ስትለይ እንኳ የፕሬዚዳንትነት ስልጣናቸው ሳይገድባቸው፣ በቀብር ሥነ ስርዓቷ ላይ ተገኝተዋል፡፡ ይሄን ፍቅራቸውን አሁን በቃላት መግለፅ አልችልም፡፡
በቅርቡ አግኝተሻቸው ነበር?
አዎ፤ከህልፈታቸው አስራ አምስት ቀን በፊት ተገናኝተን ነበር፡፡ በቤተ-ዘመድ ማህበራችን ላይ ተገናኝተን፣ አብረን ነበር ያሳለፍነው፡፡  
የጤንነታቸው ሁኔታ እንዴት ነበር?
እኔ እንዲህ ለሞት የሚያበቃ ህመም አላስተዋልኩባቸውም፡፡ መሞታቸውንም ማመን አልቻልኩም፡፡ ለሞት የሚያደርሳቸው ህመም አለባቸው ብዬ በፍፁም አልጠበቅሁም፡፡
አሁን አንቺና ወንድምሽ በምን ሁኔታ ላይ ነው ያላችሁት?
ያው እኔም ባንክ ተቀጥሬ እየሰራሁ ነው፣ ወንድሜም የራሱን ቢዝነስ እየሰራ ነው፡፡ እኛ እዚህ እንድንደርስ የሳቸው አስተዋፅኦ መተኪያ የሌለው ነው፡፡
ህልፈታቸውን የሰማሽበት አጋጣሚ እንዴት ነበር?
ስራ ቦታ ነበርኩ፡፡ የሰሙ ሰዎች ሊነግሩኝ አልፈለጉም ነበር፡፡ ያለንን ቀረቤታ ስለሚያውቁ በጣም ታመዋል ነበር ያሉኝ፡፡ መንገድ ላይ ሆኜ ነው ወንድሜ ድንገት መስማቷ
አይቀርም ብሎ "ሳትደናገጭ ወደ ቤት ነይ፤ ዶ/ር አርፈዋል፤ተረጋጊና ነይ" አለኝ፡፡ በወቅቱ በድንጋጤ የማደርገውን አላውቅም ነበር፡፡ ዶ/ር በጣም ነበር የሚወዱኝ፡፡ ልጄን
ሳይቀር “አያቱ መሆኔን እየነገርሽ አሳድጊው፤ “አካካ” (አያቴ ማለት ነው) እያለ ይደግ" ይሉኝ ነበር፡፡ ልጄ አሁን “አካካ” ነው የሚላቸው፡፡ ሃዘኑ መቼም ቢሆን ከውስጤ
አይወጣም፡፡ ዶ/ር፤ በማንኛውም አጋጣሚ እኛን "አሳደግኋቸው፣ ረዳኋቸው" ብለውም አያውቁም፡፡ ግን በሚያስፈልገን ነገር ሁሉ፣ ያውም ከቤተ መንግስት በወጡበት ጊዜ፣ ምንም
ሳይኖራቸው ረድተውናል፡፡

የኢፌዴሪ የቀድሞ ፕሬዚዳንት ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ። ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ በጀርመን ሀገር ህክምና ሲከታተሉ ቆይተው ከዚህ ዓለም በሞት መለየታቸው ተነግሯል።
ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ መንግስት ርእስ ብሄር በመሆን በ1987 የተሾሙ ሲሆን፥ ለ7 ዓመታትም አገልግለዋል።
በ1997 ዓ.ም በተካሄደው ምርጫ ላይ በደንቢ ዶሎ የግል ተወዳዳሪ በመሆን ፓርላማ መግባታቸውም ይታወሳል።
ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ ከወጣትናቸው እድሜ ጀምሮ በኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት እንዲዘረጋ ሲደረግ በነበረው ሂደት ውስጥ ከፍተኛ ተሳትፎ ነበራቸው።
(ኤፍ.ቢ.ሲ)

 ፕሮፌሰር ተስፋዬ ታፈሰ - በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ፣ የአፍሪካና ኦሪየንታል ጥናትና ምርምር ማዕከል፣የጂኦፖሊቲክሰና ሶቫል ጂኦግራፊ ፕሮፌሰር


                 የዛሬ አንድ አመት ገደማ ከኢሕአዴግ ውስጥ ፈንቅሎ የወጣው ኃይል (implosionary force) ለኢትዮጵያ ትልቅ እድልን ፈጥሮላታል:: የለውጥ ኃይሉ አገሪቱን ወደ ገደል ጫፍ እየገፋት የነበረውን የፖለቲካ ውጥረት እንዲረግብ ያስቻሉ ድሎችን አስመዝግቧል፡፡ እነኚህ ድሎች በተለያዩ ሚዲያዎች በተደጋጋሚ እየተዘከሩ ስለሆነ እዚህ መዘርዘሩ አስፈላጊ አይመስለኝም:: ሥልጣኑ፣ ቢሮክራሲው፣ መከላከያው፣ ደህንነቱ፣ ሐብቱ በተወሰኑ ቡድኖችና ግለሰቦች በሞኖፖል ተይዞ በነበረበት ሁኔታ እነኚህ እርምጃዎችና ስኬቶች ካለምንም እንቅፋት ይጓዛሉ ብሎ መጠበቅ የዋህነት ነው፡፡ በኔ እይታ ለውጡ አሁን ከምናየው በላይ ብዙ መሰናክሎችና ተግዳሮቶች ሊያጋጥሙት ይችሉ ነበር፡፡ በዚህም ምክንያት ነው ብዙ የፖለቲካ ተንታኞች አገሪቷ መስቀለኛ መንገድ (cross-road) ላይ ነች የሚሉት፡፡
ከላይ የጠቀስኳቸውን ውስብስብ ሁኔታዎች አቅልሎ በማየት ወይም ባለመጠበቅ እንዲሁም የለውጡን ውጤቶች አሁኑኑ ለማየት ከመጓጓት የተነሳ አላስፈላጊ ንትርክና ግጭቶች ውስጥ ለመግባት ተገደናል፡፡ ለውጥ ሂደት (process) ስለሆነ ሰፋ ያለ ጊዜና ትዕግስትን ይጠይቃል:: ‹ሮም በአንድ ቀን አልተገነባችም› እንደሚባለው ሁሉ ሁሉም የሚመኛትና የሚፈልጋት ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያም በአንድ ጀምበር ልትፈጠር አትችልም፡፡ የለውጥ ኃይሉን ቢያንስ ጊዜ በመስጠት ካላገዝነው፣ ለውጡ በሚፈለገው ጊዜና በለውጥ ኃይሉ ላይ በሚደረገው ጫና ምክንያት የሚፈጠረው ክፍተት ወዳልተፈለገ አቅጣጫ እንዳይወስደን ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ ይገባናል፡፡ ወደፊት ልናያት የምንፈልጋትን ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያን የሚመጥን የፖለቲካ አስተሳሰብና ቁመና ያስፈልገናል፡፡ በዚህ ቁመና የታነፀ እይታ (vision) ከሌለን ወደኋላ ተንሸራተን ወደጀመርንበት ቦታ ላይ እንመለሳለን (back to square one)፡፡ ይህንን ደግሞ ብዙ ኢትዮጵያውያን በተለይ ደግሞ ይህ ለውጥ እንዲመጣ የታገሉ ወጣቶች ማየት የሚፈልጉ አይመስለኝም፡፡
የለውጥ ኃይሉ ሕግና ሥርዓትን ማስከበር አለመቻል፣ አንዳንድ የፖለቲካ ኃይሎች ሃገሪቷን ከራሳቸው ዓላማ በላይ ማየት ባለመፈለጋቸው/ባለመቻላቸው አገሪቱን አደጋ ላይ መጣል፣ ወጣቱ የትግሉን ፍሬ አሁኑኑ ለማየት መቸኮል፣ ስልጣን ሳያስቡትና ሳይገምቱት ከጉያቸው ስር አፈትልኮ ያመለጣቸው ኃይሎች አርፎ ያለመተኛት አገሪቱን አጣብቂኝ ውስጥ ከቶ መስቀለኛ መንገድ ላይ እንድትቆም አድርጓታል:: ከዚህ ውስብስብ ሁኔታና አጣብቂኝ ለመውጣት የፖለቲካ ቡድኖች፣ ፓርቲዎችና ግለሰቦች ቆም ብለው በጥሞና ማሰብ ይጠበቅባቸዋል:: ይህ ካልሆነ ሁሉም ተሸናፊ የሚሆንበትና ማንም አሸናፊ የማይሆንበት ሁኔታ (lose-lose situation or zero-sum game) ውስጥ እንገባለን፡፡
በእኔ እይታ በአሁኑ ወቅት አገሪቱ ያጋጠሟትን ችግሮችና ተግዳሮቶች በሚከተሉት ዋና ዋና ጉዳዮች ከፍዬ ለማየት እሞክራለሁ፡፡
1. ማህበራዊ ሚዲያውን (ፌስቡክ ወዘተ) አግባብ ባልሆነ መንገድ አፍራሽ ለሆኑ ተግባራት መጠቀም
የማህበራዊ ሚዲያ አጠቃቀም ኢትዮጵያን ብቻ ሳይሆን ብዙ አገሮችንም እያተራመሰ ይገኛል:: በማህበራዊ ሚዲያ ላይ የማይወጣ አሉባልታ፣ በሬ ወለደ የሚል የፈጠራ ወሬ፣ የተሳሳተ ዜና እና የግልና የቡድን ስሜት የለም፡፡ አፍራሽ ማህበራዊ ሚዲያዎች ዘዴ ካልተፈጠረላቸው እሳት ለመጫርም ሆነ ነዳጅ ለመጨመር እድሉ እንዳላቸው መታወቅ አለበት፡፡ የፌስቡክና የመሳሰሉትን አፍራሽ ተግባራት ለመቀነስና ለመቆጣጠር ራሱን የፌስቡክን ኩባንያ ትብብር መጠየቅ ይቻላል ወይንም የኢትዮጵያ መንግስት አቅሙን አዳብሮ ቁጥጥር ማድረግ መቻል አለበት፡፡
ፌስቡክ የራሱ ሕግ አለው፡፡ ለምሳሌ አንደኛው ሕግ እንዲህ ይላል - ‹‹ግለሰቦችና ድርጅቶችን ለማጥቃት የሚቃጡ፣ ጥላቻ የሚያስፋፉ እና የማይፈልጓቸውን ግለሰቦችና ቡድኖች እንዲገለሉ የሚያደርጉ በፌስቡክ ቦታ የላቸውም›› ፌስቡክ እንዲህ አይነት ድርጅቶችና ግለሰቦችን አገልግሎት እንዳያገኙ ከማድረግ በተጨማሪ አክራሪዎችን የሚያደንቁና የሚደግፉ ግለሰቦችና ቡድኖች አገልግሎቱን እንዳያገኙ ያግዳል፡፡ ለምሳሌ ያህል ከሰሞኑ 12 የሚሆኑ የእንግሊዝ ቀኝ አክራሪ ፓርቲዎችና መሪዎቻቸው ላይ ፌስቡክ ማዕቀብ ጥሏል፡፡ አንድ ሦስቱን ለመጥቀስ ያህል ብሪቲሽ ብሔራዊ ፓርቲ (British National Party)፣ የእንግሊዝ መከላከያ ሊግ (The English Defence League) እና ብሔራዊ ግንባር (National Front) ይገኙባቸዋል፡፡
 2. አዲስ አበባ ‹የኔ ነች› ‹ያንተ አይደለችም› የሚለው ጊዜውን ያልጠበቀና ብዙ ነገሮችን ያላገናዘበ ንትርክ
በኔ እይታ ኢትዮጵያ ውስጥ እውነተኛ ታሪክ፣ አፈ-ታሪክ፣ ትርክትና ቀዶ ጥገና የተካሄደበት ታሪክ (doctored history) ተደባልቀው ነው ሕዝቡን ግራ እያጋቡ ያሉት፡፡ አሁን ብዙ ቅድሚያ የሚሰጣቸው ጉዳዮች እያሉ ለምን የአዲስ አበባ ይገባኛል ጥያቄ አሁን እየተነሳ መሆኑ ያጠያይቃል፡፡ የሽግግር ጊዜው አልፎ፣ አገር ተረጋግቶ፣ ዲሞክራሲያዊና ተዓማኒነት ያለው ምርጫ ከተካሄደ በኋላ በሰከነ መንፈስ ተረጋግቶ ሁሉንም ባለድርሻ አካላት ያቀፈ ውይይት አካሂዶ መፍትሔ ማምጣት ይቻላል የሚል እምነት አለኝ፡፡
3.ጋዜጠኝነትና ፖለቲካ ተንታኝነት በተሳሳተ መንገድ የአንድ ሳንቲም ሁለት ገፅታዎች መሆን
እነኚህ ሁለት የተለያዩ ሙያዎች ኢትዮጵያ ውስጥ ተደበላልቀዋል፡፡ የጋዜጠኝነት ሙያ (journalism) እና ፖለቲካዊ ተንታኝነት (political analyst) የሚገናኙበት ነገር ቢኖርም ራሳቸውን የቻሉ ሙያዎች ነው፡፡ ለዚህም ነው በዓለም አቀፍ ዜና አውታሮች (CNN, Al Jazeera, BBC ወዘተ) የሚሰሩ ጋዜጠኞች የተለያዩ ፖለቲካዊ ይዘት ያላቸው ጉዳዮች ሲኖሩ የተለያዩ ፖለቲካ ተንታኞችን እያቀረቡ የሚያወያዩት፡፡ ይህ ለውጥ ከመጣ ጀምሮ ላለፈው አንድ ዓመት የማየው ጋዜጠኞች ብቻ ሳይሆኑ ሙያቸው ከፖለቲካ እውቀት ራቅ ያሉ ሰዎች ሁሉ ተንታኝ ሆነው የተሳሳተ ትንተና ሲሰጡን ነው፡፡ ፕሮፌሽናል ፖለቲካ ተንታኞች ስላልሆኑ ወገንተኝነት ያጠቃቸዋል እንዲሁም ትንተናቸው ሚዛኑን ያልጠበቀ ይሆናል፡፡ ይህ ደግሞ በሕዝቦች መካከል ከፍተኛ የሆነ ውዥንብር ይፈጥራል፡፡ ጋዜጠኞች በሙያቸው ምክንያት የተለያዩ አቅጣጫዎችን የማየት እድል ቢኖራቸውም ከሙያቸው የሚጠበቀው ሚዛናዊነት እንዳይጎዳ ጥንቃቄ ሊያደርጉ ይገባል፡፡ ጋዜጠኞች ከወገንታዊንት የነፃ ሂሳዊ ድጋፍ (critical support) ቢሰጡ ለአገርም ለሕዝብም ይጠቅማል እላለሁ፡፡
4. የለውጡ ኃይሉ ዋልታ በረገጡ ኃይሎች መሃል መገኘት
ሃገሪቱን እየመራ ያለው ኃይል ከተወጠረባቸው ችግሮች አንዱ ይመሯቸው ከነበሩት ክልሎች ሳይቀር በተለያየ አቅጣጫ እና ሊታረቁ የሚችሉ በማይመስሉ አስተሳሰቦች መሀል መገኘት ነው፡፡ ገሚሱ ‹ለውጡ ተቀልብሷል› ሲል ሌላው ‹ቀድሞውንም ከዘር ስሌት የማይወጣ ጅምር ነበር ይላል››:: የፖለቲካ ሂደት ነውና የለውጥ ሃይሉ ይህን መሰል ጉዳዮች አይጠብቅም ነበር ብሎ መናገር ስህተት ይመስለኛል፡ ዋናው ጉዳይ ግን ጫፍና ጫፍ ተይዞ የሚጎተት ነገር ላለመበጠሱ ዋስትና ስለሊለው የለውጥ ሃይሉን ሂሳዊና ገንቢ ድጋፍ (critical support) ብንሰጠው::
5. የሩዋንዳውን የዘር ማጥፋት ዘመቻ (genocide) ባስተማሪነቱ ሳይሆን ‹እኛም ወደዛ እየሄድን ነው› ‹አገሪቷ እንደአገር መንቀሳቀሷን አቁማለች› (failed state ሆናለች) የሚሉ ግለሰቦችና ቡድኖች መፈጠር (doom and gloom የሚሰብኩ)፡-
እነኚህ እሳቤዎች እጅግ አሳሳቢ ናቸው:: በአስተማሪነታቸው ቢጠቀሱ ጠቃሚ ሊሆኑ ይችላሉ ነገር ግን ከ800,000 እስከ 1 ሚሊዮን ሕዝቦችን ሰለባ ያደረገውን የሩዋንዳውን ዘር ማጥፋት በኢትዮጵያ ሊደገም ነው/ይችላል እያሉ ማነፃፀሪያ የሚያቀርቡ ሰዎች አንድ ነገር ከማለታቸው በፊት ሁለቴ ቢያስቡ የተሻለ ነው እላለሁ፡፡ እንዲህ ያለ ጨለምነተኝነትን በቋፍ ላይ ባለችው አገራችን ላይ መለጠፍ አንድምታው ጥሩ አይሆንም፡፡
በዘር ማጥፋት ጭፍጨፋው ጊዜ በሩዋንዳ የነበረው ሁኔታና አሁን በኢትዮጵያ ያለው ሁኔታ በብዙ መልኩ አይመሳሰሉም፡፡ ሩዋንዳ ውስጥ የቤልጅየም ቅኝ ገዥዎች ቀብረውት የሄዱት ፈንጂ ነው እ.ኤ.አ በ1994 በመፈንዳት ያን ሁሉ ሕዝብ ሰለባ ያደረገው፡፡ የቤልጅየም ቅኝ ገዥዎች የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲያቸውን ተግባራዊ ለማድረግ ሁቱዎችንና ቱትሲዎችን ለመከፋፈል ይረዳቸው ዘንድ የፊት ቅርፅን በመሳል፣ የአፍንጫ ስፋትንና የከናፍር ውፍረትን በመለካት ሁቱ፣ ቱትሲ እያሉ መታወቂያ ያድሉ ነበር፡፡ በኋላ በዘር ማጥፋት ዘመቻው ጊዜ ላይ እንደታየው ያ የብሔር ማንነትን የያዘ መታወቂያ ብዙ ቱትሲዎች እንዲታረዱ አድርጓቸዋል፡፡
እርግጥ ነው እኛምጋ ሕዝቡ የተጣመረባቸውን ማህበራዊ እሴቶች (social capital) ጭምር የሚፈታተኑ ንግግሮችና አቅጣጫዎች እንዳሉ ይታወቃል፡፡ ይህን ለመግታት ሩዋንዳን መደጋገም አስተማሪ አይሆንም፡፡ ሌሎች ገንቢ የሆኑ ሂደቶች ለምሳሌ ያህል የሕዝቡን ባህልና ልምዱን ማዕከል ያደረጉ ጉዳዮች ላይ ማተኮሩ ይጠቅማል፡፡ እንደኔ የዘር ማጥፋት ዘመቻ ምን እንደሚመስልና መዘዙ ምን ያህል የከፋ መሆኑን ለማስገንዘብ የተወሰኑ የዘር ማጥፋቱን ዘመቻ የሚያሳዩትን እትሞችን ተርጉሞ ማቅረቡ ጠቃሚ ይመስለኛል፡፡ ለምሳሌ ያህል ካናዳዊው ጀነራል ዳሌር (General Dallaire) በሩዋንዳው የዘር ማጥፋት ዘመቻ ጊዜ የUNAMIR (UN Assistance Mission for Rwanda) ኮማንደር የነበሩት የፃፉት መጽሐፍ በኋላ ፊልም የሆነው - ‹‹Shaking Hands with the Devil›› እንዲሁም ‹‹Ghosts of Rwanda›› የሚለው ፊልም በማስተማሪያነቱ ልንጠቀምበት እንችላለን፡፡
6. የአገሪቱ ጤናማ ያልሆነ የኢኮኖሚ ሁኔታና የሥራ አጥነት በከፍተኛ ሁኔታ መጨመር
የሕዝብ ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ መጨመር እንዲሁም ወደ ከተሞች በተለይም ወደ አዲስ አበባ የሚደረገው ፍልሰት በኢኮኖሚው ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ እያሳደረ ይገኛል፡፡ ጤናማ ኢኮኖሚ እንዲኖረን ከተፈለገ እንዲሁም ወጣቱ ሥራ ማግኘት የሚችልበት ሁኔታ እንዲፈጠር ካሰብን አገሪቷ መረጋጋት አለባት፣ ሰዎች በፈለጉበት ቦታ ሄደው መስራት መቻል አለባቸው፣ ማንም ሰው ካለስጋት ጠዋት ወጥቶ ወደ ሥራ መሰማራት ማታ ካለስጋት ወደቤት መግባት መቻል አለበት፣ አገሪቷ ኢንቨስተሮችን መሳብ የምትችል መሆን አለባት፡፡ ባለፈው አንድ ዓመት ከላይ የጠቀስኳቸው ነገሮች በጥሩ ሁኔታ ላይ ስላልነበሩ ኢኮኖሚው ተዳክሟል፣ የዋጋ ግሽበት (inflation) እና የኑሮ ውድነት (cost of living) ወደላይ አሻቅበዋል፡፡ መንግሥት እነኚህ ነገሮችን ከግንዛቤ ውስጥ በማስገባት አገር ማረጋጋትንና ሕግ ማስከበርን ተግባራዊ ካላደረገ ኢኮኖሚው የባሰ ዘጭ ይላል፤ እንዲሁም ሥራ አጥነቱ ያሻቅባል፡፡ እንደዚህ አይነት ሁኔታዎች ሕዝብን ወደ አመፅ ሊመሩ ይችላሉ፡፡
7. ዞኖች ክልል እንሁን የሚሉበት ሁኔታ መፈጠር
እንደኔ እይታ ፌዴራሊዝም በራሱ ችግር የለውም፡፡ በቅርብ የማውቃቸው አገሮች - ጀርመንና ስዊዘርላንድ - የፌደራሊዝም አወቃቀራቸውና አተገባበራቸው በጥናትና ልምድ ላይ (በእውቀት ላይ) ተመርኩዞ ስለትሰራ ሕዝቡም እድል ተሰጥቶት ተሳታፊ አንዲሆን ተደርጎ ስለነበር አገሮቹ በጥሩ ሁኔታ ተጠቅመውበታል እየተጠቀሙበትም ነው:: የእኛው አገር ብሔር-ተኮር ፌደራሊዝም አላማውም፣ አወቃቀሩም፣ አተገባበሩም ችግር ያለበት ነው፡፡ ሥልጣን ላይ ለመቆየትም ያገለገለም ይመስለኛል፡፡ አወቃቀሩም ግራ ያጋባል - ብዙዎቹ የአገራችን አካባቢዎች ቋንቋን ማዕከል ያደረገ የፌዴራሊዝም አወቃቀር ሲኖራቸው የደቡብ ክልል ግን መልክአምድርን ታሳቢ አድርጎ የተዋቀረ ነው፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ሲዳማን የሚያክል በሕዝብ ብዛትም ሆነ በቆዳ ስፋት ከብዙ ክልሎች የማያንሰውን አካባቢ የፌደራል አወቃቀሩ ዞን ሲያደርገው ትንሽዋን city-state ሐረሪን ደግሞ ክልል አድርጓታል፡፡
ስለዚህ የኢትዮጵያ ፌደራሊዝም አወቃቀር እርስ በራሱ የሚጋጭና አንድ ወጥ ያልሆነ ነው:: አተገባበርና በጀት አመዳደቡም ላይ ከፍተኛ ችግር ያለውና ብዙ ጥያቄዎችን የሚጭር ነው:: ከላይ የጠቀስኳቸው ችግሮች ባሉበት ሁኔታ ‹ሲዳማ› እና ሌሎችም በደቡብ ክልል ያሉ ዞኖች ክልል እንሁን ብለው ቢጠይቁ የሚያስደንቅ አይመስለኝም:: እንዲያውም ወደፊትም ቁጥራቸው እየጨመረ ሊሄድ ይችላል፡፡ አሁን ትልቁ ችግር የአንዱ ጥያቄ በተመለሰበት ሁኔታ ሌላው ባይስተናገድ ምን ሊያመጣ ይችላል የሚለውን ማሰብ አለብን፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ላለፉት 25 ዓመታት የደቡብ ክልል ርዕሰ ከተማ ሆኖ ያገለገለው ‹የሃዋሳ ጥያቄ› በምን ሁኔታ እንደሚስተናገድ ካሁኑኑ ማሰብን ይጠይቃል:: ‹ምን መሆን አለበት› እና ‹የት› የሚሉትን ጥያቄዎች ለመመለስ ብዙ ስራ ይጠብቀናል፡፡ እንደኔ ‹ክልል› የሚለው ፅንሰ ሀሳብ ራሱ አግላይ (exclusionary) ነው፡፡ አሁን የሚታየው ‹የኔ› እና ‹ያንተ› ጣት መጠቃቆም እና ‹የውጡልኝ› ጥያቄ የዚህ ሰንካላ ፅንሰ-ሐሳብ ውጤት ነው:: ይህ ራሱ በፅኑ ታስቦ መስተካከል አለበት እላለሁ፡፡
8. ወደኋላ እያዩ ወደፊት ለመሄድ የሚፈልጉ ግለሰቦችና ድርጅቶች መኖር
እንደሚታወቀው በታሪክ በዓለም ላይ የተለያዩ ነገስታትና መሪዎች አገር ለማስፋፋት ሲፈልጉ፣ ቅኝ ገዥ ለመሆኑ ሲመኙ፣ ኃያልነታቸውን ለማሳየት ሲፈልጉ ወዘተ በሰው ልጆች ላይ የተለያዩ በደሎችን ፈፅመዋል፡፡ በቅርብ ጊዜ እንኳን ደቡብ አፍሪካ ከጫንቃዋ ላይ የጣለችው የአፓርታይድ አገዛዝ በጥቁሮች፣ በሕንዶችና ‹ከለርድ› በሚባሉ ክልሶች ላይ ይህ ነው የማይባል ግፍና በደል ለብዙ ዘመናት ፈፅሟል፡፡ ይህን ያየ ከአፓርታይድ ፍፃሜ በኋላ ጥቁሮች ከነጮች ጋር በሰላም ይኖራሉ ብሎ ለማሰብ አዳጋች ነበር፡፡ ግና ሆኗል የኋላውን ትተው ይቅርታ በመጠያየቅና በመቻቻል አበረው እየኖሩ ነው፡፡
ምንም እንኳን ባሁኑ ጊዚ የትኛው ትክክለኛ ታሪክ፣ የትኛው አፈታሪክ፣ የትኛው ትርክት፣ የትኛው ቀዶ ጥገና የተደረገለት ታሪክ መሆኑን ለመለየት አዳጋች ቢሆንም ኢትዮጵያ ውስጥም አነሰም በዛም በታሪካችን ችግሮች እንደነበሩ መካድ አይቻልም:: ትልቁ ነገር ከኋላው ታሪካችን ተምረን፣ ስህተቶች እንዳይደገሙ መተማመን ላይ ደርሰን ማየቱ ብቻ ነው ለአገሪቷም፣ ለሕዝቧም የሚበጀው እላለሁ፡፡
ፀሐፊውን በ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ኢ-ሜይል አድራሻ ማግኘት ይቻላል፡፡  

 ከዕለታት አንድ ቀን በአንድ መንደር በየዕለቱ የሚፈጠር አንድ ችግር ነበር፡፡ የችግሩ መንስዔ በየማታው እየሰከረ የሚመጣ አንድ ወንደላጤ መኖሩ ነበር፡፡
የሚፈጥረው ዋንኛው ችግር፣ ልክ እሱ ሲመጣ የመንደሩ ውሾች መጮህ መጀመራቸው ሲሆን“በእኔ ላይ፣ በእኔ ላይ ነው የምትጮሁት? ማን መሰልኳችሁ? ሁሌ ስመጣ ቅንጣቢ ስጋ የምሰጣችሁ እኮ ነኝ? በዓመት በዓልማ ማነው አስቦ ስጋ ይዞላችሁ የሚመጣው? ልክ እንደ ዛሬው ማለቴ ነው!?”
ውሾች መጮሃቸውን አላቋረጡም፡
ያ ሰካራምም እንደ ወትሮው ድንጋይ ይለቃቅምና መወርወር ይጀምራል፡፡ ይስታቸዋል - በስካር ዐይኑና በስካር እጁ በመሆኑ፡፡ በአካባቢው ያለውን የብረትም፣ የቆርቆሮም በር ያናጋዋል፡፡
የብረትና የቆርቆሮውን በር፣ እንዲሁም ውሾቹን ያልፍና መንገዱን ይቀጥላል፡፡ ሌላ ብረት በር ፊት ለፊት ይደርሳል፡፡ ሌሎች ውሾችም ብቅ ብቅ ይሉና ይጮሁበታል፡፡
“ኧረ በፋሲካ ምድር አታሳብዱኝ?” ይልና ድንጋዩን ሰብስቦ መወርወሩን ይቀጥላል፡፡ ይስታል፡፡ የሌሎቹን በር ይመታል፡፡ እንዲህ እንዲያ እየሆነ ለወራት ሰፈር ሲበጠብጥ ይከርማል፡፡ የሰፈሩ ሰው በዚህ ሰው ጉዳይ ላይ መመካከር ጀመረ፡፡
“እንደው የዚህን ሰካራም ነገር ምን ብናደርግ ይሻላል?”
አንዱ።-
“በራችን የተሰበረብን ሰዎች እንሰብሰብ”
ሁለተኛው፤
“ምን ልንሆን?!”
ሦስተኛው፤
“እንመካከርና፣ መፍትሄ እንድናመጣ ነዋ?!”
አራተኛ፤
“ይሄ በጣም መልካም ሀሳብ ነው! የሰፈሩ ሰው ይንቀሳቀስ፡፡ ይምከርና መላ ያብጅ እንጂ እስከመቼ አንድ ሰው ተሸክመን እንዘልቃለን? ላንዴም ለሁሌም ዘላቂ ዘዴ እንዘይድ!”
ሁሉም በሀሳቡ ተስማሙ፡፡
አንድ እሁድ ማለዳ የመንደሩ አዛውንቶች እንዲያገኙት ቀጠሮ ተያዘ፡፡
ተገኘላቸው፡፡
የፋሲካ እለት ጠዋት፡፡
እንዲህ አሉ፤ የአዛውንቶቹ ተወካይ፡-
“አየህ፤ አንተ የመንደራችን ህዝብ ውድ ወንድም ነህ፤ ስለዚህ ቀረብ ብለን ልናይህ ነው አመጣጣችን”
እሱም፤
“ስለምን ጉዳይ ልታማክሩኝ አሰባችሁ?”
ሽማግሌዎቹ፡-
“ወንድማችን፣ መቼም መጠጥ ጎጂ መሆኑን ማንም አያጣውም፡፡ አንተም ጎጂነቱን አትስተውም!”
እሱም፤
“እንዴታ! እንዴት እስተዋለሁ?”
ሽማግሌዎቹ፤
“አየህ አምሽተህ ስትመጣ ከውሾች ጋር ትጣላለህ፤ ድንጋይ ትወረውራለህ፡፡ የሰው በር ትመታለህ፡፡ ይሄ ሁሉ የመነጨው አምሽተህ በመምጣትህ ምክንያት ነው፡፡ ስለዚህ ወንድማችን ሆይ፤ እባክህ አታምሽ!”
እሱም፤
“ውይ አባቶቼ፤እንዲያው በከንቱ አደከምኳችሁ! አሁንማ ማምሸት ትቼ! አሁንማ ተመስገን ነው፡፡ እያነጋሁ ነው የምገባው!”
***
ኢትዮጵያ ትንሳኤ ያስፈልጋታል፡፡ የዲሞክራሲ መስዋዕትነቷ አብቅቶ የተባ ትንሳኤ ያሻታል፡፡ የወገናዊነት በደሏ ይሻር ዘንድ ትንሳኤ ያስፈልጋታል፡፡ የፍትህ እጦት መከራዋ ይወገድ ዘንድ ትንሳኤን ትሻለች፡፡ በዕድሜዋ ያልገጠማትን ዓይነት የመፈናቀል አደጋዋ ለአንዴም ለሁሌም ይታገድ ዘንድ “ኢትዮጵያ ታበፅዕ እደዊሃ ሀበ እግዚአብሔር” መባሉ ዛሬም መኖር አለበት (ኢትዮጵያ እጆቿን ወደ እግዚአብሔር ትዘረጋለች እንደማለት ነው) ፍትህ ርትህ ያልተጓደለባት ለአንዱ እናት፣ ለአንዱ እንጀራ እናት እንዳትሆን፣ ልጆቿ እንዲታገሉላት ትፀልያለች::  የትምህርት ሥርዓቷ ደክሞ ከሚያንቀላፋበት ቀና ብሎ ወደ ጥንቱ ጠንካራ ንቃቱ ይመለስ ዘንድ አማልክቱን ትማለዳለች፡፡ የህዝብ ጤነኝነት የአገር ጤና ነውና የጤናም ትንሳኤ ያሻታል፡፡ ከለማበት የተጋባበት እንዲሉ፣ የጎረቤት አገሮች በሽታ እንዳይተላለፍባትና ድንበሯ ይከበር ዘንድ ህዝቧ አንድነቱን እንዲጠብቅ፣ የውስጥ ጥንካሬው በይዘትም በቅርፅም እንዲታነፅ አራሽ፣ ቀዳሽ፣ ተኳሽ ልጆቿ እንዲበረቱ አምላኳን ትማጠናለች::  የዘንድሮው ትንሳኤ የተጀመረው ለውጥ የሚጠናከርበት ይሆን ዘንድ የህዝቦቿ ልቦና በቅንነትና በፍቅር እንዲከፈት ፀሎቷን ማሰማት አለባት፡፡ ከሚያወሩ አፎች ይልቅ የሚሰሩ እጆች መድህኖቿ መሆናቸውን ልጆቿ ማወቅ አለባቸው፡፡
ኢትዮጵያ በመታገል እንጂ በዕድል እንደማትለማ መገንዘብ ግዷ ነው፡፡
ዛሬም ከገሞራው ጋር፤
“… ነገሩ አልሆን ብሎ ሁኔታው ሲጠጥር
ጠጣሩ እንዲላላ የላላውን ወጥር”
…ማለት አለባት፡፡
መሪዎች የህዝብን የልብ ትርታ ማዳመጥ አለባቸው፡፡ ፖለቲካዊ ቅሬታውንና ኢኮኖሚያዊ ብሶቱን ከልብ ማዳመጥ ዋና ነገራቸው ነው፡፡ ህዝብም ጉዳዩን ሁሉ ለመሪዎች ጥሎ እጆቹን አጣጥፎ መቀመጥ የለበትም፡፡ አገር “ቀኗ ሲደርስ ትቀናለች” የምትባል የምኞት አስኳል አይደለችም፡፡ “መንገዶች ሁሉ ወደ ልማት ያመራሉ” ብሎ መመኘት በሥራ ካልታገዘ ምኞት ብቻ ነው፡፡ ዱሮ ስለ ትግል ሲወራ፤ “ጉዟችን ረዥም፣ ትግላችን መራራ ነው” ይባል ነበር፡፡ ይሄንን ሲሰብክ የቆየ ካድሬ ቀን ጎድሎበት ታሰረ፡፡ መፈክሩንፈተሸውና፤
“ይሄ አግባብ አይደለም፡፡ ‹መራራ ከሆነ አጠር ይበል፣ ረዥም ከሆነ ደግሞ ጣፈጥ ይበል እንጂ መራራም ረዥምም ማድረግ በጭራሽ በጎ አካሄድ አይደለም!” አለ አሉ፡፡
ጊዜ የማይለውጠው ነገር የለም፡፡ ለጊዜ ጊዜ መስጠት ብቻ ነው የሚጠበቅብን፡፡ ምናልባት ከደራሲ ከበደ ሚካኤል ጋር፤
“ለሁሉም ጊዜ አለው ብሏል ሰለሞን
እጠይቀው ነበር በተገናኘን
ሞት ራሱ እሚሞት ምን ጊዜ እንደሆን”
…ማለትም ያባት ነው፡፡
የዛሬውን ትንሳኤ የመንፈስ እርገት እንዲሆን ከፈለግን፣ ከልባችን እንነሳ፡፡ ከዚህ ቀደም፤
“እናትና አባቴን በጊዜ ቀብሬ
መንግሥት እጦራለሁ አንጀቴን አስሬ”
…እንል የነበረውን ቀይረን፤ ለውጡን እንዴት እናግዝ? የሚለውን አቅጣጫ ማሰብ አንድ መላ ነው፡፡ በዚህ መላ ትንሳኤውን ትንሳኤ እናደርገው ይሆናል፡፡
መልካም የትንሳኤ በዓል!!

Saturday, 20 April 2019 15:02

የግጥም ጥግ

 ሆስዕና-1
                                     (ያህያ ስንከላ)

        ይሄ ቡላ አህያ . . .
              የተሰነከለው፣
የፊት የግራ እግሩ
ከኃለኛው ጋራ 
            በጠፍር የታሰረው፣
ነጂ ፣
ጫኝ፣
አለቃው፣
ለኛ ንደነገረን . . .
    ‹ ያህያ ያልሆነ › ሃሣብ ስላለው ነው ፡፡
                   . . . // . . .
ነጂው የነገረን በቀላጤ ቋንቋ 
              በቱርጁማን ልሣን ፣
‹ ያህያ ያልሆነ › ሃሳብ ብሎ ሲባል
         ነገሩ ‘ንዲገባን ፣
እንዲለይ ልባችን
እንዲህ ያለው ጉዳይ
እውነት ለሰንካላ
             ለስር እንዲያበቃ፣
አስተርጓሚው ቀርቶ ብንሰማ ደግ ነበር
ያህያን ካህያ
ከሚሆን በስሚ
           ከበላይ ካለቃ፡፡
            . . . // . . . 
የመናገር እድል ጉዳይ የመተንተን
      ሃሣብ የማብራራት ፣
የመፈረጅ ስልጣን
ሁል ጊዜም የሚሰጥ 
ለነጂው ነውና 
           በምልአት በስፋት ፣
ያው በሰማ ባለው
እንግዲህ እንስማ
ሃሣብ የተባለን
             ያህያ ያልሆነ፣
በህሊና ሚዛን  ነገሩን እያየን
ሃቅ ብጤ ንዳለው 
      እውነት እንደሆነ ፡፡
         . . . // . . .
ነጂውን ያሰጋ ያሣብ ሁሉ አወራ
ባለቀው ሲነገር በጫኙ ሲወራ ፡፡   . . . 1

 መጮኽ ያለ ፍቃድ ፣
ለተነጂ ፍጡር
ከቶ  ማይገባ  ባህልና ልማድ ፡፡

ስልጣን ስለሌለው
     ደርሶ የመወለን ፣
ሁሌም ለተነጂ
ማሳወቅ ግድ ነው
 ለመጮኽ መለመን ፡፡

መናገር ያሰበ  እምነቱን አውጥቶ ፣
ማስፈቀድ አለበት ካላቀው ፊት ወጥቶ  ፡፡
ሸክም በዛ ብሎ
 ወይም ሰርዶ ጠፋ  ፣
አይገባምና በግላጭ በይፋ
       አህያ ሊያናፋ  ፣
እንዲህ ያለ ድፍረት
 ማሰብ መሞከሩ  ፣
ባለቃ ምልከታ
ፍፁም አህያዊ
አይሆንም ነገሩ፡፡  አይሆንም ምግባሩ፡፡
ከተነጂ መሃል
ድምፁን ከፍ አድርጎ
           ሃሳቡን ያብራራ ፣
በነጂው ብያኔ 
ሊገጥመው ግድ ነው
የሰንከላ ብይን
 የእስር መከራ፡፡

ነጂውን ያሰጋ ያሳብ ሁሉ አውራ
ባለቃው ሲነገር በጫኙ ሲወራ ፡፡ . . . 2

ጭነት በዛ ማለት 
 ሸክማችን ከበደ ፣
እንደምን ላህያ
 እንዴት ተፈቀደ ?

በተጫኞች ማበር 
በተነጂ ዕድር
መጫኛ ያላላ
 ሸክም ያዘነበለ ፣
በከበደኝ ምክንያት
          ጭነት ያጋደለ ፣
የፊት የግራ ግሩ
ከኃለኛው ጋራ
   የተሰነከለ፡፡  . . .        ስንት አለ ! ;

የሚገርመው ጉዳይ
በሰንሰለት ብዛት
 ሃሣብ ላይገታ ፣ 
የሚገርመው ጉዳይ
በጠፍር በገመድ
 ወኔ ላይመታ፣
የሚገርመው ጉዳይ
በግረሙቅ ካቴና
 እውነት ላትረታ ፣
ነጂ አበሣ  አየ
ስንቱን እያሰረ !
 ስንቱን  . . . እየፈታ  ! ! ;

ነጂውን ያሰጋ ያሳብ ሁሉ አውራ
ባለቀው ሲነገር በጫኙ ሲወራ  ፡፡ . . . 3

ተራራ እያቀሰትን
 ዳገትና ቀበት ፣
ገደል እየናጠን
 ተዳፋት ቁልቁለት ፣
ሜዳ የዳከርን
 ተጭነን ዳውላ ፣
ቀልባችን ፈርቶታል
አለቃ ነጂያች
 የያዝከው ዱላ ፣ . . .
በሚል ጥርጣሬ
ጉዞ እያጠፈኑ 
      መንገድ እያሰፉ ፣
አቅጣጫ እያበዙ
ምርጫ የጨመሩ
        ከይታ የጠፉ ፣
እንዲህ ያለ ሃሣብ
ስላልሆነ የነርሱ
       ከሰንካላም ኃላ ፣
ሊያገኙ ግዱ ነው
 የሸሹትን ዱላ ፡፡
       . . . // . . .
ነጂውን ያሰጋ
 ጫኚውን ያስፈራ
         ያሳብ ሁሉ አውራ ፣
እንደዚህ ይመስላል
ከብዙ በጥቂት
በበላይ ሲነገር
          በአለቃ ሲወራ ፡፡

ሆሣዕና-2
( ፍቱና አምጡልን )
........................
የመናገር ዕድል
ጉዳይ የመተንተን
 ሃሣብ የማብራራት ፣
ሁልጊዜም የሚሰጥ
ላለቃ ነጂ ነው 
         በስፋትምልአት ፡፡ . . .
የሚለውን ትተን
እንዲህ ያለ ጊዜ
 ብራ ወቅት ሲጋጥመን፣
በውርንጭላ ቀን
በውርንጭላ ድምፅ
በአህያ ቋንቋ 
 እንዲህ እንላለን፡፡
በገጠር ቀበሌ
              በከተማ ሸንጎ 
መቀፍደድ መሰንከል
 ሃሳብ ሰበብ አርጎ ፣
ቢመስልም ጉዳዩ 
አሣቢ መርማሪ 
 ጠያቂ የሌለበት፣
እንደመፃፉ ቃል
እንዲህ ባለ ጊዜ
ሆሣዕና ሲደርስ
ነገሩ መታየት
 መጣራት አለበት፡፡
በዝንጥፍ ዘንባባ
በቀጤማ ጎዝጓዝ
 በልልታና ሆታ ፣
ሸማ ያነጠፍን
እንድንቀበለው
መጪው ትንሳኤ ነው
የተሰነከለ የታሰረ ሁሉ
  ይለቀቅ ይፈታ ፡፡

Page 4 of 428