Administrator

Administrator

በአሜሪካ ቴክሳስ ግዛት ውስጥ ነው።የሁለት ዓመቱ ህፃን ባሬት ጎልደን ሁልጊዜ በእናቱ የሞባይል ስልክ መጫወት ይወዳል። እናቱ እንደምትለው፤ በሞባይል ስልኩ ራሱን ፎቶግራፍ እያነሳ ይዝናናል፡፡ ባለፈው ሳምንት ረቡዕ  ግን ራሱን ፎቶ በማንሳት ብቻ አልተወሰነም፡፡ እናቱን ላልታሰበ የገንዘብ ኪሳራ ዳርጓል፤ያውም የኑሮ ውድነት ጣራ በነካበት በዚህ ወቅት፡፡ ባሬት ጎልደን ድንገት በተጫነው ቁልፍ 91 ዶላር (4550 ብር ገደማ) ክፍያ ፈፅሞ 31 ቺዝ በርገሮች ያዘዘ ሲሆን 16 ዶላር (900 ብር ገደማ) ቲፕም (ጉርሻ) መስጠቱን ስካይ ኒውስ ዘግቧል፡፡
 እናት እንደተናገረችው፣ የሞባይል ስልኳን የቆለፈችው (ሎክ ያደረገችው) ነበር የመሰላት፡፡ ነገር ግን አለመቆለፏን ያወቀችው የታዘዙት 31 ቺዝ በርገሮች ተጠቅልለው ቤቷ ድረስ ሲመጡላት ነው፡፡ የ4550 ብር ቺዝ በርገሮች!
 በደቂቃዎች ውስጥ ከ5 ሺ ብር በላይ ኪሳራ የደረሰባት የህጻኑ እናት ወዲያው ሞባይል ስልኳን እንደቆለፈች የዘገበው ስካይ ኒውስ፤ ቺዝ በርገሮቹም ለጎረቤት ተከፋፍለዋል ብሏል፡፡

 የአሜሪካውያን የድንገተኛና የአደጋ ጊዜ ማሳወቂያ የስልክ መስመር በሆነው 911 በመደወል “ፕሬዚዳንት ጆ ባይደን ዘብጥያ መውረድ አለበት; ያለው የፍሎሪዳ ነዋሪ፣ ራሱ ወህኒ ተወርውሮ አረፈው።
የ29 ዓመቱ ጃኮብ ፊልቤክ ባለፈው እሁድ ለእስር የተዳረገው በተደጋጋሚ 911 በመደወል “ኢል-ቻፓ ከእስር መፈታትና ፕሬዚዳንት ባይደን ወህኒ ቤት መግባት አለባቸው” ሲል መስመሩን ያለአግባቡ በመጠቀሙ ነው ተብሏል።የ911 መልዕክት ተቀባዮች የፊልቤክ አስተያየት ከድንገተኛ ጊዜ አደጋ ጋር ምንም ዓይነት ግንኙነት እንደሌለው በመጠቆም፣ ለዚህ ጉዳይ ዳግም እንዳይደውል አስጠንቅቀውት ነበር። እሱ ግን አልሰማቸውም፡፡
ጥቂት ቆይቶ 911 ዳግም በመደወል ያንኑ ተመሳሳይ ጉዳይ ይወተውታቸው ገባ፤ “ፕሬዚዳንት ጆ ባይደን ወህኒ ቤት መወርወር አለባቸው” በማለት። ወዲያውኑ ፖሊስ ወደ ሰውየው ቤት በማምራት፣ ለምን 911 ላይ ድንገተኛ ላልሆነ ጉዳይ ደጋግሞ እንደደወለ ይጠይቀዋል፡፡ ፊልቤክም እንደለመደው፤ “ኢል-ቻፓ በነፃ ከእስር መለቀቅና ፕሬዚዳንት ባይደን መታሰር አለባቸው” ሲል ያለአንዳች ማመንታት መለሰ፡፡
በዚህም 911 ሽቦ አልባ የስልክ መስመርን ድንገተኛና ወንጀል ነክ ላልሆነ ጉዳይ ያለ አግባብ በመጠቀሙ በቁጥጥር ሥር ውሎ ዘብጥያ ወርዷል፡፡ ፊልቤክ በአንድ ሰዓት ጊዜ ውስጥ በ911 የስልክ መስመር በግምት ለሦስት ጊዜ ያህል መደወሉን የእስር ሰነዱ ያስረዳል። ለፕሬዚዳንት ጆ ባይደን የተመኘውንም እስር ራሱ አግኝቶታል፡፡

 የምክክር ኮሚሽኑ እንደቀድሞዎቹ ኮሚሽኖች እንዳይሆን ጥንቃቄ ያስፈልጋል
          ሽምግልና ሲዋረድ፣ ነባሩ ባህላችንና እሴታችን ሲረገጥ ለምን ብሎ የጠየቀ የለም
          ለትውልዱ መበላሸት ትውልዱን ብቻ ተጠያቂ ማድረግ ተገቢ አይደለም

           በአገራችን ዘላቂ ሰላም ለማስፈን ያስችላል ተብሎ ተስፋ የተጣለበት አገራዊ ምክክር በመጪው ዓመት ህዳር ወር ላይ እንደሚጀመር ተገልጿል። በአገራዊ ምክክር ኮሚሽኑ እንደተገለጸው፤ ኮሚሽኑ የቅድመ ዝግጅት ስራዎችን እያጠናቀቀ ሲሆን በቀጣዮቹ የክረምት ወራት የዝግጅት ምዕራፎቹ ይጠናቀቃሉ ተብሏል፡፡ ለዚህ አገራዊ የምክክር መድረክ መሳካት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያደርጋሉ ተብለው ከሚጠበቁ አካላት መካከል የእርቅና ሽምግልና ማህበራት፣ የሃይማኖት ተቋማትና የጎሳ መሪዎች ተጠቃሽ ናቸው። ከዚህ አንጻር በአማራ ክልል የተቋቋመውና “የአማራ ህዝብ የሽምግልና ስርዓት ማህበር” የተሰኘው ተቋም መሥራችና ፕሬዚዳንት የሆኑትን ሊቀህሩያን  በላይ መኮንን፣ የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ መታሰቢያ ካሣዬ ሰሞኑን በባህር ዳር ከተማ አግኝታ፣ ስለ ማህበሩ አመሰራረትና ዓላማ እንዲሁም ስለ አገራዊ የምክክር  ኮሚሽኑ ተስፋና ተግዳሮቶች አነጋግራቸዋለች። እነሆ፡-



              ይህንን የሽምግልናና የእርቅ ስርዓት ማህበር ለማቋቋም መነሻ የሆናችሁ ነገር ምንድነው? ማህበሩስ የተቋቋመው መቼ ነው?
ማህበሩ የተቋቋመው በ2010 ዓ.ም ነው። ለማህበሩ መቋቋም መነሻ ምክንያት የሆነን ጉዳይ በአገራችን ለሽምግልናና ለእርቅ ይሰጥ የነበረው ክብርና ቦታ ሲጠፋ ማየታችን ነበር። እኔ ለምሳሌ ያደግሁት በገጠራማው የአገራችን ክፍል ነው። የሽምግልና ስርዓቱ ያለውን ቦታና ዋጋ በደንብ እያየሁ ነው ያደግሁት። የሽምግልና ስርዓቶች ለማህበራዊ ችግሮቻችን ምን ያህል ቁልፍ መፍትሄ እንደሆኑ አውቃለሁ። እንዳለመታደል ሆኖ ባለፍንባቸው 40 እና 50 ዓመታት (ሶሻሊዝምን ስርዓተ መንግስት አድርገን ከተቀበልን ጊዜ ጀምሮ ማለት  ይቻላል) ሽምግልና ተረገጠ፤ ትኩረት አጣ፤ ተረሳ፡፡ በእድሜ ገፋ ያለውን ሰው ሁሉ ከነበረው ዘውዳዊ ስርዓት ጋር በማያያዝ አድሃሪ፣ ፊውዳል ምናምን እየተባለ ተገፋ። ሽምግልና ተረገጠ። ትልልቅ ሰዎቻችን፣ ጥቁር ደም ያደርቃሉ የምንላቸው የተከበሩ አባቶቻችን ሁሉ በጮሌ ካድሬዎች በስነ-ልቦናም በአካልም እንዲደርቁ ተደረገ። የደርግ ስርዓት ወድቆ በኢህአዴግ ስርዓት ሲተካም፣ ሽምግልና የገጠመው የከፋ ነገር ነው። ይህ ሁኔታ በጣም ያሳዝነኝ ነበር። እናም በዚህ ዙሪያ ለመስራት ፍላጎት አደረብኝ። ሆኖም ሁኔታዎች ይህንን እንድናደርግ አይፈቅዱልንም ነበር። ያው እንደምታውቂው በ2010 ዓ.ም ያልታሰበ ለውጥ መጣ። ሁኔታዎች ሲለወጡ አየን፤ መናገርና መተንፈስ እንደሚቻል ተገነዘብን። ጊዜ ሳናጠፋ ይህንን የሽምግልናና የእርቅ ማህበር መሰረትን። ማህበሩ ከየትኛውም ፖለቲካ፣ ሃይማኖትና ዘር ውጪ የሆነ የሽምግልናና የእርቅ ስርዓት ማህበር ነው። ስንጀምረው አቅምም ስላልነበረን፣ የባህርዳር ከተማና አካባቢው የአገር ሽምግልናና እርቅ ማህበር ብለን ነበር ያቋቋምነው፡፡ በሂደት ነው ክልላዊ ሆኖ እንዲቋቋምና በመላው አገሪቱ እንዲንቀሳቀስ ያደረግነው።
ማህበሩ ባለፉት 4 ዓመታት ያከናወናቸው ስራዎች ምንድናቸው?
የማህበሩ ቀዳሚ አላማው ትውልድን ማስተማር፣ ግንዛቤ መፍጠርና የተበላሸውን ማስተካከል ነው። ከነባሩ አገራዊ ባህላዊ እሴቶቻችን ያፈነገጠ ብዙ ትውልድ አለን። ማንነቱ የጠፋበት፣ በመጤ ባህሎች የተጠመደና በሱስና መሰል ችግሮች ውስጥ የተዘፈቀ ብዙ ትውልድ አለን። ይህንን ትውልድ የማዳንና የመመለስ ስራ እንሰራለን። ከአገር አቀፉ የሽምግልና መማክርት ጉባኤ ጋር በቅርበት የመስራት ዕድሉንም አግኝተናል። ግጭት ባለባቸው አካባቢዎች  ላይ የህዝብ ለህዝብ ግንኙነቶችን ለመፍጠርም እንሰራለን።
ማህበራችሁ ሲቋቋም በአንድ አካባቢ ላይ ብቻ የተወሰነ ነበር። እንዴት ነው በክልል ደረጃ እንዲቋቋምና ስራውን በስፋት እንዲያከናውን ልታደርጉ የቻላችሁት?
በተለያዩ አገራዊ የእርቅና የሽምግልና ጉባኤዎች ላይ እየተገኘን የአቅማችንን ያህል ተሳትፎ ስናደርግ ቆይተናል። ማህበራችንን በክልል ደረጃ ብናሳድግና ሌሎች አካላትንም ብናካትት ብዙ መስራት እንደምንችል አሰብንበትና ከማንኛውም ሃይማኖታዊ፣ ፖለቲካዊና ዘር ተኮር ጉዳዮች ነጻ የሆኑ፤ ለትውልድም፣ ለወገንም ለአገርም የሚያስቡ ሰዎችን ለመፈለግ ጥረታችንን ቀጠልን። በክልሉ 12ቱም ዞኖች ጥናት ጀመርን። ጥናት በምናደርግበትና ሰዎችን በምናፈላልግበት ጊዜ በተዘዋዋሪ መንገድ ነው ለመሄድ የሞከርነው። በመንግስት መዋቅር ውስጥ በቀጥታ መሄድ አልፈለግንም። እንደዛ ካደረግን አንዳንድ በሽምግልና ስም ለፖለቲካው ሲያጨበጭቡ የከረሙ ሰዎች ጣልቃ ሊገቡብን ይችላሉ። እናም በዩኒቨርስቲዎች በሃይማኖት ተቋማትና በአገር ሽማግሌዎች በኩል እየሄድን አሰባሰብንና 12 የዞን ተወካይ ሽማግሌዎችን ይዘን የሽምግልናና እርቅ ስርዓት ማህበሩን በ2012 ዓ.ም ወደ ክልል ደረጃ አሳደግነው። እንግዲህ ከዚህ በኋላ ነው በአገር አቀፍ ደረጃ በሚካሄዱ ትላልቅ የሰላምና የእርቅ ጉባዔዎች ላይ እየተገኘን የበኩላችንን ለማድረግ መሞከር የጀመርነው። ባሰባችሁበት ልክ እየሰራችሁ ነው ወይ? ብለሽ ከጠየቅሽኝ ግን፣ እየሰራን አይደለም። ትውልዱን ለመድረስ ገና ብዙ ይቀረናል። ነገር ግን በእስካሁኑ ስራችን ሽምግልና ዕውቅና እንዲያገኝ፣ መንግስትም ለሽምግልና እና ለእርቅና ሰላም ጆሮውን እንዲከፍት አድርገናል።
በአሁኑ ወቅት የአገር ሽማግሌዎች፣ የሃይማኖት አባቶችና የጎሣ መሪዎች ያላቸው ተሰሚነት ምን ያህል ነው? ትውልዱ ለእነዚህ ወገኖች ያለውን ግምት እንዴት ያዩታል?
ሽምግልናን ለማዋረድና ቦታ እንዲያጣ ለማድረግ የተሰራው ስራ በአጭር ጊዜ የተሰራ አይደለም። ዓመታትን የወሰደ ስራ ተሰርቷል። ይህንን ሁኔታ ለመለወጥም ጊዜ ያስፈልጋል። እኔ በትውልዱም አልፈርድም። ያኔ በደርግ ዘመን የሽምግልና ስርዓቱ ሲረገጥ አንገቱን ቀና አድርጎ እውነቱን በድፍረት ለመናገር የሞከረ፣ ትውልዱ  ከነባሩ ባህልና እሴት ሲወጣ ለመገሰጽ የደፈረ የለም። በእርግጥ በትሩም ከባድ  ቢሆንም ማንም በድፍረት ለመናገር  የሞከረ አልነበረም። እራሴን ጨምሮ ማለት ነው። አሁን በትውልዱ እናመካኛለን። ትውልዱ ከስርዓት ወጥቷል እንላለን። እንዲወጣ በሩን የከፈትንለት ግን እኛ ነን። እኛ ጠንክረን ከሰራንና በትክክለኛው መንገድ ከመራነው ይመለሳል፡፡ የአገር ሽማግሌም የሃይማኖት አባትም ይሁን አባገዳም በትክክል እውነተኛውን ኢትዮጵያዊነትን ይዘው ትውልዱን ካስተማሩ ትውልዱ የማይመለስበት ምክንያት የለም። እኛ ጋ ግን ችግር አለ። ትናንት ወደ ፖለቲካው ተጠግቶ በሽበቱና በሽምግልናው ሲነግድ የነበረ ብዙ አለ። በሃይማኖትም ጭምር። ከደርግ ወዲህ ያሉ ሥርዓቶች እኮ የአገር ሽማግሌውንም ሆነ የሃይማኖት መሪውን ለመጠቀም ያላደረጉት ጥረት የለም። የጥቅም ተካፋይ እያደረጉ ለአላማቸውና በጎ ለማንለው ተልዕኮአቸው ማስፈጸሚያነት ተጠቅመውበታል። ይህ ሁኔታ አሁንም የለም ለማለት አልደፈርም። እያንዳንዱ የሃይማኖት ተቋም፣ እያንዳንዱ ሽማግሌና የጎሳ መሪ በራሱ ቁመና ላይ ሆኖ በትክክል ቢሰራ ትውልዱ በቀላሉ ይመከራል። ፌስቡክ አይደል በቀላሉ እየነዳው ያለው፡፡ እኛ የራሳችንን በጎ ተጽዕኖ ብንፈጥርበት ልንመልሰው እንችላለን። ትውልዱ እኮ ከእኛ በተሻለ ያውቃል። ዕውቀት ባይኖረውም መረጃ አለው። ለእውቀት አላነበበም። እኛም እንዲያነብ አላደረግነውም። ለመረጃ ግን እያነበበ ነው። መረጃ ከእኛ የተሻለ አለው። እናም ትውልዳችንን ለመመለስ ከዘረኝነት  ነጻ ሆነን፣ ሁላችንም በትክክል ካስተማርነው የማይመለስበት ምክንያት የለም። ሌላው፣ ለትውልዱ መበላሸት የሚታየኝ አደጋ ሥራ አጥነት ነው። ምን ያድርግ የሚበላው የሌለው፣ ሆድ የባሰው የከፋው ትውልድ እንዴት አገር፣ ማንነት፣ እምነት  ሊኖረው ይችላል? እናም ለትውልዱ መበላሸት ትውልዱን ብቻ ተጠያቂ ማድረግ ትክክል ነው ብዬ አላምንም።
በአገር አቀፍ ደረጃ በቅርቡ ይጀመራል ለተባለው አገራዊ የምክክር መድረክ ምን አስተዋጽኦ እያደረጋችሁ ነው?
እንደ እኛ አገር አይነት ማህበረሰብ ላላት አገር፣ ምክክር በጣም አስፈላጊ ጉዳይ ነው። መመካከር፣ መወያየት፣ ችግርን የጋራ አድርጎ የጋራ መፍትሄ ማፈላለግ በጣም ያስፈልጋል፡፡ ማህበረሰባችን የየራሱ መገለጫ ቋንቋ ወግና ስርዓት ያለው ህዝብ ነው። እንዲህ ሰፊ ማህበረሰብ ውስጥ ደግሞ ምክክር ያስፈልጋል። አስታራቂ፣ የሚያግባባ ያስፈልጋል። ይህ በአገራችን ጥንትም ያለ ጉዳይ ነው፤ መኳንንቱና መሳፍንቱም አማካሪ አላቸው። እረኛ ምን አለ ሲሉም ይጠይቃሉ። ይህም የማህበረሰቡን ፍላጎት ለማወቅና ለችግሩ መፍትሄ ለመፈለግ ነው።
አሁን መሃል ላይ ነው ሽምግልናውም ሁሉም ሲቀር መመካከሩም የቀረው። ሁሉም እኔ አውቃለሁ ባይ ሆነ። እናም እኛ ለመመካከር በጣም ዘግይተናል። አሁን ችግሩ አፍጦ ሲመጣብን ነው ለመመካከር የተነሳነው። የምክክር ኮሚሽኑ ብዙ ስራ ይጠብቀዋል። እንደ በፊቶቹ ኮሚሽኖች እንዳይሆን ሊጠነቀቅ ይገባል። የቀድሞዎቹ ኮሚሽኖች ምን የሰሩት ተጨባጭ ነገር አለ ብለን ስናይ ምንም የለም። አሁን ለምሳሌ በቅርቡ በአገራዊ ምክክር ኮሚሽኑ የተተካው የእርቀ ሰላም ኮሚሽን ወይም የማንነትና ወሰን አስመላሽ ኮሚሽን የሚባሉት ባሳለፍናቸው ዓመታት ውስጥ ትልቅ ሚና መጫወት ይችሉ ነበር። እንደ አገር ትልቅ ፈተና ውስጥ የገባንበት ጊዜ ነበርና ትልቅ ድርሻ ነበራቸው። ያ ባለመሆኑ ትልቅ ዋጋ ተከፈለ። አሁንም የተቋቋመው አገራዊ የምክክር ኮሚሽን ትልቅ ድርሻ አለው። መቼም መንግስትን ሆኖ አይሰራም፤ ህዝብን ሆኖ፣ የህዝብን ትንፋሽ እያዳመጠ፣ በመንግስትና በህዝብ መካከል መደላድልና መሰላል ሆኖ ትልቅ ስራ መስራት መቻል  አለበት።
በኮሚሽኑ ውስጥ የመንግስት ጣልቃ ገብነት ይኖራል ብለው ያስባሉ? ከዚህ  የምክክር ኮሚሽንስ ምን ይጠብቃሉ?
ይህ የብዙዎች ስጋት ነው። ፖለቲካው እጁን ያስገባበታል የሚል ስጋት አለ። ይህንን ነው ሁላችንም በየመድረኩ የምንናገረው። መንግስት ይህንን የምክክር ኮሚሽን ከማደራጀት ከማጠናከርና ሜዳውን ከማመቻቸት ውጪ እጁን ሊያስገባበት አይገባም። ይህ ክስ እስካሁን የተፈተንበት ጉዳይ ነው። ኮሚሽን ተብሎ ይቋቋማል፤ ከፖለቲካው ነጻ አይሆንም። እያንዳንዱ ወይ የብሔር ወይ የቋንቋ መለያውን ይዞ ይገባል፡፡ እናም ፈተናችን የበዛው በዚህ ምክንያት ነው። አሁን አደራ የተጣለባቸው ሰዎች አሉ። ታሪክ እንዲሰሩ ይፈለጋል። ከእነዚህ ሰዎች ብዙ እንጠብቃለን። በየአካባቢው የሚፈጠሩ ችግሮችን ማየት፣ ህብረተሰቡ ውስጥ ዘልቆ ማወያየት፣ የግጭት መንስኤዎች ላይ ጥናት ማድረግና  የመፍትሄ ስራዎችን መስራት ይጠበቅባቸዋል። ሸክማቸው ከባድ እንደሆነ ይሰማኛል። የህዝቡ ጥያቄ ህገ-መንግስት እስከማሻሻል የሚደርስ ነው። የህዝቡን ሁለንተናዊ ሃሳብና ስሜት በሚደግፍ መልኩ ህገ-መንግስትን እስከማሻሻል ድረስ የሚዘልቅ ከፍተኛ ሃላፊነትን የሚጠይቅ ስራ ይጠበቅባቸዋል። ነገር ግን ይህ ግቡን ሊመታ የሚችለው በእነዚህ አስራ አንድ የኮሚሽኑ አባላት ብቻ አይደለም። ሁሉም ራሱን የኮሚሽኑ አባል እንደሆነ እያሰበ ሊሰራ ይገባል። የሃይማኖት አባላቱም፣ የአገር ሽማግሌውም፣ የጎሳ መሪውም የምክክር ኮሚሽኑን በማጠናከርና በማገዝ፣ ችግሮቻችንን በጋራ ፈተን ወደቀድሞው የመመካከርና የሰላም ታሪካችን መመለስ አለብን፡፡ እያለን ጦም አዳሪዎች ከሆንበት ታሪክ መውጣት አለብን። ኮሚሽኑ ተጠሪነቱ ለህዝብና ለህዝብ ብቻ መሆን አለበት፤ ማንም የፖለቲካ ድርጅት ሊዘውረው አይገባም። “ስለ እርቅና ሽምግልና ጉዳይ ለመወያየት ጊዜው አይደለም፤ የሰዎች ቁስል ባልደረቀበትና ሃዘናቸው ባልሻረበት ሁኔታ ስለእነዚህ ጉዳዮች መወያየቱ ተገቢ አይደለም” የሚሉ ወገኖች አሉ። የእርስዎ ሃሳብ ምንድነው?
መቼም በደረሰው ነገር ሁላችንም አዝነናል። በደሉ ግልጽ ነው። ባልተጠበቀ ጊዜና ሁኔታ የተፈጸመ እኩይ ድርጊት ነው። የህዝቡ መጎሳቆል፣ መሰቃየት፣ መሞት፣ መፈናቀል ህመሙ ይሰማናል። በህዝብ ላይ የተፈጸመው በደል በ21ኛው ክፍለ ዘመን ላይ ይፈጸማል ተብሎ የማይታሰብ ነው። በሰው፣ በእንስሳትና በእጽዋቱ ላይ ሁሉ ሠይጣናዊ ስራ ተሰርቷል። ነገር ግን እርቅና ይቅርታን ማሰቡ እጅግ አስፈላጊ ነገር ነው። ከሌሎች ልንማር ይገባል። አባቶቻችን እኮ ሰው ተገድሎ ጥቁር ደም ፈስሶ 10 ቀን እስኪሞላው እንኳን አይጠብቁም። ይሄዱና የተጎዳውን ወይም ሰው የሞተበትን ወገን በሽምግልና ይይዙታል። ተጎጂው “ተውኝ እንጂ ዓይኑን እንኳን ሳይፈስ…” ይላል። ግን አይተውትም ይይዙታል። “እስከዚያው ድረስ ክፉ ላታስብ ቃል ግባልን” ይሉታል። ባይታረቅ እንኳን ለጊዜው ቃል ያስገቡታል። ልማዳችን ይህ ነው። ከሩዋንዳም ቢሆን የምንማረው ይቅርታ ማድረግን ነው። የሩዋንዳ እልቂት የዓለማችን አሰቃቂ ጠባሳ ነው። እሱንም ቢሆን የፈታው እርቁ ነው። እስቲ ትንሽ እናቆየው ቢባል ችግሩ ይባባሳል። በደመኝነትና በጠላትነት እየተፈላለግን እንቆይ ካልን፣ ወደከፋ ምስቅልቅል ውስጥ እንገባለን። ችግራችንን ሊፈታ የሚችለው ወደ እርቅና ሰላም መምጣቱ ብቻ ነው። #የለም ይህንን ያህል ተበድን በቀላችንን ሳንመልስማ አይሆንም; ካልን፣ ይቺን አገር እንዳትኖር ልናደርጋትም እንችላለን። እናም የምክክር ኮሚሽኑ ሊሰራው የሚገባው ብዙ ስራ አለ። ለፖለቲከኞች መጠቀሚያ የሆነ የወሰን፣ የማንነትና የድንበር ጉዳይ ጊዜ ሳይሰጠው በህግና በህግ ብቻ መቋጫ ሊያገኝ ይገባል። ለችግራችን  በጋራ መፍትሄ በመፈለግ ከገባንበት ምስቅልቅል ውስጥ መውጣት አለብን።




 የደራሲ በሪሁን አዳነ ሁለተኛ ሥራ የሆነው “የቀን ወጣልኝ ፖለቲካ” ጥቅመኝነትና የሽግግር ክሽፈት መፅሐፍ በዛሬው ዕለት ገበያ ላይ ውሏል፡፡ መፅሐፉ በዋናነት በሀገራችን ፖለቲካ “የጎር ዲያን ቋጠሮ” ሆኗል ስለሚባው የአገረ መንግስትና ብሔረ መንግሰት ግንባታና ከዚሁ ጋር ተያዞ ስለመጣው የብሔርተኝት እንቅስቃሴ የሚያትት ነው ተብሏል፡፡ በመፅሐፉ ውስጥ አገራችን የገጠማት አሁናዊ ተግዳሮቶችና መንስኤዎቹ፣ በደንብ ስለመተንተናቸው ደራሲው በሪሁን አዳነ ገልጿል፡፡ በ221 ገፅ የተቀነበበው መፅፍ በ150 ብር ለገበያ መቅረቡም ታውቋል፡፡ ደራሲው ከዚህ ቀደም ማለትም በ2007 ዓ.ም “በምርኮ የተያዘ ህዝብ” የአውራ ፓርቲ ሥርዓት ወይስ የአፈና አገዛዝ? የተሰኘ መፅሐፍ ለንባብ ማብቃቱ አይዘነጋም፡፡


               ዶክሌ በሚለው ቅጽል ስሙ የሚታወቀው ኮሜዲያን ወንድወሰን ብርሃኑ ባጋጠመው የልብ ህመም  በህክምና ሲረዳ ቆይቶ ከትናንት በስቲያ ሐሙስ፣ በአሜሪካ ዋሽንግተን ሜድስታር ሆስፒታል ውስጥ በ57 ዓመት ዕድሜው ማረፉ ተነግሯል፡፡
“ዶክሌ ቅንና ታዛዥ ባለሙያ ነበረ” ያለው የሙያ አጋሩ  አርቲስት ቴዎድሮስ ለገሰ፤ ኮሜዲያኑ በደረሰበት የልብ ህመም በአሜሪካ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ሲረዱት እንደነበር ጠቁሞ፣ ለሁለተኛ ጊዜ ታሞ ሆስፒታል ገብቶ ህክምና እንዲያገኝ ቢደረግም ህይወቱን ማትረፍ እንዳልተቻለ ገልጿል።
አዲስ አበባ ከተማ ውስጥ ተወልዶ ያደገው ኮሜዲያን ዶክሌ፤ በመድሐኒአለም ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ትምህርቱን ተከታትሏል።
የእሱንም ሆነ የቤተሰቡን ህይወት ለመምራት በመካኒክነት ሙያ ትምህርት ቀስሞ ሲሰራ የቆየ ቢሆንም፣በኋላ ላይ የጥበቡን ዓለም በመቀላቀል በኮሜዲ ዘርፍ ተወዳጅነትንና ከበሬታን የተቀዳጀባቸው በርካታ የተዋጣላቸው ሥራዎችን ለማቅረብ በቅቷል፡፡በስታንድ አፕ ኮሜዲ አያሌ  ቁምነገር አዘል ቀልዶችን እንዳቀረበ የሚነገርለት ኮሜዲያኑ፤ በሙሉ ጊዜ የፊልም ስራዎችም ዝናና ዕውቅናን ለማትረፍ ችሏል፡፡ ለዚህም  #የራስ አሽከር; የተሰኘው ታሪክ ቀመስ ፊልም ላይ ያሳየው ድንቅ የትወና ብቃቱ ይጠቀስለታል፡፡
ከስምንት አመት በፊት ለስራ ጉዳይ ወደ አሜሪካ በማቅናት ኑሮውን በዚያው አድርጎ የቆየው ኮሜዲያን ወንድወሰን ብርሃኑ (ዶክሌ)፤ ባለትዳርና የአምስት ልጆች አባት ነበር።
የኮሜዲያን ወንድወሰን ብርሃኑ የቀብር ስነስርአት የሚፈጸመው በትውልድ ሀገሩ ኢትየጵያ ነው የተባለ ሲሆን ለዚህም ማስፈጸሚያ ወጪ ለማሰባሰብና ቤተሰቦቹን ለመርዳት የጎፈንድሚ አካውንት መከፈቱ ታውቋል፡፡


    በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ
                                   (ጌታሁን ሔራሞ)



                   አዲስ አበባ “ግራጫ ትሁን” ተብሏል። ግራጫ፣ ነጭና ብርማ “ቀለሞች” ከኪነ ሕንፃ ታሪክ አኳያ ሞደርኒዝም ከናኘበት ከዛሬ 60 ዓመታት በፊት በብዙ ሀገራት ተሞክረው ቀለሞቹ በሰው ልጆች ሥነ ልቦናና አካል ላይ ከሚያስከትሉት ተፅዕኖ አንፃር በብቸኝነት ጥቅም ላይ እንዳይውሉ የተደረጉ ናቸው። ሲጀመር እነዚህ በዘልማድ በቀለምነት ይፈረጁ እንጂ ቀለም-አልባ ዝሪያዎች(Achromatic) ናቸው።
   ከሥነ ልቦናዊ ተፅዕኖ አንፃር በተለይም ግራጫ ቀለም ሰፊ ቦታ ከተሰጠው ራስን የማጥፋት (Suicide commitment) ውሳኔን የሚያበረታታ “ቀለም” መሆኑ በብዙ ጥናቶች የተረጋገጠ ነው። ለዚህም ምክንያቱ ግራጫ “ቀለም” ሲያይል ድባቴን (Depression) ፈጥሮ ሰዎች ከራሳቸው ወጣ ብለው እንዳይንሸራሸሩ የሚያደርገውን “Introvert” ሰብዕናን ማበረታቱ ነው። በተለይም በሌሎች የግልና ማህበረሰባዊ ችግሮች ለተወጠሩ ሰዎች(ለምሣሌ ኑሮ ውድነት፣ጦርነት) “Extrovert” እንዲሆኑ የሚያደርጋቸው አካባቢ ነው መፈጠር ያለበት። ይህም መሠረታዊ የሁባሬን መርሆችን (Harmony principles) የተከተለ የቀለማት አጠቃቃም(Chromatic environment) ይተገበር ዘንድ ግድ ይላል። በተለያዩ ቀውሶች ለተከበበ ማህበረሰብ ድባቴን የሚፈጥሩ “ቀለሞችን” እንካችሁ ማለት በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍን እንደመጥራት ይቆጠራል።    በነገራችን ላይ የአንድ ከተማ ቀለም ከመወሰኑ በፊት በከተማው ማስተር ፕላን ውስጥ ዕቅዱ መካተት አለበት። የአዲስ አበባ ከተማ ማስተር ፕላን ደግሞ ቀለምን በተመለከተ የሚለው አንዳች የለውም። በማስተር ፕላኑ የሌለውን መርህ ለመተግበር መሞከር በራሱ አጠያያቂ ነው። አንዳንድ የአሜሪካ፣ የካናዳ፣የአውሮፓና የእስያ ከተሞች በማስተር ፕላናቸው ውስጥ “City Color Planning” ዲፓርትመንት አላቸው። በዲፓርትመንቱ ውስጥ የከለር አማካሪዎችና ኢንቫይሮመንታል ሳይኮሎጂስቶች፣ የከተማ ፕላነርስና አርክቴክቶች፣ ሠዓሊዎች፣ ግራፊክ ዲዛይነሮችና የታሪክ ባለሙያዎች ተካትተው በይነዲስፒሊናዊ በሆነ መልኩ የቀለም ፕላኒንግ ንድፍ ያወጣሉ። አንድ ሕንፃ ከመገንባቱ በፊት ልክ እንደ ግንባታ ፈቃዱ የቀለሙም ፈቃድ በቅድሚያ ዲዛይን ውስጥ ተካትቶ ይጠናና ውሳኔው ይሰጣል። ስለዚህም የትኛውም የከተማ ቀለም ከመወሰኑ በፊት ፕላኒንጉ በማስተር ፕላኑ መታቀፍ አለበት። ይህ ባልሆነበት የከተማን ቀለም መወሰን  እንደ ሕገወጥ ግንባታ መቆጠር አለበት። አቅሙ ካለ ከሁሉም አስቀድሞ ማስተር ፕላኑ ውስጥ የከለር ፕላኒንግ መካተት አለበት። ይህ በኮሚቴ የሚወሰን ርዕሰ ጉዳይ አይደለም።  አንዳንዶቻችሁ በዚህ ሥራ ተሳታፊ ሆኜ የበኩሌን እንዳበረክት ስትጠይቁኝ ነበር። እስከ አሁን ባለው መረጃ በግልፅ ከሚመለከታቸው የከተማ ኃላፊዎች በሥራው እንድሳተፍ የተደረገ ጥሪ የለም፣ በእርግጥ አንድ ወጣት አርክቴክት (በኮሚቴው ሳይኖር አይቀርም) በግል ጠይቆኛል። በእኔ አረዳድ ጥያቄው መቅረብ ያለበት  በግለሰቦች ሳይሆን ከሚመለከታቸው ኃላፊዎች መሆን አለበት ባይ ነኝ። ብዙውን ጊዜ ደግሞ ውሳኔዎች በችኮላ ስለሚሰጡ፣ እንደ እኛ ዓይነት ባለሙያዎች ውሳኔ አሰጣጡን ልናዘገይ ስለምንችል እንደ እንቅፋት ሳንቆጠር አንቀርም። መኪና ማርሽ፣ ነዳጅ መስጫና ፍሪሲዮን ብቻ አይደለም ያለው። ፍሬን የሚባል መቆጣጠሪያም አለው። በአብዛኛው በፖለቲከኞች ዘንድ ፕሮፌሽናልስ እንደ “ፍሬን” ብቻ ነው የሚታዩት! ፍሬኑ ተገፍቶ በማርሽና በነዳጅ መስጫ ብቻ ምን እንደሚደርስና የት እንምንደርስ አብረን የምናያው ይሆናል።


_______________________________________


                            ጌታሁን ሔራሞ ከቴዎድሮስ ተ/አረጋይ ጋር

             ስለ ቀለም ሥነ ልቦናዊና አካላዊ ተፅዕኖ  በተመለከተ ከዓመታት በፊት ከወዳጄ ቴዎድሮስ ተ/አረጋይ ጋር በ#ፍልስምና ቁ 3; መፅሐፉ ላይ መልካም ቆይታ ነበረን። ዛሬ ቴዲ ከመፅሐፉ ቀንጭቦ በመውሰድ ገፁ ላይ ያጋራውን እኔም ላካፍላችሁ ወደድኩ። ምናልባት ዘርዘር ባለ መልኩ ለመረዳት ለምትፈልጉ ምላሽ ሊሆን ይችላል ብዬ አስባለሁ።
ቴዎድሮስ:- ቀለማት በሥነ ልቡናዊና አካላዊ ማንነታችን ላይ የሚያሳድሩት የተለያዩ ተፅእኖዎች አሉ ብለናል፡፡ ባህሪያችንን እንዲለውጡ ያደረጋቸው እኛ ከቀለማቱ ጋር ያለን መለማመድ ነው ወይስ ተፈጥሯዊ ጠባይ ኖሯቸው?
ጌታሁን:- ይህ ጥያቄህ በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ ውስጥ ኢየሱስ ክርስቶስ ከአንድ ሰው ጋር የነበረውን ቆይታ ሲያጠናቅቅ “አንተ ከእግዚአብሔር መንግሥት የራቅህ አይደለህም” በማለት የተናገረውን እንዳስታውስ አደረገኝ፡፡ እኔም ከምታቀርብልኝ ጥያቄዎችህ ተነሥቼ እልሃለሁ፦አንተ ከቀለም ፍልስፍናና ሳይንስ የራቅህ ሰው አይደለህም፡፡ ለምሳሌ ከላይ ባነሳኻው ጥያቄህ ውስጥ የቀለማት አካላዊና ሥነልቡናዊ ተፅዕኖዎች ( psychophysiological impacts) መንስኤን በተመለከተ እንደ ፍራንክ ማሂንኬ ያሉ የዘርፉ ጠበብት ከሚያስቀምጡት ስድስት ምክንያቶች ውስጥ ሁለቱንና ዋናዎቹን አንስተሃል፡፡ ከተፈጥሯዊው መንስኤ እንጀምር፡፡ ተፈጥሯዊ ስንል ግን የቀለሙንም የተመልካቹንም ማካተት አለብን፡፡ የቀለማት ሥርወ ምንጭ የብርሃን ሞገድ እንደሆነ ቀደም ሲል አንስተናል፡፡ ታዲያ የዕይታ ታሪክ በዓይናችን ተጀምሮ እዚያው በዓይናችን የሚጠናቀቅ አይደለም፡፡ ቀለም ተሸካሚው የብርሃን ሞገድ በዓይናችን መስኮት ገብቶ ውስብስብ በሆነው የነርቭ መዋቅራችን ጎዳና እስከ አንጎላችን ድረስ ይዘልቃል፡፡ ታዲያ ጉዞው የሽርሽር እንዳይመስልህ! ማዕከላዊውን የአንጎል ክፍላችንና (hypothalamic midbrain region) አንጋፋ ዕጢዎቻችንን (Pineal and pituitary glands) ቀስቅሶ ልዩ ልዩ ስሜቶችን ለመፍጠር ነው፡፡ ለምሳሌ አረንጓዴና ሰማያዊ ቀለም በብርሃን መልክ ወደ አይጥ አንጎል በሚላኩበት ጊዜ በአይጡ መላ አካሉ ላይ የድብርት ሆርሞኖች ተለቀው እንቅስቃሴው ሁሉ ይገታል፡፡ እንዲሁም ዶሮ ቀይ ቀለምን በብርሃን መልክ በምታይበት ጊዜ እንቁላል የመጣል አቅሟ ይጎለብታል፡፡
ቴዎድሮስ፦ ጥናቶቹ ከአይጦችና ዶሮዎች ባለፈ በሰዎች ላይስ ምን ውጤት አምጥተው ታዩ?
ጌታሁን፦ በሰዎች ላይም አያሌ ጥናቶች ተደርገዋል፡፡ ለምሳሌ ራይካርድ ኩለር የተባለ ሳይንቲስት በ1976 (እ.ኤ.አ.)በስድስት ወንዶችና ስድስት ሴቶች ላይ ያደረገው ጥናት፤ ቀለማት በአንጎል ሞገድ ምትና በነርቭ መዋቅሮቻችን ላይ የሚያሳድሩትን አካላዊም ሆነ ሥነ ልቡናዊ ተፅዕኖ ሳይንሳዊ በሆነ መልኩ ያመላከተ ሆኗል፡፡ በጥናቱም መሠረት ግራጫ ቀለም ውስጥ ለሦስት ሰዓታት ያህል የቆዩ ሰዎች የ“አልፋ” የአንጎል ሞገድ እንቅስቃሴ (alpha brain-wave activity) በመሳሪያ በሚለካበት ወቅት በጣም ከፍተኛ ሆኖ ተገኝቷል፡፡ ለዚህም ምክንያቱ እንደ ግራጫ ያሉ ደብዛዛ ቀለማት ትኩረትን የመሳብ አቅማቸው በጣም ዝቅተኛ በመሆኑ ሰዎቹ አካባቢውን በመርሳት ለራሳቸው ጉዳይ ንቁ (concisous) ለመሆን በመገደዳቸው ነው፡፡ ስለዚህም ግራጫ ቀለም በተቀባበት ክፍል የተቀመጠ ሰው ሁሌም ስለ ራሱ ሁኔታ በማጠንጠን ስለሚጠመድ ውጥረቱ ሊጨምርና ራሱን ለማጥፋት ሊነሳሳ ይችላል፡፡ በተቃራኒው ሞቃት የሆኑ ቀለማት (ቀይ ፣ ቢጫ ፣ ብርቱካናማ) በተቀባበት ክፍል ለተወሰኑ ሰዓታት በምንቀመጥበት ወቅት የሚጨምረው የ“ቤታ” የአንጎል ሞገድ ምት(beta brainwave activity) ነው፡፡ እንደዚህ ዓይነት ምት በሚያይልበት ወቅት አንጎላችን ለራስ እንቅስቃሴ ዕውቅናን ይነፍግና (Unconcious state) በአካባቢያችን ሁኔታ መመሰጥ ይጀምራል፡፡ ተመስጦው እየጨመረ በሄደ ቁጥር ብዙ ደም ወደ አንጎላችን ስለሚላክና ልባችንም በዚሁ ሥራ ስለሚጠመድ በቆይታ የልብ ምታችን እየቀነሰ ሊሄድ ይችላል፡፡ ስለዚህም አካባቢያችንን ዲዛይን በምናደርገበት ወቅት እነዚህን ሁለቱንም ጫፎች (understimulation and Overstimulation) ማስወገድ አለብን ማለት ነው፡፡ እንግዲህ እስከ አሁን ያነሳሁልህ ከስድስቱ የቀለማት ተፅዕኖ መንስኤዎች ውስጥ አንዱና ተፈጥሯዊ ስለ ሆነው ስለ ሥነ ሕይወታዊው (biological reactions) ሥርዓት ነው፡፡    (አሁን #ፍልስምና ፫;  መፅሐፍ ገበያ ላይ የለም። ሆኖም ሙሉ ቃለ መጠይቁን ጃፋር መጻሕፍት ጎራ ብሎ ከ “ ፍልስምና ፩ +፪ + ፫ “ መጽሐፍ ማግኘት ይቻላል።)

_________________________________________________

                         አቦሌ
                        ( በእውቀቱ ስዩም)


        ከማውቃቸው ሰዎች መሀል በነውጠኝነቱ ወደር የሌለው አቦሌ ነው፤ ከብዙ ጊዜ በሁዋላ አንድ የጫማ መሸጫ ቤት ውስጥ ሳገኘው ገረመኝ፤ በፊቱ ያለው ውስብስብ ሰንበር የቀለበት መንገድ ይመስላል፤ ግንባሩ ላይ የብረት ቦክስ ጠባሳ አለ፤ ግራ ጉንጩ ላይ የሰንጢ ጭረት ይታያል፤ ማላመጫው ግድም የኮብልስቶን ምልክት ታትሟል፡፡
የባጥ የኮርኒሱን ስናወጋ ከቆየን በሁዋላ።
“ስማ ፤ ያለፉትን አራት አመታት ብዙ መንፈሳዊ መጻህፍት በማንበብ አሳልፍያለሁ፤ ከራሴ ጋራ ተመካክርያለሁ፤ ሁሉንም አውጥቼ አውርጄ ጌታ ቡድሀን ተቀብያለሁ፤ የድሮው አቦሌ እንደሞተ ቁጠረው” አለና ትካዜ የተቀላቀለበት ፈገግታ አሳየኝ፡፡
ወዲያው አንድ ሰውዬ ገብቶ ንግግሩን አናጠበው፤
“ካልሲ አለ?” አለ ሰውየው፡፡
“ይሄ የጫማ መሸጫ ቤት ነው፤ ካልሲ እንዴት ትጠይቃለህ?; አለ አቦሌ፡፡
“ጫማ ቤት ውስጥ ካልሲ መጠየቅ ምን ነውር አለው? ኬክ ቤት ገብቼ ካልሲ የጠየቅሁ አስመሰልኸውኮ”
አቦሌ ሰውየውን ትክ ብሎ አየው፥ አስተያየቱ የዘጠኝ ቡዳ አስተያየት ድምር ነው፤ ከዚያ ቡጢውን ጨበጠ፤ ከንፈሩን ነከሰ፥ ከገዛ ሀይሉ ጋር ታገለ፤ በመጨረሻ በረጅሙ ተነፈሰና፤ “እባክህ ለግልና ላካባቢ ሰላም ሲባል ተፋታኝ” አለው፡፡
ሰውየው መሰስ ብሎ ወጣ፡፡
“እውነትም ተለውጠኻል; አልኩት፡፡
“ቀላል ተለውጫለሁ፤ ከሁለት አመት በፊት ቢሆን ይሄን ሰውዬ ጎድኑን እንደ አሮጌ ሳጠራ ጠርምሼለት ወህኒ ወርጄ ነበር፤ ወህኒ ወርጄ ሁለት እስረኛና አንድ ዘበኛ መግደሌ አይቀርም ነበር፤ “እባክህ; ከሚል ቃል ጋራ የተዋወቅሁት በቅርብ ነው! ጌታ ኢየሱስ እንደ ርግብ የዋህ እንደ እባብ ብልህ ሁኑ ይላል፤ ይቅርታ አድርግልኝና እኔ በዚህ ህዝብ ላይ ብልህ ልሆንበት ምኞት የለኝም፤ እኔ እንደ ርግብ የዋህ እንደ ሰርከስ እባብ ገራም ነኝ”
“እንዲህ ተለውጠህ ማየት ደስ ይላል; አልኩኝ ልቤ ተነክቶ፡፡
“ክንዴ ላይ የነበረው ንቅሳት ትዝ ይልሀል?” አለኝ፡፡
“ደቁሰው” የሚለውን” አልኩ እየሳቅሁ፡፡
“አዎ ! ባለፈው ታቱ የሚሰራው ልጅ በጠባዬ አዲስነት ተገርሞ #ቁ” ን ወደ “ጉ” ቀይሮልኛል”
“ጌታ ቡድሀ የተመሰገነ ይሁን; አልኩት፡፡
“አሜን!”
አቦሌ ጫማ ቤቱን በጊዜ ዘግቶ ወደ አንድ ግሮሰሪ ሄደን ትንሽ ቀማመስን፤
“ስራ ፈልግልኝ፤ ይሄ ስራ አይመጥነኝም” አለ አቦሌ፤
ካገባደደ በሁዋላ ሁለተኛውን ቡትሌ፤
“ምንድነው ችግሩ?” ስል ጠየኩት፤
#ጫማ ሊለኩ ጫማቸውን ሲያወልቁ ከካልሲያቸው የሚያፈልቁት ጨረር አስመረረኝ፤ ሳስበው ያፍንጫ ካንሰር ሳይዘኝ አልቀረም፤ ያፍንጫ ካንሰር የሚባል ነገር ከሌለ በኔ ጀምሯል”
“ይሄን ያህል?”
“ተወኝ ባክህ! አንዳንዴ ሳስበው ፤ ላለፈው ሀጢያቴ ቅጣት ይሆን እላለሁ?; አለና ተከዘ፡፡
ትንሽ አሰብኩና ፤
“በሰኔ ስድስት ብሄራዊ ትያትር የማቀርበው ሾው አለኝ ፤ ደና ዝግ ከዘጋሁ ቦዲጋርድ አድርጌ እቀጥርሀለሁ” አልኩት፡፡
“ቦዲጋርድነት አልፈልግም፤ አንተም የኢትዮጵያ ህዝብ ስለሚወደህ ቅጥረኛ ጠባቂ አያስፈልግህም፤ ከፊትህ ያለው ስጋት ርጅና እና በሽታ ነው፤ ደምብዛት እና ጉብጠትን ደሞ በቦዲጋርድ አትመክታቸውም” አለና ተፈላሰፈ፡፡
“ሌላ ምን ስራ ልሰጥህ እችላለሁ?”
“ለምን መኪና ገዝተህ ሾፌር አታረገኝም፤ ቀለል ያለ ቴስላ ግዛ ! እኔ እሱን እሾፍርልለሀለሁ’፤;
“መንጃ ፍቃድ አለህ?”
“መንጃ ፈቃድ ባይኖረኝም ማሽከርከር እችላለሁ”
“እንደሱማ አይሆንም፤; ገገምሁ፡፡
አቦሌ ዘጠነኛውን ቢራ ጨለጠና እንዲህ አለ፤
“የመንጃ ፍቃድ ትምህርት ቤት ያለው ጎረቤት አለኝ፤ መንጃ ፈቃዱን ዱቅ እንዲያረገው እለማመጠዋለሁ፤ እምቢ ካለ ሰላሳ አምስት ጥርሱን አራግፍለታለሁ”
_______________________________________________

                             ኑር ባታምንም!!
                                    (ዮሐንስ ሞላ)

           “በአንድ ሳምንት ውስጥ ሦስት ሴቶች አዲስ አበባ ውስጥ ራሳቸውን ከፎቅ ወርውረው ገድለዋል።”  
ራስን መግደል ያስደነግጣል። ከፎቅ መውደቅ ያስደነግጣል። በአንድ ሳምንት ውስጥ ሶስት (ያልተቆጠረና ለዜና ያልበቃ አይጠፋም) ሰው አንድ አይነት አሟሟት መሞቱን መስማት ያስደነግጣል።  የአሟሟትም ወረት አለው? ፋሽን አለው? በተለያዩ ጊዜያት የሰማናቸው አይነት አሟሟቶች አሉ። ፎቅ ስለበዛ የሚል ነሆለልም አይጠፋም።
ያም ሆነ ይህ የአእምሮ ጤንነት በጣም አሳሳቢ ደረጃ ላይ መድረሱን ያመላክታል። ወጉን፣ ባህሉን፣ ማንነቱን፣ ቀስ እያልን እየናድነው መተከዣ ጎረቤት ለማጣት እንለፋለን። ልባዊ ጓደኝነት ጥንታዊ ሆኗል። ለአስር ብር የሚሸጠን ብዙ ነው። ከቁስ ውጭ ሌላ ምንም እንዳናስብ ወላጆች (የጠቀሙን መስሏቸው ሁሉን በማሟላት) እና ባለስልጣናት እየታገሉ ነው። እምነታችንን እንድንተው፣ በመንፈስ እንዳንጽናና በስልጣኔ ስም ሊያስጥለን ደጅ የሚጠናው ብዙ ነው።
ድራግ እንደ ማስቲካ ነው አሉ። ማኅበራዊ ሚዲያም አለ። መለስ ቀለስ ብሎ ለማሰብ በምን ፋታ?
ወድቆ ለመሞት ሲታሰብ፣ ድንገት ብተርፍስ? ብሎ ማሰብ ቢቻል ጥሩ ነበር። ነበር። ነበር።
ራስ ወዳድ ሆነን ራሳችንን ለማጥፋት ስንቆርጥ፣ ለመሞት ወድቀን እምቢ ቢለን፣ ከነስብርብራችን ተቀብለው የሚያስታምሙን ቤተሰቦች አሉን እና አንጨክን። እንጠቅማለን። ጨክነን የምንተዋቸው የሚወዱን ብዙ አሉ።
ኑር ባታምንም!!

__________________________________________


                             የአእምሮ ጂምናስቲክ የሚያሰራ የዘመኔ ድንቅ ደራሲ


             ሌሊሳ ግርማ እስካሁን ወጥ፟ ልቦለድ አልፃፈም። ስራዎቹ አጫጭር ታሪኮች፣ ወጎችና ሃሳብ ላይ ያተኮሩ ማሰላሰሎች ናቸው። የሌሊሳን መፅሐፎች አንስቼ ጭልጥ አድርጌ አልጨርስም። በጭራሽ ያን አላደርግም። የሚፅፋቸው አጫጭር ታሪኮችና ወጎች ከሚፈጥሩብኝ መደነቅና መብሰልሰል ጋር አብሬ መቆየትን እመርጣለሁ። አንዱን አጭር ታሪክ ሳላጣጥም ወደ ሌላ አልሄድም። አንዱን ወግ በደንብ ሳልጫወትበት ወደ ሌላ ፅሁፍ አልሻገርም። ታዲያ ስጫወት የምጫወተው ከሌሊሳ ጋር አይደለም። ከራሴ ጋር ነው። እርሱማ አንዴ ኳሱን ሜዳው ላይ ጥሎልኝ ሄዷል። ሌሊሳ የአእምሮ ጂምናስቲክ የሚያሰራ የዘመኔ ድንቅ ደራሲ ነው።
ብዙ ጊዜ የምናነባቸው መፅሐፎች እራሳቸው ጀምረው የሚጨርሱ ናቸው። ለአንባቢ የተተወ ክፍት ቦታ (Space) የላቸውም። ያ ከሰለቸህ ሌሊሳ አጭር ታሪክ ጀምሮ እንድትጨርሰው መንገድ ሊያመቻችልህ ይችላል፤ ያኔ በራስህ መንገድ ትጨርሰዋለህ። #የንፋስ ህልም; ላይ ያለች አንድ አጭር ታሪክን ልብ ብትል እንደዚያ ነው...
- አጫዋች ፍልስፍናዊ ወጎችን ከፈለግህ ሌሊሳን አንብብ !!
- ሌላ አይን የሚፈጥርልህ ደራሲ ከፈለግህ ሌሊሳን አንብብ !!
- ከተራ ነገሮች ሃሳብ ማስገር ከፈለግህ ሌሊሳን አንብብ !!
ሌሊሳ በአንክሮ መነበብ ያለበት ደራሲ ነው !!
ሌሊሳን በላቀ መረዳት ውስጥ ሆነን ልናነበው የሚገባ ደራሲ ነው !!...
የፃፋቸው ስድስት መፅሐፍቶች እኒሁና፡-
1- የንፋስ ህልም አና ሌሎች የምናብ ታሪኮች
2- አፍሮጋዳ
3- መሬት አየር ሰማይ
4- የሰከረ እውነታ
5- እስቲ ሙዚቃ እና ሌሎችም አጫጭር ታሪኮች
6- ነፀብራቅ
(Book for ALL)


                 ከዕለታት አንድ ቀን አራት ልጆች የነበሯቸው አንድ አባት የመሞቻቸው ጊዜ መቃረቡ ሲታወቃቸው፣ ልጆቻቸውን ጠርተው፤
“ልጆቼ፤ እንግዲህ ሰው ሆኖ፣ መሞት  አይቀርምና ያለኝን ሀብትና ንብረት ልናዘዝላችሁ። ለትልቁ ልጄ እዚህ ከተማ ማህል ያለውን ትልቁን ቤት አውርሼሃለሁ!
ለመካከለኛው ልጄ፤ ገጠር ያለኝን ቤትና የእርሻ ቦታ ሰጥቼሃለሁ።
ለሶስተኛዋ ልጄ፤ የሚታለቡና የሚረቡ፣ የሚወልዱና የሚዋለዱ ላሞቼን አውርሼሻለሁ።
ለአንተ ለትንሹ ልጄ፤ ከሁሉም በላይ የሆነውን ውርስ እሰጥሃለሁ።”
ትንሹ ልጅ በጉጉት፤
“ምንድነው የምትሰጠኝ አባባ?”
አባት፤
“ምክር። ምክር ነው የምሰጥህ። ምክር ከሁሉ ነገር በላይ ነው።;
ልጅ፡- “ምን ዓይነት ምክር ነው?”
አባት፤
“ታገሠኝ። ልነግርህ ነው።
1. ጥበበኛ ሁን። ከብልጠት ይልቅ ብልህነት ይግዛህ!
2. ጊዜህን ዕወቅ! ቃታህን አትልቀቅ!
3. መካርህን እሻ።
መካር አጨብጫቢ አይደለም። ወሬ አቀባይም አይደለም። ነገረ-ሠሪ አይደለም። አጓጉል ፖለቲከኛም አይደለም። “እኔ ከሞትኩ ሰርዶ አይብቀል” ባይዋ አህያም ዓይነት አይደለም። (apre moi le deluge እንዲል ፈረንሳይ) ጥሩ መካርህ ለአንተ አጋዥ አጋርና ወገንህ ነው!
4. መናቢ፣ ሰው አማኝ እና ተስፋ-አድራጊ ባልንጀራ ይስጥህ።
5. አዲስ አድማስ፣ አዲስ ንፍቀ-ክበብ ናፋቂ ሁን። ሀሳብህንና ትምህርትህን ይግለጽልህ፡፡
6. ከንግግርህ ቁጥብ ሁን። ለመናገር አትቸኩል። እርጋታን ተላበስ።
7. ገዢ ሁን። የአካባቢህ ተቆጣጣሪ፣ ኃላፊ የመሆን አቅሙን አይንሳህ!
8. እንደ እናት ሩህሩህ እና ለአካባቢህ አዛኝና ተንከባካቢ ያድርግህ!
9. ራዕይ ያለው ሰው ሁን! ከበጎ አድራጊና ከጥቅም-ፈላጊ የተሻለውን አስተውል! ለይና አብረህ ሁን!
10. ልብና ልቦና ይስጥህ፡፡
11. ሥርህን አውጠንጥን። ሥር የሌለው ሥርህን ከመንቀል ወደ ኋላ አይልምና መሰረትህን ጠብቅ። አጥብቅም!
12. ጀግናን ውደድ እንጂ አታምልክ!
13. አምፅ። አመጽህ ግን ለህዝብህ በጎ እንጂ ለግል ጀብድህ አይሁን!
14. ቀልድ ውደድ። ህይወት ያለቀልድ ለዛቢስና ፈዛዛ ናት! ቀልድህ ግን ቁም ነገር አዘል ይሁን!
15. ሌሎች የሰሩትን አድንቅ። አፅና!
    ለምን አልሰራሁትም ብለህ አትቅና! ይልቅ ተቆጭና ዕድሜህን አቅና!
    ገና ብዙ የምትሰራው ነገር ይጠብቅሃልና!
    በመጨረሻም፤
16. ኩሉ አመክሩ፣ ወዘሰናየ አጽንዑ!
(ሁሉንም ምከሩ፣ የተሻለውን አጽኑ) የሚለውን ቃል አጥብቀህ ያዝ!
17. የዚህ ሁሉ ማሰሪያው ፍቅር ማወቅ ነውና፤ አፍቅር! ፍቅር ስትሰጥ ፍቅር ታገኛለህ!
***
ምክሮች ምክር የሚሆኑት የሚሰማ ሲገኝ ነው! ማንም አይስማ፤ መናገር ያለበት ይናገራል። ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን እንዳለው፤
#በታፈንክ ቁጥር ነው ድምጽህ ይበልጥ የሚጠራ!”
የዱሮ ታጋዮች እንዳሉትም ደግሞ ዛሬም “ምላሴን ተውልኝ!” እንላለን። ለዲሞክራሲ እንቆረቆራለንና! ማንም ምንም ቢል ውልፊት አንልም። ቁጭትም ቅጭትም አይኖርብንም። “ካፍ  ከወጣ አፋፍ;ም፣ “ዝም ባለ አፍ ዝምብ አይገባበትም”ም፣ “ባፍ ይጠፉ፣ በለፈለፉ;ም አንልም። ተናጋሪውን ይጭነቀው! #ከሺ ጦረኛ አንድ ወረኛ; ብለንም፣ ለወሬኞች እጅ አንሰጥም! “የተማረ ይግደለኝ!” ብለንም አንሞኝም- “ዩኒቨርስቲ ደጃፍ ተኛ!” የሚል አፈ-ጊንጥ አለና! የሆነው ሁሉ ሆኗልና ጸጸታችንን አናመነዥግም!
“አንዴ የሆነውን ነገር፣ እኮ ለምን ሆነ ማለት፤
 ለማለት ብቻ ማለት!”
(እያጎ-ኦቴሎ ሼክስፒር፣ ሎሬት ጸጋዬ እንደተረጎመው)
ኢትዮጵያ ከዘመነ-መሳፍንት ጀምሮ በርካታ መሳፍንትና ነገስታት ተፈራርቀውባታል፡፡ ከሩሲያ ነገስታትም ከአስትሮ ሐንጋሪያን ግዛት -አስፋፊያንም ወይም  ከፈረንሳዮቹ (ፕሌቢያን እና  ፓርቲሺያን ገዢዎችም) ሁሉ  የማይተናነሱ  ገዢዎች አጥታ የማታውቅ ቢሆንም፣ ድህነቷን አክብራ፣ “ታፍራና ተከብራ” የኖረች አገር ናት! ዛሬም ስለመከበሩ እንኮራባታለን! ማንነቱ የተደፈረበት የአፍሪካ አገርም ሁሉ ይኮራባታል! በቅርቡ ያከበርነው “የአድዋ በዓል” ያልደበዘዘ ልዕልናችን ነው!
አፍሪካን አንድ የሚያደርግ ታሪክ ያላት አገር፣ ልጆቿን አንድ ማድረግ ለምን አቃታት? የሚል፣ልባም ሰው መቼም አይጠፋም!
እዚህ ላይ ከቅርቡ የጣሊያን ወረራ ጊዜ እንጀምር (1928-1933 ዓ.ም) ብንል፣ ያኔ ባንዳ እና አርበኛ የሚል ስም ተከሰተ! አገር ወዳድና ከዳተኛ እንደማለት ነው! መንግስቱ ነዋይና ግርማሜ ነዋይ፣ ዋና የለውጥ ማነሳሻ  መዘውር  ሆኑ፤ የዐመፅ ጥንስሱ ሆኑ (እንደ ሪቻርድ ግሪን ፊልድ ነገረ- ታሪክ) ከዚያ ወታደሩ ተነሳሳ፡፡ ተማሪውም መንግስትን እረፍት ነሳ፡፡ ባላገሩ እዚህም እዚያም እምቢኝ- አልገዛም አለና ገሰለ! አሻፈረኝ ዘይቤው አደረገ! በዚህ መሀል “የሆድ ነገር ሆድ  ይቆርጣል; ነውና የቤንዚን ውድነት፣ የአውቶብስና  የታክሲ ዋጋ መናር የምስኪኑ ህዝብ ኑሮን ለመቋቋም አለመቻል ዋና ጉዳይ ሆነና፣ ወደ ምሬት ወደ አመፅ  ወደ ስራ ማቆም፣…. ወደ መንግስትን መገርሰሱ ተጓዘ! መንግስትስ? “ስዩመ-እግዚአብሔር ነኝ!; የሚለውን ዕምነቱን  አጠበቀ፡፡ እንዳሰበው ሳይሆን ቀረና ወደቀ! ተንኮታኮተ!
ያን ጊዜ በመንግስት ሚዲያ፣ በኢትዮጵያ አንድ ለእናቱ ቴሌቪዥን የታየው፣ በተዋናይ ዳሬክተር ተፈራ ብዙአየሁ የተዘጋጀና የተሰራው፣ “የእሳት አደጋ” የተሰኘው ድራማ፤ ሁኔታውን እጅግ ያፀኸየና ፍንትው ያደረገ ትዕይንት ነበር፡፡ ግን ማን ሰምቶ!?
“አሁን የት ይገኛል ቢፈልጉ ዞሮ
 መስማት ከማይፈልግ የባሳ ደንቆሮ?!”
(ከበደ ሚካኤል)
አለመስማት ለአያሌ ነገሮች ዳርጎናል፡፡
“ፋሺስት” እና “ባንዳ” አባብሎናል!
“ኢህአፓ; እና #መኢሶን; አባብሎናል!
“ደርጊስት; እና #ፀረ- ደርግ” አሰኝቶናል!
“ፊዲስትና (የኃይሌ ፊዳ (የመኢሶን መሪ) ተከታይ አስብሎናል! ጸረ-ፊዲስት የሚል ምዳቤ አሰጥቶናል፡፡
ከሀሳብ ጦርነት ወደ ደም መፋሰስ ከትቶናል!
መደበኛ ትምህርት እንድናቆም አስገድዶናል! ሥራ ማቆም ግድ ሆኖብናል!...
ምኑ ቅጡ!
ዛሬም፤ ወደድንም ጠላንም ያ ክፉ ቀን እንዳይደገም መሆን አለበት! የቀመሰ ያውቀዋልና #አደራ!; ቢል መጪውን ትውልድ የማዳን ያህል ነው፡፡ ከሁሉም በላይ ግን፤ “ጥረታችን ስለ ትናንት የሚባለውን የሚያዳምጥ ሁነኛ መንግስት ለመፍጠርና ለማሳደግ ነው!” ልብ ያለው መንግስት፣ ይሄን ልብ ይላል ብለን ተስፋ እናደርጋለን!
“ተስፋ ባጣ ምድረ-በዳ
ያንድ ዕውነት ይሆናል ዕዳ!”  ሳንባባል እንግባባለን የሚል ዕምነት አለን፡፡
የበዓል ሰሞናችን ብዙ ነው፡-
-እንቁጣጣሽን ለምን ወደድነው? በዘመን መለወጥ  ስለምናምን!
-ደመራን ለምን ወደድነው? ከየቦታው የሠበሰብነውን ችቦ አንድ ላይ ስለምናበራ!
ትንሳኤን ለምን  ወደድነው? ዳግም ስለምንነሳ!
ፋሲካን ለምን ወደድነው? ፆመን ፆመን ስለማንቀር
ባህላችንን ለምን ወደድነው? ከአሁጉራት፤ ከአገራትና ከዓለም ህዝቦች ሁሉ፤ መለያችን ስለሆነ!
እነሆ ይሄን ሁሉ ካልን ዘንዳ፣ ማናቸውም የፓርቲ ኃላፊ፣ የድርጅት አለቃ፣ የማህበር ተመራጭ ወይም የቀበሌና የከፍተኛ ሊቀ-መንበር፤አንዳች ግንዛቤ እንዲጨብጥ እንሻለን፡-
“ብርቱ ብርቱ ሰዎችን፤ ከራሳቸው ጥቅም በላቀ ደረጃ ለአገር አሳቢ የሆኑ አገር ወዳዶችን፤ ከመንቀፍ በተሻለ ማገዝና መለወጥን የሚፈልጉ ልሂቃንን፣ የምታሳድግና የምታበረታታ ምድርን ለማለምለም፣ የሚታትሩ ዜጎችን፤ የምትወልድ ልጆች ይስጠን!; የምንል ጀግኖች ያድርገን! እጣ ፈንታችን እጃችን ላይ ነው፡፡ አገራችንን ለማሳደግ የሚችሉ አዕምሮዎችን እናማክር-አለበለዚያ፡-
“መካር የሌለው ንጉስ
አለ አንድ ዓመት አይነግስ!” የሚለው ብሂል ዕውን ይሆናል፡፡
የሚያዳምጥ ንጉስ አያሳጣን!
“እሠይ! እሠይ!” የሚሉ “የጎሽ-ጎሽ!” ኮሚቴ አባላትን ሳይሆን “ዋ!”  ብለው የሚያስጠነቅቁ አማካሪዎችን በብራ ቀን፣ በፋኖስ፣ እንደ ዲዮጋን መፈለግ ነው የሚያዋጣን!    
ትምህርታችንን ይግለጥልን!!


ኢትዮ ቴሌኮም እና ኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት አስተዳደር በተቀናጀ ደራሽ የክፍያ ሥርዓት አማካኝነት የውሃ አገልግሎት ሰጪ መሥሪያ ቤቶች የወርሃዊ አገልግሎት ክፍያን በቴሌብር ለመፈጸም የሚያስችል ስትራቴጂያዊ የአጋርነት ስምምነት ተደርጓል፡፡
በዛሬው ዕለት ግንቦት 10 ቀን 2014 ዓ.ም በሐረሪ፣ ፍኖተ ሰላም፣ እንጅባራ፣ ደሴና ኮምቦልቻ ከተሞች የሚገኙ የቴሌብር ደንበኞች የውሃ አገልግሎት ክፍያቸውን በተቀናጀ ደራሽ የክፍያ ሥርዓት አማካኝነት በቴሌብር ለመፈጸም ይችሉ ዘንድ ኢትዮ ቴሌኮም እና የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት አስተዳደር ስምምነት በመፈጸም አገልግሎቱን ተግባራዊ አድርገዋል፡፡


በዚህ ስምምነት መሠረት፤ የውሃ አገልግሎት ሰጪ መሥሪያ ቤቶች በተቀናጀ ደራሽ የክፍያ ሥርዓት አማካኝነት የደንበኞቻቸውን ወርሃዊ ሂሳብ በቴሌብር ለመሰብሰብ የሚያስችላቸው ይሆናል ተብሏል፡፡
#ይህ አሰራር የማህበረሰባችንን የዲጂታል ክፍያ ተጠቃሚነት ፍላጎት ለማሳደግ፣ በጥሬ ገንዘብ የሚደረገውን ግብይት ለመቀነስና የቢዝነስ መረጃዎችን ፍሰት በቀላሉ ለማወቅና ለማሻሻል ትልቅ ፋይዳ የሚኖረው ይሆናል፡፡; ብሏል፤ ኢትዮ ቴሌኮም በመግለጫው፡፡
የቴሌብር አገልግሎት ከተጀመረ ባለፈው ሳምንት አንድ ዓመት የሞላው ሲሆን እስካሁን 19 ሚሊዮን ደንበኞችን እንዳፈራ ለማወቅ ተችሏል፡፡

 ከአጠቃላዩ የአለማችን ህዝብ 40 በመቶ ያህሉ የከፋ የውሃ እጥረት ችግር ሰለባ መሆኑንና በመላው አለም በመጪዎቹ ሰባት አመታት ጊዜ ውስጥ በድርቅ ሳቢያ 700 ሚሊዮን ያህል የተለያዩ አገራት ዜጎች ከመኖሪያ አካባቢያቸው ሊፈናቀሉ እንደሚችሉ ተነገረ፡፡
የአለም የጤና ድርጅት በቅርቡ ያወጣው አንድ የጥናት ውጤት እንደሚለው፣ በየአመቱ በመላው አለም 55 ሚሊዮን ያህል ሰዎች በውሃ ወይም ዝናብ እጥረት ሳቢያ በሚከሰት ድርቅ ተጎጂ ይሆናሉ፡፡
የአለማችን ህዝብ ቁጥር በፍጥነት እያደገ ከመሄዱ ጋር ተያይዞ ውሃን የመሳሰሉ ውስን የተፈጥሮ ሃብቶች በከፍተኛ መጠን ጥቅም ላይ እየዋሉና ከፍተኛ እጥረት እየተከሰተ እንደሚገኝ የጠቆመው መረጃው፤ የአየር ንብረት ለውጥ በአለማችን የውሃ ሃብት ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ እየፈጠረ እንደሚገኝም አመልክቷል፡፡
በመጪዎቹ 35 አመታት ከ570 በላይ በሚሆኑ የአለማችን ከተሞች የሚኖሩ 685 ሚሊዮን ያህል ሰዎች የንጹህ ውሃ አቅርቦታቸው በ10 በመቶ ያህል ይቀንሳል ተብሎ እንደሚገመት የጠቆመው መረጃው፤ ይህም በበርካታ የአለማችን አገራት ጥቅል የአገር ውስጥ ምርት ላይ ከፍተኛ የሆነ አሉታዊ ተጽዕኖ ያደርሳል ተብሎ እንደሚጠበቅ ያብራራል፡፡

በዚምባቡዌ በ5 ወራት ብቻ 60 ሰዎች በዝሆን ተገድለዋል



            በመላው አለም በሚገኙ የተለያዩ አገራት በየአመቱ 4.8 ሚሊዮን ያህል አህዮች በህገወጥ ንግድ እየተሸጡ ለባህላዊ መድሃኒት መስሪያ ተብለው እንደሚታረዱና በዚህም አህዮችን ጭነትን ጨምሮ በዕለት ከዕለት ኑሯቸው ለተለያዩ አገልግሎቶች የሚጠቀሙ በርካታ አርሶ አደሮች ተጎጂ መሆናቸውን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡
ዶንኪ ሳንክቿሪ የተባለው ተቋም ከሰሞኑ ያወጣውን አለማቀፍ ሪፖርት ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፣ የአህዮችን ቆዳ ጨምሮ የተለያዩ አካሎቻቸው ለተለያዩ ባህላዊ መድሃኒቶች መስሪያነት ለማዋል ሲባል ፌስቡክና ዩቲዩብን በመሳሰሉ ማህበራዊ ድረገጾች ሳይቀር በአሻሻጮች አማካይነት በህገወጥ መንገድ እየተሸጡ በስውር እርድ የሚከናወንባቸው ሲሆን፣ ብዙ አህዮች ከሚሸጡባቸው አገራት መካከል ቻይና ቀዳሚነቱን ትይዛለች፡፡
ቻይና የአህያ ግብይት ስምምነት የፈጸመችው ድርጊቱን በህግ ካጸደቁ 20 የአለማችን አገራት ጋር ብቻ ቢሆንም፣ ከ50 በላይ ከሚሆኑ አገራት አህዮች ወደ ቻይና እንደሚገቡም የተቋሙ ጥናት ያመለክታል፡፡
በርካታ አህዮች ከሚሸጡባቸውና ከሚታረዱባቸው አገራት መካከል አብዛኞቹ ድርጊቶቹን በህግ የከለከሉ መሆናቸውን የጠቆመው ዘገባው፤ ከእነዚህ አገራት መካከልም ኬንያ፣ ናይጀሪያ፣ ቡርኪና ፋሶ፣ ሴኔጋልና ጋና ይገኙባቸዋል፡፡
ተቋሙ በአለማቀፍ ደረጃ አህዮችን የሚሻሽጡ 382 ያህል የግብይት ድረገጾች እንደሚገኙ የገለጸ ሲሆን፣ አሻሻጮቹ እንደ አደንዛዥ ዕጽና የህገወጥ የሰዎች ዝውውር ቡድኖች አለማቀፍ ስውር ትስስር እንዳላቸውም አመልክቷል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ በዚምባቡዌ ባለፉት 5 ወራት ብቻ 60 ያህል የአገሪቱ ዜጎች በተለያዩ አጋጣሚዎች በዝሆኖች  በደረሰባቸው ጥቃት ለህልፈተ ህይወት መዳረጋቸውን አፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡፡
በአለማችን በዝሆኖች ብዛት ከቦትሱዋና ቀጥላ ሁለተኛ ደረጃን በያዘችውና ከ100 ሺህ በላይ ዝሆኖች ባሉባት ዚምባቡዌ፣ ዝሆኖች በየአመቱ በ5 በመቶ ያህል ብዛታቸው እንደሚጨምርና ተገቢው ጥበቃ የማይደረግላቸው ከመሆኑ ጋር በተያያዘ ወደ መኖሪያ መንደሮች እየገቡ ንብረት እንደሚያወድሙና ከሰዎች ጋር ከፍተኛ ግጭት እንደሚፈጥሩ፣ በዚህ አመት ብቻም፣ በዝሆኖችና በሰዎች መካከል በተፈጠሩ ግጭቶች 60 ሰዎች መገደላቸውንና ሌሎች 50 ሰዎች መቁሰላቸውን የአገሪቱ መንግስት ከሰሞኑ ማስታወቁ ተነግሯል፡፡
ባለፈው የፈረንጆች አመት 2021 በተመሳሳይ ሁኔታ ለሞት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥር 72 እንደነበር ያስታወሰው ዘገባው፣ በከፍተኛ መጠን ለሚያድገው የዝሆን ብዛት መፍትሄ ካልተበጀለት ጉዳዩ አገር አቀፍ የግጭት ቀውስ ሊፈጥር ይችላል መባሉንም  አክሎ ገልጧል፡፡

Page 13 of 615