Administrator

Administrator

 ታዋቂው የሞባይል ስልኮች አምራችና የኔትወርክ ዝርጋታ ኩባንያ ኖኪያ፤ ከሁለት አመታት በኋላ ጨረቃ ላይ የመጀመሪያውን የሞባይል ኔትወርክ ሊዘረጋ መሆኑን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
የአሜሪካ የጠፈር ምርምር ተቋም ናሳ እ.ኤ.አ እስከ 2024 ሰዎችን ወደ ጨረቃ ለመላክና ለተራዘመ ጊዜ እንዲቆዩ ለማድረግ የያዘው አርቴሚስ ፕሮግራም አካል የሆነውን ይህን የሞባይል ኔትወርክ ዝርጋታ ለማከናወን በርካታ ኩባንያዎች ቢወዳደሩም፣ ኖኪያ በአሸናፊነት መመረጡ ባለፈው ሰኞ ይፋ መደረጉን ዘገባው አመልክቷል፡፡
ኖኪያ በአለማችን ታሪክ የመጀመሪያው የሆነውን የጠፈር የሞባይል ኔትወርክ ዝርጋታ እ.ኤ.አ እስከ 2022 መጨረሻ ድረስ ያጠናቅቃል ተብሎ እንደሚጠበቅ የጠቆመው ዘገባው፣ ኔትወርኩ 4ጂ/ኤልቲኢ አገልግሎት መስጠት እንደሚጀምርና በሂደት ወደ 5ጂ እንደሚያድግም ገልጧል፡፡
የተለያዩ የአየር ንብረቶችን ተቋቁሞ የጠፈር ተመራማሪዎች፣ በድምጽና በምስል ግንኙነት እንዲያደርጉ ያስችላል ለተባለው ታሪካዊ የሞባይል ኔትወርክ ግንባታ የሚውሉ ቁሳቁሶችን፣ ወደ ጨረቃ የማጓጓዙን ስራ የሚያከናውነው፣ ተቀማጭነቱ በቴክሳስ የሆነው ኢንቲዩቲቭ ማሽንስ የተሰኘ የግል ኩባንያ መሆኑንም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡

 በዓለማችን በቀን 10 ቢሊዮን ሰዓታት በማህበራዊ ድረገጽ ላይ ይባክናል


              ከአጠቃላዩ የአለማችን ህዝብ ከግማሽ በላይ የሚሆነው የማህበራዊ ድረገጾች ተጠቃሚ መሆኑንና ማህበራዊ ድረገጾችን በቋሚነት የሚጠቀሙ ሰዎች ቁጥር 4.14 ቢሊዮን ያህል መድረሱን ከሰሞኑ የወጣ አንድ ሪፖርት አመልክቷል፡፡
ሆትሱት እና ዊአርሶሻል የተባሉት የጥናት ተቋማት ከሰሞኑ ይፋ ያደረጉት የሩብ አመት አለማቀፍ ዲጂታል ሪፖርት እንደሚለው፤ 7.81 ቢሊዮን ከሚገመተው የአለም ህዝብ ውስጥ 60 በመቶው ወይም 4.66 ቢሊዮን ያህሉ የኢንተርኔት አገልግሎት ተጠቃሚዎች ሲሆኑ፣ ከእነዚህ ውስጥም 4.14 ቢሊዮኑ ማህበራዊ ድረገጾችን በቋሚነት የሚጠቀሙ ናቸው፡፡
ባለፉት 12 ወራት ጊዜ ውስጥ ብቻ በአለማችን የተለያዩ አገራት ከ450 ሺህ በላይ አዳዲስ የማህበራዊ ድረገጾች ተጠቃሚ ደንበኞች መመዝገባቸውን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ይህም በአመቱ በአማካይ በየአንዳንዱ ሰከንድ 14 ሰዎች ማህበራዊ ድረገጽ መጠቀም መጀመራቸውን ያሳያል ብሏል፡፡
ከሃምሌ እስከ መስከረም በነበሩት 3 ወራት በመላው አለም፣ የማህበራዊ ድረገጾች ተጠቃሚዎች ቁጥር፣ በአማካይ በየዕለቱ በ2 ሚሊዮን መጨመሩን ያመለከተው ሪፖርቱ፣ ለዚህ በምክንያትነት የጠቀሰው ዋናው ጉዳይም በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሳቢያ በርካታ ሰዎች እንቅስቃሴያቸው ተገትቶ በቤት መቆየታቸውን ነው፡፡
ባለፈው ሩብ አመት የኢንተርኔት ተጠቃሚዎች፣ በየዕለቱ በአማካይ 6 ሠዓት ከ55 ደቂቃ ያህል ጊዜ ኢንተርኔት በመጠቀም አሳልፈዋል ያለው ሪፖርቱ፤ 2 ሰዓት ከ29 ደቂቃ ያህሉን ያጠፉት ደግሞ በማህበራዊ ድረገጾች ላይ መሆኑን አክሎ ገልጧል፡፡
የአለማችን የማህበራዊ ድረገጽ ደንበኞች በቀን በድምሩ 10 ቢሊዮን ሰዓታትን ኢንተርኔት ሲጎረጉሩ ያጠፋሉ ማለት ነው፤ በሪፖርቱ ስሌት ሲታሰብ፡፡

  ከዕለታት አንድ ቀን ከታዋቂው መምህርናa ደራሲው ባለቅኔአችን ከከበደ ሚካኤል ጋር አንድ የሀገራችን ገጣሚ ተገናኝቶ ሲወያይ :-
“እስከዛሬ ከፃፉልን ግጥሞች የትኛውን በጣም ይወዱታል ብሎ ጠየቃቸው”
አቶ ከበደም፤ ልጅን ማመረጥ አይቻልም፡፡
“ከልጅ ልጅ ቢለዩ አመትም አይቆዩ ሲባል አልሰማህም” ይሉታል፡፡
ገጣሚውም፤ “እርግጥ ነው አቶ ከበደ ያሉት እውነት ነው” ነገር ግን አንድን ፈጠራችንን አብዝተን እንወዳለን ማለት ሌላውን እንጠላለን ማለት አይደለም። “እንዲያው በጣም የሚያስታውሱትን ግጥም ይንገሩኝ፤ ብዬ ነው፡፡” ይላቸዋል በትህትና።
አቶ ከበደም በቃላቸው የሚከተለውን ግጥም ይሉለታል፡፡
አንድ ቀን አንድ ሰው ሲሄድ በመንገድ
የወንዝ ውሃ ሞልቶ ደፍርሶ ሲወርድ
ያው ከወንዙ ዳር እያለ ጐርደድ
አንድ አዝማሪ አገኘ ሲዘፍን አምርሮ
በሚያሳዝን ዜማ ድምፁን አሳምሮ
“ምነው አቶ አዝማሪ ምን ትሠራለህ?” ብሎ ቢጠይቀው
ምን ሁን ትላለህ?
አላሻግር ቢለኝ የውሃ ሙላት
እያሞጋገስኩት በግጥም ብዛት
ሆዱን አራርቶልኝ ቢያሻግረኝ ብዬ”
“አሁን ገና ሞኝ ሆንክ ምነዋ ሰውዬ
ነገሩ ባልከፋ ውሃውን ማወደስ
ግን እንደዚህ ፈጥኖ በችኮላ ሲፈስ
ምን ይሰማኝ ብለህ ትደክማለህ ከቶ
ድምፁን እያሽካካ መገስገሱን ትቶ?
እስኪ ተመልከተው ይሄ አወራረድ
ያልሰማው ሲመጣ የሰማው ሲሄድ
ተግሳጽም ለፀባይ ካልሆነው አራሚ
መናገር ከንቱ ነው ካልተገኘ ሰሚ!” አሉት፡፡
*   *   *
የሀገራችን ገጣሚያን በተለይ የጥንቶቹ ከልባቸው መካሪ፣ ከአንጀታቸው አስተማሪ ናቸው፡፡ ልጅነታችንን ያነፁ፣ አዋቂነታችንን የቀረፁ፡፡ ሃዋሪያት ነበሩ፡፡ ዛሬም ናቸው፡፡ ነገም ለልጆቻችን በእኛ ውስጥ ይኖራሉ!
“እያንዳንዱ ደራሲ አንድ ሌላ መንግስት ነው!” የሚለው የቶልስቶይ አባባል እውነትነቱ፤ ደራሲ የህዝብ አይን በመሆኑ ላይ ነው፡፡ ሌላ መንግሥት ነው የሚለን፤ የነገ ህልውናችንን ጠቋሚና አመላካች በመሆኑ ነው! ነጋችን የዛሬ ጥንስሳችን በመሆኑ ነው፡፡ ይህ ማለት ደግሞ የዛሬ እቅድ የሁሉም ወደፊት መሠረት  ማለት ነው፡፡ “አንድ ፀሐፊ Plagiarize the future” እንዳለው ነው ጉዳዩ፡፡  
የኢትዮጵያ ስልጣን “አልሰሜን ግባ በለው” የሚባል አይነት ነው፡፡ ጨከን ብለን ካሰብንበትም “የዛፍ ላይ እንቅልፍ ነው!” መባሉ እውነት አለው፡፡
“ሥልጣንንም የህዝብ ማገልገያ እንጂ የግል መጠቀሚያ እንዳናደርግ አንድም ህሊናችን፣ አንድም ህግ ሊያስገድደን ይገባል፡፡”ይሉናል ጠበብት፡፡
“Absolute Tower corrupts absolutely” ይላሉ፡፡ “ፍፁም ስልጣን ፍፁም ሌባ ያደርጋል” እንደማለት ነው፡፡ እያንዳንዱ እንቅስቃሴያችን ህግን መሠረት ማድረግ ይኖርበታል፡፡ ግለሰቦች ወደ ግለሰባዊ ጥቅማቸው እንዳያተኩሩ መቆጣጠሪያው ህግ ነው፡፡ ይህ ተግባራዊ ይሆን ዘንድ ግን  “ተቆጣጣሪዎቹን ማን ይቆጣጠራቸው?” የሚለውን በጥብቅ ማስተዋል ይገባል ማለት ነው፡፡ በተለይ እንደኛ ሀገር የበቃ የሰው ሃይል በበቂ ደረጃ በሌለበት፣ በቂ ማቴሪያልና አመቺ ሁኔታ ባልጠረቃበት ሁኔታ “ሁሉም ነገር ወደ ጦር ግንባር” ይባል እንደነበረው ዛሬ ፣ሁሉም ነገር ወደ ልማት መባሉ አግባብነት አለው፡፡ “ጉዞችን ረጅም ትግላችን መራራ መባሉን እንደ አርቆ አስተዋይ አሳቢ ሁነኛ መርህ ነው እንደ እኛ አገር ባለ ኋላቀር ኢኮኖሚያዊ አቅም መሠረታዊና የማያወላዳ ለውጥን ለማምጣት፤ በሂደት ቀስ በቀስ መበልፀግ እንጂ በዕመርታ ማደግ እጅግ አዳጋች ነው፡፡ ምኞትና ትጋት በቀላሉ አይጣጣሙም፡፡ ልማትን ልማት የማያደርጉ አያሌ ሳንካዎች አሉ፡፡ “የግድቡ ሙሌት የልባችን ሙሌት ነው”፡፡ ለማለት ብዙ የጥርጣሬ ጐርፍ ካናወጠን በኋላ የመጣ ነው፡፡ ተመስገን ነው! ከግል ስጋታችን ባሻገር የጐረቤቶቻችን አይን መቅላት፣ የሌሎች ሀገሮች የሩቅ ባላንጣነት ተጨማምሮ፣ ለብዙ አሉታዊ መላምት መዳረጉ ፀሐይ የመታው እውነት ነው፡፡
መቼም በደሀ ሀገር፣ ሁሉ አልጋ በአልጋ አይደሉምና፣ አልፎ አልፎ የሚያገረሹ የጐሣ ግጭቶች፣ የአልፀዱ ብሔር ብሔረሰቦች ፣የነገር ፈሪ ሴራዎች፣ ካልተባ አዕምሮ የሚመነጩ ስህተቶች ወዘተ ለለጋ እድገታችን ማነቆ መሆናቸው የሚታበል አይደለም ስለሆነም፤ ችግሮቻችንን ለመቅረፍ የሚችሉ ምሁራንን በበለጠ አሳምኖ በመጋበዝ፣ ከፍዝ ተመልካችነትና ከምንግዴ ዜግነት ወደ ንቁ ተሳታፊነት ማሸጋገር ዋና ጉዳይ መሆን አለበት፡፡ ከፍተኛ የአመለካከት ለውጥ ካላመጣን የየአቅጣጫውን ዘራፌነትና ምዝበራ ማስቆም ዘበት ይሆናል፡፡ የምሁራን አይነተኛ ሚና ጠቃሚ መሣሪያ የሚሆነውም እዚህ ላይ ነው፡፡ ከሁሉ በፊት “የአባት ቤት ሲዘረፍ አብረህ ዝረፍ” የሚለውን አስተሳሰብ እንዲዋጉ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ የምንለው ለዚህ ነው፡፡   

 • ከኮሮና እግድ በኋላ በመጀመርያ የወዳጅነት ጨዋታቸው በሜዳቸው ተሸንፈዋል፡
   • ከ1 ወራት በፊት ለ38ኛ ጊዜ ዋና አሰልጣኝ (ውበቱ አባተ) ተቀጥሮላቸዋል፡፡
   • በ33ኛው የአፍሪካና በ22ኛው የዓለም ዋንጫ የምድብ ማጣርያዎች ተሳታፊ ናቸው፡፡ በፊፋ ወርሃዊ የእግር ኳስ ደረጃና በትራንስፈርማርከት የዋጋ    ተመን ከተፎካካሪዎቹ ያንሳሉ፡፡
   • ታሪክ 75 ዓመት ሊሞላው ነው ፡፡ ከ56 ብሄራዊ ቡድኖች ጋር 388 ግጥሚያዎችን አድርጓል፡፡ በ142 ጨዋታዎች አሸንፏል፤ በ82 አቻ ወጥቷል፤    164 ጨዋታዎች ተሸንፏል፡፡


             በኮሮና ሳቢያ ያለፉትን 7 ወራት ያለ ውድድር የቆየው የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ከትናንት በስቲያ የመጀመርያ የወዳጅነት ጨዋታውን አድርጎ በዛምቢያ ቡድን 3ለ2 ተሸንፏል፡፡ ወደ መደበኛ ልምምድ ከገባና አዲስ ዋና አሰልጣኝ ከተመደበለት አንድ ወር የሆነው ብሄራዊ ቡድኑ በአዲስ አበባ ስታዲየም በተካሄደው ጨዋታ እስከ 86ኛው ደቂቃ ድረስ የዛምቢያ ቡድንን 2-1 ሲመራ ቢቆይም ባለቀ ሰዓት በተቆጠሩ ጎሎች በሜዳው ሽንፈት ገጥሞታል፡፡ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በ33ኛው የአፍሪካ ዋንጫ የምድብ ማጣርያ የ3ኛና 4ኛ ዙር ጨዋታዎችን ከኒጀር ጋር በደርሶ መልስ ያደርጋል፡፡    
በአዲስ አበባ በሚገኘው ዘመናዊው የካፍ አካዳሚ ያለፈውን 1 ወር ሲዘጋጁ የቆዩት ዋልያዎቹ ከዛምቢያ አቻቸው ጋር ሲገናኙ  አዲሱ ዋና አሰልጣኝ የመጀመርያ የብሄራዊ ቡድን ጨዋታውን በሃላፊነት ሊመራ በቅቷል፡፡ በወዳጅነት ጨዋታው የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን የመጀመርያውን ጎል በ13ኛው ደቂቃ ላይ  በጌታነህ ከበደ ካስቆጠረ በኋላ የዛምቢያ  ቡድን በሙጋምባ ካምፖምባ ጎል በ39ኛው ደቂቃ ላይ አቻ ሆኗል፡፡ በ43ኛው ደቂቃ ላይ በአስቻለው ታመነ አማካኝነት ዋልያዎቹ ወደ መሪነት ቢመለሱም የዛምቢያው አልበርት ካዋንዳ በ86ኛው እና በ90ኛው ደቂቃ ላይ ባስቆጠራቸው ሁለት ጎሎች 3ለ2 ተሸንፈዋል፡፡
የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በኮቪድ-19 ወረርሽኝ ምክንያት ከሰባት ወር በላይ ያለውድድር ነው የቆየው፡፡ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ ውድድሮችና መደበኛ የልምምድ መርሃ ግብሮች በተጠና መንገድ ባለመካሄዳቸው በተጫዋቾች ብቃት ላይ  ከፍተኛ ተፅእኖ አሳድሯል፡፡ ወደ የተሟላ አቋም በመመለስ በአፍሪካ ዋንጫ እና በሌሎች የማጣርያ ውድድሮች በንቃት እና በውጤታማነት ለመሳተፍ ከወዳጅነት ጨዋታዎች ባሻገር በርካታ ስራዎች ይጠበቃሉ፡፡
ዋልያዎቹ በአህጉራዊ ውድድሮች ላይ ባለፉት 5 የውድድር ዘመናት የነበራቸው ተሳትፎ ደካማ እንደነበር የሚስተዋል ሲሆን በኮቪድ ሳቢያ የተፈጠሩ ችግሮች ብሄራዊ ቡድኑን ወደየባሰ አዘቅት እንዳይከቱት የሚያሰጋ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን ወደ አህጉራዊ ውድድሮች ለመመለስ ከኮቪድ 19 በኋላ ፈተናዎቹ በዝተዋል፡፡ ብሄራዊ ቡድኑ በአዲሱ ዋና አሰልጣኝ እየተመራ በሜዳው ያደረገውን የወዳጅነት ጨዋታ መሸነፉ ጥሩ ምልክት አይደለም፡፡ ዋልያዎቹ በነጥብ ጨዋታዎች ላይ ከሜዳቸው ውጭ ተደጋጋሚ ሽንፈት እየገጠማቸው የቆየ ሲሆን በሜዳቸው በሚያደርጓቸው ጨዋታዎችም ላይ አመርቂ ውጤት ማስመዝገብ አለመቻላቸው በተለያዩ የማጣርያ ውድድሮች የሚኖራቸውን ስኬት ይወስነዋል፡፡ ለኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን አቋም መውረድ ባለፉት 6 ዓመታት 4 ዋና አሰልጣኞችን ያለ በቂ ምክንያት መቀያየሩ፤ ለተለያዩ ውድድሮች በሚያደርጋቸው ዝግጅቶች በቂ የአቋም መፈተሻ ግጥሚያዎችን አለማግኘትና ልዩ  ትኩረት አለመስጠት፤ በሜዳው የሚያደርጋቸውን ጨዋታዎች በተለያዩ ስታድዬሞች ማከናወኑና ሌሎች አስተዳደራዊ ምክንያቶች ይጠቀሳሉ:: ይህ የስፖርት አድማስ ዘገባ በዋልያዎቹ ዙርያ ያሉትን ወቅታዊ እና ታሪካዊ ሁኔታዎች የሚዳስስ ነው፡፡
አዲሱ ዋና አሰልጣኝ ውበቱ
ከወር በፊት ለዋልያዎቹ ዋና አሰልጣኝ ሆኖ በእግር ኳስ ፌደሬሽን የተሾመው ውበቱ አባተ ሲሆን በብሄራዊ ቡድኑ የ75 ዓመታት ታሪክ ውስጥ በሃላፊነቱ ላይ 38ኛው ቅጥር መሆኑን ለማወቅ ተችሏል፡፡ ዋና አሰልጣኝ ውበቱ አባተ ከሹመቱ በኋላ በተሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ “የብሔራዊ ቡድኑ አሰልጣኝ መሆን የልጅነቴ ህልሜ ነበር፡፡  በመሳካቱ ከፍተኛ ደስታ ይሰማኛል” ብሎ ነበር፡፡ ብሔራዊ ቡድኑን ለማሰልጠን ለአራትና አምስት ጊዜ መወዳዳሩን በወቅቱ የገለፀው ዋና አሰልጣኝ ውበቱ፤ በአንድ አጋጣሚ ሃላፊነቱን እንደሚረከብ በይፋ ተገልፆ ውሳኔው እንደተቀየረበት አስታውሷል፡፡ ከዋና አሰልጣኝ ውበቱ አባተ በፊት ብሄራዊ ቡድኑን ባለፉት ሁለት የውድድር ዘመናት በሃላፊነት ይዞ የነበረው ከፍተኛ ዓለም አቀፍ ልምድ ያለው ኢንስትራክተር አብርሃም መብራቱ ሲሆን፤ ዋና አሰልጣኙ ከኮሮና ወረርሽኝ በፊት  በተካሄዱ ጨዋታዎች ጥሩ መሻሻል ማሳየት ቢጀምርም ፌደሬሽኑ የነበረውም ኮንትራት ባለማደስ አዲሱን አሰልጣኝ ሾሟል፡፡
የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን  በመግለጫው እንዳመለከተው ለዋና አሰልጣኝ ውበቱ አባተ የሰጠው ሃላፊነት ለሁለት ዓመት በኮንትራት የሚቆይ ሲሆን ብሄራዊ ቡድኑን  ለ33ኛው የአፍሪካ ዋንጫ እንዲያሳልፍ እና ለ22ኛው የዓለም ዋንጫ ጥሎ ማለፍ ማጣሪያ እንዲያደርስ እቅድ መቅረቡንና በስምምነቱ መሰረት 125 ሺህ ብር ወርሃዊ ደመዎዝ እንደሚከፈልም ታውቋል። ዋና አሰልጣኝ ውበቱ ከብሄራዊ ቡድኑ በፊት ታላላቅ የሚባሉ የሀገራችንን ክለቦችን አሰልጥኗል፡፡ እነሱም አዳማ ከነማ፣ ፋሲል ከነማ፣ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ ሀዋሳ ከነማ፣ ደደቢት እና ሰበታ ከነማ ናቸው፡፡ በተለይም በ2003 ዓ.ም ኢትዮጵያ ቡናን የፕሪሚዬር ሊጉ ሻምፒየን ያደረገበት ውጤት ከፍተኛ ስኬቱ ነው፡፡ ከአገር ውጭ በተጨማሪ በነበረው ልምድ ወደ ጎረቤት ሀገር ሱዳን በማቅናት አልአህሊ ሸንዲን ያሰለጠነ ሲሆን፤ በሱዳን ቆይታው ክለቡን በሊጉ ሶስተኛ ደረጃን ይዞ እንዲጨርስ በማድረግ ለአፍሪካ ኮንፌደሬሽንስ ዋንጫ ተሳታፊነት ለማብቃት ችሏል፡፡
የተሰናበቱት ኢንስትራክተር አብርሃም
ከዋና አሰልጣኝ ውበቱ አባተ በፊት በሃላፊነቱ ላይ የነበረው ኢንስትራክተር አብርሃም መብራቱ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድንን በዋና አሰልጣኝነት ለ2 ዓመታት ያህል መርቷል፡፡ ወርሀዊ ደሞዙ ከጥቅማ ጥቅም ውጪ 125 ሺህ ብር የነበረ ሲሆን  በሰውነት ቢሻው ሰብሳቢነት ከሚመራው ብሄራዊ ቴክኒክ ኮሚቴው ጋር ሲሰራ እንደነበርና የቀድሞ ብሄራዊ ቡድን ተጨዋቾች የነበሩት ፋሲል ተካልኝ እና ሙሉጌታ ምህረት  በምክትል አሰልጣኝነት አብረው እያገለገሉ ቆይተዋል፡፡ የ49 ዓመቱ ኢንስትራክተር  አብርሃም በአገር ውስጥ ከሚገኙ አሰልጣኞች ባለው ዓለም አቀፍ ልምድ እና የሙያ ብቃት የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድንን ከወረደበት አቋም እንደሚመልሰው ተስፋ ነበር፡፡ ኢንስትራክተሩ ከኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በፊት በኢትዮጵያ እግር ኳስ በነበረው ተመክሮ የቡና፣ የኒያላ፣ የወንጂ ስኳር እና የእህል ንግድ ክለቦችን አሰልጥኗል፡፡  ከዚያም በየመን እግር ኳስ የሚጠቀስ ታሪክ የነበረው ሲሆን በቴክኒክ ዲያሬክተርነት እንዲሁም በዋና አሰልጣኝነት የየመን ብሄራዊ ቡድን ለሶስት አመታት እንዳገለገለም ይታወቃል፡፡
ኢንስትራክተር አብርሃም በአፍሪካ እግር ኳስ በአሰልጣኝነት፤ በአሰልጣኞች አሰልጣኝነት ከፍተኛ ደረጃ እንደደረሰና በአገር ውስጥ እና በአህጉራዊ መድረኮች በመስራት ልዩ ልምድ ማካበቱም ይታወቃል፡፡ የአፍሪካ እግር ኳስ ኮንፌደሬሽን ከወር በፊት ግብፅ ባስተናገደችው 32ኛው የአፍሪካ ዋንጫ በካፍ የቴክኒክ ጥናት ቡድን ሲያካትተው፤  የአሠልጣኞች አሠልጣኝ ተብለው ከሚጠቀሱ አፍሪካዊ ኢንስትራክተሮች አንዱ ስለሆነ ነበር:: ኢንስትራክተር አብርሃም በአፍሪካ ዋንጫው የቡድኖቹን ቴክኒካዊ ብቃት ከመገምገም ባሻገር የየጨዋታውን ኮከብ ተጨዋቾች ምርጫ በማከናወን ልዩ ሚናውንም ተወጥቷል፡፡ ባለፉት ሁለት የውድድር ዘመናት የዋልያዎቹ ዋና አሰልጣኝ ሆኖ  በ10 ጨዋታዎች በሃላፊነት የመራ ሲሆን በአፍሪካ ዋንጫ የምድብ ማጣርያ የአይቬሪኮስት ብሄራዊ ቡድንን ያሸነፈበት ውጤት ትልቅ ታሪክ ነው፡፡
የዋና አሰልጣኞች ቅጥርና ቆይታ
በኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን የ75 ዓመታት ታሪክ የዋና አሰልጣኝ ሹመት ከ2 ዓመት በላይ እንደማይዘልቅ ይስተዋላል፡፡ ኢንስትራክተር አብርሃም መብራቱ የ2 ዓመታት የስራ ቆይታከተቋረጠ በኋላ በታሪክ የነበሩ  አሰልጣኞችን ቆይታና ዜግነት ከዚህ ጋር አያይዞ ማነፃፀር ይቻላል። በኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን የቅርብ ጊዜ ታሪክ  በዋና አሰልጣኝነት ለረጅም ግዜ በመቆየት ግንባር ቀደም የሆኑት ለሁለት ጊዜያት በሃላፊነቱ የሰሩት ኢንስትራክተር ሰውነት ቢሻው ናቸው፡፡ በመጀመርያ ቅጥራቸው ለ609 ቀናት ከዚያም በሁለተኛ ጊዜ ቅጥራቸው 830 ቀናት በድምሩ 1439 ቀናትን የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድንን በዋና አሰልጣኝነት በመምራታቸው ነው፡፡ በሃላፊነቱ ረጅሙን ቆይታ በማድረግ በሁለተኛ ደረጃ የሚጠቀሱት ጀርመናዊው ፒተር ሽናይተገር በ1095 ቀናት አገልግሎታቸው ሲሆን፤ ኢንስትራክተር ዮሐንስ ሳህሌ ለ398፤ ፖርቱጋላዊው ማርያኖ ባሬቶ ለ364 ቀናት፤ አሸናፊ በቀለ ለ309 ቀናት፤ ስኮትላንዳዊው ኢፌም ኦኑራ ለ293 ቀናት፤ ፈረንሳዊው ዲያጎ ጋርዜቶ ለ190 ቀናት፤ ቤልጅማዊው ቶም ሴንት ፌንት ለ161 ቀናት እንዲሁም ገብረመድህን ሃይሌ ለ159 ቀናት በሃላፊነቱ ላይ መቆየት ችለዋል፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ ከዋና አሰልጣኝ ውበቱ አባተ በፊት ከ1956 ጀምሮ ለኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን 37 ግዜ የዋና አሰልጣኝ ቅጥሮች ተካሂደዋል፡፡ ከኢትዮጵያዊ ዜግነት ውጭ የነበራቸው አሰልጣኞች ብዛት ሲሆኑ ሌሎቹ 23 ቅጥሮች በኢትዮጵያውያን ተሸፍነዋል፡፡ የውጭ አገራት አሰልጣኞች ከግሪክ፤ ቼኮስላቫኪያ፤ ዩጎስላቪያ፤ ሃንጋሪ፤ጀርመን፤ ጣሊያን፤ስኮትላንድ፤ ቤልጅዬም፤ ፖርቱጋል የተገኙ ነበሩ፡፡
በ33ኛው የአፍሪካ ዋንጫ የምድብ ማጣርያ እና በ22ኛው የዓለም ዋንጫ የምድብ ቅድመ ማጣርያ
ከኮሮና እግድ በኋላ የአፍሪካ እግር ኳስ ኮንፌደሬሽን ይፋ ባደረገው እቅድ መሰረት በ2021 በካሜሮን ወደ የሚካሄደው 33ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ለማለፍ የሚካሄዱት የምድብ ማጣርያዎች በህዳር ወር  ይቀጥላሉ፡፡ በሌላ በኩል በኳታር ለሚካሄደው 22ኛው የዓለም ዋንጫ በአፍሪካ ዞን  የሚካሄዱት  የምድብ ቅድመ ማጣርያዎች ደግሞ ከስድስት ወራት በኋላ በግንቦት ወር እንደሚጀምሩ ቀጠሮ ተይዟል። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን በኮቪድ ሳቢያ ለ7 ወራት ያለውድድር ከቆየ በኋላ የመጀመርያ ዓለም አቀፍ የነጥብ ጨዋታውን በአፍሪካ ዋንጫ የምድብ ማጣርያ ነው የሚቀጥለው፡፡ በህዳር ወር ላይ በምድብ ማጣርያው የ3ኛ እና የ4ኛ ዙር ጨዋታዎች ከኒጀር አቻው በደርሶ መልስ ጨዋታዎች የሚገናኝ ይሆናል፡፡ ዋልያዎቹ  በሚገኙበት ምድብ 11 የመጀመርያ ጨዋታቸው ከሜዳቸው ውጭ በማዳጋስካር የተሸነፉ ሲሆን በሁለተኛ ዙር ጨዋታ ደግሞ በሜዳቸው አይቬሪኮስትን በማሸነፍ ተፎካካሪነታቸውን አድሰዋል። በ33ኛው የአፍሪካ ዋንጫ የምድብ ማጣርያ  በምድብ 11 አይቬሪኮስት፣ ኒጀር፤ ማዳጋስካርና ኢትዮጵያ መደልደላቸው ይታወቃል፡፡  ምድቡን በሁለት ጨዋታዎች 6 ነጥብና 5 የግብ ክፍያ የሰበሰበችው ማዳጋስካር እየመራች ሲሆን ኢትዮጵያና አይቬሪኮስት እኩል  በ3 ነጥብን የለምንም ግብ ክፍያ ሁለተኛ እንዲሁም ኒጀር ያለምንም ነጥብ በአምስት የግብ እዳ የመጨረሻ ደረጃ ላይ ናቸው፡፡ በሌላ በኩል በ22ኛው የዓለም ዋንጫ በአፍሪካ ዞን  የምድብ ቅድመ ማጣርያ ላይ ደግሞ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በምድብ ስድስት የተደለደለው ከጋና፤ ደቡብ አፍሪካ እና ዚምባቡዌ ጋር ነው፡፡ የምድቡ የመጀመርያ ዙር ጨዋታዎች ከ7 ወራት በኋላ በሚገለጽ መርሃ ግብር ይቀጥላሉ፡፡
ዋልያዎቹ በትራንስፈርማርከት በ500ሺ  ዩሮ ዋጋቸው ተተምኗል
23 ተጨዋቾች የሚገኙበት የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን  ስብስብ በትራንስፈርማርከት የተተመነው በ500ሺ  ዩሮ ነው፡፡ በአማካይ እድሜው 24.8 ዓመት ሆኖ የተመዘገበው ቡድኑ ዋጋው ለተመን የበቃው ከአገር ውጭ ይጫወታሉ ተብሎ በተጠቀሱት ሽመልስ በቀለና ጋቶች ፓኖም አማካኝነት ነው፡፡ ለግብፁ ማስር አልማክሳ የሚጫወተው ሽመልስ በቀለ  በአሁኑ ወቅት የብሄራዊ ቡድኑ ውድ ተጨዋች ሲሆን ዋጋው በ300ሺ ዩሮ ተተምኗል፡፡ ሌላው የብሄራዊ ቡድን ተጨዋች ጋቶች ፓኖም ለሳውዲ አረቢያው አል አንዋር በመጫወት በ200ሺ ዮሮ ዋጋ አግኝቷል፡፡
በትራንስፈርማርከት ላይ በሰፈረው መረጃ መሰረት 33ኛው የአፍሪካ ዋንጫ የምድብ ማጣርያ ከኢትዮጵያ ጋር የተደለደሉት ቡድኖች በዋጋ ተመናቸውም ብልጫ ያሳያሉ፡፡ በአማካይ እድሜው 27.8 ዓመት ሆኖ የተመዘገበውና 26 ተጨዋቾችን ያሰባሰበው የኒጀር ብሄራዊ ቡድን በትራንስፈርማርከት ዋጋው የተተመነው በ3.5 ሚሊዮን  ዩሮ ነው፡፡ ከኒጀር ቡድን 21 ተጨዋቾች ከአገራቸው ውጭ የሚጫወቱ ሲሆን ፤ውድ ዋጋ ያለው ለእስራኤል ክለብ የሚጫወተው አህመድ አሊ በ1.2 ሚሊዮን ዩሮ ዋጋው እንደሆነ ከ25ሺ ዩሮ እስከ 300ሺ ዩሮ የዋጋ ተመን ያላቸው ከ13 በላይ ናቸው። ትራንስፈርማርከት 27 ተጨዋቾች የሚገኙበትን የማዳጋስካር ብሄራዊ ቡድን በ10 ሚሊዮን ዩሮ ዋጋ ያወጣለት ሲሆን 21 ተጨዋቾች ከተለያዩ አገራት መሰባሳባቸውን አመልክቷል። በማዳጋስካር የተጨዋቾች ስብስብ ከ20 በላይ ተጨዋቾች በትራንስፈርማርከት ዋጋ ያላቸው ሲሆን ከ1 ሚሊዮን ዩሮ በላይ ዋጋ የተሰጣቸው አምስት ናቸው፡፡ አኒኬት ከፍተኛ ዋጋ ያለው የማዳጋስካር ተጨዋች ሲሆን በ2.4 ሚሊዮን ዩሮ የዋጋ ተመን ነው፡፡ በምድቡ ከአፍሪካ ብሄራዊ ቡድኖች በተጨዋቾች ስብስቡ ከፍተኛ የዋጋ ተመን ግንባር ቀደም የሆነው የአይቬሪኮስት ብሄራዊ ቡድንም ይገኛል። ትራንስፈርማርከት 27 ተጨዋቾች የተሰባሰቡበት የአይቬሪኮስት ብሄራዊ ቡድን የዋጋ ተመን 226.83 ሚሊዮን ዩሮ መሆኑን ሲያመለክት፤  በአገር ውስጥ የሚጫወተው 1 ብቻ ሲሆን 26 በአውሮፓ ታላላቅ ሊጎች የሚጫወቱ ምርጥ ፕሮፌሽናሎች እንደሆኑ ጠቅሷል፡፡ በአይቬሪኮስት በረኞች ከ1.5 ሚሊዮን ዩሮ በላይ፤ ተከላካዮች 48 ሚሊዮን ዩሮ በላይ፤ አማካዮች 42 ሚሊዮን ዩሮ በላይ እንዲሁም አጥቂዎች ከ130 ሚሊዮን ዩሮ በላይ የዋጋ ተመን ሲሆን ውዱ ተጨዋች በ50 ሚሊዮን ዩሮ የዋጋ ተመን ዊልፍሬድ ዘሃ ነው፡፡
ዋልያዎቹ በፊፋ የእግር ኳስ ደረጃ በ1061 ነጥብ ከዓለም 146ኛ ፤  ከአፍሪካ 41ኛ
በወርሐዊው የፊፋ የእግር ኳስ ደረጃ መሰረት የአፍሪካን አህጉር በአንደኝነት የምትመራው በ1549 ነጥብ ሴኔጋል ናት፡፡ ቱኒዚያ በ1507 ነጥብ፤ አልጄርያ በ1489 ነጥብ፤ ናይጄርያ በ1488 ነጥብ እንዲሁም  ሞሮኮ በ1461 ነጥብ እስከ አምስተኛ ደረጃ አከታትለው ይዘዋል፡፡
የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በአሁኑ ወቅት በፊፋ የዓለም እግር ኳስ ደረጃ በ1061 ነጥብ ከዓለም 211 አገራት 146ኛ ፤  ከአፍሪካ 54 አገራት ደግሞ በ41ኛ ደረጃ ላይ ነው፡፡ በተለይ ባለፉት 4 የውድድር ዘመናት ደረጃውን ለማሻሻል አልቻለም፡፡ ከአፍሪካ በደረጃው የበለጣቸው እነ ብሩንዲ፤ ቦትስዋና፤ ደቡብ ሱዳን፤ ሞሪሽየስ ስዋቴሜ ኤንድ ፕሪስፒ፤ ጅቡቲ፤ ሶማሊያ እና ኤርትራን ነው፡፡ ታንዛኒያ፤ ሩዋንዳ፤ ሱዳን፤ ኡጋንዳ፤ ኒጀር፤ ዚምባቡዌ፤ ዛምቢያ… ከበላዩ ናቸው፡፡ በአፍሪካ ዋንጫ እና በዓለም ዋንጫ ማጣርያዎችም የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በየምድቡ አብረውት ከተደለደሉት ቡድኖች በደረጃው ዝቅ ብሎ ይገኛል፡፡ በ33ኛው የአፍሪካ ዋንጫ የምድብ ማጣርያ ከኢትዮጵያ ጋር በምድብ 11 ከተደለደሉ ቡድኖች በፊፋ ደረጃቸው  አይቬሪኮስት በ1378 ነጥብ ከዓለም 61ኛ ከአፍሪካ 12ኛ፤ ማዳጋስካር በ1264 ነጥብ ከዓለም 92ኛ ከአፍሪካ 20ኛ እንዲሁም ኒጀር በ1167 ነጥብ ከዓለም 112ኛ ከአፍሪካ  28ኛ ደረጃ ላይ ናቸው፡፡ ለ22ኛው የዓለም ዋንጫ ለሚደረግ የቅድመ ምድብ ማጣርያ ላይም በምድብ 6 ከኢትዮጵያ ጋር  የተደለደሉት  ጋና በ1438 ነጥብ ከዓለም 48ኛ ከአፍሪካ 6ኛ፤  ደቡብ አፍሪካ በ1332 ነጥብ ከዓለም 72ኛ ከአፍሪካ 14ኛ እንዲሁም ዚምባቡዌ በ1180 ነጥብ  ከዓለም 111ኛ ከአፍሪካ 27ኛ ደረጃ ላይ ናቸው፡፡
ዋልያዎቹ በ75 ዓመታት ከ56 ብሄራዊ ቡድኖች ጋር 388 ግጥሚያዎች  142  ድል ፤ 82 አቻና 164 ሽንፈት
የእግር ኳስ ስታትስቲክሶችና ታሪኮችን በድረገፁ የሚያሰባስበውና የሚያሰራጨው 11v11.com እንደሚያመለክተው የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በዞናዊ፤ አህጉራዊ፤ ዓለም አቀፋዊ የውድድር መድረኮች መሳተፍ ከጀመረ 75 ዓመታት ሊሞላው ነው፡፡ በምስራቅ አፍሪካ፤ በአፍሪካ እና በዓለም አቀፍ ደረጃ በዋና እና የማጣርያ ውድድሮች እንዲሁም በወዳጅነት ከ56 ብሄራዊ ቡድኖች ጋር 388 ግጥሚያዎችን አድርጓል፡፡ በ142 ጨዋታዎች ድል አድርጎ በ82 አቻ ሲወጣ 164 ጨዋታዎች ተሸንፏል።
የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በ33ኛው የአፍሪካ ዋንጫ የምድብ ማጣርያ ከሚገናኛቸው 3 ብሄራዊ ቡድኖች ጋር የውጤት ታሪኩም ይህን ይመስላል፡፡ ከአይቬሪኮስት ብሄራዊ ቡድን ጋር በ4 ጨዋታዎች ተገናኝቶ 2 እኩል ጊዜ ተሸናንፈዋል፡፡ ከማዳጋስካር 3 ግዜ ተገናኝቶ 2 ጊዜ ሲያሸንፍ በ1 ተሸንፏል። ከኒጀር ብሄራዊ ቡድን ጋር በተመሳሳይ 3 ጊዜ ተገናኝቶ በ2 ሲያሸንፍ አንዱን ተሸንፏል፡፡ በሌላ በኩል በ22 የዓለም ዋንጫ የምድብ ቅድመ ማጣርያ ከሚገናኛቸው ቡድኖችም ያለው ታሪክ 11v11.com አስቀምጦታል፡፡ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን ከጋና ብሄራዊ ቡድን በ4 ጨዋታዎች ተገናኝተው ያሸነፈው አንዴ ሲሆን በ3 ተሸንፏል፡፡ ከደቡብ አፍሪካ ጋር 2 ጊዜ ተገናኝተው አቻ የተለያዩ ሲሆን ከዚምባቡዌ ደግሞ 3 ግዜ ተጋጥመው እኩል አንድ ጊዜ ሲሸናነፉ በ1 ጨዋታ አቻ ተለያይተዋል፡፡
በኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን የ75 ዓመታት ታሪክ በከፍተኛ ግብ አግቢነት ጌታነህ ከበደ በ17 ጎሎች በአንደኛ ደረጃ ላይ ይቀመጣል፡፡ ሉችያኖ ቫሳሎ በ16 ጎሎች ሁለተኛ ሲሆን፤ መንግስቱ ወርቁ በ13 ጎሎች ሶስተኛ ፤ ሳላዲን ሰኢድ በ9 ጎሎች አራተኛ እንዲሁም ሽመልስ በቀለ፤ ዳዊት ፈቃዱ፤ አስናቀ እና ባየ ሙሉ በ4 ጎሎች 5ኛ ደረጃን ተጋርተዋል፡፡ በሌላ በኩል ለብሄራዊ ቡድኑ በበርካታ ጨዋታዎች በመሰለፍ አንደኛ ደረጃ የያዘው 31 ጨዋታዎችን ያደረገው ሽመልስ በቀለ ነው፡፡ ጌታነህ ከበደ እና አስቻለው ታመነ በ23 ጨዋታዎች፤ ሳላዲን ሰኢድ እና ጋቶች ፓኖም በ19 ጨዋታዎች፤ ኡመድ ኡክሪ እና ስዩም ተስፋዬ በ18 ጨዋታዎች፤ ሉችያኖ ቫሳሎ በ17 ጨዋታዎች፤ ሳላዲን በርጌቾ በ16 ጨዋታዎች፤ አበባው ቡጣቆ መንግስቱ ወርቁ በ15 ጨዋታዎች ለብሄራዊ ቡድኑ በመሰለፍ ተከታታይ ደረጃ ይወስዳሉ፡፡
የመረጃ ምንጮች
/www.fifa.com/fifa -world -ranking/ranking-table/men/CAF
www  .transfermarkt.com
/www.11v11.com/teams/eth iopia/tab/stats/

Friday, 23 October 2020 14:55

ማራኪ አንቀፅ

 ያገሬ ሽታ
               (በልብወለድ ትረካ)


        --መንገደኞቹ፤ የአራት መቶ ኪሎ ሜትር ጉዟቸውን ተጉዘው፤ ወደተነሱበት የዋግሹሞች ሠፈር የማታ ማታቸውን ይደርሳሉ፡፡ ለእንግድነታቸው፤ የወሎ ምድር ያፈራቸው፣ በእህትማማቾቹ ባለሟል እጆች ተዘጋጅተው የተጫኑት ገፀ በረከቶች ከመኪናዋ ይወርዳሉ፡፡ ዘመድ ከዘመዱ ተገናኘ፡፡ ደስታ ናኘ፡፡ እንደ አገር ቤቱ ወግ በእንግዳ ክፍሉ እርጥብ ተጐዝጉዞ፣ ረከቦት ተዘርግቶ፣ ስኒዎች ተደርድረው፤ ከፊት ለፊትም ጀበና ተገትሮ እንግዶቹን ተቀበላቸው። ቆሌውም የደስታቸው ተካፋይ እንዲሆን ደስ ደስ የሚለውን፣ “ወሎ መጀን!...የሚያስብለውን እጣን በረንዳቸው ላይ አጫጫሱለት፡፡
በነገራችን ላይ ሥፍራው ይኸን ስሙን ያገኘው፤ ዋግሹም ከበደ አዲስ አበባ መጥተው፤ ከራርመውም ሲበቃቸው ዓፄ ሚኒልክን “…ጃንሆይ አገሬ ልግባ ፈቃድዎ ይሁን ያሰናብቱኝ…” ብለው እሺታቸውን ቢጠይቁ፤ ንጉሱም ዋግሹምን ይወዷቸው ያከብሯቸውም ስለነበር “ምነው ባትርቀኝ፣ አጠገቤ ብትሆንልኝ…እዚሁ ከኔው ዘንድ ሆነህ ብትረዳኝ” ይሏቸዋል። ዋግሹም ከበደም “…እኔ እዚህ ቤት ንብረት የለኝ…ዘመድ አዝማድ አላፈራሁ…አገሬ ብገባ ከሕዝቤም መሀል ብሆን ጃንሆይ በተሻለ መልክ ለማገልገል እታደል ነበር…” ብለው ይመልሱላቸዋል፡፡
በመልሳቸው ብዙም ያልተደሰቱት ንጉሥ፤ ዋግሹምን መያዣ ማስገደጃ እንዲሆንላቸው “…ቤት ንብረት ካልክማ መላ ቀጨኔን ሰጥቼሀለሁ” ይሏቸዋል፡፡ ዋግሹም ስጦታውን ተቀብለው እንደ ንጉሡ ፈቃድ ሆነውና ከራርመው ሲያበቁ ሁኔታዎችን አመቻችተው ወደሚወዱት ዋግ አገራቸው፣ ሰቆጣም ቤት ንብረታቸው ይመለሳሉ፡፡
ከዚያም የዋግሹም ዝርያዎች አቤቶ ኢያሱ ያስተከሉትን የቀጨኔ መድኃኒዓለም ታቦትን ተጠግተው፣ እድሜ ጠገብ ዛፎች አካባቢውን የላስታ ላሊበላ አውራጃ አድባራትን ያስመሰሉት ጉብታ ላይ የእነሱም አምቻ ጋብቾች፣ አብሮ አደጐች እና አበልጆች ቦታ ቦታ ይዘው፣ ቤት ሠርተው ሠፈሩን መኖሪያቸው አደረጉት። እነወይዘርን የመሳሰሉት ዘመድና አዝማዱ ወዳጁም ሳይቀር አዲስ አበባ በመጡ ቁጥር የሚስተናገዱበት “ስንመጣ መግቢያችን” የሚሉት አለኝታ ሆነላቸው፡፡
በመሆኑም፤ መቶ አለቃና ወ/ሮ አባይነሽ በታላቅ እህታቸው ወ/ሮ የውብዳር ይማም ቤት፣ ወ/ሮ ኩሪ መልኬና ከሥጋ ዝምድናቸው በተጨማሪ የጁ ሐርቡ ላይ በወግ ሲዳሩ፣ ዋናዋ ሚዜ ከነበሩት ወ/ሮ ዘውድነሽ አመዴ ቤት ጓዝ አወረዱ፡፡ ለእንግዶቹ መስተንግዶ በየቤቱ ድግስ ተደጋገሰ፡፡ ሁሉም ያገሩን ትኩስ ወግ ባገር ቤቱ ዜማ ቃና ሲወጋ እንደወረደ መስማቱ፤ አገሩ ገብቶ ካገሬው የተገናኘ መስሎ ስለሚታየው “ቀጥሎ ከኔ ቤት ነው” እየተባባለ የግብዣውን ጥሪ ሰንሰለት አራዘመው፡፡
በየግብዣውም ለወይዘር፤ ቢናገሩ የሚያስፈሩ፣ ቢወዱ የሚያስከብሩ፣ ቢጠሉ የሚያስነውሩ መስለው የሚታዩዋት እንግዶች ይታደሙበታል፡፡ ከሁሉም በላይ የወይዘርን ቀልብ የሳቡበት፤ መደባቸውን ለይቶ ማወቁ የተሳናት ሁኔታቸው አገራዊ ያልሆነባት እንግዶቹ ነበሩ፡፡
ከጠላት መልስ በነፃነት፤ ኢትዮጵያ በዕድሜ ልኳ ምንም እንዳልነበራት፤ ውርስና ቅርስም እንደሌላት ተደርጋ፣ ዘመናይ ተብየው ዜጋዋ አገሩን በአውሮፓ መነጽር በማየቱ ሥልጡን ያሰኘው ስለነበር፣ በሥልጣኔ ስም የአገሩ ባህላዊ ሕግና ሚዛናዊ አስተዳደር እየተሻሩና እየተሸረሸሩ በመሄዳቸው፣ አገሬው በአገሩ ባይተዋር መምሰሉን በመምረጡ “ፈረንጅ አገር በነበርኩ ጊዜ” እያለ ስለ ምዕራቡ ዓለም በሰፊው ማውራቱ በዕውቀቱም መኩራራቱ፤ በያጋጣሚውም የፈረንጁን ታሪክ በምሳሌ መተረኩ ከብቃት ተቆጥሮለት ማዕረግ ያሰጠው ስለነበር፣ ዓለሜ ዋሴ “እኔን አድነህ ጠላቶቼን አዋርደህ፣ ልዑልነትህን ግለጽ” እያሉ እግዜሩን የሚያስቸግሩ፤ ከሥረ - መሠረታቸው የተላቀቁ ራስ ወዳዶች ለአገር እንግዳ፣ ለዘር ባዳ የሆኑ ናቸው የሚላቸውን መስለው ይታይዋት ጀመር።
እየደመቀ የሚሄደው ጨዋታቸው ዞሮ ዞሮ አገር አዳርሶ ሲመለስ…ቢፌው ተነስቶ፣ ተበልቶ ተጠጥቶ፣ ማእድ ከፍ ብሎ፣ ብርጭቆ ተለውጦ በሌላም ተሞልቶ…እንግዳው ሞስቮልድ ሶፋ ወንበር ላይ ተዝናንቶ፣ የወቅቱን ሁኔታ አስሮ ሊፈታ፣ ለታሪክ ትረካው፣ ለፖለቲካ ዳኝነቱም ሁለንተናውን ያሾራል፡፡
ወይዘርም፤ በመዲናይቱ መኳንንትና ወይዛዝርት፣ በዘመናዮቹም መሀል ሆና በማታውቀው ዓለም ውስጥ ገብታ፣ ዓይኖቿን አውጥታ የሚታየውን እያየች ትታዘባለች፡፡ ጆሮዎቿን ቀስራም የሚባለውን ታዳምጣለች፡፡
እነ ወ/ሮ አባይነሽ ወይዘርን እቴጌ መነን ትምህርት ቤት ለማስገባት አዲስ አበባ በመምጣታቸው፤ የግርማዊት ስምና የትምህርት ቤታቸው ገድል የምሽቱ መነጋገሪያዎች ይሆናሉ። አብዛኞቹ የግብዣው ወይዛዝር፣ ደሴ ወ/ሮ ስሂን ትምህርት ጀምረው፤ ለከፍተኛ ትምህርት አዲስ አበባ መጥተው መነን ገብተው፣ ተመርቀው ሥራ ይዘው፤ ትዳርም መሥርተው ወልደው የከበዱ ናቸው፡፡
በመሆኑም በሰው ልጅ ሥጋ ባህርያት፣ ማለትም በውሀው (ጐልማሳው) እና በመሬቱ (አረጋዊው) እድሜ እርከን ላይ ሆነው የሚገኙቱ እንግዶች፤ ከተቀመጡበት ወንበር ላይ ተመቻችተው አቀማመጡንም አሳምረው ስለመነን ትምህርት ቤት በያጋጣሚው ማንሳቱና ማውሳቱ፤ ወደነበሩበት የነፋስ (ልጅነትና ቅብጥብጥነት) እና የእሳት (ያለመረጋጋት የችኩልነት) እድሜ ወስዶና አድርሶ ስለሚመልሳቸው፣ ሁኔታዎች ሲመቻቹ፣ ለሳቅ ጨዋታ ለትዝታ ትውስታም የሚደጋግሙት ልዩ ወጋቸው ነው፡፡
ወ/ሮ የውብዳር ለመስተንግዷቸው “መቼም” ብለው ወጋቸውን ጀመሩት፡- “መቼም ቢሆን ጃንሆይና እቴጌ አብረው ሆነው ነው የሚታዩት…ቤተክርስቲያን ቢሄዱ አብረው…በየማህበራዊው ሥፍራም ባንድ ላይ ሆነው በየዘመነኛውም እንዲሁ ተያይዘው ነው የሚታዩት…አንድ ጊዜ ነው ታዲያ! ቲያትር ቤት በክብር ተጋብዘው ሄዱና ትወናው ሴት ልጅ በሴትነቷ የሚደርስባትን ባህላዊ ጭቆና እያጐላ የሚያሳይ፣ የእሮሮና አቤቱታ ትርኢት ነበር፡፡ የሚያዩትም ሆነ የሚሰሙት ጌቶቹን አልጥም አልዋጥ ይልባቸዋል፡፡--
(ከጌታቸው ጳውሎስ ብርሃኔ "ያገሬ ሽታ፤ በልብወለድ ትረካ" አዲስ መጽሐፍ የተቀነጨበ)

Friday, 23 October 2020 14:53

የግጥም ጥግ

 አይተሻል አንዳንዴ


  የወደቀ ዛፍ ነው ምሳር የሚበዛው
እቃ ብቻ አይደለም ገንዘብ የሚገዛው
እንኳን እኔና አንቺ
ከፍጡራን በላይ ልቆ የሚበልጠው፣
40 በማይሞላ 30 ብር ነው አምላክ
የተሸጠው፡፡
አይተሻል አንዳንዴ
ሰይጣን ስላለ ነው እግዜር የሚነግሰው፣
ህመም ሲጠፋ ነው መድሀኒት
ሚረክሰው፣
ያው አምላኩ ብሎት
የሙሴ በትር ነው ባህር የገመሰ፣
በዳዊት ፊት አደል ጎልያድ ያነሰ፣
ቢሆንም በ ትሩ ባ ህር ምን ቢገምስም
አይበልጥም ከሙሴ፣
ጎልያዶች ሁሉ በምነታችን እንጂ
በድንጋይ አይወድቁም፣
ትልሻለች ነፍሴ፡፡
ካስተዋልሽ አንዳንዴ
እውር ያለ በትሩ ወዴትም አይሄድም
የሟች ስጋ ሁሉ መቃብር አይወርድም
የገደለም ሁሉም ወንጀለኛ አይደለም
ነፍስን ስለማዳን ነፍስ ይጠፋ የለም፡፡
አይተሻል አንዳንዴ
እውቀት ያለው ሁሉ ገድል አያበዛም፣
የተማረ ሁሉ ሃገርን አይገዛም፣
ታዲያ እንዲህ ከሆነ ተማሩ ባልናቸው፣
እውቀት በቀሰሙት ሃገር መች ይናዳል፡፡
ተመልከች አንዳንዴ
ያፈቀረ ሁሉ ፍቅሩን አያገኝም፣
ሽበት ያለው ሁሉ ሽምግልና አይዳኝም፣
የሚሮጠው ሁሉ አይሆንም አንደኛ፣
አይተሻል አንዳንዴ እንደዚህ ነን እኛ፡፡
አስታውሰኝ ረጋሳ
“ተስፋ” ከተሰኘ መድብል የረወሰደ


 የአለም ባንክ በማደግ ላይ ላሉ አገራት ለኮሮና ክትባት የ12 ቢ. ዶላር ድጋፍ አደረገ


          አለማቀፉ የገንዘብ ተቋም አይኤምኤፍ አለማችን በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሳቢያ በመጪዎቹ አምስት አመታት በድምሩ 28 ትሪሊዮን ዶላር ያህል እንደምታጣ ሰሞኑን ባወጣው አለማቀፍ ሪፖርት አመልክቷል፡፡
ተቋሙ ባወጣው መግለጫ እንዳለው፤ ወረርሽኙ በአለማችን ከስራ አጥነት፣ የኢንቨስትመንት መዳከም፣ ከህጻናት ትምህርት ማቋረጥና ሌሎች ተያያዥ ጉዳዮች ጋር በተያያዘ እየፈጠረ የሚገኘው ቀውስ ስር የሰደደና በአመታት የማይሽር ጠባሳ የሚጥል እንደሚሆን ይጠበቃል፡፡
በተያያዘ ዜና፤ የአለም ባንክ አንድ ቢሊዮን ለሚሆኑ በማደግ ላይ ያሉ የአለማችን አገራት ዜጎች፣ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ለማዳረስ የሚውል 12 ቢሊዮን ዶላር መመደቡን ባለፈው ማክሰኞ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡ የባንኩን ፕሬዚዳንት ዴቪድ ማልፓስን ጠቅሶ  አሶሼትድ ፕሬስ እንደዘገበው፤ የአለም ባንክ ገንዘቡን የመደበው በማደግ ላይ ያሉ አገራት ፍትሃዊ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ስርጭትና አቅርቦት እንዲኖራቸው እንዲሁም በቂ ምርመራና ክትትል እንዲያደርጉ ለማስቻል ነው፡፡
ይህ የገንዘብ ድጋፍ ባንኩ እ.ኤ.አ እስከ 2021 ድረስ በማደግ ላይ ላሉ የአለማችን አገራት ለመለገስ ቀደም ብሎ ቃል ከገባው 160 ቢሊየን ዶላር ውስጥ የሚካተት መሆኑንም ዘገባው አመልክቷል፡፡
በሌላ የኮሮና ቫይረስ ዜና፣ በተለያዩ የአውሮፓ አገራት የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ እንደገና እየተባባሰ መምጣቱን ተከትሎ አገራት የተለያዩ እገዳዎችን መጣል መቀጠላቸውን፤ የአለም የጤና ድርጅት በአንጻሩ ዘግቶ መቀመጥ ብቸኛው መፍትሄ አይደለምና መንግስታት ያስቡበት ማለቱን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
በአውሮፓ ባለፈው ሳምንት በአንድ ቀን ብቻ 100 ሺህ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ መያዛቸውን ያስታወሰው ዘገባው፣ ይህም ወረርሽኙ ከተቀሰቀሰበት ጊዜ አንስቶ በአህጉሪቱ በአንድ ቀን የተመዘገበ ትልቁ ቁጥር እንደሆነና ወረርሽኙ እየተባባሰ ከሚገኝባቸው አገራት መካከልም ቼክ ሪፐብሊክ፣ ፈረንሳይና እንግሊዝ እንደሚገኙባቸው ገልጧል፡፡
የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች ባለፈው ሳምንት በ11 በመቶ ያህል ጭማሪ ባሳየባት አሜሪካ፤ ጆንሰን ኤንድ ጆንሰን የተባለ ኩባንያ ጀምሮት የነበረውን የኮሮና ቫይረስ ክትባት ምርምር አንድ በጎ ፍቃደኛ መታመሙን ተከትሎ እንዳቋረጠ የተነገረ ሲሆን፣ ለጥንቃቄ ሲባል ሶስተኛ ደረጃ ላይ የደረሰው የሙከራ ምርምሩ እንቋዲረጥ መደረጉንም ዘገባዎች አመልክተዋል፡፡
ሮይተርስ በበኩሉ፤ በተለያዩ የአለማችን አገራት ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ በተጣሉ የጉዞ ገደቦችና የድንበር መዝጋት እርምጃዎች ሳቢያ ከ3 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ ስደተኞች እንዳይንቀሳቀሱ ታግደው በአስከፊና አደገኛ ሁኔታ ውስጥ እንደሚገኙ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የስደተኞች ተቋም መግለጹን ዘግቧል፡፡
በርካታ ስደተኞች በአስከፊ ሁኔታ ውስጥ ይገኙባቸዋል ከተባሉት መካከል የመካከለኛው ምስራቅና የሰሜን አፍሪካ አገራት እንደሚገኙበት የጠቆመው ዘገባው፣ በአገራቱ 1.3 ሚሊዮን ያህል ስደተኞች በመሰል ሁኔታ ውስጥ እንደሚገኙም አክሎ ገልጧል፡፡


አለማቀፉ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ሂዩማን ራይትስ ዎች፣ በአለም ዙሪያ በሚገኙ 60 አገራት በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ የአእምሮ ህመምተኞች ንጽህና በጎደላቸው ጠባብ ክፍሎች ውስጥ በሰንሰለት ታስረውና ታጉረው እንደሚገኙ አስታወቀ፡፡
ተቋሙ የአለም የአእምሮ ጤና ቀንን በማስመልከት በ110 የአለማችን አገራት የሰራውን ጥናት መሰረት አድርጎ ከሰሞኑ ይፋ ያደረገውን አለማቀፍ ሪፖርት ጠቅሶ አልጀዚራ እንደዘገበው፣ አንዳንድ የአእምሮ ህመምተኞች በእንስሳት በረቶችና ጋጣዎች ውስጥ ሳይቀር እዚያው እየበሉ እዚያው እንዲጸዳዱ እየተገደዱ አስከፊ ኑሮን እየገፉ ይገኛሉ፡፡
የአአምሮ ህመምተኞቹ በብረት ሰንሰለት እንዲሁም በገመድ ታስረው የሰቆቃ ኑሮን እየገፉ ይገኛሉ ያለው ሪፖርቱ፣ አብዛኞቹ ምንም አይነት የህክምና ወይም የዘመድ ወዳጅ ክትትል እንደማያገኙም አመልክቷል፡፡
በርካታ ቁጥር ያላቸው የአእምሮ ህመምተኞች በሰንሰለት ታስረው ህይወታቸውን ከሚገፉባቸው የአለማችን አካባቢዎች መካከል የአፍሪካና የእስያ አገራት ይገኙበታል ያለው ሪፖርቱ፣ በዋናነት የሚጠቀሱት አገራትም ላይቤሪያ፣ ሞዛምቢክ፣ ሴራ ሊዮንና የመን እንደሆኑ ገልጧል፡፡ በሰንሰለት ታስረው ከሚገኙት የአእምሮ ህመምተኞች መካከል ህጻናትም እንደሚገኙበት የጠቆመው የአልጀዚራ ዘገባ፣ የአለም የጤና ድርጅትም በቅርቡ ባወጣው መረጃ ከአለማችን ህጻናት መካከል 20 በመቶ ያህሉ የአእምሮ ህመም ተጠቂዎች መሆናቸውን መግለጹን አስታውሷል፡፡

አፖሎ ጎ የተባለው የቻይና ኩባንያ ያሰማራቸው አሽከርካሪ አልባ ታክሲዎች ከቀናት በፊት በርዕሰ መዲናዋ ቤጂንግ አገልግሎት መስጠት መጀመራቸው ተነግሯል፡፡
ታክሲዎቹ ያለ አሽከርካሪ እገዛ በቴክኖሎጂ ብቻ ታግዘው የሚሰጡት አገልግሎት ተሳፋሪዎችን ለአደጋ እንዳያጋልጥ ከ60 ጊዜያት በላይ የደህንነት ፍተሻ እንደተደረገባቸውና ጥራታቸው እንደተረጋገጠ ቻይና ዴይሊ ባወጣው ዘገባ አስነብቧል፡፡
ተሳፋሪዎች በሞባይል አፕሊኬሽን አማካይነት ታክሲዎችን በመጥራትና መዳረሻቸውን በመሙላት በአፋጣኝ አገልግሎት ማግኘት እንደሚችሉ የጠቆመው ዘገባው፣ ያም ሆኖ ግን አገልግሎቱን መጠቀም የሚችሉት ዕድሜያቸው ከ18 እስከ 60 አመት የሆናቸው የከተማዋ ነዋሪዎች ብቻ መሆናቸውን አመልክቷል፡፡
“ሲና ቪሄክል” የተባለው የአገሪቱ ኩባንያ፣ የከተማዋ ነዋሪዎች አዲሱን አገልግሎት መጠቀም እንደሚፈልጉ ለማወቅ በሰራው የዳሰሳ ጥናት፣ ከግማሽ በላይ የሚሆኑት አገልግሎቱን ለመጠቀም እንደሚፈልጉ ያም ሆኖ ግን የደህንነት ጉዳይ አንደሚያሳስባቸው መናገራቸውንም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡

 ተወዳጁ የፒያኖ ተጫዋችና ድምጻዊ አሜሪካዊው ስቲቭ ዎንደር የመጨረሻውን ስራውን ካሳተመ ከ15 አመታት በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ ባለፈው ማክሰኞ ሁለት አዳዲስ ነጠላ ዜማዎችን ለአድማጮቹ ማቅረቡን አሶሼትድ ፕሬስ ዘግቧል፡፡
የ70 አመቱ አንጋፋ ድምጻዊ ስቲቭ ዎንደር ያወጣቸው ሁለት ሙዚቃዎች “ዌር ኢዝ አወር ላቭ ሶንግ” እና “ካንት ፑት ኢት ኢን ዘ ሃንድስ ኦፍ ፌት” የሚል ርዕስ ያላቸው ሲሆን፣ በሪፐብሊክ ሪከርድስ ኩባንያ አሳታሚነት ለአድማጭ መቅረባቸውም ተነግሯል፡፡
ድምጻዊው በኢንተርኔት አማካይነት ስለ ሙዚቃዎቹ በሰጠው መግለጫ፣  ሙዚቃዎቹ አለም ከገባችበት የኮሮና ቫይረስ አስከፊ ዘመን እንዲሁም የእርስ በእርስ ግጭት በቅርቡ ነጻ እንደምትወጣ ያለውን ተስፋ የገለጸባቸው እንደሆኑ የተናገረ ሲሆን፣ ጤንነቱን አስመልክቶ ለቀረበለት ጥያቄም ከወራት በፊት የኩላሊት ንቅለ ተከላ ተከናውኖለት በጥሩ ሁኔታ ላይ እንደሚገኝ ገልጧል፡፡
“ዌር ኢዝ አወር ላቭ ሶንግ” የተሰኘውን ሙዚቃ ግጥም መጻፍ የጀመረው ገና የ18 አመት ወጣት ሳለ እንደነበር የተናገረው ድምጻዊው፣ ሃሳቡን ለዘመናት ሲያዳብረው ኖሮ በስተመጨረሻ ለፍጻሜ መብቃቱንም አስታውሷል፡፡


Page 1 of 498