Administrator

Administrator

 በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የተፈጠረው ድርጊት እንዳስጨነቃቸውና በቤተ ክርስቲያኒቱ የተፈጠረው ችግር  በቤተ ክርስቲያኗ የውስጥ ሕግና ስርዓት ብቻ ሊፈታ እንደሚገባ  በኢትዮጵያ የሩሲያ አምባሳደር ኢቭጌኒ ተርኪሂን ገለጹ::
አምባሳደሩ  ከማኅበረ ቅዱሳን ቴሌቪዥን ጋር ባደረጉት   ቆይታ እንደተናገሩት፤ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ለኢትዮጵያ ሕዝብ ታሪክ ባህልና አንድነት  መሠረት የሆነችና የሀገሪቱን ታሪክ ሰንዳ ያቆየች ባለውለታ ናት ብለዋል።  
ሩሲያ እና ኢትዮጵያ የረጅም ዓመታት  የቆየ ግንኙነትና ትስስር እንዳላቸው ያስታወሱት አምባሳደሩ፤ ለዚህም ጥንካሬ መንፈሳዊ ትስስሩ ከፍተኛ ሚና እንዳለው ተናግረዋል።
ከአየር ንብረት ለውጥ ጋር ተያይዞ በአሁኑ ሰዓት የሀገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ሳይቀር እውቅና ያገኙበት እንቅስቃሴ ቢኖርም፣ በኢትዮጵያ ታሪክ ግን በቤተ ክርስቲያኗ ለዘመናት የተሠራው የአካባቢ ጥበቃ ሥራ ቤተ ክርስቲያኗን “የአረንጓዴ አሻራ እምብርት” ያደርጋታል ብለዋል።
 በአሁኑ ሰዓት  ቤተ ክርስቲያኒቱ ያለችበት ሁኔታ እጅግ  እንዳሳዘናቸውና እንደ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት ተከታይነታቸውም  ጉዳዩ በጣም እንዳስጨንቃቸው የተናገሩት   አምባሳደር ኢቭጌኒ ተርኪሂን፤ ይህቺን ቤተ ክርስቲያን ማፍረስ ማለት ሀገር ማፍረስ ማለት  በመሆኑ  ከፍተኛ ጥንቃቄ  ማድረግ ያስፈልጋል  ብለዋል።
በሁለቱ አብያተ ክርስቲያናት ታሪክ በርካታ የፈተና ጊዜያት አልፈዋል ያሉት አምባሳደር ኢቭጌኒ ተርኪሂን፤ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንም ይህንን ከባድ ጊዜ እንደምታልፈው እምነታቸው  የፀና መሆኑን ተናግረዋል።
አምባሳደሩ በቆይታቸውም ጥያቄ ያነሳው አካልም “አጥቂ” እርምጃ ከመውሰድና ከመገንጠል ይልቅ ቅሬታውን በቀጥታ ለአባቶችና ለምእመናን ማሳወቅና በቤተ ክርስቲያኗ ሕግና ስርአት  መሄድ ይገባው ነበር ብለዋል። በቀጣይም ጉዳዩ  በራሷ በቤተ ክርስቲያኗ ሕግ መሰረት በውይይት እንዲፈታ ፍላጎታቸው መሆኑን  ተናግረዋል።
ከዚህ ቀደም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን አስቸጋሪ ጊዜ ላይ በሆነችበት ሰዓት የሩሲያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን በቅዱስ ፓትርያርኳ በኩል ሀዘኗን በመግለጽ አጋርነታቸውን ማሳየታቸውን ያስታወሱት አምባሣደሩ፤ ሁለቱ አብያተ ክርስቲያናትም እንደቀደመው ጊዜ በመተባበር እንደሚቀጥሉም አስታውቀዋል።
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን አባቶችና ምእመናንን ከቀድሞው በበለጠ ሁኔታ  አንድነታቸውን  ማስጠበቅና  በጽናት መቆም ይኖርባቸዋል ያሉት አምባሳደር ኢቭጌኒ፤ ይህ ሳይሆን  ከቀረ ግን በቀጣይ ትውልድ ሁሉ የሚያስጠይቅ ይሆናል፤ ብለዋል። “በዚሁ ሂደትም ከጎናችሁ እንደምንቆም ላረጋግጥላችሁ እወዳለሁ” ሲሉም መልእክት አስተላልፈዋል።



ከትላንት በስቲያ ጥር 25 በኢትዮ ቴሌኮም እና በገቢዎች ሚኒስቴር መካከል የግብር ክፍያዎችን በቴሌብር  ለመሰብሰብ የሚያስችል ስምምነት ተደረገ፡፡
በዚህም ስምምነት፣ የሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ ደንበኞች የተለያዩ የግብር ክፍያዎችን በቴሌብር የዲጂታል ክፍያ ሥርዓት ተጠቅመው በኦንላይን አገልግሎት ክፍያቸውን እንዲፈፀሙ ያስችላቸዋል ተብሏል፡፡
ይህ የአጋርነት ስምምነት በዋናነት ለገቢዎች ሚኒስቴር የገቢ ግብርን እና የግል ሰራተኞች የጡረታ መዋጮ ፤እንዲሁም የፌዴራል ታክስ ክፍያዎችን ለመሰብሰብና ለማሳለጥ ጉልህ ሚና ያለው ሲሆን፤ ከዚህም ባሻገር በየጊዜው እያደገ የመጣውን የግብር ከፋዮች የክፍያ አማራጭ ፍላጎት ቀላልና አስተማማኝ በማድረግ፣ የቴሌብር ተጠቃሚዎች ከግል ወይም ከድርጅት የቴሌብር አካውንታቸው በቴሌብር የሞባይል መተግበሪያ ወይም በአጭር ቁጥር *127# በመጠቀም የግብር ክፍያቸውን ባሉበት ሆነው በቀላሉ ለመክፈል የሚያስችላቸው እንደሆነ ተገልጿል፡፡ በተጨማሪም በቴሌብር ግብይት የሚፈፅሙ ነጋዴዎች ከሚፈፅሟቸው ግብይቶች ከሰበሰቡት ገንዘብ ላይ ለግብር ክፍያ በቀጥታ መክፈል የሚችሉበት ሁኔታም ተመቻችቶላቸዋል ተብሏል፡፡
አገልግሎቱን ለማግኘት የሚኒስቴር መ/ቤቱ ደንበኞች ወደ www.mor.gov.et  በመግባትና የኤሌክትሮኒክስ ታክስ አገልግሎት የሚለውን በመምረጥ፣ አስፈላጊውን ሂደት ሲጨርሱ፣ ከገቢዎች ሚኒስቴር የሚሰጣቸውን የሰነድ ቁጥር በመጠቀም በቀላሉ ክፍያቸውን  በቴሌብር አፕሊኬሽን መፈፀም እንደሚችሉ ተጠቁሟል፡፡
በሌላ በኩል፤ ኢትዮ ቴሌኮም የክላውድ፣ የሙዚቃ ስትሪሚንግ እና የቴሌድራይቭ የሞባይል መረጃ ቋት አገልግሎቶችን ባለፈው ሰኞ ጥር 22 ቀን 2015 ዓ.ም ከአጋሮች ጋር ስምምነት በመፈፀም በይፋ አስጀምሯል፡፡
በዕለቱ ይፋ ከተደረጉት አገልግሎቶች መካከል ከቨድሊ ትሬዲንግ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ጋር የተፈፀመው ስምምነት አንዱ ሲሆን በዚህ አገልግሎት ደንበኞች በሞባይል ስልኮቻቸው የሚገኙ እንደ ፎቶ፣ ቪዲዮና የመሳሰሉ ከፍ ያለ መጠን ያላቸውን ፋይሎች አስተማማኝ በሆነ የክላውድ መረጃ ቋት በማስቀመጥ በፈለጉ ጊዜ ሁሉ ማግኘትና መጠቀም የሚችሉበት መፍትሄ ነው ተብሏል፡፡
የዚህ አገልግሎት ተጠቃሚዎች የሞባይል ስልኮቻቸው ቢጠፋ ወይም ቢበላሽ ፋይሎቻቸውን ያለ ሃሳብ መልሰው ማግኘት እንደሚያስችላቸው ተነግሯል፡፡
ሌላው ይፋ የተደረገው አገልግሎት ከኩሉ ኔትወርክ ኃ/የተ/የግ/ማህበር ጋር የተፈፀመው ስምምነት ሲሆን ይህም የእልፍ ሙዚቃ መተግበሪያ ነው፡፡ ይኸው አገልግሎትም ሙዚቃዎችን በመተግበሪያው በመግዛት የሞባይል ዳታ ሳይጠቀሙ በፈለጉ ጊዜ ማዳመጥ እንዲችሉ እንዲሁም በአምስት ቋንቋዎች የሚተላለፍ የቀጥታ ሥርጭት ሬዲዮ ፕሮግራም ያለውና አገልግሎቱ በተመጣጣኝ ዋጋ የቀረበበት መሆኑ ተገልጿል፡፡
በአገራችን ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ የመጣውን የግልና የመንግስት ተቋማት ከፍተኛ የመረጃ ክምችትና አጠቃቀም እንዲሁም ተዛማች የክላውድ አገልግሎት ፍላጎትን መሰረት በማድረግ፣ እጅግ አስተማማኝ የክላውድ ማዕከላት መሰረተ ልማትንና አስፈላጊ ግብአቶችን ሁሉ በማሟላት ቴሌክላውድ አገልግሎትን በይፋ ለደንበኞቹ ማቅረቡን ያስታወሰው ኢትዮቴሌኮም፣ ከዚህ በተጨማሪም ከዘረጋው የኢንተርኔት አገልግሎት አቅራቢ ጋር በመተባበር የክላውድ ሶሉሽን አገልግሎቶችን በተለያዩ አማራጮች ማቅረቡን ይፋ አድርጓል፡፡  

ከዕለታት አንድ ቀን አንድ መንገደኛ በፈረስ እየገሠገሠ ሳለ፣ አንድ ምስኪን አንድ እግሩ ጉዳተኛ ሰው ዳገቱን በእንፉቅቅ ሊወጣ አበሳ ፍዳውን ሲያይ ያገኛል። ያ ጉዳተኛ ሰው፤ “ወዳጄ እባክህ አፈናጥጠኝና እቺን አቀበት እንኳ ልገላገል” ይለዋል።
ፈረሰኛውም ከፈረሱ ወርዶ ያን እግረ- ጉዳተኛ ሰው ተሸክሞ ፈረሱ ላይ ያፈናጥጠውና መንገድ ይቀጥላሉ። ብዙም ሳይሄዱ ተፈናጣጩ፤
“ወዳጄ ካዘንክልኝ አይቀር እባክህ በተራ በተራ እንንዳ፤ ጉዳተኛው እግሬ ተቆልምሞ ስቃዬ ጭራሽ በረታብኝ” አለው።
ፈረሰኛውም አዝኖ፤
“ግዴለም! አንተ በፈረስ ዳገቱን ውጣ። እኔ በፍጥነት እርምጃ እየሮጥኩም ቢሆን እደርስብሃለሁ” ብሎ ወርዶ ፈረሱን ሙሉ በሙሉ ለቀቀለት።
በተባባሉት መሰረት ጥቂት ርቀታቸውን ጠብቀው ከተጓዙ በኋላ፣ ፈረስ የተዋሰው ሰው ፈረሱን ኮልኩሎ እንደ ሽምጥ ጋለበ።
ባለፈረሱ በማዘን በሩጫ እየተከተለው፤
“ወዳጄ ግዴለም ፈረሱን ውሰደው። ግን አንድ ነገር ብቻ ስማኝ?” ይለዋል።
ያኛው ተንኮለኛ ነውና እየጋለበ ባለፈረሱ ሮጦ የማይደርስበት ርቀት ጋ ሲደርስ፤
“እሺ፣ አሁን ልትለኝ የፈለግኸውን ነገር ንገረኝ” አለው።
ባለፈረሱም፤
“ወዳጄ ሆይ! ሌላ ምንም ነገር ልልህ አይደለም። አንድ ነገር ግን እለምንሃለሁ። ይኸውም፡-
“ይሄንን ዛሬ እኔን ያደረግኸኝን ነገር፣ አደራ ለማንም አትንገር። አለዛ ደግ የሚሰራ ይጠፋል” አለው ይባላል!!
*        *            *
ዱሮ በየሰው ቤት ግድግዳ ላይ በስክርቢቶም በፓርከርም በከረርም ተፅፋ የምትለጠፍ ጥቅስ ነበረች፡
“ጽድቅና ኩነኔ፣ ቢኖርም ባይኖርም
ከክፋት ደግነት ሳይሻል አይቀርም!”
ዛሬም ውሃ  የምታነሳ ጥቅስ ናት!
በሌላ አቅጣጫና ገጽታውን ስናየው ደግሞ የፖለቲካ ክፋትና ደህንነት፤ የኢኮኖሚ ክፋትና ደህንነት፤ እንዲሁም የማህበራዊ ክፋትና ደህንነት የሚል ትርጓሜን እናገኝበታለን ማለት ይሆናል። በፖለቲካው ረገድ የጭካኔያችንን፣ የጦርነታችንን፣ የደም መፋሰሳችንን መጠን እንለካበታለን። በተቃራኒው ደግሞ የልግስናችንን፣ የሰብዕናችንን ስፋት እናመዛዝንበታለን፡፡ የሰብዓዊ እርዳታ ወደ ህዝብ እንዳይደርስ “አገቱ” የሚባለውን አይነቱን ዜና መመርመር ነው። ለማን ነው የሚታገሉት?  ለምን  አገቱት? ምን ይጠቀማሉ? ወዘተ እያሉ መጠየቅ ነው። የተቃውሞ እንቅስቃሴ በአጠቃላይ የኢኮኖሚ መስኩ ላይ የሚያደርሰውን  ጉዳት ለማስተዋል መቼም ጭንቅላትን ይዞ ማሰብን አይጠይቅም። በባህሉም ረገድ እንደዚያው ነው። አብያተ ክርስቲያናቱ እንደምሽግ እንዳገለገሉ አይተናል።
አያሌ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የባሕል ፍጭቶችንና ደም-መፋሰሶችን በምስክርነት አይተን ስናበቃ፣ የተለመደው የሰላምና የድርድር ወቅት ሲከሰትም ማየታችን የማይታበል ሀቅ ነው! ድግግሞሹ አቋም እስከምናጣ ድረስ ለቋሳ አደረገን እንጂ ክስተቱንስ እንደ ፀሀይ መውጣትና መግባት ተዋህደነዋል። “ጣሊያን ሊማሊሞን በመድፍ ሲደበድበው አደረ” ቢለው፤ “ተወው ይበለው፣ እሱም መገተሩን አብዝቶት ነበር” አለው እያልን የምንሸሙር ሰዎች ያለንባት አገር ናት! መንግሥቱ ፀጥታውንና ሰላሙን ማስከበሩ ግዴታውና የሚያስጠይቀውም መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ፤ በሌላ በኩል ግን ሌላው የህብረተሰብ ወገን ተገቢውን እገዛና ተሳትፎ ሊያደርግለት ይገባል የሚለውን እሳቤ በአግባቡ ማጤን የማንኛውም ወገንና ዜጋ ኃላፊነት መሆኑንም ማስተዋል ያባት ነው።
በሌላ መልኩ የሀገራችንን ሁኔታ ስናስተውል አሳሳቢውና አላባራ ያለው ሙስና ነው። በየመንግሥት መዋቅሩ ታማኝ ሰው መጥፋቱን የተሻለ ተብሎ የሚመደበው ሹም፤ “የምበላው ሳጣ፣ ልጄ ጥርስ አወጣ” እያሰኘን መምጣት ነጋ ጠባ እየመሰከርን ነው። የቀድሞው ቀድሞ ጠ/ሚኒስትር መለስ ዜናዊ፤ “እኛን ያስቸገረን የአማራ ተረትና የሶማሌ ባጀት ነው” ብለው ነበር ይባላል። አይ ዛሬ ባዩ!... የኢትዮጵያ ጠቅላላ ባጀት ራስ የሚያዞር መሆኑን በይፋ ይነግሩን ነበር። በጀቱ በራሱ ወንጀል የለበትም። ወንጀለኛው በጀት ያዡና ተቆጣጣሪው ነው። ገንዘብ  ሚኒስቴር፣ ፋይናንስ ቢሮ፣ አገር ውስጥ ገቢ፣ የፖሊስ ጣቢያዎችና ፍትሕ አካላት… ማን ከማን ይመረጣል። በጠቅላላ ሽንፍላ ማጠብ ነው! አሁንም ሰው መቀያየሩ፣ ሹም- ሽሩ፣ እርምጃና እሥሩ፣ ተግባራዊ መፈክር ነው። እስኪጠራ ድረስ  ሂደቱ መቋረጥ አይችልም። ዛሬም፡-
“… አገርህ ናት በቃ
 አብረህ እንቀላፋ፣ ወይ አብረሃት ንቃ!” እንላለን።
የውጪ አገር መንግስታት በእኛ ጉዳይ ውስጥ እጃቸውን ከማስገባት መቼም ቦዝነው አያውቁም- በቀጥታም በተዘዋዋሪም። “ብርድ ወዴት ትሄዳለህ?” ቢሉት “ወደለበሱት።” “የተራቆቱትስ?” ቢሉት፣ “እነሱማ የኔው ናቸው!” አለ አሉ። የምዕራብ አገሮች ብድር ራሳችንን እስክንችል ድረስ አይፋታንም። ስለዚህ ከገዛ ሕዝባችን ጋር በጽንዓት መቆም፣ በራስ መተማመንና መታገል ቁጥር አንድ ተግባራችን ነው - “አገባሽ ያለ ላያገባሽ፣ ከባልሽ ሆድ አትባባሽ!” የምንለው ለዚህ  ነው።

 የዳንስ ፈቃድ ለማግኘት 4ሺህ ብር ይጠየቃል!  


እንግዲህ የትኛውም መንግስት በተፈጥሮው የመከልከልና የመቆጣጠር አባዜ እንዳለበት ይታወቃል፡፡ በተለይ ደግሞ አምባገነን መንግስት ሲሆን ይብሳል፡፡ በዓለም ላይ የኮቪድ ወረርሽኝ መከሰቱን ተከትሎ፣በርካታ መንግሥታት “የበሽታውን ሥርጭት ለመግታት” በሚል ሰበብ ዜጎች ከቤታቸው እንዳይወጡ፣ ከቦታ ቦታ እንዳይንቀሳቀሱ፣ ወደ መዝናኛ ተቋማት ድርሽ እንዳይሉ ጥብቅ ህግና መመሪያ አውጥተው ነበር - በገንዘብና በእስር የሚያስቀጣ፡፡ ቤተ አምልኮ ለመሄድ ሁሉ መንግስት  ካልፈቀደ አይሞከርም ነበር፡፡   
ከሰሞኑ ከወደ ስዊድን የተሰማው ዜና ያልተለመደ ነው፤ ግራ የሚያጋባ። “በስዊድን ለዳንስ ፈቃድ መጠየቅ ሊቀር ነው” ይላል። ለመሆኑ ለምንድን ነው ለዳንስ ፈቃድ የሚጠየቀው? ያውም በሰለጠነችውና በበለፀገችው አገረ ስዊድን!
አሶሼትድ ፕሬስ እንደ ዘገበው፤ በስዊድን ሬስቶራንቶች፣ የምሽት ክለቦችና ሌሎች የመዝናኛ ተቋማት ከመንግስት ፈቃድ ሳያገኙ የዳንስ ፕሮግራም ማዘጋጀት አይችሉም- ከባድ ቅጣት ይጣልባቸዋል፡፡ የመዝናኛ ተቋማት ደንበኞቻቸው እንዲደንሱ ከመፍቀዳቸው በፊት ራሳቸው ከመንግስት  ፈቃድ ማግኘት አለባቸው - የዳንስ ፈቃድ! (አይገርምም!?)
አሁን ታዲያ የስዊድን ወግ አጥባቂ ጥምር መንግስት፣ ለዳንስ ፈቃድ ማውጣት የሚጠይቀውን ለአስርት ዓመታት የዘለቀ አሰራር ሊያስቀር መሆኑ ተዘግቧል፡፡ ባለፈው ሳምንት ሐሙስ የተቀረጸው ፕሮፖዛል እንደሚለው፤ ለዳንስ ከመንግስት ፈቃድ መጠየቅ አያስፈልግም፡፡ ለፖሊስ ማስመዝገብ በቂ ነው - ያውም በቃል! ለምዝገባው የሚከፈል ገንዘብም አይኖርም - በፕሮፖዛሉ መሰረት፡፡
እስካሁን ባለው አሰራር በስዊድን ማንኛውም ሬስቶራንት፣ የምሽት ክበብ፣ የመዝናኛ ተቋምና ሌሎችም የዳንስ ፈቃድ እንዲሰጣቸው ለማመልከት ቢያንስ 67 ዶላር (4ሺህ ብር ገደማ) መክፈል ይጠበቅባቸዋል፡፡  
የዳንስ ፈቃድ ሳያወጡ ደንበኞቻቸውን ሲያስደንሱና ሲያስጨፍሩ የተያዙ የመዝናኛ ተቋማት ባለቤቶች  የንግድ ፈቃዳቸውን ሊነጠቁ ሁሉ ይችላሉ፡፡
የስዊድን ፍትህ ሚኒስትር ጉናር ስትሮመር  በሰጡት መግለጫ፤ “መንግስት የሰዎችን ዳንስ መቆጣጠሩ ተገቢ አይደለም፡፡” ብለዋል፡፡
አክለውም፤ “የዳንስ ፈቃድ ማውጣት የሚጠይቀውን አሰራር በማስቀረት፣ ቢሮክራሲውን እንዲሁም የንግድ ተቋም ባለቤቶችን ወጪ እንቀንሳለን፡፡” ሲሉ ተናግረዋል፡፡  
የስዊድን ሚዲያዎች ይህን “ጊዜ ያለፈበትና ሞራላዊ” ሲባል የቆየ የዳንስ ፈቃድ  የመጠየቅ አሰራር ለማስቀረት የተወሰደውን እርምጃ በአዎንታዊነት እንደተቀበሉት ተጠቁሟል፡፡  
መንግስት፤ አዲሱ አሰራር ከመጪው ጁላይ 1 ቀን 2023 ዓ.ም ጀምሮ በሥራ ላይ እንደሚውል ጠቁሟል፡፡ በእርግጥ ከዚያ በፊት ረቂቅ ፕሮፖዛሉ በፓርላማው መጽደቅ ይኖርበታል። ያኔ በስዊድን ምድር ፈቃድ ሳይጠይቁ  እንደ ልብ መደነስ ይቻላል፡፡  ዳንስም ከመንግስት ቁጥጥር ነጻ ትወጣለች ማለት ነው፡፡






በአንጀት ካንሰር ተይዞ በሽታው ወደ ጉበቱ ተሰራጭቶ የነበረው የ42 ዓመቱ ጎልማሣ፣ የሕመም ስሜት የሚሰማቸው ሰዎች በፍጥነት ሃኪም እንዲያዩ ይመክራል
በብሪታንያ ከ1980ዎቹ ወዲህ፣ በአንጀት ካንሰር የሚጠቁ ከ50 አመት በታች የሆኑ ዜጎች ቁጥር በየጊዜው እየጨመረ ነው

  በ40ዎቹ የእድሜ ክልል ውስጥ የሚገኘው ብሪታኒያዊ ጎልማሳ ባጋጠመው ተደጋጋሚ ሸርተቴ ምክንያት ሃኪም ዘንድ ሲቀርብ ነበር፣ የአንጀት ካንሰር ታማሚ መሆኑ የተነገረው፡፡
ቶም ማክኬና ለእንግሊዙ “ኢንሳይደር”  ጋዜጣ በኢሜይል እንደገለፀው፤ እ.ኤ.አ. በ2020 ዓ.ም ለመፀዳጃ ከተጠቀመበት ወረቀት ላይ በተመለከተው ያልተለመደ  ነገር ነበር ወደ ሃኪም ዘንድ ለመሄድ የተገደደው፡፡
ማክኬና የድካም ስሜት አዘውትሮ ቢሰማውም፤ ጉዳዩን ተደራራቢ ከሆነው ሥራውና በቂ እንቅልፍ ካለማግኘቱ  ጋር ነበር በቀጥታ ያገናኘው፡፡  
“ፍፁም ደህና ነበርኩ” ይላል  ማክኬና፡፡
ተደጋጋሚው ሸርተቴ አሳስቦት ወደ ሆስፒታል በሄደ ጊዜ ሃኪሞቹ፤  የcolonoscopy (በካሜራ የአንጀትን የውስጥ ክፍል ማሣየት የሚችል የህክምና መሣሪያ) ምርመራ አደረጉለት፡፡ በምርመራ ውጤቱም፣ የአንጀት ካንሰር እንዳለበት አረጋገጡ፡፡ ከዚሁ ጋር ተያይዞ በተደረገለት ቀጣይ ምርመራ፣ ካንሰሩ  ወደ ጉበቱ የተሰራጨ መኾኑ ተነገረው፡፡ ይህም ማለት በሽታው “ደረጃ 4” ላይ ደርሷል ማለት ነው፡፡  
ከ1980ዎቹ አጋማሽ ወዲህ፤ በአሜሪካና በሌሎች  ከፍተኛ ገቢ ባላቸው አገራት የአንጀት ካንሰር ስርጭት እንደ ብሪታኒያ ሁሉ በእጅጉ ቀንሷል፡፡ ይኽም የኾነው በአሜሪካ ከ45 ዓመት በላይ፣ በብሪታኒያ ደግሞ ከ50 ዓመት በላይ የሆናቸው ጎልማሶች፣ ቅድመ ምርመራ ስለሚያደርጉና  በሽታው ሥር ሳይሰድ በፊት ስለሚደርሱበት ነው ተብሏል፡፡
ነገር ግን  በፊንጢጣና በአንጀት ካንሰር የሚጠቁ ዕድሜያቸው ከ50 ዓመት በታች የሆኑ ሰዎች ቁጥር  ከ1980 ወዲህ እየጨመረ መምጣቱ ይነገራል፡፡
የሆድ እቃ መቆጣትን የሚፈጥረው ከፍተኛ የኾነ የቀይ ሥጋ ፍጆታ ለበሽታው መንስኤነት በዋናነት ይጠቀሳል፡፡   
የሚሰጠው ሕክምና ሕመሙ እንዳለበት ደረጃ ይወሰናል፡፡ በዚሁ መሠረት ኬሞቴራፒ፣ ሬዲዮቴራፒ እና ቀዶ ጥገና  በጥምረት ወይንም በተናጠል ሊከናወኑ  ይችላሉ፡፡ ማክኬና የጉበቱ 60 በመቶ ያህሉ በመስከረምና የካቲት 2020 ዓ.ም በተደረጉለት ተከታታይ ቀዶ ሕክምናዎች ተወግዷል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ፣ ግማሽ ያህሉ የትልቁ አንጀቱ ክፍልና  የሃሞት ከረጢቱ፣ በግንቦት 2021 ዓ.ም በተደረገለት ቀዶ ጥገና ተወግዷል፡፡
የቀዶ ጥገና ህክምናው የፈጠረው ጠባሳ  አካባቢ፣ ሕመም እንደሚሰማው የሚናገረው ጎልማሳው፤ ቅባት ያላቸው ምግቦችና አልኮል  መጠጥ እርግፍ አድርጎ መተዉን፤ እንዲሁም ፋይበር ያላቸው ምግቦችን እንደሚያዘወትር  ገልጿል፡፡
በታህሳስ  2021 ዓ.ም በተደረገለት ምርመራ፣ ምንም ዓይነት ካንሰር በሰውነቱ ውስጥ ለአንድ ዓመት ያህል እንዳልተገኘ የተረጋገጠ ሲኾን፤ በመጪው ግንቦት ወር ድጋሚ ምርመራ ይደረግለታል፡፡ ካንሰሩ ዳግም ላለማገርሸቱ እርግጠኛ ለመሆን በቀጣዮቹ አምስት ዓመታት፣ በየስድስት ወሩ ተመሳሳይ ምርመራ እንደሚያደርግም ለኢንሳይደር  ጋዜጣ  ጠቁሟል፡፡
የአሜሪካ የካንሰር ማህበር፤ በ2023 ዓ.ም  106,970 ገደማ ሰዎች በአንጀት ካንሰር ሊጠቁ እንደሚችሉ  ግምቱን አስቀምጧል፡፡
በአንጀት ካንሰር የተጠቃ ሰው ሕመሙ ከታወቀ በኋላ ከ5 ዓመት በላይ በሕይወት የመቆየት እድሉ የሚወሰነው እንደ በሽታው  የስርጭት መጠን ነው፡፡  
“የአንጀትና የፊንጢጣ ካንሰር ሳይታወቅ ለረጅም ጊዜ ሊቆይ ይችላል” የሚለው ማክኬና፤ ጥርጣሬ ያላቸው ሰዎች ሳይዘገዩ  ምርመራ እንዲያደርጉ  ይመክራል፡፡
ማክኬና ከተሰማው የሕመም ስሜት በተጨማሪ፤ በሽታው ከሚያሳያቸው የተለመዱ ምልክቶች መካከል፡ ከተፀዳዱ በኋላ የሆድ መክበድ፣ የክብደት መቀነስ፣ በሆድ አካባቢ የሕመም ስሜት ይገኙበታል፡፡ እኒህ ስሜቶች  የሚሰማው ሰው፣ በፍጥነት ሃኪም ማንገር አለበት፡፡  
ከአዘጋጁ፡- ጸሃፊውን በኢሜይል አድራሻው This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ማግኘት ይቻላል፡፡


ከዕለታት አንድ ቀን፣ በአንድ ትልቅ ከተማ ውስጥ ከፍተኛ የፈረሰ ግልቢያ ውድድር ይካሄድ ነበር፡፡
የውድድሩ ዓይነት ግን ለየት ያለ ነበር፡፡ እንደተለመደው ፈጥኖ ቀድሞ በገባ ሳይሆን ተንቀርፍፎ ኋላ በመቅረት ነው፡፡ አራት ጋላቢዎች ነበሩ ለፍፃሜ የደረሱት፡፡
ጨዋታው አስደሳች ቢሆንም፣ ውጤቱ ግን እንደተለመደው አስደናቂ አልሆነም፡፡ ፍየል ወዲህ ቅዝምዝም ወዲያ ሆነ!
ውድድሩ ከመቆም እኩል መስሎ ቀጭ አለ፡፡ ይሄኔ አንድ ጮሌ የአወዳዳሪው ኮሚቴ አባል አንድ ሀሳብ ሰነዘረ፡፡ ይሄውም፡-
“አራቱ ተወዳዳሪዎች ፈረሶቻቸውን ይቀያየሩ፡፡ ያኔ ሁላቸውም በሰው ፈረስ አንደኛ ለመውጣት መጭ ማለታቸው አይቀርም፤ ለየፈረሰኞቹም ቲፎዞው ህዝብ ጩኸቱን በእጅጉ ማስተጋባቱ አያጠያይቅም፡፡ ጃልሜዳ ሙሉ ህዝብ አለ! ሁሉም በሀሳቡ ተስማሙና ውድድሩ ሽምጥ ግልቢያ ሆነ፡፡ ፈረስ ከኮለኮሉት ሥራው መጋለብ ነው፡፡ መንቀርፈፍማ በምን ዕድሉ!
ቀጣዩ ስነሥርዓትም፣ የውጤትና የማዕረግ መንጋ ማወጃ ሆነ፡፡ የየፈረሱ ደጋፊ የሆኑ ሹማምንትም ጮኸው አይናገሩ እንጂ፣ ክቡር ትሪቡኑ ላይ ተሰይመዋል! የየራሳቸውን ድጋፍ በሆዳቸው ይዘዋል! ጋላቢው ሁሉ ከሰው ፈረስ ወርዶ የየራሱን ፈረስ ጋማ እያሻሸ ቆመ፡፡ ሁሉም ጋላቢ ፊት ላይ በፈረሱ የመኩራት ስሜት ይነበብ ነበር፡፡
በውድድር ዓለም እንዲህም ዓይነት ውድድር አለ! ግጥሚያው የፈረሰኞቹ ብቻ ሳይሆን የፈረሶቹም ጭምር የሆነ፡፡ ውጤቱም የዚሁ ፍሬ ነው!
የእኛ ተወዳዳሪ ፓርቲዎችስ፣ ፈረስ ቢለዋወጡ እንዴት ይሆኑ ይሆን? ብሎ ለመጠየቅ ይቻላል። በእውነት የተለያዩ ፈረሶች አሏቸውን? ፓርቲዎቹ ከአርማና ቀለም የተለየ ምን ልዩነት አላቸው? ጋላቢዎቹስ ምን ያህል የክህሎት፣ የልምድ ፣ የዕውቀት፣ የትግል ልምድ አላቸው? መንቀርፈፍን ትተው ዋናውን እሽቅድድም እንዴት ይወጡት ይሆን? የሚያቋርጥ ይኖር ይሆን? በመካከል  ከፈረሱ የሚወርድ ይኖራል? በእሽቅድምድሙ መጠላለፍስ? ዳኞችስ አያዳሉም ? …ዘርፈ ብዙ   ጥያቄዎችን ማንሳት ይቻላል፡፡ ከሁሉም በላይ ግን ድምፅ መስጠት ቢኖር እጅግ አሳሳቢ በሆነ ነበር! ሳይደግስ አይጣላም ! በታሪክ በሀገራችን የተካሄዱ ምርጫዎች ሰርተው የሚሄዱት የድምፅ አሰጣጥን ሁኔታ ዞሮ መመልከት ይበቃል! ለየ ትውልዱ የሚበቃና የሚዳረስ መዝገብ ትተውልናል፤ አንብቦ መረዳት የየባለጉዳዩ ፋንታ ነው፡፡
ከልምዱ መማርም እንደዛው (የተቀደደና የጠፋ ሊኖር ቢችልም እንኳ!) ይሁን፤ ከታሪክ የማይማር ፈንጅ መርማሪ ብቻ ነው! ተብሏልና እንቀበለው፡፡
ተስፋ መቁረጥን ወደ ጎን በመተው፣ እረጅም እርቀት የሚጓዙ ንፁሀን ናቸው! በአጭር ጊዜ ድል የሚሹ ደግሞ ዘላቂ አይሆኑም፡፡ የትግል ውስብስብነትና ረቂቅነት፤ በአንድ በኩል ግልፅና የሚጨበጥ፤ በሌላ በኩል ደግሞ ህቡዕና ግራ ገቢ መሆኑ ላይ ነው፡፡ በዚያ ላይ እንደጥንቱ አባባል “ረጅምና መራራ መሆን አለበት” በሚሉ ይብሱን ዝግጁነትና ጥንቃቄ የሚጠይቅ ያደርገዋል፡፡ ዞሮ ዞሮ የሁሉም መጠቅለያ ግን መሰዋዕትነትን መሻቱ ነው የጊዜ፣ የገንዘብ፣ የንብረትና የህይወት ዋጋን ማስከፈሉ ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ እንደኛ አገር ምዝበራና ጦርነት የማይሰማው ሲሆን ደግሞ “ከእቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ” የሚባለውን ስዕል ያመጣል፡፡ የታሪካችን ድግግሞሽ ከላይ የጠቀስነውን መሰረተ ጉዳይ ሁሉ አሻራውን አሳርፎበታል፡፡ በዚህም ሳቢያ ሁሌም ጀማሪዎች ሆነን እንገኛለን። ጥናቱን ይስጠን!
“ምንግዜም ስንል እንደኖርነው ዛሬም አረፈደም!” እንላለን፤ ምነው ቢሉ፤ (all that had gone before was a preparation to this, and this , only a preparation to what is this to come.) (እስካሁን ያሳለፍነው ሁሉ ወደዚህ የሚያመጣን ነበር፡፡ ይሄኛውም ነገ ወደ ሚመጣው የሚወስደን ነው)  
ስለዚህ እኛም  መንገድ እንድንጀምር አስበን እንዘጋጅ!

 እየተጠናቀቀ በሚገኘው የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ላይ ተቃውሞ እንደሌላት፤ የግድቡንም ሆነ የድንበር ጉዳዮችን በተመለከተ በጋራ መግባባትና ንግግር መፍትሔ ለመስጠት ዝግጁ መሆኗን ሱዳን አስታወቀች። አገሪቱ ይህንን ያስታወቀችው ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ በሱዳን ያደረጉትን የአንድ ቀን የስራ ጉብኝነት ተከትሎ በጋራ ባወጡት መግለጫ ላይ ነው።
የሱዳን ሽግግር ሉአላዊ ምክር ቤት ሊቀመንበር ጀነራል አብደልፋታህ አል ቡርሃ ከሁለቱ አገራት መሪዎች ውይይት በኋላ በሰጡት መግለጫ ላይ እንደተናገሩት፤ በህዳሴ ግድብ ዙሪያ ሰፋ ያለ ውይይት መደረጉንና ሱዳንና ኢትዮጵያ የታላቁ ህዳሴ ግድብን በሚመለከት ሁሉም ጉዳዮች ላይ እንደሚስማሙና እንደሚደጋገፉ አስታውቀዋል።
በዚሁ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ጉብኝት ማጠቃለያ ላይ በጋራ በወጣው መግለጫ፤ ሁለቱ አገራት የታላቁን ህዳሴ ግድብንም ሆነ የድንበር ጉዳይን በተመለከተ የህዝቦቻቸውን ጥቅም በሚያስከብር ሁኔታ በንግግርና በመግባባት መፍትሔ ለመስጠት መስማማታቸውን አመልክተዋል።
ይህ አሁን በሁለቱ አገራት መሪዎች መካከል የተደረገው ውይይትና የተደረሰበት ስምምነት ቀደም ሲል ሁለቱ አገራት ድንበራቸውን በአግባቡ ለመለያየት፣ ለአወዛጋቢ አካባቢዎች መፍት ለመፈለግ በጋራ አቁመውት የነበረውና ከሁለት ዓመት በፊት በሰሜኑ የአገራችን ክፍል ጦርነት ሲቀሰቀስ የሱዳን ሃይሎች በሃይል በመያዛቸው ሳቢያ የተቋረጠው የድንበር ኮሚሽን ስራውን እንዲጀምርና ለድንበር ይገባኛል ጥያቄ መፍትሄ ሊያበጅ ይችላል የሚል ተስፋ ተጥሎበታል።
የህዳሴ ግድብን በተመለከተ ሱዳን ተቃውሞ እንደሌላትና ግድቡን በሚመለከት ሁሉም ጉዳዮች ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር በመደጋገፍና በመግባባት ለመስራት እንደምትፈልግ ማሳወቋ ተቋርጦ የቆየው ንግግር እንዲጀመር ሊያደርግ የሚችልበት እድል እንደሚኖረው ተጠቁሟል።


በኢትዮጵያ ሲቪል ማህበረሰብ ድርጅቶች ምክር ቤት አስተባባሪነት የተመራ የአገር በቀልና የውጭ ሲቪል ማህበረሰብ ድርጅቶችን ያካተተ ቡድን ጥር 15 ቀን 2015 ዓ.ም በመቀሌ የሥራ ጉብኝት ማድረጉ ተገለጸ።
ጉብኝቱ በትግራይ ያለውን ወቅታዊ የሰብዓዊ እርዳታ አቅርቦትና በቀጣይ ስለሚከናወኑ የመልሶ ማቋቋምና መሰል ተግባራት ላይ በክልሉ ከሚገኙ የሲቪል ማህበረሰብ ድርጅቶች ጋር በጋራ መስራት በሚቻልበት ሁኔታ ላይ ግንዛቤ  ለመፍጠር ያለመ ነበር ተብሏል፡፡
ከዚሁ ጋር ተያይዞ በተካሄደው የምክክር መርሃ ግብር ላይ መልዕክታቸውን ያስተላለፉት የምክር ቤቱ ዋና ዳይሬክተር አቶ ሄኖክ መለሰ፤ “እውነተኛ ማህበረሰባዊ ሽግግር እና ዘለቄታዊ ሰላምን ማረጋገጥ የሚቻለው ህዝብን በማዳመጥና ህዝብ ያለውን ሃብትና እሴት ከግንዛቤ ያስገቡ የችግር መፍቻ አካሄዶችን በመቀየስ ነው” ብለዋል።
ዋና ዳይሬክተሩ አክለውም፤ “ግጭትና አለመግባባቶችን በሰለጠነ መንገድ በውይይት መፍታት የማንችል ከሆነ ችግሮቹ እንዲቀጥሉ እድል ከመስጠት ባለፈ ለመጪውም ትውልድ እዳንና የተደራረቡ ችግሮችን የሚያወርስ መሆኑን ምክር ቤታችን በተለያዩ አጋጣሚዎች ሲገልጽ ቆይቷል”  በማለት ሰላማዊ የግጭት አፈታት አማራጭን መጠቀም አይተኬ ሚና እንዳለው በአጽንኦት ገልጸዋል።
የትግራይ ሲቪል ማህበረሰብ ድርጅቶች ህብረት ዋና ዳይሬክተር አቶ ያሬድ በርሄ በበኩላቸው፤ “ባለፉት ሁለት ዓመታት ለብዙ ህይወት መጥፋት፣ ከቤት ንብረት መፈናቀልና  ሰቆቃ የተዳረጉ ወገኖችን የሲቪል ማህበረሰብ ዘርፉ መታደግ ባይችልም፣ ከምንጊዜውም በላይ አሁን ከተለያዩ አቅጣጫዎች ጥምረትን በመፍጠር  ጉዳት ላይ ለወደቁ ዜጎች በአፋጣኝ ዕርዳታና ድጋፍ የሚደርስበትን ሁኔታ በመረባረብ ማሳካት ይጠበቅበታል” ብለዋል።
ቡድኑ የተፈናቃዮች መጠለያ ጣቢያን የጎበኘ ሲሆን፤ በጣቢያው ተጠልለው የሚገኙት ተፈናቃይ ዜጎች አሁንም ከፍተኛ ችግር ላይ ስለሚገኙ አፋጣኝ ድጋፍ እንዲደረግላቸው ጠይቀዋል። የትግራይ ሲቪል ማህበረሰብ ድርጅቶች ህብረት የቦርድ ሰብሳቢ አቶ ተስፋዬ ገ/እግዚአብሄር፤ "ስለደረሰብን ስብራት አብዝተን በማውራት የምንቀይረው ብዙ አይኖርም። በትንሹ ከተግባባን፣ በብዙ ከሰራን  ለህዝባችን ልንደርስለት እንችላለን” ብለዋል። የጉብኝት መርሃ-ግብሩ የተዘጋጀው በኢትዮጵያ ሲቪል ማህበረሰብ ድርጅቶች ምክር ቤት እና በትግራይ ሲቪል ማህበረሰብ ድርጅቶች ህብረት የጋራ ትብብር መሆኑ ታውቋል፡፡

“ህዝበ ውሳኔው መንግስት እንደሚለው ህዝቡን ያሳተፈ አይደለም”

   በአዲሱ የደቡብ ኢትዮጵያ የክልል አደረጃጀት ላይ በርካታ የህግ ክፍተቶች መኖራቸውን የገለፀው የወላይታ ዞን የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት፤ መንግስት የህግ ጥሰቶችን በአስቸኳይ እንዲያስተካክል ጠየቀ፡፡
በ2015 ዓ.ም በህጋዊነት ተደራጅቶ ተግባሩን እየፈፀመ መሆኑን የገለፀው የጋራ ምክር ቤቱ፣ ጥር 6 ቀን 2015 ዓ.ም በጠራው አስቸኳይ ስብሰባ፣ በበርካታ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ መወያየቱን ገልፆ፤ በተለይ ግን ከቀድሞው ደቡብ ክልል ስድስት ዞኖችንና አምስት ልዩ ወረዳዎችን አንድ ላይ በማድረግ፣ “ደቡብ ኢትዮጵያ ክልል” የሚል መጠሪያ ያለው አዲስ ክልል ለማደራጀት ጥር 29 ቀን 2015 ዓ.ም በሚደረገው ህዝበ ውሳኔ ላይ ትኩረቱን አድርጎ ማየቱንና በውይይቱም ላይ በርካታ ክፍተቶች መታየታቸውን ነው የተገለፀው፡፡ የወላይታ ዞን የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት የገለፀው ከህግ ክፍተቶችም አንዱ ህዝብ ውሳኔው ህዝቡ መምረጥ የሚፈልገውን አማራጭ ያላቀረበ በመሆኑ የዜጎችን የመምረጥ መብት የነፈገ ነው ሲል አጣጥሎታል፡፡
ይህን ክፍተት ለመሸፈን ሲባል በበርካታ ምርጫ ጣቢያዎችና ምርጫ ክልሎች ለመራጮች ምዝገባ ሂደት ጀምሮ የህግ ጥሰቶች መፈፀማቸውን የገለፀው የጋራ ምክር ቤቱ፣ መራጮች ወደ ምርጫ ጣቢያ ሳይመጡ በቀበሌ አመራሮችና በአካባቢው የህግ አስከባሪዎች በኩል የምርጫ ካርዶች ወጪ ከመደረጋቸውም በተጨማሪ መንግስት በሚያስቀምጠው አቅጣጫ ምርጫውን ለመዘወር የቀበሌ ህግ አስከባሪዎችና አመራሮች፣ የዜጎችን የምርጫ ካርድ በእጃቸው በመያዝ ህዝበ ውሳኔውን ቀን እየተጠባበቁ  እንደሆነ ደርሼበታለሁ ብሏል፡፡
በመሆኑም መንግስት በተለይም ምርጫ ቦርድ ይህን ህገ ወጥ አሰራር እንዲያስቆም ጥሪ አቅርቧል፡፡
“እስከ ዛሬ በአካባቢያችን ከተካሄዱትና ካሳለፍናቸው ምርጫዎች አንፃር ይህ የአዲሱ ክልል አደረጃጀት ህዝበ ውሳኔ ለበርካታ አመታት የሚፀና በመሆኑ በጉዳዩ ላይ የፖለቲካ ሀይሎች ፣ የተለያዩ የማህበረሰብ ክፍሎችና መንግስት በጋራ በመወያየት ሀሳባቸውን ማንፀባረቅ ሲገባቸው፣ ይህ ባለመደረጉ ህዝበ ውሳኔው በርካታ ችግሮች ያሉበት ነው ብሏል፡፡
የጋራ ምክር ቤቱ ይህንን መነሻ በማድረግ ጥር 6 ቀን በአስቸኳይ የተጠራው የጋራ ምክር ቤት፤ በዚሁ አጀንዳ ላይ በስፋት ከተወያየ በኋላ ባለ አምስት ነጥብ የአቋም መግለጫ ማውጣቱን ለአዲስ አድማስ በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቋል፡፡
እየተካሄደ ያለው የህዝብ ውሳኔ ሂደት የዜጎችን የመምረጥ መብት ያላከበረና የመብት ጥሰትን ስለሚያመለክት በአስቸኳይ እንዲቆም ፣የህግ በላይነት እንዲከበር ብሎም በህዝበ ውሳኔው የፖለቲካ ፓርቲዎችን ጨምሮ ሁሉም ባለ ድርሻ አካላት እንዲሳተፉ፣ የዚህ አዲስ ክልል አደረጃጀት ፅንሰ ሀሳብ ባለቤት መንግስትና ገዢው ፓርቲ ሆኖ ሳለ ህዝበ ውሳኔ ላይ የሚቀርቡት ምልክቶች ለማህበረሰቡ በተመሳሳይ ሁኔታ ማስተዋወቅ ሲገባ አንዱን (የእርግቡን) ምልክት ብቻ የማስተዋወቅ ተግባር የምርጫን ሂደትና ሥነ ስርዓት የሚፃረር በመሆኑ መንግስት አካሄዱን በአስቸኳይ በማረም ተጨማሪ አማራጮችን ለመራጮች በማቅረብ እንዲያስተዋውቅ፣ ለህዝበ ውሳኔው የሚቀርበው አዲሱ “ደቡብ ኢትዮጵያ ክልል” ብዙ የክላስተር ማዕከላት ያሉት መሆኑ በመንግስት እየተገለፀ መሆኑ ይህ ጉዳይ በዜጎች ላይ ተጨማሪ አስተዳደራዊ፣ ኢኮኖሚዩዊ፣ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ችግሮችን ሊያስከትል እንደሚችል የጋራ ምክር ቤቱን ስጋቱን ገልፆ፤ መንግስት አስፈላጊውን ጥንቃቄ እንዲያደረግና የመፍትሄ አቅጣጫ እንዲያስቀምጥ እንዲሁም እንደ ወላይታ ዞን የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት በጥር 29 ቀን 2015 ዓ.ም የሚደረገውን የአዲሱን ክልል አደረጃጀት ህዝበ ውሳኔ በተመለከተ የአካባቢው ማህበረሰብ ያለው ፍላጎትና ህዝበ ውሳኔውን ለማስፈፀም በመንግስት የተደረሰበት ሂደት አለመጣጣሙን መገንዘቡን የጋራ ምክር ቤቱ አስታውቋል፡፡ እነዚህ ዘርፈ ብዙ ችግሮች ያሉበትን ህዝብ ውሳኔ ማድረግ ውጤቱ እንደማያምር በማሳሰብም፤ ህዝብና መንግስት ጋራ መግባባት ላይ እንዲደርሱ በቅድሚያ ሀገራዊ ምክክር ተደርጎ ቀጥሎ ህዝበ ውሳኔው እንዲደረግ ጠይቋል፡፡ የወላይታ ዞን የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት ኢዜማን፣ የወላይታ ህዝብ ዴሞክራቲክ ግንባር (ወህዴግ)፣ ህብረ ኢትዮጵያ ፖርቲን ፣ ነፃነትና እኩልነት፣ መላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) ብልፅግና እና (ኢህአፓን) በአባልነት ያቀፈ የጋራ ምክር ቤት ነው፡፡

 -”የሽግግር ፍትህ እውነቱን ለማውጣት፣ ተጎጂዎችን ለመካስ፣ ተጠያቂነትን ለማረጋገጥ ወሳኝ ነው”

      የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ምክትል ዋና ኮሚሽነር ራኬብ መሰለ፣ ከእንግሊዝኛው  “አዲስ ስታንዳርድ” ጋር ከሰሞኑ ባደረጉት ቃለምልልስ፣ በአገሪቱ በሚፈፀሙ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች ዙሪያ በስፋት አውግተዋል።
የሽግግር ፍትህ  አስፈላጊነትን በተመለከተ  እንዲሁም በኮሚሽኑ የገለልተኛነት ጥያቄ ላይም ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡ የአገሪቱ የሰብአዊ መብት አያያዞች እንዴት ይሻሻሉ ለሚለውም መፍትሄ ጠቁመዋል፡፡ ምክትል ዋና  ኮሚሽነሯ የመጀመሪያና ሁለተኛ ድግሪያቸውን በህግና በሰብአዊ መብት ያገኙ ሲሆን ለ25 ዓመታት በተለያዩ  ድርጅቶች  ውስጥ በዲሞክራሲ እንዲሁም በሴቶችና ህጻናት መብቶች ላይ ሰርተዋል። ከቃለ-ምልልሱ መርጠን እንዲህ ተርጉመን አቅርበነዋል፡፡

            በጦርነቱ የተፈፀሙ የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶችን በተመለከተ ኢሰመኮ ከተባበሩት መንግስታት ጋር በመሆን ያደረገው ምርመራና ያወጣው ሪፖርት በሁለቱም ወገኖች ተቀባይነት አግኝቷል?
በሁለቱም ወገኖች እንኳን ተቀባይነት አላገኘም፡፡ ነገር ግን በሰነዱ ውስጥ የቀረቡት አብዛኞቹ ምክረሃሳቦች መከናወን ያለባቸው በገዢው መንግስት ነው። ብዙዎቹ ሥራዎች በአቃቢያነ- ህግ ነው መከናወን ያለባቸው፣ ለምሳሌ እንደ ወንጀል ምርመራና ክስ መመስረት ያሉት፡፡ ሪፖርቱን ተከትሎ የመንግስትን አፈፃፀም ተከታትለናል፣ እናም አንዳንዶቹ ምክረሃሳቦች ትኩረት አግኝተዋል፡፡ ሆኖም በግጭቱ ሚና የነበራቸው ህውሓት እና የኤርትራ መንግስት ምክረ ሃሳቦቹን አልተቀበሏቸውም፡፡ ምክረሃሳቡ ተቀባይነት እንዲያገኝ ግፊት እያደረግን ነው፡፡ አሁን የሰላም ስምምነቱ ተፈርሟል፤ በስምምነቱ ላይም የሽግግር ፍትህ ተካቶበታል፡፡ እኛም ምክረሃሳቦቹን እንዲቀበሏቸው ግፊት ማድረጉን እንቀጥልበታለን፡፡
ምክረሃሳባችሁ በሁሉም ወገኖች ተቀባይነት ያላገኘበትን ምክንያት ለማወቅ ያደረጋችሁት ሙከራ አለ?
እንዳልኩት በሥልጣን ላይ ባለው መንግስት ተቀባይነት ማግኘቱ ለእኛ እንደ ትልቅ አዎንታዊ ሂደት የሚቆጠር ነው፡፡ ምክንያቱም አብዛኞቹን ምክረ ሃሳቦች መተግበር ያለበት መንግስት ነው። ነገር ግን ከምክንያታቸው አንዱ የገለልተኝነት ጥያቄ ነው፡፡ ሪፖርቱ በገለልተኝነት እንዳልተሰራ ነው የሚያስቡት፤ እናም ምርመራው በሌላ አካል መከናወን አለበት ብለው ይሞግታሉ፡፡ አሁን ግን የሰላም ስምምነቱ ትግበራ እየተከናወነ ሲሆን ይህም በዚያ ሪፖርት ውስጥ ካሉት ምክረ ሃሳቦች አንዱ ነው፡፡ ከዚህ አንፃር፣ ምክረ ሃሳቡ እየተተገበረ ነው፤ የሽግግር ፍትህም በስምምነቱ ውስጥ ተካትቷል፡፡
እስካሁን ባደረጋችሁት ምርመራ በአገሪቱ የሚፈፀሙ ዋነኞቹ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች ምንድን ናቸው?
በአገሪቱ እየተፈፀሙ ያሉ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች በርካታ፣ ውስብስብና ባለብዙ መልክ ናቸው፡፡ አንዱን ከሌላው ለመለየት ወይም አንዱ ከሌላኛው ይበልጣል ለማለት ቀላል አይደለም፡፡ ነገር ግን ከግጭት ጋር ተያይዞ የሚፈፀሙ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች እጅግ አስከፊ ናቸው፡፡ አያሌዎች ሞት፣ የአካል ጉዳት፣ የንብረት ውድመት፣ የመሰረተ ልማት መፈራረስ፣ የመማር መብት መስተጓጎል፣ የጤናና አገልግሎት መቋረጥ፣ የእንቅስቃሴ ገደብ፣ የኮሙኒኬሽን መሰረተ ልማት ውድመት እንዲሁም በርካታ ሌሎች የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች ይፈጸማሉ፡፡ በተለይ በመላው ዓለም በአንደኝነት ያሰለፈን፣  የሰዎች የአገር ውስጥ መፈናቀል ነው፡፡
ከቀዬአቸው የተፈናቀሉ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሰዎች በተጠለሉበት ሥፍራ ለበርካታ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች እየተዳረጉ ናቸው፡፡ መፈናቀላቸው ሳያንስ፣ ዘላቂ መፍትሄ ሳያገኙ ለተራዘሙ ችግሮች ተዳርገዋል፡፡ በተጨማሪም በእነዚህ ሥፍራዎች በሴቶችና በህፃናት ላይ የሚፈፀሙ በርካታ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች አሉ፡፡ ከጦርነቱ ጋር ተያይዞ በስፋት የተነሳው ፆታዊ ጥቃት፣ በስፋት ተፈፅሟል፡፡፡ የጥቃት ተጎጂዎች የሚፈልጉትን አገልግሎት ማግኘት ባለመቻላቸው የበለጠ እየተጎዱ ነው። በጦርነቱ ሳቢያ የአካል ጉዳተኞች ቁጥርም ጨምሯል። ሃቁን ለመናገር በአገሪቱ ያሉትን የአካል ጉዳተኞች ቁጥር በትክክል አናውቅም። አሁን ግን ተጨማሪ የአካል ጉዳተኞች ያሉን ሲሆን ከጉዳታቸው የሚያገግሙበት አገልግሎት እያገኙ አይደሉም፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ፤ የዕድሜ ባለፀጋ አዛውንቶችም ለበርካታ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች ተዳርገዋል፡፡ እነዚህ ሁሉ መሻሻል ይኖርባቸዋል፡፡
በኮሚሽኑ ላይ የገለልተኝነት ጥያቄዎች ይነሱበታል፡፡ አንዳንዶች ኮሚሽኑ በመንግስት ላይ ጥገኛ በመሆኑ በገለልተኛነትና በሃላፊነት አይንቀሳቀስም ሲሉ ይሞግታሉ፡፡ የእርስዎ ምላሽ ምንድን ነው?
ለገለልተኛነት አንዱ እርምጃ የየትኛውም ፓርቲ አባላት ያልሆኑ መሪዎች እንዲኖሩ ማድረግ ነው፡፡ በዚህ ረገድ ሁሉም ኮሚሽነሮች ከፖለቲካ ትስስር ነፃ ናቸው፡፡ ይኼ በምርጫ ወቅት አንዱ መስፈርትም ነበር፡፡ ሁለተኛ፣ ኮሚሽነሮቹ የተመረጡት በልምድና ትምህርታቸው ላይ መሰረት ተደርጎ ነው፡፡ በሰብአዊ መብት መስክ በአመራርነት ልምድ አላቸው፡፡ በአመራር ደረጃ ላይ ያለነው በሙሉ በምርጫ ውሰጥ አልፈናል፣ እናም መነሻችንም ሆነ መድረሻችን የሰብአዊ መብቶችን ማስጠበቅ ነው፡፡ በምርመራችንና በሪፖርታችን አንዱ ወገን ላይደሰት፣ ሌላው ደግሞ ሊደሰት ይችላል፡፡ እኛ ግን ወገንተኛ አይደለንም፡፡ ወገንተኛ ከሆንንም፣ የሰብአዊ መብት ጥሰት ሰለባዎችን ድምጽ እንዲሰማ  ለማድረግ ነው- ጉዳታቸውንና ስቃያቸውን  የሚያሳዩ ሰነዶች በማቅረብ። በተረፈ ግን ለማንም ወገንተኛ አይደለንም፡፡ ዋነኛ ሥራችን መሬት ላይ ያለው እውነታ ነው፡፡ ሥራችንን የምናከናውነው መሬት ላይ ባለው መረጃና በዓለማቀፍ ግምገማ መሠረት ነው፡፡ ለዚህም ነው ጉዳዩን እንደሰማን ሪፖርት የማናወጣው። ሥራችን የሚወሰነው መሬት ላይ ባለው እውነታ ነው፡፡
ነገር ግን በአንዳንድ ጉዳዮች ላይ በፍጥነት ሪፖርት ታወጣላችሁ፣ በሌሎች ጉዳዮች ላይ ደግሞ ትዘገያላችሁ የሚሉ ቅሬታዎች ይሰነዘራሉ፡፡ ለምንድነው እንደዚያ የሚሆነው?
በመሬት ላይ ያለው ሁኔታ ነው አንድ ሪፖርትን በፍጥነት እንድናወጣና እንድናዘገይ የሚያደርገን። አብዛኛውን ጊዜ በግጭት አካባቢዎች ከሆነ መዘግየት ይኖራል፣ ምክንያቱም ቦታው ላይ መድረስና ምርመራ ማድረግ፣ ከዚያም ሪፖርት ማውጣት አለብን። ጉዳዩ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ስለተሰራጨ ብቻ በመሬት ላይ ያለውን ሁኔታ በቅጡ ሳንመረምር ሪፖርት አናወጣም፡፡ ለመዘግየቱ ትልቁ ምክንያት ቦታው ላይ በፍጥነት ለመድረስ አስቸጋሪ በመሆኑ ነው፡፡ ሌላው ምክንያት የተቋማዊ አቅማችን ጉዳይ ነው፡፡ በአሁኑ ወቅት የድጋፍ ሰጪ ክፍሉን ጨምሮ ጠቅላላ ሰራተኞቻችን 360 ገደማ ናቸው፡፡  በዚህ አቅም በሁሉም አካባቢዎች የተፈፀሙ የሰብአዊ መብት ጥሰቶችን ለመመርመር፣ ለማረጋገጥና ሪፖርት ለማውጣት ይቸግረናል፤ በዚህም የተነሳ ሪፖርቶቹን እናዘገያቸዋለን፡፡
የሰላም  ስምምነቱ ከተፈረመ በኋላ የኤርትራ ወታደሮች በትግራይ ክልል በሰላማዊ ሰዎች ላይ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች እየፈጸሙ እንደሚገኙ በርካታ ሪፖርቶች ያሳያሉ። ከዚህ ጋር በተያያዘ ኢሰመኮ ያደረገው ነገር አለ?
እዚያ መሄድ ስላልቻልን ይሄንን ጉዳይ ማረጋገጥ አልቻልንም። ስለዚህ ለጊዜው ምንም ማለት አልችልም።
ብዙዎች በፌደራል መንግስትና በህወሓት መካከል ለተፈረመው የሰላም ስምምነት አፈጻጸም ሂደት፣ ውጤታማ የሽግግር ፍትህ መኖር አለበት ብለው ይሞግታሉ። ከዚህ አንጻር ምን መደረግ አለበት ብለው ያስባሉ?
በምርመራችን ላይ የሽግግር ፍትህ ስርዓት እንደ ምክረ ሃሳብ በግልጽ ተጠቅሷል። ኢትዮጵያ ውስጥ ትክክለኛ የሽግግር ፍትህ ሂደት መተግበር አለበት ብለን እናምናለን። ህጋዊ ማዕቀፍ ተዘጋጅቶ በአገር አቀፍ ደረጃ መተግበር እንዳለበት ሃሳብ ተጠቁሞ ነበር፤ ይህም ሀሳብ በሰላም ስምምነቱ ላይ የተካተተ ሲሆን መንግስት እየሰራበት ነው።
የሽግግር ፍትህ ሥርዓት አራት ዋነኛ ዓላማዎች አሉት። የመጀመሪያው ተጎጂዎችን መልሶ ማቋቋም ነው፤ ሁለተኛው የሰብአዊ መብት ጥሰት ወንጀሎች የሚመረመሩበትና ወንጀል ፈጻሚዎች በህጉ መሰረት የሚቀጡበትን ሁኔታ መፍጠር ነው፤ ሦስተኛው እውነትን ማፈላለግ ማውጣት- የችግሩን መንስኤ ማወቅ ከተጎጂዎችና ግጭቱን ከጀመረው ወገን ጋር ውይይት በማድረግ ስምምነት ላይ መድረስ ነው። አራተኛው ደግሞ ተመሳሳይ ችግር ዳግም እንዳይከሰት አስፈላጊውን የፖሊሲ ማዕቀፍ የመቅረጽ ሂደት ነው። ከዚህ አንጻር ብዙ መሰራት ያለባቸው ስራዎች አሉ።
ኢሰመኮ ስራውን በገለልተኛነትና በውጤታማነት ለማከናወን የሚገጥሙት ትላልቅ ተግዳሮቶች ምንድን ናቸው?
የኮሚሽኑ ራዕይ ለሰብአዊ መብቶች ክብር መስጠት ባህል ሆኖ ማየት ነው። ያንን ለማድረግ ህብረተሰባችን የሰብአዊ መብት እሴቶችን ማወቅ፣ መገንዘብና መጠቀም ይኖርበታል። ይኼ ትልቅ ሥራ ነው። ሰብአዊ መብቶችን ማረጋገጥ፤ ማስተማርና የአቅም ግንባታን መስጠት፤ በዚህም ህዝቡና ባለስልጣናት ሃላፊነቶቻቸውን የሚያውቁ፣ በዚያም መሰረት ማስፈጸም ይችላሉ።
የኮሚሽኑ ሃላፊነት የሰብአዊ መብት ጥሰቶች በፖሊስ ጣቢያ፣ በወህኒ ቤቶችና ት/ቤቶችን ጨምሮ በሌሎች የሰብአዊ መብቶች በሚጣሱባቸው አካባቢዎች ጥሰቶቹን ለመከላከል እርምጃዎች መወሰዳቸውን ማረጋገጥ መሆኑን፣ ለሁሉም ባለድርሻ አካላት ማስተማር አስፈላጊ ነው።
እኛን ከሚገጥሙን ተግዳሮቶች መካከል በአንዳንድ ቦታዎች ጉብኝት እንዳናደርግና የተወሰኑ ሰዎችን እንዳናነጋግር መከልከላችን ነው። አንዳንዴ ሁኔታውን እንዲያመቻቹልን የበላይ አለቆችን እናነጋግራለን። እንዲያም ሆኖ ፈታኝ ነው። ሌላው ያወጣናቸውን ምክረ ሃሳቦችን የመተግበር ጉዳይ ነው። በአጠቃላይ ስራ አስፈጻሚው አካልና ህብረተሰቡ የኮሚሽኑን ሃላፊነትና ስልጣን እንዲረዱና ምክረሃሳቦችን ተግባራዊ እንዲያደርጉ እንዲሁም ምርመራ ለማድረግ ስንፈልግ ሁኔታዎችን እንዲያመቻቹልን ጥሪ እናቀርባለን። ኢትዮጵያ ውስጥ ለሰብአዊ መብቶች ክብር መስጠት ባህል ሆኖ ለማየት እንችል ዘንድ ህብረተሰቡና ስራ አስፈጻሚው የድርሻቸውን እንዲወጡ ጥሪ አቀርባለሁ።

Page 1 of 633