Administrator

Administrator

 ከዕለታት አንድ ቀን ፣ አንድ በተማሪዎች ሥራ ሙሉ በሙሉ የማይረካ መምህር ነበር።
መምህሩ ስለ ድራማ አሠራር (Drama craft) ጥበብ የሚያስተምር ነው!
አንደኛውን፡-
“እስቲ ዐይነ-ስውር ሆነህ ስራ!” ይለዋል።
ተማሪውም በእንቅስቃሴ ዐይነ-ስውር ሆኖ ይተውናል።
መምህሩም፣ “ትንሽ ይቀርሃል። ግን ጥሩ ሙከራ ነው!” ይለዋል።
ለሚቀጥለው ተማሪ፡-
“እስቲ ሆዱን የቆረጠው ሰው እንዴት እንደሚመስል አሳየን!”
መምህሩም፡-
“ትንሽ ይቀርሃል!”
እንዲህ እንዲህ እያለ የአንዲት ሴት ልጅ ተራ ደረሰና፣
“እስቲ አንካሳ ሴት በአንቺ ዕድሜ ያለች ምን እንደምትመስል አሳይ!” ተብላ ተጠየቀች።
ልጅቱም እንደ ሌሎቹ ተማሪዎች ሁሉ ክህሎቷን አሳየችና፤
“እንዴት ነው ጥሩ አልሰራሁትም?” ስትል ጠየቀች።
መምህሩም እንደተለመደው፡-
“ጥሩ ሰርተሻል። ግን ትንሽ ይቀርሻል።” አላት።
በዙሪያው ያለ ተመልካችም፤
“አይ አዋቂነት? አይ የጥበብ ሰው መሆን?” አለ።
ለካ ልጅቷ በተፈጥሮዋ አንካሳ ናት!
*   *   *
እናውቃለን ለምንለው ነገር ቅድሚያ በመስጠት፣
“I am quite what I am!” ማለት ከሁሉ ነገር በላይ ነው!
“እኔ እኔ ራሴ ነኝ” የማለት አካሄድን ካልለመድን፣ ረጅሙን መራራ ተግባር አንወጣውም። የዕውቀት ሁሉ ማሰሪያው ጥበብ፤ መለወጥን ማወቁ ላይ ነው። “Transcendence of Wisdom” እንዲሉ።
መማር ብቻውን ያለ ገቢር የአገር ሀብት አይሆንም! የዕውቀት ብርታቱ፣ ወደ ጥበብ መለወጡ ላይ ነው! በተግባራዊነቱ አገርን መለወጥ ይቻላልና። ለዚህ ሁሉ መጠቅለያው ትውልድ ለመለወጥ ዝግጁ መሆን ነው። ዕውነታው ግን የትውልዳችን ከድጡ ወደ ማጡ መጓዝ ነው! ፅድቁ ቀርቶ በቅጡ በኮነነኝ ማለታችን ነው!
የፖለቲካችን በሳልነትን ማጣት፤
የኢኮኖሚያችን  ውድቀት፤
የማህበራዊ ገፅታችን ምስቅልቅልነት፤
በጭራሽ የአገር ጤንነት ምልክት ሊሆን አይችልም!
“ሌላው ሁሉ ይቅር ሰው መሆን የገባው አንድ ወጣት እንፍጠር” የምንለው፣ የትውልዱ ቁልቁል ማደግ ስለሚያሳስበን ነው።
ወደ መልካም አስተዳደር ካላመራን፣ ጉዟችን የዕውር የድንብር ይሆናል! ማን መሪ፣ ማን ተመሪ መሆኑን ለመለየት፣ እስከማቃት ልንደርስም እንችላለን!
ዱሮ ጉዟችን ረጅም ትግላችን መራራ ይባልልን የነበረው፤ እንዲያው ለአንደበት ወግ አልነጠረም።
የዕለት ዕለቷን ኢትዮጵያ ብናያት፣ ቀሪውን ረዥም መንገድ ማሰብ አይሳነንም!
ወጣቱ ላይ የለብ ለብ ሳይሆን የልብ ሥራ መስራት ያሻናል!
ትምህርት ላይ አገም ጠቀም ሳይሆን ስር የሰደደና የበሰለ፣ ለብዛት ብቻ ሳይሆን ለጥራትም የቆመ፣ የስነ-ልቦናን እረቃ የሚያደርግ ቃና እንዲኖር በየጎራው መንቀሳቀስ ይቻላል! አስመራሪና አንገፍጋፊ ቢሆንም፣ “ላይችል ሰጥቶን የሚያስችለን” መሆን መቻል አለብን! ፈረንጆቹ  Small is beautiful  እንደሚሉት፤ ከትንሹ እንጀምር። ትንሽ በትንሽ እንደግ! ትንሽ በትንሽ እናሳድግ። መሳሳትን አንፍራ! በመሞከር እንማር!
“እጅህን እውሃው ውስጥ ክተት
ከቀናህ አሳ ታገኛለህ
ካጣህም እጅህን ታጥበህ ትወጣለህ!” የሚባለው ለዚህ ነው።

  ዋናው ነገር ጤና፡፡ እውነት ነው፡፡ የጤና መሰረተ ደግሞ ንፅሀና ነው፡፡ ንፅህናናንን ለመጠበቅ የንፁህ ውሀ እና መፀዳጃ ቤት አቅርቦት ወሳኝነት አለው፡፡ እንደ ዩኒሴፍ መረጃ ከ60-80 በመቶ የሚሆነው ተላላፊ በሽታ የሚከሰተው በንፅህና አገልግሎት እና ውሀ አቅርቦት እጥረት ይከሰታል፡፡ የንፅህና አገልግሎት  ገጠርም ከተማ የማይል በሁሉም ቦታ ሊስፋፋ የሚገባ መሰረታዊ ነገር ነው ፡፡ እንደ ዓለም ዓቀፍ የጤና ድርጅት መረጃ መሰረት ከ600 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑት የከተማ ነዋሪዎቸ ለበቂ የንፅህና አገልግሎት ተደራሽ አይደሉም፡፡ በኢትዮጵያ የከተማ ነዋሪ ቁጥር እየጨመረ ሲሆን በዓለም ባንክ የ2019 መረጃ መሰረት በአማከይ 2.6 በመቶ ይጨምራል፡፡ በገጠር ደህም 80 በመቶ የሚሆነው የኢትዮጵያ ህዝብ ይኖራል፡፡ የምዕተ ዓመቱን ግብ አሁን ደግም ዘላቂ የልማት ግቦችን ለማሳካት፣ ችግሮች እንዳሉ ሆነው እጅ የመታጠብ ባህልን ለማስረፅ፣ ሜዳ ላይ መፀዳዳጽን ለማስቀረት እና ሽንት ቤት በየሁሉም ቤት ለማዳረስ ብዙ ጥረት ተደርጓል፡፡
በጥቅሉ ሲታይ በምዕት ዓመቱ የልማት ግብ ዙርያ በተለይ በውሀ እርቦት ዙርያ ጉልህ ውጤት የተመዘገበ ቢሆንም፣ በንፅህና(ሳኒቴሽ) ረገድ የታለመውን ማሳካት ባይችልም የተወሰኑ ለውጦች ታይተዋል፡፡ ይህንን ለመቅረፍ እ.ኤ.አ እስከ 2030 የሚቆዩ ዘላቂ የልማት ግቦች የምዕምተ ዓመቱን የልማት ግባች ተክተው እየተተገበሩ ይገኛሉ፡፡ በዚህም መሰረት ዘላቂ የልማት ግብ ቁጥር 6 “ለሁሉም ተደራሽ የሆነ የውሀ እና ሳኒቴሽን አቅርቦትን ማረጋገጥ” የሚል ዓላማ አለው፡፡ ይህ አላማ ሶስት አንኳር ጉዳዮችን ይመለከታል፡፡ እነዚህም የመጠጥ ውሀ አቅርቦት፣ ንፅህናና እና ቆሻሻ ውሀ አወጋገድ ናቸው፡፡ ይህንን ግብ ለማሳካት ኢትዮጵያም በተቀናጀ መልኩ በዘርፉ ያሉ መስሪያ ቤቶችን እና የልማት አጋሮችን በማካተት በገጠር፣ በከተማ እና በተቋማት የንፅህና እና ውሀ አቅርቦት ለማሻሻል እየተንቀሳቀሰች ትገኛለች፡፡
ስለንፅህና አገልግሎት አቅርቦት እና አስፈላጊነት ግንዛቤ ለመፍጠር እና የጉዳዩን አስፈላጊነት ለማጉላት በዓለም ዓቀፍ እና ሀገር ዓቀፍ ደረጃ የእጅ መታጠብ እና የመፀዳጃ ቤት ቀኖች ይከበራሉ፡፡ በዚህ ዓመት የመፀዳጃ ቤት ቀን የውሀ አቅርቦት እና ሳኔቴሽን ትብብር ካውንስል ፣ ኤስ ኤን ቪ የኔዘርላንድ የልማት ድርጅት ከጤና ጥበቃ ከሀይጅን እና አካባቢ ጥበቃ ዳይሬክቶሬት ጋር በመተባበር  ህዳር 10 ቀን የጤና ጥበቃ ሚኒስተሬ ዲኤታ ዶ/ር ደረጄ ዱጉማ በተገኙበት ተከብሯል፡፡ በዕለቱ የተነሱተን ዋና ነጥቦች ለማስታወስ ያህል- በኢትዮጵያ 27 ሚሊዮን ዜጎች ሜዳ ላይ ይፅዳዳሉ፡፡ በሀገረቱ ከሚከሰቱ ህመሞች 30 በመቶ የሚሆኑ ተላላፊ በሽታዎች መንስኤያቸው ከመፀዳጃ ቤት ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ተላላፊ በሽታዎች በመጨመራቸው በየዓመቱ ከ13 ቢሊዮን በላይ ብር ለመድሀኒት ግዥ እና ለሌሎች ህክምና ወጪዎች ይወጣል፡፡ ከከ10 ዓመት በፊት መፀዳጃ ቤት የሚጠቀሙ ዜጎች ቁጥር 40 በመቶ የነበረ ሲሆን አሁን ላይ ግን 70 በመቶ ደርሷል፡፡ የገጠሩ የሀገሪቱ ክፍል  ሜዳ ላይ ከመፀዳዳት በፍጥነት ነፃ እየሆነ ቢመጣም የሚሰሩት መፀዳጃ ቤቶች የተሻሻሉ አይደሉም፡፡  
ከላይ የተጠቀሱትን ችግሮቸ ለመቅረፍ በሀገር ደረጃ ብዙ ስራዎች ተሰርተዋል፡፡ ቅንጅታዊ አሰራር ላይ ያተኮሩ ፓሊሲዎች ተቀርፀዋል፤ ተቋማዊ አደረጃጀቶች ተፈጥረዋል፡፡ የዋን ዋሽ ሀገር አቀፍ ፕሮግሮም ለዚህ ተጠቃሽ ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ የንፅህና አገልግሎት ፍላጎት እና አቅርቦት  ዙርያ ስራዎች ተጠናክረው ቀጥለዋል፡፡ የተሻሻለ መፀዳጃ ቤት መገንባት፣ ማዳ ላይ መፀዳዳትን ማስቀረት፣ ጤናማ የድረቅ እና ቆሻሻ አወጋገድ ላይ የተቀናጀም አሰራር በመተግበር ለ2020 የምናደርገውን የንፅህና ጉዞ የተሳካ ማድረግ ይጠበቅብናል፡፡ ይህንን ለማድረግ የሚረዳ ፅዱ ኢትዮጵያ የተባለ ሀገራዊ ሰነድ በ2012 ዓም ህዳር ወር በተደረገው የውሃ እና ሳኒቴሽን ባለድርሻ አካላት ፎረም በተከበሩ ዶ/ር አ/ር ስለሺ በቀለ የውሀ መስኖ እና ኢነርጂ ሚኒስቴር  ተመርቆ ስራ መጀመሩ ይታወሳል፡፡
አዎ! ዋናው ነገር ጤና፤ የጤና መሰረቱ ንፅህና! ሁሉንም ለማሳካት እንድ መሰረታዊ ነገር ያስፈልጋል- እርሱም የባህሪ ለውጥ፡፡ ይመለከተኛል ማለት ምክንያቱም ጉዳዩ የእኔም፣ የአንተም፣ የሁላችንም ነውና፡፡     


              ይህ ፅሁፍ በውሀ አቅርቦት እና ሳኒቴሽን ትብብር ካውንስ እና ኤስ ኤን ቪ የኔዘርላንድ ልማት ድርጅት ስለ ውሀ አቅርቦት እና ሳኒቴሽን ግነዛቤ ለመፍጠር ታስቦ የተዘጋጀ ነው፡፡


· የቱሪዝሙን እንቅስቃሴ ለማዘመን የሚደረገው እንቅስቃሴ የተናበበ አይደለም
                · የዘንድሮ የጎንደር ጥምቀት ለቱሪዝም ኢንዱስትሪው ተስፋ የፈነጠቀ ነው


            በቱሪዝም ማኔጅመንትና በማርኬቲንግ ማኔጅመንት ዘርፎች ሁለት ዲግሪዎችን  የተቀበሉት አቶ ደሳለኝ ይልማ፤ በቱሪዝምና ሆስፒታሊቲ ዘርፍ ውስጥ ከ10 ዓመታት በላይ ሲሰሩ ቆይተዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት በጎንደር ከተማ እምብርት ላይ በሚገኘው AG ሆቴል በሥራ አስኪያጅነት እያገለገሉ የሚያገኙት አቶ ደሳለኝ፤የአገራችን የቱሪዝም ኢንዱስትሪ  ያለበት ሁኔታ እንደሚያንገበግባቸው ይናገራሉ፡፡ ለምን ? ቱሪስቶች ወደ እኛ አገር የሚጎርፉት  አያት ቅድመ አያቶቻችን በሰሩልንና ተፈጥሮ በለገሰችን ስጦታ እንጂ እኛ ምንም የጨመርነው ነገር ኖሮ  አይደለም የሚሉት ባለሙያው፤ነባሮቹን ቅርሶቻችንን እንኳን በቅጡ መንከባከብና መጠበቅ አልቻልንም ሲሉ ክፉኛ ይወቅሳሉ፡፡ የቱሪዝም ፖሊሲውንም እግር ከወርች የሚያስር ነው ሲሉ ይተቹታል፡፡ ችግር መንቀስ ብቻ ሳይሆን መፍትሄም ያቀርባሉ፡፡ የቱሪዝም ኢንዱስትሪው ተስፋ የሚያስቆርጥ እንዳልሆነም ያምናሉ፡፡
የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ናፍቆት ዮሴፍ፣ ሰሞኑን ለስራ ወደ ጎንደር በተጓዘችበት ወቅት፣ በኮቪድ-19 ክፉኛ ስለተጎዳው የቱሪዝም ኢንዱስትሪው፣ ለጥምቀት በአገር ውስጥ ቱሪስቶች ስለተነቃቃችው ጎንደር፣ ስለ ወደፊቱ የቱሪዝም ዕጣ ፈንታና ሌሎች ተያያዥ ጉዳዮች ዙሪያ  አቶ ደሳለኝ ይልማን አነጋግራቸዋለች፡፡ እነሆ፡-

               እርስዎ በትምህርት ዝግጅትዎም ሆነ በስራ ልምድዎ በቱሪዝም ዘርፉ ለረጅም ጊዜ የቆዩ እንደመሆንዎ፣ የአገሪቱ የቱሪዝም ኢንዱስትሪ ያለበትን ሁኔታ እንዴት ይገመግሙታል?
የአገራችን ቱሪዝም ብዙ ይባልለታል። በዘርፉ የተሰማሩ ሙያተኞች በጥናት አገኘነው ያሉትን ብዙ ነገር ይላሉ። ነገር ግን አዲስ ነገር አይደለም። ለአገሪቱ ወሳኝ ኢንዱስትሪ መሆኑን ለማወቅ ብዙ ጥናትና ምርምር አያስፈልገውም። ይሁን እንጂ የሚባልለትን ያህል ኢንዱስትሪው እንዲያድግ፣ የሚፈለገውን ያህል ገቢ ለአገሪቱ እንዲያመጣ ስራ ተሰርቷል ወይ ስንል፣ አሁንም ጉዳዩ ጥያቄ ምልክት ውስጥ ይገባል።
እስቲ ምንድን ነው የጎደለው? ዘርዝረው ሊነግሩን ይችላሉ…?
በቀላሉ ምሳሌ ላቅርብልሽ። ያሉንን ወርቅ ወርቅ የሆኑ ቅርሶችን መመልከት እንችላለን። የጥንት አባቶቻችን አእምሯቸውን ጨምቀው የሰጡንን ቅርሶች መጠበቅ እንኳን አልቻልንም። መንከባከብና መጠገን ላይ እንኳን ዳተኛ ነን። ቅርሶቻችንን ተጠቅመን ቱሪዝሙን ለማሳደግ፣ የሚመጣው ቱሪስት እዚህ ቆይቶ ገንዘቡን እዚሁ ጨርሶ እንዲሄድ ለማድረግ በዘርፉ በቂ አገልግሎት እየሰጠንም አይደለም።
ቀድሞ ከነበሩት ውጪ አዳዲስ የቱሪዝም ፕሮዳክቶችን ከመስራትና ከማስተዋወቅም አንፃር እዚህ ግባ የሚባል ነገር አልሰራንም። አንድ ቱሪስት ሲመጣ የተለመዱ ቦታዎች ይጎበኛል፡፡ አንዳንድ ቦታ የስጦታ እቃዎች ይሸጣሉ፡፡ በቃ። በዚህ መሃል ቱር ኦፕሬተሮች፣ የጉብኝት ሳይቶችና ቱር ጋይዶች የተወሰነ ነገር ያገኛሉ። ቱሪስቱ ቶሎ ይመለሳል። ሁላችንም የየድርሻችንን ብንሰራ ኖሮ ግን ከዚህም በላይ የምናገኝበት ዕድል ሰፊ ነበር። እንዴት ካልሽኝ አዳዲስ ፕሮዳክቶችንና የጉብኝት ሳይቶችን በመፍጠር ቱሪስቱ እነዛን ለማዳረስ ሲል ይቆያል፣ አገልግሎቶችን በማዘመን ይበልጥ ሳቢና ማራኪ በማድረግ፣ ቱሪስቱ ለበለጠ ቆይታ እንዲነሳሳ በማድረግ፣ ይበልጥ ተጠቃሚ መሆን እንችል ነበር። ግን አልሰራንም፡፡
ግን እኮ የቱሪስቶች ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መጥቷል --ከኮቪድ-19 በፊት ማለቴ ነው--
እውነት ነው፤ ቱሪስቱ ገፍቶ ወደ እኛ ይመጣል። ቁጥሩም ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ነበር፡፡ ይሄ የሆነው ግን አያት ቅድመ አያቶቻችን በሰሩት ነባር ሰው ሰራሽ ቅርሶችና ተፈጥሮ በቸረችን ስጦታዎች እንጂ እኛ በዘመናችን የሰራነው አዲስ ነገር ኖሮ አይደለም። ታዲያ እነዚህን ብዙ ቱሪስት ስበው የሚያመጡልንን ቅርሶች እንኳን በአግባቡ እየጠበቅናቸውና እየጠገንናቸው አይደለም። የቱሪዝሙን እንቅስቃሴ ለማዘመን የሚደረገው እንቅስቃሴና ትብብር እንኳን  የተናበበ አይደለም። አይደለም ዓለም ከደረሰበት፣  በአፍሪካ ደረጃ እንኳን ተወዳዳሪ ለመሆን ገና ብዙ ይቀረናል። እነ ኬንያን፣ ታንዛኒያን፣ ግብፅን ብናይ …እንኳ እኛ በጣም ወደ ኋላ የቀረን ነን።
በዘርፉ በቂ የሆነ ሙያተኛ አለ ወይ ስንል ሌላ ጥያቄ ነው። ዩኒቨርሲቲዎች  በርካታ ሰው ያስመርቃሉ። የሰው ሀይል ብክነት ነው ለኔ። ምክንያቱም የቱሪዝም ፕሮዳክቱ ዳይቨርሲፋይድ ካለመሆኑ ጋር ተያይዞ፣ ከሚመረቁት ጥቂቶቹ  ቱር ጋይድ ይሆናሉ ወይ በተወሰኑ ቦታዎች ላይ ይሰራሉ፤ ይሄው ነው። በሌላ በኩል፤ ሁሉም ነገር አዲስ አበባ ላይ ነው ያለው፡፡ ከአዲስ አበባ ውጪ ያሉ የቱሪዝም ባለሙያዎችም እየተጠቀሙ አይደለም። በክልል ደረጃ እንኳን ቱር ኦፕሬተር ለመክፈት የሚያስችል አሰራር አልተዘረጋም። ይህን ስትመለከችው ቱሪዝሙን አሳድገነዋል፤ ቱሪዝሙን በለባለሙያ እንዲመራ አድርገነዋል ለማለት ይቸግራል። በተለይ ደግሞ ባለፉት ሃያ ሰባት ዓመታትም ሆነ ከዚያ ወዲህ ባለው ጊዜ፣ ሙያተኞች ቦታቸው ላይ እንዲቀመጡ ከማድረግ አንፃር ብዙ የሚቀሩ ነገሮች አሉ። ሙያተኞች ወደ ላይ ወጣ እንዲሉና ቦታቸውን እንዲያገኙ የማድረግ ጅምር ግን በትንሹ ታይቷል፤ ግን በጣም ይቀረዋል። በአጠቃላይ ከበጀት አመዳደብ ጀምሮ ለቱሪዝሙ የተሰጠውን ትኩረት አናሳነት በግልፅ መመልከት ይቻላል።
ከላይ ለጠቀሷቸውና በግልፅ ለሚታወቁት የኢንዱስትሪው ችግሮች  ሃላፊነቱን የሚወስደው ማን ነው ይላሉ? የግሉ ዘርፍ ወይስ መንግስት? ወይስ--?
ወደ ፖለቲካው  ለመግባት ሳይሆን የኢትዮጵያን ፖለቲካ እንዲህ የተዛባና የተቃወሰ እንዲሆን ያደረገው ማነው? ስንል ከህገ-መንግስት ቀረፃው ጀምሮ እንደምንለው ሁሉ፣ፖሊሲም ትልቅ ቦታ አለው። የቱሪዝም ፖሊሲው በራሱ የሚያሰራና የሚያላውስ አይደለም። የሚወራውና በተግባር ያለው ነገር ፍፁም አይገናኙም። ስለዚህ ሃላፊነቱን መውሰድ አለበት ብዬ የማምነው መንግስት ነው።  መንግስት በዚህ በኩል አልሰራም። መንግስት ለሚዲያ ፍጆታ የሚሆን ነገር ከማውራት ውጪ መሬት የወረደ፣ የሚዳሰስና የሚጨበጥ ስራ አልሰራም። ይሄ ማለት ባለ ድርሻ አካላት በየደረጃው ኃላፊነት የለባቸውም ወይም ኃላፊነት አይወስዱም ማለት አይደለም። ቢሆንም ባለድርሻ አካላትን የሚመራው፣ መንገዱን የሚያመቻችለት፣ ፖሊሲ የሚቀርጽለት ደንብና መመሪያ የሚያወጣለት መንግስት ነው። ስለዚህ የችግሩን 80 እና 90 በመቶ ሃላፊነት የሚወስደው መንግስት ነው።
ስለዚህ ጎንደርም ካላት ታሪክ፣ በዩኔስኮ ካስመዘገበችው ቅርስ፣ ከጥንታዊነቷ ወዘተ አንፃር መጠቀም የነበረባትን ያህል ያልተጠቀመችው --- ከላይ ከገለፁት ተግዳሮት ጋር ይገናኛል?
አዎ በደንብ ይገናኛል። ጎንደርም የኢትዮጵያ አንድ አካል ናትና… ያው ቱሪዝሙ እንዳልኩሽ፤ ቀደም ብሎ በተሰራ ስራና በተፈጥሮ ፀጋ ሃይል ነው ያለው። ጎንደርም ያለውም ይሄው እውነታ ነው። ቱሪዝሙ አንዴ ተስፋ አስቆራጭ፣ ሌላ ጊዜ ደግሞ ልባችንን የሚያሞቅ ሆኖ ነው የቀጠለው። በተለይ ባለፈው ዓመት ሁላችንም እንደምናውቀው፤ በባህረ ጥምቀቱ የተከሰተው አደጋ አስደንጋጭና ተስፋ አስቆራጭ ነበር፡፡ ከዚያ በኋላ ኮሮና ቫይረስ ተከትሎ፣ የቱሪዝም እንቅስቃሴውን ዜሮ ወደሚባል ደረጃ አወረደው፡፡ እነዚህን ክስተቶች ተከትሎ፣ በዘንድሮው ጥምቀት ቱሪስት ይመጣል አይመጣም የሚለው ነገር ለሁላችንም ጭንቀት ነበር። አከራካሪም አነጋጋሪም ሆኖ ቆይቶ ነበር። የሆነውና ያየነው ነገር ከላይ የገለፅኳቸውን ስጋቶች፣ ጭንቀቶችና ክርክሮች እንደ ጉም ያተነነ ሆኖ ነው ያለፈው። እንደውም ለቱሪዝሙ አዲስ ተስፋ ነው የፈነጠቀው።
ምን አይነት ተስፋ?
እስከ ዛሬ የነበረውን በውጭ ቱሪስት ላይ የመመካትን ነገር አስወግዶ፣ የአገር ውስጥ ጎብኚ ላይ እንድናተኩርና አይናችንን እንድንጥል የሚያደርግ አዲስ ተስፋ ነው የፈነጠቀው፡፡ ጥምቀትን ለማክበር የመጣው ቱሪስት በሙሉ ኢትዮጵያዊ ነው። ከውጪም የመጣው ዲያስፖራ የአገር ልጅ ነው። ከመላው ኢትዮጵያ ጥምቀትን ለማክበር ጎንደር የከተመው ወንድም ህዝብ ነው። ከዚህ በላይ ተስፋ ከየት ይገኛል። ይሄ በጣም የሚያስደስት ነው። ከሚጠበቀው በላይ ነው ሰው የመጣው። ስለዚህ ለጎንደር ቱሪዝም እጅግ ተስፋ ሰጪ ነው። ይህን ተምሳሌት በማድረግ፣ መንግስት ከባለድርሻ አካላት ጋር ተቀናጅቶ፣ የአገር ውስጥ ቱሪዝሙ ላይ ለመስራት ፍኖት የፈነጠቀ ጉዳይ በመሆኑ ልናስብበት ይገባል።
እንዲያውም በዚህ አጋጣሚ፣ ከጥምቀቱ ጎን ለጎን፣ በአገር ውስጥ ቱሪዝም ዙሪያ የፓናል ውይይት ማዘጋጀት ይቻል ነበር። ሌሎች የምክክር መድረኮችንም ማዘጋጀት ይቻል ነበር። ይሄ እድል አምልጦናል ግን አሁንም ከታሰበበት መደረግ የሚችል ነው። የሆነ ሆኖ የዘንድሮ የጥምቀት በዓል፣ በብዙ መልኩ ተስፋ ፈንጣቂ ሆኖ አግኝቼዋለሁ።
ኮቪድ- 19 ከተከሰተ ጊዜ ጀምሮ ሙሉ በሙሉ ከተጎዱ ዘርፎች  አንዱ ቱሪዝም ነው። በተለይ ሆቴሎች በእጅጉ ተጎጂዎች ነበሩ። ይህንን ችግር እንዴት ተቋቋማችሁት? የሆቴል ማህበሩ ምን ሲሰራ ቆየ?
እውነት ነው፡፡ በጎንደርም በክልሉም ሆነ በአጠቃላይ እንደ አገር ዘርፉ ክፉኛ ተጎድቷል። በተለይ ሆቴሎች ከፍተኛ ጉዳት ነው የደረሰባቸው። ሰራተኛ ለመቀነስ የተገደዱ፣ ሙሉ ለሙሉ ሆቴሎቻቸውን የዘጉም ሁሉ ነበሩ።  እንደ AG ሆቴል ከጠየቅሽኝ፣ ለሰራተኞች እረፍት እንሰጥ ነበር። ደሞዛቸውን ሳንከለክል እያረፉ በየተራ ወደ ስራ እንዲገቡ እናደርግ ነበር። ከዛ ውጪ ሰራተኛ አልቀነስንም፣ አላሰናበትንም። ያንን ስናደርግ ቆይተን ከመስከረም በኋላ በተወሰነ መልኩ እንቅስቃሴ ሲጀመር፣ ሙሉ በሙሉ ወደ ስራ መልሰናቸዋል። ይሄ ሲባል ግን ሙሉ በሙሉ በሚባል ደረጃ ምንም ትርፍ ሳይኖረን ነው ስንሰራ የቆየነው። እንደ ሆቴል ማህበር ደግሞ ንግግርና ውይይት እናደርግ ነበር። ማህበረሰባችንን ብትመለከቺው፤ በተፈጥሮው ባህል፣ እምነት፣ ተስፋ ያለው ማህበረሰብ ነው። በዚህ ምክንያት ሰው በተፈጥሮው ምንም አይነት ችግር ቢመጣ ያልፋል ብሎ በትዕግስት የመጠበቅን ነገር የተላበሰ ነው። እንደ ሆቴል ማህበርም እንደ ቱሪዝም ባለሙያም፣ ከዚህ በፊት የነበሩና የተከሰቱ ችግሮችን በማስታወስ የታለፈበትን ልምድ እያነሳን፣ በፅናት ማለፍ አለብን በሚል እንነጋገር ነበር። ለምሳሌ በ1990 እና በ1991 በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ጊዜ እንዲሁ የቱሪዝሙና የሆቴል ኢንዱስትሪው የተዳከመበት ጊዜ ነበር። የአሁኑን ግን ለየት የሚያደርገው “ዝምተኛ ገዳይ” (Silent killer) መሆኑ ነው። ሳይታሰብ መጥቶ ሳይታሰብ እየገደለ ያለ መሆኑ ነው ልዩ የሚያደርገው። እና ይሄ ደግሞ ዓለም አቀፍ ችግር በመሆኑ ዓለም ራሱ መፍትሄ ያመጣለታል በሚል ተስፋ ነበር የቆየነው። ወይ ሙሉ ለሙሉ መድሃኒት አለበለዚያ ክትባት ይገኝለትና እንፈወሳለን፤ ካልሆነም ሰው ይላመደውና የበሽታው የመግደል አቅም እያነሰ ይሄዳል፤ ወደ ቀድሞው ሁኔታችንም እንመለሳለን እያልን፣ እርስ በእርስ እየተጽናናን ነው የቆየነው።
በመንግስት በኩልስ የተደረገ ድጋፍ አለ?
እውነት ለመናገር  መንግስት ለሆቴሎች የመደበው ወደ 3 ነጥብ ምናምን ቢሊዮን ብር ብድር ነበር። እሱ ተሸራርፎም ቢሆን ንግድ ባንክ ላይ ያለው መስፈርት ጠበቅ ያለም ስለነበር፣ ትንሽ ትንሽ ብር በብድርና በእፎይታ የማግኘት ዕድል ገጥሞናል። ቱር ኦፕሬተርና ባህል አካባቢ ይሰሩ የነበሩትን፣ የሰው እንቅስቃሴም ሆነ መሰባሰብ ስለማይፈቀድ ቱር ጋይዶችም ቱሪስት ስለሌለ፣ ከእጅ ወደ አፍ የነበረው ኑሮአቸው በእጅጉ በሚያሳዝን ሁኔታ ነው የተጎዳው፡፡ ለምን ብድር አያገኙም ሲባል ኮላተራል (መያዣ) ስለሌላቸው ያንን ማድረግ አይቻልም ተባለ፡፡ ይሄው ከአንድ ዓመት  በላይ ያለ ምንም ድጋፍ፣ ማንም ዞር ብሎ ሳያያቸው ወድቀው ነው ያሉት። ይሄ በእጅጉ የማዝንበትና ልቤን የሚያደማው ነገር ነው፡፡ ይሄ መቼ ያልፋል? ቱሪስት መቼ ይመጣል? እርግጠኛ ሆኖ መናገር አይቻልም፤ ግን ተስፋ እናድርጋለን። በተለይ የአገር ውስጡን ቱሪስት ማነቃቃት ከተቻለ፣ ሁኔታዎችን በመጠኑ ማሻሻል ይቻላል፡፡ ለምሳሌ የስነ ምግባርና ፀረ ሙስና ስብሰባ እዚህ  ጎንደር ተዘጋጅቶ፣ ከተለያየ አካባቢ ወደ ሁለት ሺህ ሰው መጥቶ ነበር። ይሄ ከተማውን ለማነቃቃት የተደረገ ነው። በመጠኑ አነቃቅቶንም  ነበር። የጥምቀት በዓል ከዛም የጎንደር ዩኒቨርስቲ ከ7 ሺህ በላይ ተማሪዎችን በጥምቀት ማግስት ማስመረቁ፣ ለከተማው ድንቅ ነገር ነበር። ይሄ ሳይበርድ የተለያዩ ኢንቨስትመንቶች በማዘጋጀት ከተማው እየተነቃቃ እንዲቆይ ቢደረግ፣ የውጪ ቱሪስት እስኪመጣ ድረስ እፎይታን ይሰጣል የሚል እምነት አለኝ፡፡
የአገር ውስጥ ቱሪዝሙን ከማነቃቃት አንጻር በጥምቀት በዓል ላይ እንደ እንቅፋት የተነሳ ነገር አለ፡፡ የሆቴሎች የአልጋ ኪራይ ዋጋ ያለ ቅጥ ማሻቀብ ነው፡፡ ይሄንን እንደ ቱሪዝም ባለሙያና እንደ ሆቴል ሥራ አስኪያጅ እንዴት ያዩታል? ቱሪስቱን የሚያሸሽ አይሆንም?
እውነት ነው፤ የጎንደር ህዝብ ባለማተብ ነው፡፡ ጥያቄው ወሳኝ ነው፡፡ ጎንደር ካላት ክብር፣ከሚጠበቅባት ነገርና የህዝቡ ስነ- ልቦና አንጻር እንዲህ አይነት ክፍተቶች ገጽታዋን ያበላሻሉ፤ ክብሯንም ዝቅ ያደርጋሉ በሚል ተቆርቋሪነት ጭምር ጥያቄውን ያነሳሽው ይመስለኛል፡፡ ጉዳዩም የሚካድ አይደለም፡፡ ጭማሪ ተደርጓል? አዎ! ጭማሪዎቹ ከተጠበቀው በላይ ናቸው? አዎ ናቸው!! ለምሳሌ እኛ ጭማሪ እናደርጋለን ብለን እንደ ማኔጅመንት ስንወያይ፣ በጣም ትንሽ ጭማሪ ለማድረግ ነው የተስማማነው፤ ምክንያቱም የሚመጣው ሀበሻ ነው፤ የውጭ ቱሪስት የለም፡፡ በፊት ቱሪስት እያለ ዓለም አቀፍ ሁነቶች ሲካሄዱ ጭማሪዎች ይደረጋሉ። በዓለም ላይ የታወቀና ያለ ነገር ነው፡፡ ሆኖም ዘንድሮ የመጣው በሙሉ ሀበሻ ነው፡፡ የሚመጡት ወገኖቻችን ናቸው፡፡ ብንጨምር እንኳን ትንሽ በማይጋነን ሁኔታ መሆን አለበት ብለን እንደ ማኔጅመንት መክረናል፡፡ የባህልና ቱሪዝም ሀላፊዎችም ጭማሪ አንዳታደርጉ ይላሉ፡፡ በቀደሙት ዓመታት ቱሪስቶች በነበሩበት ጊዜ አትጨምሩ የሚባለው ነገር ትክክል አይደለም፡፡ ነገር ግን እንዴት ነው የሚጨመረው? በስንት ፐርሰንት ነው? በሚለው ላይ ነው መነጋገር ያለብን። አሁን ግን ኢትዮጵያውያን ወንድሞቻችን ሲመጡ በተለይ ትንንሽና ደረጃቸውን ያልጠበቁ በ150 እና በ200 ብር ይከራዩ የነበሩ ፔኒሲዮኖችና የሆቴል አልጋዎች ወደ 1500 እና 2000ብር  ሲገቡ፣ የሚያሳፍርም  የሚያስደነግጥም ነው፡፡ ቅድም እንዳልሽው፤ ለከተማው ክብርና ለህዝቡ ስነ ልቦና የማይመጥን ነው፤ ያሳዝናል፡፡ አሁን እኛ ደረጃውን የጠበቀ ሆቴል ይዘን በአዘቦት ቀን 800 እና 600 ብር እናከራይ የነበረውን 1ሺህ 300 እና 1500 ብር ብናከራይ ምክንያታዊ ጭማሪ ነው ይባላል፡፡ አልጋችን  ደረጃውን የጠበቀ ነው፤ አገልግሎታችንም ቀልጣፋ ነው፤ አልጋ ለያዙ ቁርስ በነፃ እናቀርባለን፤ ብዙ ነገሮች አሉ። ተራ ቤቶች በአግባቡ መጸዳጃ ቤት እንኳን የሌላቸው ግን ይህን ሲያደርጉ ሲታይ ይሄ በጣም አስደንጋደጭ ነው፡፡ በበኩሌ እንደ AG ሆቴል ሀላፊነታችንን በአግባቡ ስለተወጣን በጣም ነው ደስ የሚለኝ፤ እንግዶቻችን ሳይማረሩ፣ ጥሩ አልጋ ላይ ተኝተው አገልግሎት ሳይጓደልባቸው፣ በመሄዳቸው የምሬን ነው የምልሽ ኩራት ይሰማኛል፡፡ ሌሎችም አሉ፤ ትላልቅና ዘመናዊ አልጋ፣ ደረጃውን የጠበቀ ሆቴል ይዘው “ቱሪስት ይምጣ እንጂ ምንም ጭማሪ አናደርግም” ብለው በቀደመ መደበኛ ዋጋቸው፣ እንግዳ ተቀብለው አስተናግደው የሸኙ፡፡ እነሱም ክብርና ሽልማት ይገባቸዋል፡፡ ጎንደር ዘላቂ የሆነ የቱሪዝም እንቅስቃሴ እንዲኖራት ለማድረግ፣ መንግስት በህገ-ወጦች ላይ እርምጃ መውሰድ አለበት ብዬ አምናለሁ። በከተማው ህግና መመሪያ፣ ለበዓሉ ከተሰጠው አፅንኦትና ከነበረው ገፅታ አንጻር ተነስቶ መንግስት ቢያንስ ግሳፄ ማድረግ አለበት። ይሄ መደገም የለበትም። በሌላ በኩል እንግዶች ተቀብለው አግባብ ያለው ጭማሪ አድርገውም ሆነ ጭማ ሳያደርጉ አስተናግደው የሸኙትን በመሸለምና በማወደስ፣ አጥፊዎቹን የስነ- ልቦና ጫና ውስጥ መክተት ይቻላል። የግድ ቅጣት ብቻ አይደለም  የሚያስተምረው፡፡
በመጨረሻም፤ሙያተኞች በመንግስት ሀላፊነት ላይ ብቻ ሳይሆን በየቦታው አሉ፤ ገንቢ ሀሳብ ማዋጣት ይችላሉ፤በሚል መጥታችሁ ስላነጋራችሁኝ ፣አንቺንና ዝግጅት ክፍሉን በእጅጉ አመሰግናለሁ፡፡


Saturday, 30 January 2021 16:14

እንደ መንደርደሪያ

 “እኔ ፖለቲካ አልፈራም! ፖለቲከኞችን ግን እፈራለሁ” ይለኝ ነበር አንድ ወዳጄ፡፡
ይሄ አባባል ትክክል መሆኑ ዘግይቶ ነበር የገባኝ፡፡ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ሀገሮች ከፖለቲካ ውጪ ነኝ ማለት እጅግ ከባድ ነው፡፡ ምክንያቱም አድሎ፣ መገለል፣ የሰብአዊ መብት ጥሰት፣ የኑሮ ውድነት፣ የመፃፍና የመናገር ዴሞክራሲያዊ መብት አፈና…የቀን ተቀን የህይወት ውጣ ውረድ በሆነባት ሀገር ውስጥ ራስን ከፖለቲካ ውጪ ማድረግ ይቻላል ብሎ ማሰብ ከባድ ይመስለኛል፡፡
መብቱ ሲጣስ ለምን ብሎ መጠየቅ፣ አድልዎና መገለል ሲደርስበት ይህን መቃወም ተፈጥሯዊ ነው፡፡ በዚህ ምክንያት የየትኛውም የፖለቲካ አባል ሳይሆኑ ብዙዎች መከራ ተቀብለዋል፣ ግፍም ተፈጽሞባቸዋል። ለመብቱ የቆመን ሰው ፖለቲከኛ አስብሎ መከራ እንዲቀበል አድርጎታል፡፡
ከሁሉ የከፋው ግን ጠንካራ የፖለቲካ ፓርቲ በሀገራችን እንዳይወጣ ገዢው ፓርቲ ሲጓዝበት የነበረው አስቀያሚ የጨለማ መንገድ ሁሌጊዜ ሲያበሳጨኝ ይኖራል። በፖለቲካ ፓርቲዎች ላይም እምነት እንዳይኖረን አድርጓል፡፡ በወቅቱ ገዢው ፓርቲ ኢህአዴግ ሲያራምድ የነበረው ሀሳብ ገዢ አለመሆኑንና ሕዝብ እንደማይቀበለው አስቀድሞ የተረዳ እንደሆነ በግለጽ ያወቀው ይመስለኛል፡፡ ለዚህም ሳይሆን አይቀርም በሃሳብ ልእልና ከመፋለም ይልቅ በተፎካካሪ ፓርቲዎች መሃል የራሱን ሰዎች አስርጎ በማስገባትና በተቃዋሚዎቹ ውስጥ ያሉትን ጠንካራ አባላት በተለያየ ማስፈራሪያ፣ ጥቅማጥቅምና እጅ መንሻ እጃቸውን ጠምዝዞ በማስገደድ ማስፈራራት ላይ የተጠመደው፡፡
ሀሳብን የሚፈራ እርሱ የመጨረሻ ፈሪ ብቻ ሳይሆ የተሸነፈ ነው፡፡ የኔ ሃሳብ የተሻለ ነው ብሎ በያዘው ሀሳብ እምነት ያለው ከየትኛውም አቅጣጫ የሚመጣን ሀሳብ በሀሳብነቱ ሳይፈራ ሊሞግት ይገባል፡፡
በተቃዋሚ ፓርቲዎች ውስጥ ሰርገው በገቡና በተለያዩ አስገዳጅ ምክንያቶች አባል በሆኑበት ፓርቲ ውስጥ ሆነው ለገዢው ፓርቲ መረጃዎችን በማቀበል ስራ ውስጥ በተሳተፉ ሰዎች ምክንያት በርካታ ኢትዮጵያዊያን ስቃይና ግፍ ተቀብለዋል። በእኔ እይታ በያዙት የፖለቲካ አቋም ምክንያት ግፍና ስቃይ የተፈፀመባቸው ኢትዮጵያዊያን በሙሉ አሸናፊዎች ናቸው። ዛሬ ግን ከገዢው ፓርቲ ኢህአዴግ ውስጥ ሀሳብ ያለው መሪ ተወልዷል ብዬ አስባለሁ ይሄ ለኢትዮጵያችን ትንሳኤ ይመስለኛል፡፡
በተቃዋሚነትም ይሁን በተፎካካሪነት እየተንቀሳቀሱ ያሉ ፓርቲዎችም በራሳቸው ውስጥ ያለውን የውስጥ ዴሞክራሲ ሊፈትሹ ይገባል እላለሁ፡፡ ምክንያቱም በዴሞክራሲ ስም እየማሉና እየተገዘቱ እነርሱ ግን ዴሞክራት ካልሆኑ ነገ የስልጣን እርከኑን ሲቆናጠጡ አምባገነን እንደማይሆኑ ምንም  ማረጋገጫ አይኖረንም፡፡ በሌላም በኩል የችግራቸውን ሁሉ ምንጭ  ውጫዊ በማድረግና በሌላው ላይ በማላከክ ራስን ንጹህ አድርጎ የማቅረብ አዝማሚያም ሊወገድ ይገባል እላለሁ፡፡
*   *   *
የመሰብሰቢያ ጐጆዋን ጸጥታ የሚገስ ነጎድጓዳማ ድምጽ ተሰማ…. ጥንድ ዓይኖች ሁሉ ወደ መድረኩ ተወረወሩ… ሊቀመንበሩ ይሁንበላይ ጠይም ፊታቸው ላይ ወዛቸው ቸፍ ብሏል፡፡ በርበሬ የሚመስሉት አይኖቻቸው ዛሬም እንደቀሉ ናቸው፡፡ “ለዛሬ እዚህ ቦታ ላይ ለመሰብሰብ ያስገደደን ዋናው ምክንያት ስብሰባው ምስጢራዊ እንዲሆን ስለተፈለ ነው” በማለት ሊቀመንበሩ አቶ ይሁን በላይ ስብሰባው ከጽህፈት ቤት ውጪ የተደረገበትን ምክንያት በአጭሩ በመግለጽ ንግራቸውን ጀመሩ፡፡
አስከትለውም “…በጽህፈት ቤታችን ውስጥ የምናደርጋቸው ስብሰባዎችና የምናካሂዳቸው ውይይቶች ለገዢው ፓርቲ እየደረሱ በአባላቶቻችን ላይ ጥቃት ሲሰነዘር ቆይቷል፡፡ በቅርቡም በማዕከላዊ እስር ቤት ለወራት ያህል ታስሮ ሰቆቃና ግፍ ሲፈጸምበት ቆይቶ ከእስር የወጣው ወንድማችን ይታገሱ ደበበ አንዱ ማሳያ ነው።
እኛ በዚህ ፓርቲ ውስጥ የተሰበሰብን አባላት በሙሉ ዘር፣ቋንቋ፣ ሃይማኖት…. ሳንል በኢትዮጵያ አንድነት ስር የተሰባሰብን የአንድ ሀገር ልጆች ነን፡፡ ትግላችን፣ መውጣት መውረዳችን፣ ማዘን መደሰታችን፣….ለዚህቺው መተኪያ ለሌላት እናት ሀገር ነው። በዚህ ሀገራችን ላይ እውነተኛ ዴሞክራሲና የእያንዳንዱ ዜጋ ሰብአዊ መብት ተከብሮ እስክናይ ድረስ ትግላችን በቀላሉ አይገታም። ይህ ደግሞ ቀላል አይሆንም፡፡
ገዢው ፓርቲ ከሚደርስብን ወከባና እንግልት በላይ በእኛው ውስጥ ተሰግስገው እኛኑ የሚያስጠቁን መኖራቸው ምንም እንኳን ትግላችንን ጠመዝማዛ ቢያደርገውም ትግሉን ግን ፈጽሞ ሊቀለብሰው አይችልም። ስለዚህም ትግሉ የትኛውንም ያህል ዋጋ ቢጠይቅ የሚከፈለውን ሁሉ መስዋዕትነት በመክፈል ከዳር ማድረሳችን አይቀሬ ነው፡፡
አንድ ነገር ለሁላችሁም ግልጽ ማድረግ  የምፈልገው ገዢው ፓርቲ አይኑን በእኛ ላይ መጣሉን ነው፡፡
ለዚህም ነው ቀን ከሌሊት ያለ እረፍት ሰላዩቹን መድቦና በውስጣችንም አስርጎ በማስገባት ስለላ የሚያካሂድብን። ይህ ደግሞ ምን ያህል በእኛ ትግል እንቅልፍ ማጣቱን ያመለክታል፡፡ በመሆኑም ነቅተንና ቆቅ ሆነን እያንዳንዱን እንቅስቃሴ መከታተልና መረጃዎችን በሚስጢር መጠበቅ ይኖርብናል፡፡
ዛሬ ልንወያይበት ያስፈለገን ጉዳይም በመካከላችን እሾህ ሆኖ የሚወጋን አንድ አባል ባሰባሰብነው ማስረጃ መሰረት ለማጋለጥና ሁላችንም በዚህ ጉዳይ ላይ ተወያይተን ጠንካራ ውሳኔ ለማሳለፍ ነው። ስለ አባሉ ከመግለጻችን በፊት ግን ከዚህ ከፓርቲያችን ውስጥ በወጣው መረጃ ምክንያት ስቃይ የደረሰበትን አባላችን ይታገሱ ደበበ ከተያዘበት ጊዜ ጀምሮ የደረሰበትን እንግልት እንዲገለጽልን እድሉን እሰጠዋለሁ” አሉና ይታገሱ እንዲናገር ጠቆም አደረጉት፡፡
ይታገሱ ለአፍታ ዓይኖቹን ተሰብሳቢ አባላቱ ላይ አንከራተተና በእጆቹ አገጩ ላይ ያሳደገውን ሪዙን እያሻሸ “አመሰግናለሁ!...” በማለት ንግግሩን ጀመረ፡፡”… አመሰግናለሁ ክቡር ሊቀ መንበር!... ዛሬ በዚህች ቦታ ላይ የደረሰብኝን ስቃይ በህይወት ኖሬ ለመናገር ስለተፈቀደልኝ ደግሜ አመሰግናለሁ። ትዝ ይለኛል ከመያዜ ከሁለት ሳምንት በፊት ነበር በጽህፈት ቤት ውስጥ ከሰሜን ሸዋ ከመጡ አምስት ወጣቶች ጋር ስለ ፓርቲሪያችን ፕሮግራምና ዓላማ ውይይት ያደረግነው፡፡
ወጣቶች በሀገሪቱ ውስጥ እየተካሄደ ባለው ሰላማዊ ትግል ደስተኞች አልነበሩም። የመጡበትም ዋናው ምክንያት ሰሜን ሸዋ የተደራጀ ሁሉን አቀፍ ትግል ማድረግ ስለሚቻልበት ሁኔታ ከፓርቲያችን ጋር ለመነጋገር ነበር፡፡ ፓርቲው ሙሉ በሙሉ ሀሳባቸውን ከተቀበለ የሚያስፈልገውን የስንቅና ትጥቅ ድጋፍ እናገኛለን በሚል ተስፋ ነበር የመጡት፡፡
መጀመሪያ ይህን ሀሳባቸውን ሲያቀርቡልኝ ገዢው ፓርቲ እኛን ለመሰለል የላካቸው ቅጥረኞች መስለውኝ ስለነበር በጥርጣሬ ነበር ያየኋቸው ስለዚህም በዴሞክራያዊ ምርጫ በህዝብ ተሳትፎ በማሸነፍ ሕዝብን የሥልጣን ባለቤት ማድረግ ይቻላል ብዬ ስለ ሰላማዊ ትግል ገለጻ አደረኩላቸው፡፡ የትጥቅ ትግል ለሀገሪቱ ለበርካታ ዓመታት ያለፈችበት መስመር በመሆኑና በርካታ ኢትዮጵያዊያን እንደ ቅጠል የረገፉበት የትግል ስልት በመሆኑ ዳግም ሀገራችን በዚህ አዙሪት ውስጥ ልንከታት እንደማይገባ አጽንኦት ሰጥቼ ነገርኳቸው፡፡
ስለዚህም ትላንት የፈሰሰው የንፁሃን ኢትዮጵያዊያን ደማቸው ሳይደርቅ ዛሬም ሌላ ደም የምንገብርበት ሁኔታ ሊኖር ስለማይገባ ፓርቲያችን ሀገራችን ካለችበት ወቅታዊ ሁኔታ አንፃር የትጥቅ ትግል ተቀባይነት የሌለውና የኛ ትግል ስልት ሰላማዊ ትግል እንደሆነና የኃይል አማራጭ አስፈላጊነቱ በፓርቲያችን ተቀባይነት እንደሌለው በማስረዳት ሸኘኋቸው፡፡




     የሚከተለው ታሪክ እውነተኛ ታሪክ ነው። ሆኖም እኛ እንደ ተረት እንጠቀምበታለን። ስምም የማንጠቅሰው ለዚህ ስንል ነው።
ከዕለታት አንድ ቀን በሀገራችን ላይ የአብዮት ንፋስ እየበረታ መጣ። የመንግስት አጋር ነን ብለው ከአውሮፓ የመጡ ሰዎች ነበሩ።
ሰዎቹ አገር ውስጥ ያሉ ወዳጆች ነበሯቸው! ስለዚህ ወዳጆች በኢትዮጵያውያን ጓደኞቻቸው ግብዣ አብረው በመተሳሰብ ይኖራሉ። አንድ ቀን ሌሎቹ በሌሉበት ሰዓት ከእነዚህ ወንድማማቾች አንደኛው ሌሎቹ መኝታ ቤት በር ላይ፡-
“ባንዳዎች ይወድማሉ!” ብሎ ፅፎ ወደ ቤቱ ይመለሳል። ጓዶቹ ሲመለከቱ የሚገቡበት ጠፋላቸው። መደበቂያ አጥተው በፍርሃት እራዱ።
የት ይሂዱ ? ይወድማሉ እየተባሉ እዚህ ቤት ማደር መቼም አይሞከርም።
አንደኛው፡-
“እኔ ከከተማው አንድ አክስት አለችኝ። ለምን እሷ ዘንድ ለጥቂት ቀናት አንሸሸግም?”
ሁለተኛው፡-
“እሱማ አያዋጣንም።”
“ለምን?”
“ዞሮ ዞሮ እንፈልጋቸው ካሉ የመጀመሪያ ሙከራቸው በየዘመዱ ቤት መሄድ ነው።”
“ስለዚህ ምን እናድርግ? የት እንሸሸግ?”
“እዚያ ወዳጃችን ቤት እንሂድ፤ እሱ ታማኝ ሰዋችን ነው።” ተባብለው  ወደሱ ቤት ሄደው አደሩ።
ወዳጃቸውም ሲስቅባቸው አደረ!
*   *   *
የመጨረሻው ጠንካራ ምሽግ የጠላት የራሱ ቤት ነው  ይባላል። ምነው ቢሉ? ጠላት የራሱን ቤት አይፈትሽምና። ያም ሆኖ የተነቃ እንደሆን ግን መዘዙ አያድርስ ነው!
ዞሮ ዞሮ ግን የቤትም ይሁን የጎረቤት ጠላትን መለየት ቀዳሚ ተግባር ነው። ዛሬም ይሁን ጥንት ጠላት ጠላት ነው። ነቅቶ መጠበቅ ያባት ነው! ትላንት ተጣልተን የታረቅናት ሱዳን፤ በአይዞሽ ባዮችዋ ታጅባ ዛሬ ዘራፍ ልትል ብትሞክር፣ ዳግመኛ የሐፍረት ሸማ ብትከናነብ፣ ጉዳቱ ለራሷ ነው… ለእኛማ ዕዳው ገብስ ነው! ሆኖም አፍሪካ በሰላም ውላ ትገባ ዘንድ ሰላምና ዴሞክራሲ ቢረጋገጥ፣ ለሁላችንም በጎ ነው! በጥባጭ ካለ ማን ጥሩ ይጠጣል የሚለውን የአበው አባባል አለመዘንጋት ነው! አንድም በዲሞክራሲ፣ ሁለትም በዲፕሎማሲ ካልተጓዝን ዳር የመድረስ ዕድላችን  ጠባብ ነው!
ከመርገምት ሁሉ የከፋ መርገምት ፣ ከትላንት አለመማር ነው!
ደራሲ ከበደ ሚካኤል፡-
“… ምንኛ ታድሏል የሰነፍ አእምሮ
 እንኳን መማር ቀርቶ ፊደል ሳያጠና
ሁሉንም ያወቀ ይመስለዋል።
አሁን የት ይገኛል ቢፈልጉ ዞሮ
መስማት ከማይፈልግ የባሰ ደንቆሮ!”
ለማንኛውም ጊዜ፤
“በሬ ሆይ
ሞኙ በሬ ሆይ!
ሣሩን አየህና ገደሉን ሳታይ
ገደል ገባህ ወይ!”…
የሚለውን ብሂል ምንጊዜም አለመዘንጋት ነው… የምንለውም ለዚሁ ነው።
እግረ-መንገዳችንን ግን የሰሞኑን ሁኔታችንን ግምት ውስጥ በማስገባት፡-
“አንተም እሳት ነበርክ እሳት አዘዘብህ
እንደገና ዳቦ እሳት ነደደብህ!” …ከማለት ወደ ኋላ አንልም።

    ዩኒቨርሲቲው 4859 ተማሪዎችን አስመርቋል

              ደብረ ማርቆስ ዩኒቨርሲቲ በመደበኛና በተከታታይ የትምህርት ፕሮግራሞች በተለያዩ መርሃ ግብሮች ያሰለጠናቸውን 4859 ተማሪዎች ባለፈው ቅዳሜና እሁድ በዋናው ካምፓስና በቡሬ ካምፓስ፣ በመጀመሪያና በሁለተኛ ዲግሪ ያስመረቀ ሲሆን፣ በዩኒቨርሲቲና በካምፓስ ደረጃ የላቀ ውጤት ላመጡ ተማሪዎች የተዘጋጁትን የዋንጫ ሽልማቶች በሙሉ የወሰዱት ሴት ተመራቂዎች ሆነዋል፡፡
ከአጠቃላይ የዩኒቨርሲቲው ተመራቂ ተማሪዎች መካከል ከፍተኛ ነጥብ ያመጣችውና በ4.00 ነጥብ የተመረቀችው በቡሬ ካምፓስ የእጽዋት ሳይንስ ትምህርት ክፍል ተማሪ የነበረችው ይቀደም አማረ ናት፡፡ ከወሰደቻቸው ኮርሶች ውስጥ በ42ቱ A+ ያስመዘገበችው ተመራቂዋ፤ በዩኒቨርሲቲና በካምፓስ ደረጃ የተዘጋጁትን ሁለት ዋንጫዎች አንዲሁም የቡሬ ካምፓስን የወርቅ ሜዳሊያና የምስክር ወረቀት ለመሸለም በቅታለች፡፡ከደብረ ማርቆስ ዩኒቨርሲቲ የዋናው ግቢ ተመራቂዎች መካከል ከፍተኛ ውጤት በማምጣት በካምፓስ ደረጃ የተዘጋጀውን የዋንጫ ሽልማት የወሰደችው ደግሞ 3.98 ያስመዘገበችው የፋርማሲ ምህርት ክፍል ተመራቂዋ ሃናን ፈድሉ ስትሆን፣ በኮሌጅ ደረጃ ከፍተኛ ውጤት በማምጣት 1ኛ ደረጃን ለያዙ ተመራቂዎች ከተበረከቱት የሜዳሊያ ሽልማቶችም ሴቶች ተሸላሚ ለመሆን በቅተዋል፡፡
ዩኒቨርሲቲው ለ12ኛ ዙር ባከናወነው የምረቃ ስነስርዓት ላይ ከተመረቁት አጠቃላይ ተማሪዎች መካከል 1873 ሴቶች ሲሆኑ፣ ዩኒቨርሰቲው ለመጀመሪያ ጊዜ በመሬት አስተዳደር ዘርፍ ያሰለጠናቸውን 30 ተማሪዎችም አስመርቋል፡፡
በምረቃ ስነስርዓቱ ላይ በክብር እንግድነት የተገኙት የደብረ ማርቆስ ዩኒቨርሲቲ ስራ አመራር ቦርድ ሰብሳቢና የኢፌድሪ የፕላን ኮሚሽን ኮሚሽነር ዶ/ር ፍፁም አሰፋ፤ ተመራቂዎች በዩኒቨርሲቲ ቆይታቸው ያሳዩትን የአብሮነት የመረዳዳትና የመከባበር ባህል አንዲሁም አንድነት በቀጣይም ሊያጎለብቱት እንደሚገባ ጥሪያቸውን በማቅረብ የላቀ ውጤት ላመጡት ተመራቂዎች ሽልማት አበርክተዋል፡፡
የዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት ዶ/ር ታፈረ መላኩ በበኩላቸው፣ በምረቃ ስነስርዓቱ ላይ ባደረጉት ንግግር፣ ተመራቂዎች ወደየትውልድ ስፍራቸው ሲመለሱና ወደ ስራው አለም ሲገቡ፣ ለአገር ሰላም ግንባታ፣ ለህዝብ ለህዝብ ትስስር መጠናከርና ለኢኮኖሚ እድገት መፋጠን የበኩላቸውን አስተዋጽኦ ሊያበረክቱ እንደሚገባ መልዕክት አስተላልፈዋል፡፡
ደብረ ማርቆስ ዩኒቨርሲቲ ከተቋቋመበት ከ1999 ዓ.ም አንስቶ በድምሩ ከ37 ሺህ 860 በላይ ተማሪዎችን በተለያዩ የሙያ መስኮች በብቃት አሰልጥኖ ማስመረቁን ያስታወሱት ዶ/ር ታፈረ፤ ዩኒቨርሲቲው በአሁኑ ጊዜ በሁለቱም ካምፓሶቹ 28 ሺህ 995 ተማሪዎችን በማሰልጠን ላይ እንደሚገኝም አክለው ገልጸዋል።


In his latest article for Ethiopia Insight, Mind over matter: Abiy Ahmed’s aim to
‘Pentecostalize’ Ethiopian politics, René Lefort accused Prime Minister Abiy Ahmed of being a
religious zealot with a shallow understanding of Ethiopia’s history.
Yet the claims made in his article are not well substantiated.
Lefort says that unnamed sources tell him that “Abiy lacks political and historical knowledge.”
The reader expects the author to provide evidence for this claim, for example, by referring to
statements made by the Prime Minister, or by identifying government policies that are not
informed by history.
Lefort does nothing of the sort.
Instead, he merely states that Abiy’s “speeches and positioning suggest a stereotypical
conception of history, rather than a sound and thorough knowledge.” Lefort should be able to
more concretely and specifically substantiate the allegation against Abiy. Otherwise, it is
innuendo.
Others have described the Prime Minister differently. For example, Professor Jon Abbink of
Amsterdam University, a scholar of Ethiopian affairs, says he “is a thorough reformist and a type
of leader that the country had never seen before. He initiated significant political and legal
changes aimed to transform the authoritarian ‘political culture’ of Ethiopia.”
Lefort also writes that Abiy “sincerely believes he is a messiah.” This claim, like most of
Lefort’s conclusions about Abiy, rests on testimony of unnamed sources who Lefort says have
met, worked closely with, or spoken at length with Abiy.
Since they are anonymous, it is impossible for the reader to verify the claims. We are told that
one individual was willing to go on-the-record—yet that individual was not identified in the
commentary.
The only people who Lefort does identify are opposition politician Merera Gudina and Tufts
University Professor Alex de Waal, neither of whom are neutral observers. De Waal was a close
acquaintance of the late Tigray People’s Liberation Front (TPLF) leader and Ethiopian Prime
Minister Meles Zenawi, and has been an ardent supporter of the TPLF.
In discussing the alleged influence of Abiy’s religion on his policies, Lefort points out that “the
credo of the Prosperity Gospel is that the stronger the belief, the more God will reward the
believer with financial blessings.” It is easy to conflate any policy with a leader’s religion, but
the exercise sheds no light on the policy, other than to drag religion into the discussion.
Indeed, Abiy’s economic reforms were approved by the EPRDF. If Abiy’s economic policy is
based on the “Prosperity Gospel”, the EPRDF’s approval of the policy could be seen as divine
intervention as well—if we apply Lefort’s logic.

    Lefort claims that Abiy’s popularity is waning. Does he have polling results? What is clear is the
    barbaric attack of the TPLF on the Northern Command in the middle of the night has garnered
    the armed forces and the Prime Minister much support. For evidence, see the huge
    demonstrations shown on Ethiopian state television, as well as the material support that the
    Ethiopian people have given to the armed forces.
    His analysis also claims that foreign investment has declined in Ethiopia. Well, it may be news to
    him, but investment has decreased globally, more so in Africa, because of COVID-19, according
    to the UN’s trade organisation.
    Lefort alleges that Abiy would like to establish a unitarian state, which he says “is more often
    perceived as an attempt to return [Ethiopia’s periphery] to a former position of subordination.”
    Lefort ignores that during the TPLF’s time, certain ethnic groups were officially branded as
    “backward” and unworthy of being represented in the ruling front.
    Further, Abiy has not taken any step towards establishing a unitarian state.
    The conflict between the TPLF and the central government was not due to ideological
    differences, as Lefort argues. The TPLF wanted to regain power through rebellion. Even late
    TPLF co-founder Seyoum Mesfin, recently killed by Ethiopian forces in Tigray, said that the
    TPLF sought to topple Abiy’s government. It cannot be clearer than that, and the government
    responded appropriately.
    Lefort closes his article by claiming that, “For onlookers on all sides, domestic and external,
    even among leaders in the Horn of Africa, the specter that now raises its head is of ethnic
    slaughter at a scale even more terrible than in former Yugoslavia.” He says that people are
    “pleading tirelessly” for an “inclusive national dialogue” to avert such disaster. But, he says,
    Abiy has “systematically refused, either because he sincerely believes he is a messiah…or
    simply out of a thirst for power.”
    The TPLF leaders had also threatened that unless they continued ruling Ethiopia, the country
    would become another Rwanda. But it was under TPLF rule that ethnic differences hardened into
    institutionalized hatred, so only the downfall of the TPLF will avert the “ethnic slaughter” that
    Lefort fears.
    History will judge Abiy’s role at this critical juncture. To many Ethiopians, his government’s
    handling of the TPLF has already made him an Ethiopian hero.
    (Ethiopian Insight, January 20, 2021)



In his latest article for Ethiopia Insight, Mind over matter: Abiy Ahmed’s aim to
‘Pentecostalize’ Ethiopian politics, René Lefort accused Prime Minister Abiy Ahmed of being a
religious zealot with a shallow understanding of Ethiopia’s history.
Yet the claims made in his article are not well substantiated.
Lefort says that unnamed sources tell him that “Abiy lacks political and historical knowledge.”
The reader expects the author to provide evidence for this claim, for example, by referring to
statements made by the Prime Minister, or by identifying government policies that are not
informed by history.
Lefort does nothing of the sort.
Instead, he merely states that Abiy’s “speeches and positioning suggest a stereotypical
conception of history, rather than a sound and thorough knowledge.” Lefort should be able to
more concretely and specifically substantiate the allegation against Abiy. Otherwise, it is
innuendo.
Others have described the Prime Minister differently. For example, Professor Jon Abbink of
Amsterdam University, a scholar of Ethiopian affairs, says he “is a thorough reformist and a type
of leader that the country had never seen before. He initiated significant political and legal
changes aimed to transform the authoritarian ‘political culture’ of Ethiopia.”
Lefort also writes that Abiy “sincerely believes he is a messiah.” This claim, like most of
Lefort’s conclusions about Abiy, rests on testimony of unnamed sources who Lefort says have
met, worked closely with, or spoken at length with Abiy.
Since they are anonymous, it is impossible for the reader to verify the claims. We are told that
one individual was willing to go on-the-record—yet that individual was not identified in the
commentary.
The only people who Lefort does identify are opposition politician Merera Gudina and Tufts
University Professor Alex de Waal, neither of whom are neutral observers. De Waal was a close
acquaintance of the late Tigray People’s Liberation Front (TPLF) leader and Ethiopian Prime
Minister Meles Zenawi, and has been an ardent supporter of the TPLF.
In discussing the alleged influence of Abiy’s religion on his policies, Lefort points out that “the
credo of the Prosperity Gospel is that the stronger the belief, the more God will reward the
believer with financial blessings.” It is easy to conflate any policy with a leader’s religion, but
the exercise sheds no light on the policy, other than to drag religion into the discussion.
Indeed, Abiy’s economic reforms were approved by the EPRDF. If Abiy’s economic policy is
based on the “Prosperity Gospel”, the EPRDF’s approval of the policy could be seen as divine
intervention as well—if we apply Lefort’s logic.

    Lefort claims that Abiy’s popularity is waning. Does he have polling results? What is clear is the
    barbaric attack of the TPLF on the Northern Command in the middle of the night has garnered
    the armed forces and the Prime Minister much support. For evidence, see the huge
    demonstrations shown on Ethiopian state television, as well as the material support that the
    Ethiopian people have given to the armed forces.
    His analysis also claims that foreign investment has declined in Ethiopia. Well, it may be news to
    him, but investment has decreased globally, more so in Africa, because of COVID-19, according
    to the UN’s trade organisation.
    Lefort alleges that Abiy would like to establish a unitarian state, which he says “is more often
    perceived as an attempt to return [Ethiopia’s periphery] to a former position of subordination.”
    Lefort ignores that during the TPLF’s time, certain ethnic groups were officially branded as
    “backward” and unworthy of being represented in the ruling front.
    Further, Abiy has not taken any step towards establishing a unitarian state.
    The conflict between the TPLF and the central government was not due to ideological
    differences, as Lefort argues. The TPLF wanted to regain power through rebellion. Even late
    TPLF co-founder Seyoum Mesfin, recently killed by Ethiopian forces in Tigray, said that the
    TPLF sought to topple Abiy’s government. It cannot be clearer than that, and the government
    responded appropriately.
    Lefort closes his article by claiming that, “For onlookers on all sides, domestic and external,
    even among leaders in the Horn of Africa, the specter that now raises its head is of ethnic
    slaughter at a scale even more terrible than in former Yugoslavia.” He says that people are
    “pleading tirelessly” for an “inclusive national dialogue” to avert such disaster. But, he says,
    Abiy has “systematically refused, either because he sincerely believes he is a messiah…or
    simply out of a thirst for power.”
    The TPLF leaders had also threatened that unless they continued ruling Ethiopia, the country
    would become another Rwanda. But it was under TPLF rule that ethnic differences hardened into
    institutionalized hatred, so only the downfall of the TPLF will avert the “ethnic slaughter” that
    Lefort fears.
    History will judge Abiy’s role at this critical juncture. To many Ethiopians, his government’s
    handling of the TPLF has already made him an Ethiopian hero.
    (Ethiopian Insight, January 20, 2021)


       ባለፉት ስድስት ወራት የኤክስፖርት ንግድ በ335 ሚሊዮን ዶላር ገቢ ወርቅ የመሪነቱን ድርሻ የያዘ ሲሆን ቡና በ304 ሚሊዮን ዶላር በሁለተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል፡፡ የወርቅ ዓመታዊ ገቢ ከዓመት ዓመት እያሽቆለቀለ ከ40 ሚሊዮን ዶላር በታች ወርዶ ነበር፡፡  
አበባ በ213 ሚሊዮን ዶላር፣ ጫት በ187 ሚሊዮን ዶላር፣ የቅባት እህሎች በ150 ሚሊዮን ዶላር ገቢ እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡ የጥራጥሬ ሰብሎች፣ ጨርቃጨርቅና አልባሳት እንዲሁም ኤሌክትሪክ ከስድስተኛ እስከ ስምንተኛ ያለውን ደረጃ መያዛቸው ተጠቁሟል፡፡  ምግብና መጠጥ፣ የስጋ ወተትና ኢንዱስትሪ ዘርፍ፣ አትክልትና ፍራፍሬ፣ የቁም እንስሳት፣ ቆዳና የቆዳ ውጤቶች እንዲሁም ኤሌክትሮኒክስ እንደ የቅደም ተከተላቸው ያለውን ደረጃ መያዛቸውም ታውቋል፡፡


    በመላው አለም የሚገኙ አለማቀፍ ስደተኞች ቁጥር በአዲሱ የፈረንጆች አመት መጀመሪያ 281 ሚሊዮን መድረሱን ያስታወቀው ተመድ፣ ባለፈው አመት አገራቸውን ጥለው ይሰደዳሉ ተብለው የተገመቱት የአለማቀፍ ስደተኞች ቁጥር በ2 ሚሊዮን ያህል መቀነሱንም አክሎ ገልጧል።
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ባለፈው ማክሰኞ ይፋ ባደረገው አለማቀፍ የስደተኞች ሪፖርት እንዳለው፣ ባለፈው አመት የስደተኞች ቁጥር ሊቀንስ የቻለው ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ አገራት ድንበሮቻቸውን በመዝጋታቸውና የእንቅስቃሴ ገደቦችን በመጣላቸው ሳቢያ ሲሆን በአመቱ 219 አገራት ከ80 ሺህ በላይ የጉዞ ገደቦችን መጣላቸውንም ለማወቅ ተችሏል፡፡
በአሁኑ ወቅት በመላው አለም የሚገኙ አለማቀፍ ስደተኞች ቁጥር ከመላው የአለም ህዝብ 3.6 በመቶ ያህሉን እንደሚይዙ የጠቆመው የተመድ ሪፖርት፣ 70 በመቶ ያህሉ ስደተኞች በ20 አገራት ውስጥ እንደሚገኙ የገለጸ ሲሆን፣ 51 ሚሊዮን ስደተኞች የሚገኙባት አሜሪካ ከአለማችን አገራት ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ስደተኞች ያሉባት ቀዳሚዋ አገር መሆኗንም አክሎ ገልጧል፡፡
ጀርመን 16 ሚሊዮን፣ ሳዑዲ አረቢያ 13 ሚሊዮን፣ ሩስያ 12 ሚሊዮን፣ እንግሊዝ 9 ሚሊዮን አለማቀፍ ስደተኞችን በማስጠለል እንደሚከተሉም ሪፖርቱ ጠቁሟል፡፡
18 ሚሊዮን ሰዎች አገራቸውን ትተው የተሰደዱባት ህንድ በርካታ አለማቀፍ ስደተኞች የተሰደዱባት ቀዳሚዋ የአለማችን አገር እንደሆነች የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ሜክሲኮና ሩስያ አያንዳንዳቸው በተመሳሳይ 11 ሚሊዮን ሰዎች፣ ቻይና 10 ሚሊዮን ሰዎች፣ ሶርያ 8 ሚሊዮን ሰዎች አገራቸውን ጥለው እንደተሰደዱባቸውም አመልክቷል፡፡

Page 5 of 516