Administrator

Administrator

  ባለፈው የፈረንጆች 2018 ብቻ በመላው አለም የሚገኙ 1.7 ሚሊዮን ያህል ሰዎች በኤችአይቪ ኤድስ ቫይረስ ተጠቂ መሆናቸውን ፖለቲኮ ድረገጽ ሰሞኑን ባወጣው ዘገባ አመልክቷል፡፡
ባለፈው አመት ከኤችአይቪ ኤድስ ጋር በተያያዘ ለህልፈተ ህይወት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥር ከ770 ሺህ በላይ እንደሚደርስ የጠቆመው ዘገባው፣ ቫይረሱ በደማቸው ውስጥ ከሚገኙት ሰዎች መካከል አብዛኞቹ አነስተኛና መካከለኛ ገቢ ያላቸው አገራት ዜጎች መሆናቸውንም ገልጧል፡፡
ለቫይረሱ በከፍተኛ ሁኔታ ተጋላጭ ከሆኑት የህብረተሰብ ክፍሎች መካከል ሴቶች ቀዳሚነቱን እንደሚይዙ የጠቆመው ዘገባው፣ በአለማችን በየሳምንቱ ከ15 እስከ 24 ባለው የዕድሜ ክልል ውስጥ የሚገኙ 6ሺህ ያህል ሴቶች በቫይረሱ እንደሚጠቁም አመልክቷል፡፡ ባለፉት 8 አመታት በኤች አይቪ ኤድስ ቫይረስ የሚጠቁ ዜጎች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ ያደገባት ቀዳሚዋ የአለማችን አገር ፊሊፒንስ መሆኗን የጠቆመው ዘገባው፣ በቫይረሱ የተያዙ የአገሪቱ ዜጎች ቁጥር በ203 በመቶ መጨመሩንም ገልጧል፡፡
ግብጽ በ196 በመቶ ጭማሪ የሁለተኛነት ደረጃን ስትይዝ፣ ማዳጋስካር በ193 በመቶ በሶስተኛነት እንደምትከተልም ለማወቅ ተችሏል፡፡
በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ በኤች አይቪ ኤድስ ቫይረስ የተጠቁ ዜጎች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ የቀነሰባት  ቀዳሚዋ የአለማችን አገር ኮሞሮስ መሆኗንና በአገሪቱ የ67 በመቶ ቅናሽ መታየቱንም አክሎ ገልጧል፡፡ በሲንጋፖር የ66 በመቶ፣ በቬትናም የ64 በመቶ፣ በካምቦዲያ የ62 በመቶ፣ በሩዋንዳ የ61 በመቶ፣ በታይላንድ የ59 በመቶ፣ በኔፓል የ57 በመቶ ቅናሽ መታየቱንም ዘገባው አመልክቷል፡፡

የኬንያ መንግስት፤ የመንግስት ሰራተኞች በሳምንት አንድ ቀንና በህዝባዊ በዓላት በአገር ውስጥ የተመረቱ ልብሶችን ብቻ እንዲለብሱ መመሪያ ማስተላለፉን ኦል አፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡፡
የአገሪቱ መንግስት አገር በቀል ኢንዱስትሪዎችን የማበረታታት ዓላማ ያለው ነው የተባለውን ይህንን መመሪያ ለሁሉም የመንግስት መስሪያ ቤቶች ማሰራጨቱን የጠቆመው ዘገባው፤ መመሪያውን ባላከበሩ የመንግስት ሰራተኞች ላይ ምን አይነት እርምጃ ይወሰዳል የሚለው በግልጽ አለመታወቁን አመልክቷል፡፡
የኬንያው ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታና ምክትላቸው ዊሊያም ሩቶ ባለፈው እሁድ በተከበረው የብሔራዊ ጀግኖች በዓል ላይ በአገር ውስጥ የተሰሩ አልባሳትን በመልበስ ለዜጎች ምሳሌ ሆነው ለመታየት መሞከራቸውንም ዘገባው አስታውሷል፡፡


            በዚምባቡዌ የህዝብ ትምህርት ቤቶች ውስጥ ይማሩ ከነበሩት ተማሪዎች መካከል 61 በመቶ ያህሉ የትምህርት ቤት ክፍያቸውን መፈጸም ባለመቻላቸው ሳቢያ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ መገደዳቸው ተዘግቧል፡፡
ምንም እንኳን የአገሪቱ ህግ እያንዳንዱ ዜጋ ትምህርት የማግኘት መብት እንዳለው ቢያረጋግጥም፣ ወላጆች እየናረ ያለውን የትምህርት ቤት ክፍያ ለመፈጸም ባለመቻላቸው፣ ልጆቻቸው ትምህርት ለማቋረጥ መገደዳቸውን ኦል አፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡፡
በትምህርት ቤት ክፍያ መናር ሳቢያ ከትምህርት ገበታቸው የተፈናቀሉ በርካታ ህጻናት ከሚገኙባቸው የአገሪቱ አካባቢዎች መካከል  ማታቤሌላንድ የተባለችው ግዛት አንዷ መሆኗን የጠቆመው ዘገባው፤ ሩብ ያህሉ የግዛቲቱ ህጻናት ትምህርት ማቋረጣቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡ በትምህርት ቤት ክፍያ ሳቢያ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ከተገደዱት የዚምባቡዌ ህጻናት መካከል 55 በመቶው ወንዶች መሆናቸውንም ዘገባው ገልጧል፡፡

 የአለማችን ሚሊየነሮች ቁጥር በ2019 የፈረንጆች አመት፣ 46.8 ሚሊዮን መድረሱንና 18.61 ሚሊዮን ያህል ሚሊየነር ዜጎች የሚኖሩባት አሜሪካ፣ በሚሊየነሮች ብዛት ከአለማችን አገራት ቀዳሚነቱን መያዟን አንድ አለማቀፍ ሪፖርት አስታውቋል፡፡
ክሬዲት ሲዩሴ የተሰኘው አለማቀፍ የጥናት ተቋም ሰሞኑን ይፋ ባደረገው አመታዊው አለማቀፍ የሃብት ጥናት ሪፖርት፤የአሜሪካውያን ሚሊየነሮች ቁጥር አምና ከነበረበት የ675 ሺህ ጭማሪ በማሳየት ዘንድሮ 18.6 ሚሊዮን መድረሱንና ከአለማችን ሚሊየነሮች መካከል 40 በመቶ የሚሆኑት በአሜሪካ እንደሚገኙ አመልክቷል፡፡
4.45 ሚሊዮን ገደማ ሚሊየነሮችን ያፈራችው ቻይና፣ በሚሊየነሮች ብዛት ከአለማችን አገራት የሁለተኛነት ደረጃን መያዟን የጠቆመውና ተቋሙ ለ10ኛ ጊዜ ይፋ ያደረገው ሪፖርቱ፤ ጃፓን በ3.03 ሚሊዮን ያህል ሚሊየነሮች የሶስተኛ ደረጃን መያዟን አስታውቋል፡፡
በመላው አለም የሚገኙት 46.8 ሚሊዮን ያህል ሚሊየነሮች በድምሩ 158.3 ትሪሊዮን ዶላር ገደማ ሃብት ማፍራታቸውን የገለጸው ሪፖርቱ፤ይህም ከአለማችን አጠቃላይ ሃብት ግማሽ ያህሉን እንደሚይዝ አመልክቷል፡፡


               ሰበብ ምክንያቱም ሆነ አላማና ግቡ ይለያይ እንጂ ከአፍሪካ እስከ እስያ፣ ከአውሮፓ እስከ መካከለኛው ምስራቅ አለማችን በያቅጣጫው በተቃውሞ ስትናጥ መሰንበቷን ነው አለማቀፍ መገናኛ ብዙኃን የዘገቡት፡፡
ቦሊቪያውያን ከሰሞኑ በተካሄደው ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ፣ የህዝብን ድምጽ አጭበርብረው አሸናፊነታቸውን አውጀዋል ያሏቸውን ፕሬዚደንት ኢቮ ሞራሌስ ለመቃወም ባለፈው ሰኞ ማለዳ ነበር፣ እሳት ለብሰው እሳት ጎርሰው፣ አደባባይ በመውጣት ከፖሊስ ጋር የተናነቁት፡፡
ባለፈው ሳምንት በቺሊ የትራንስፖርት ዋጋ ጭማሪ መደረጉን ተከትሎ፣ ጉዳዩ ያስቆጣቸው የአገሪቱ ዜጎች፣ የመዲናዋን ሳንቲያጎ ጎዳናዎች አጥለቀለቋቸው፡፡ በንዴት የጦፉ ቺሊያውያን ተቃውሞ ከማሰማት አልፈው መደብሮችን መዝረፍና አውቶብሶችን ማቃጠላቸውን ተያያዙት፡፡ የህዝቡ ቁጣ ያሳሰበው የአገሪቱ መንግስትም ነገሩ ከቁጥጥር ውጭ ከመሆኑ በፊት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በማጽደቅ ሁኔታዎችን ለማረጋጋት ደፋ ቀና ማለቱን ተያያዘው፡፡
ከሳምንታት በፊትም የኢኳዶር መንግስት ለአስርት አመታት ያህል በነዳጅ ዋጋ ላይ ሲያደርግ የዘለቀውን ድጎማ ማንሳቱን ተከትሎ፣ የአገሪቱ ዜጎች በተቃውሞ ጎዳናዎችን አጥለቅልቀው ነበር፡፡ በሆንግ ኮንግ ለወራት የዘለቀው ተቃውሞ፤ አሁንም መላ ሳይገኝለት ቀጥሏል፡፡ ከሊባኖስ እስከ ባርሴሎና፣ ከእንግሊዝ እስከ ጣሊያን አለማችን ዙሪያ ገባውን በተቃውሞ እየታመሰች ቀጥላለች፡፡
የአለማችን አገራት በተቃውሞ የሚታመሱበት ሰበብ እየቅል ቢሆንም፣ በተደጋጋሚ ለተቃውሞ ምክንያት ሆነዋል ብሎ ሮይተርስ ከጠቀሳቸው ዋነኛ ጉዳዮች መካከል አንዱ ነው - ኢኮኖሚ፡፡
ኢኳዶር፣ ቤሩት፣ ሃይቲና ኢራቅን ጨምሮ በበርካታ አገራት የተቀሰቀሱት ተቃውሞዎች ዜጎችን ባስቆጡ የመንግስታት ኢኮኖሚያዊ እርምጃዎች ሳቢያ መሆኑን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡ በአወዛጋቢ የስራ ፈቃድ አዋጅ ተጀምሮ ሌሎች ጥያቄዎችን እያግተለተለ ላለፉት አምስት ወራት የዘለቀውን የሆንግ ኮንግ ተቃውሞ ጨምሮ በተለያዩ አገራት ዜጎችን ለተቃውሞ ያስወጣ ሌላኛው ምክንያት ተብሎ የተጠቀሰው ደግሞ የፖለቲካዊ ነጻነት ወይም የሉአላዊነት ጥያቄ ነው፡፡
የስፔን መዲና ባርሴሎናን ጎዳናዎች በመቶ ሺዎች በሚጠጉ ካታሎናውያን ያጥለቀለቀው የጋለ የተቃውሞ ሰልፍም ለአመታት ከዘለቀ የመገንጠልና ራሱን የቻለ ሉአላዊ አገር የመፍጠር ጥያቄ ጋር የተያያዘ መሆኑን ነው ሮይተርስ ያስነበበው፡፡
መንግስት በሙስና ተጨማልቋል፤ ሹመት በዝምድናና በውግንና ሁኗል፤ ባለስልጣናት ከዜጎች በሚዘርፉት ሃብት የግል ካዝናዎቻቸውን እየሞሉ ነው የሚሉና መሰል የሙስና ምሬት የወለዷቸው ተቃውሞዎች ከተቀሰቀሱባቸው አገራት መካከልም ሊባኖስ፣ ኢራቅና ግብጽ እንደሚገኙበት ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
በተለያዩ የአለማችን አገራት በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ተቃዋሚዎችን አደባባይ ያስወጣው ሌላኛው የሰሞኑ የተቃውሞ ሰበብ ደግሞ የአየር ንብረት ለውጥ ነው፡፡ መንግስታት ለአየር ንብረት ለውጥ በቂ ትኩረት እንዲሰጡ የሚጠይቁ በርካታ ተቃዋሚዎች፤ከአሜሪካ እስከ እንግሊዝ፣ ከጀርመን እስከ ስፔን፣ ከኦስትሪያ እስከ ፈረንሳይና ኒውዚላንድ ጎዳናዎችን አጥለቅልቀው መሰንበታቸውን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡

Saturday, 26 October 2019 12:40

የግጥም ጥግ

 (የሕግ የበላይነት)

 • በመንግስት ውስጥ የሚፈጠር ማጭበርበርን በትክክል ማጋለጥ የሚችለው ነፃና ያልተገደበ ፕሬስ ብቻ ነው፡፡
    ሁጎ ብላክ (የከፍተኛ ፍ/ተቤት ዳኛ)
• የፕሬስ ዓላማ ገዥውን ሳይሆን ተገዢውን ማገልገል ነው፡፡
   ሁጎ ብላክ (የከፍተኛ ፍ/ተቤት ዳኛ)
• መጥፎ ሰዎች ባይኖሩ ኖሮ፣ ጥሩ ጠበቆች አይኖሩም ነበር፡፡
   ቻርልስ ዲከንስ
• ጦርነት እንደ ወንጀል መቆጠር አለበት፤ የጦርነቱን የቀሰቀሱትም እንደ ወንጀለኛ መቀጣት አለባቸው፡፡
   ቻርልስ ኢቫንስ ሁግስ (የከፍተኛ ፍ/ተቤት ዳኛ)
• የሰላም ተሟጋቾች የሚታገሉት ለሕግ የበላይነት መሆኑን የበለጠ አፅንኦት ሊሰጡት ይገባል፡፡
   ፍሬድሪክ ባጀር
• ያለ ሕግ ሰዎች አውሬዎች ናቸው፡፡
   ማክስዌል አንደርሰን
• የሕግ የበላይነትን የተሻለ የሚረዱ መሪዎች እንፈልጋለን፡፡
   ቶን ሊንግሃም
• መንግሥት ያለ ሕግ በቀላሉ መኖር ይችላል፤ ሕግ ግን ያለ መንግስት መኖር አይችልም፡፡
   በርትራንድ ራስል
• ለሽብርተኝነት ምላሽ ለመስጠት ብለን ሰብአዊ መብቶችንና የህግ የበላይነትን ከጣስን፣ እነሱ አሸንፈዋል ማለት ነው፡፡
   ጆይቺ አይቶ
• የዲሞክራሲያችን መሰረታዊ መዋቅር እንዲጠበቅና የበለጠ እንዲጠናከር የህግ የበላይነት መከበር አለበት፡፡


Saturday, 26 October 2019 12:34

የሰው ልጆች ዐቅም

 የሰው ልጆች በሕይወት ውስጥ የሚጓዙበት ውጣ ውረድ “በነባሩ የድርጊትና ምላሽ የፊዚክስ አስተሳሰብ የሚመራ ነው” የሚሉ በአንድ በኩል፤ እንዲሁም የሰው ልጆች “ዕጣ ፈንታቸውን በነጻ ፈቃዳቸው የሚወስኑ ነጻ ፍጥረታት እንጂ በማሽን ሕግ የሚተዳደሩ የአካባቢያቸው ባሪያዎች አይደሉም” የሚሉ በሌላ በኩል በሰው ልጅ ዐቅም ዙሪያ የቆየ ክርክር አላቸው፡፡ የሰው ልጆች “ነጻ ፈቃድ የላቸውም” የሚሉ ሰዎች የሰው ልጆችን ወይ በሥነ ሕይወታዊ ዕይታ የሚመለከቱ አልያም ደግሞ በአካባቢያቸው ተጽዕኖ ሥር ይወድቃሉ የሚሉ ናቸው፡፡
የሰው ልጆች ዕጣ ፈንታ “በሥነ ሕይወታዊ ዐቅማቸው” ላይ የተወሰነ ነው የሚለው የሥነ ሕይወታውያን ዕይታ “ሰዎች በተፈጥሮ ይዘውት የተወለዱት ነገር ይመራቸዋል” የሚል አስተሳሰብ አለው፡፡ ሰዎች “በተፈጥሮ የታዘዘላቸውን ወይም እንዲሆኑ ተደርገው ይዘውት የመጡትን ሊቀይሩት ፈጽመው አይችሉም፤ ያንኑ ይዘውና በዚያው ተመርተው መኖር አለባቸው” ብሎ ያስተምራል፡፡ ይህ አስተሳሰብ በሰው ልጆች የረጅም ጊዜ ታሪክ ውስጥ ሰፊ ሥፍራ የያዘና አሁን ኋላቀር አድርገን ለምንቆጥራቸው አስተሳሰቦች መሠረት የጣለ ነው፡፡
የተለያዩ ቡድኖችን ልዩነት ሥነ ሕይወታዊ ትርጉም በመስጠት ቡድኖቹ ለእኩልነት የሚያደርጉትን ትግል ለማቀጨጭ ትልቅ መሣሪያ ሆኖ ያገለገለ ዕይታ ነው፡፡
ለምሳሌ የጥቁር ሕዝቦችን የመብት ትግል ለማኮላሸት ሲንቀሳቀስ የነበረው የነጭ አክራሪነት መንፈስ ዋነኛ መነሻው ነጮችን በተፈጥሮ ከጥቁሮች የበለጡ አድርጐ ማሰብ ነው፡፡ አሁንም ድረስ በአካዳሚያዊ ጽሑፎች ሳይቀር ይህንን ከሳይንስ ውጭ መሆኑ የተረጋገጠውን የሥነ ሕይወታዊ ልዩነት ተረክ የሚያራግቡ ምሁራን አሉ፡፡
በተመሳሳይ የሴቶች የመብት ትግል ዋናው ፈተና ሴቶች በተፈጥሯቸው ከወንዶች ያነሱ ናቸው የሚልና በሴቶችና በወንዶች መካከል የሚታየውን ሁለንተናዊ ልዩነት በተፈጥሮ የሚያሳብብ አስተሳሰብ ነው፡፡
ይህ የሰው ልጆችን ዕጣ ፈንታ ለተፈጥሮ የሚሰጥና ዕጣ ፈንታቸውን በራሳቸው ጥረት እንዳይለውጡ የሚያደርግ ዕይታ በአሁኑ ጊዜ እየተሸነፈ መጥቷል፡፡ የዕይታው ሌላ ገጽ ደግሞ የሰው ልጆች ማንነትና ዕጣ ፈንታ ከአካባቢያቸው ጋር በሚያደርጉት “የድርጊትና ምላሽ ሂደት የሚፈጠር እንጂ በሰው ልጆች ሐሳብና ፍላጐት የሚፈጠር አይደለም” የሚል ነው፡፡ ሐሳቡ “የሰው ልጆች የአካባቢያቸው ባሪያዎች ናቸው” የሚል አመለካከት አለው፡፡ ይህም ማለት የአንድን ሰው ባሕርይ የሚወስነው አካባቢው በእሱ ላይ የሚፈጥረው ተጽእኖ እንጂ የእሱ የራሱ ምርጫ አይደለም ማለት ነው፡፡
በተቃራኒው ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ “የሰው ልጆች ዕጣ ፈንታቸውን በራሳቸው የሚገነቡ ፍጥረታት ናቸው” የሚለው አስተሳሰብ እያየለ መጥቷል፡፡ አብዛኞቹ የሰው ልጅ የሚገኝባቸው ማህበራዊ እውነታዎች ራሱ የገነባቸውና በጊዜ ሂደትም ራሱ የገነባቸውን ነገሮች እንደ ውጫዊ ሕግ የሚመለከትበት ሁኔታ ተፈጥሯል የሚል አስተሳሰብ ነው፡፡ ምንም እንኳን በግለሰቦች መካከል ተፈጥሯዊ ልዩነቶች እንዳሉ ሳይንስ ያመነበት ቢሆንም ማኅበራዊ የቡድን ልዩነቶችና የሕዝቦች ኋላቀርነት ግን በማኅበራዊና ፖለቲካዊ ሥሪቱ ላይ የተመሠረተ እንደሆነ ያትታል፡፡ ይህም የሰው ልጆች ሕይወታቸውን የመቀየር ችሎታ በእጃቸው ነው የሚል አስተሳሰብ ነው:: ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ የግለሰቦች የአእምሮ ብቃት ሳይቀር በግለሰቦች ፍላጐትና ጥረት ላይ የተመሠረተ እንደሆነ የሚያትቱ ሐሳቦች እየበዙ ነው፡፡ ይህም የሰው ልጆች ዕጣ ፈንታ በነጻ ፈቃዳቸው ላይ የተመሠረተ ነው የሚለውን ሐሳብ ያጐላዋል፡፡
በመደመር ፍልስፍና መሠረት የሰው ልጆች ነጻ ፈቃድ በየጊዜው እያደገ የሚሄድና በዕድገቱ ውስጥም የዕውቀትና የሥነ ልቦና ኃይል እያዳበረ የሚሄድ ነው፡፡ የሰው ልጆች ጉዞም ነጻ ፈቃዳቸውን እያጠነከሩ ከአካባቢና ከተፈጥሮ ባሪያነታቸው ነጻ እየወጡ የሚመጡበት ሂደት ነው፡፡ ስለዚህም የሰው ልጆች ነጻ ፈቃድ ቀደም ብለው በሠሩት ሥራ ላይ የሚመሠረት ነው:: ይህም ማለት ትናንት የሠሯቸው ሥራዎች ለቀጣይ ሥራቸው መነሻ ወረት ይሆናቸዋል ማለት ነው፡፡
ሰዎች ነጻ ፈቃድ አላቸው፡፡ ነጻ ፈቃዱ ግን ሙሉ ፈቃድ አይደለም፡፡ ተፈጥሮን እያሸነፉ በመጡ ቁጥር ነጻ ፈቃዳቸው እየጐለበተ ይመጣል፡፡ ሆኖም ይህ እየጐለበተ የመጣው ነጻ ፈቃድ ተፈጠሮን ቢያሸንፉም የራሳቸው የእጅ ሥራ መልሶ ራሳቸውን የሚያሸንፋቸውና ነጻ ፈቃዳቸውን የሚወስንላቸው እየሆነ መጥቷል:: ለምሳሌ ቴክኖሎጂ በሰው ልጆች አጠቃላይ ሕይወት ላይ፤ እያመጣ ያለው ተጽእኖ ከተፈጥሮ በላይ የሰው ልጆችን ነጻ ፈቃድ የሚፈታተን ነው፡፡
የሰው ልጆች ነጻ ፈቃድ አላቸው ስንል ባሕርያቸው ከአካባቢያቸው ጋር በሚደረግ ድርጊትና ምላሽ አይወስንም እያልን አይደለም:: የሰው ልጅን የከበቡት ተፈጥሯዊና ሰው ሠራሽ ነገሮች በሰው ልጅ ባሕርይ ላይ አሻራቸውን ያሳርፋሉ፡፡ ከዚህም አንጻር የሰው ልጅ ራሱ የሚዘረጋው መዋቅር የራሱን ባሕርይና ሕይወት የሚቀርጽ ይሆናል ማለት ነው፡፡ ነገር ግን የሰው ልጅ ከአካባቢው የሚማረው በንፁህ የድርጊትና ምላሽ የፊዚክስ ሕግ ሳይሆን ንቁ አእምሮውን በመጠቀም ነው፡፡ ስለዚህም ከአካባቢው የሚማረውን የመምረጥና የመተርጐም እንዲሁም የማሻሻል ተፈጥሯዊ ብቃት አለው ማለት ነው፡፡ ይህም ማለት የሰው ልጅ የፖለቲካ መዋቅሮች እንደፈለጉ የሚያሾሩት ግዑዝ ነገር ሳይሆን የፖለቲካ መዋቅሮችን የሚተረጉምና የሚጠመዝዝ ንቁ አእምሮ አለው ማለት ነው፡፡ ይህም በተቋማት ግንባታ ላይ ብቻ የተንጠላጠለው የሊበራሊዝም አስተሳሰብ ሩቅ እንደማያስጉዝ ያመለክተናል፡፡
የሰው ልጅ በብዙ ነገሮች እየተራቀቀ ከመጣበትና አሁን ከደረሰበት የሥልጣኔ ሠገነት ላይ ቢገኝም ቅሉ የሰው ልጆች ፍላጐት አሁንም በአግባቡ በተሟላ መልኩ እየተመለሰ አይደለም፡፡ አሁንም የሰው ልጆች በረሃብ ይረግፋሉ፡፡ አሁንም በመድኃኒትና በሕክምና እጦት ይማቅቃሉ፡፡ አሁንም እርስ በርሳቸው የሚገዳደሉና ኑሯቸው ከተዘዋዋሪ አደን ያልተላቀቀ ነው፡፡
የሰው ልጆች ሥልጣኔ ስለምን ቡራቡሬ ሆነ? የአንዱ ፍላጐት ሲሟላ የሌላው ፍላጐት ስለምን ጦሙን ያድራል? በዚህ ሁሉ የሥልጣኔ ገድል መካከል መከራና ሰቀቀን፣ ሞትን ቁስለት፣ እንባና እሪታ እንዴት በዚህ መጠን የዓለማችን የዘወትር እውነታዎች ሆኑ? በርካታ ምሁራን በሰው ልጆች መካከል ስላለው የሥልጣኔ ወይም የልማት ደረጃ ልዩነት ከተፈጥሮ ጸጋዎች፣ ከአመራር ብቃት፣ ከመንግሥት ባሕርይ፣ ከባህል፣ ከተቋማት ዐቅም፣ ከዓለም አቀፍ ግንኙነትና ቅኝ ግዛት ጋር የተያያዙ በርካታ መንሥኤዎችን ቢያስቀምጡም በመነሻነት ይህ የሥልጣኔ ልዩነት ጥያቄ የሰው ልጆችን ተፈጥሮ በተመለከተ ሌላ ክርክር የሚያስነሳ ነው፡፡
በአንድ በኩል የሰው ልጅ ስግብግብ፣ ራስ ወዳድ፣ ተፎካካሪ እና ጠበኛ ፍጥረት ነው የሚለው ዕይታ እና በሌላ በኩል ደግሞ የሰው ልጅ በመሠረቱ መልካም፤ ተባባሪ፣ እና ለሌሎች አሳቢ ፍጥረት ነው የሚለው ዕይታ የክርክር አጀንዳ ፈጥሯል፡፡
ከአንደኛው የዓለም ጦርነት በኋላ የሥነ ሕይወትና የሥነ ዝግመት ሊቃውንት ጦርነቱ በፈጠረባቸው ተጽእኖና ሽብር ምክንያት “የሰው ልጅ ጨካኝና አደገኛ ፍጥረት ነው” የሚል ሐሳብ አምጥተዋል፡፡ የሰው ልጅ ከሌሎች እንስሳት ቀድሞ የሰለጠነበት ምክንያትም “በከፍተኛ ጭካኔው አካባቢውን እየተቆጣጠረ በመምጣቱ ነው” ይላሉ፡፡ ይህ በአንደኛው የዓለም ጦርነት ማግስት የተጀመረ አስተሳሰብ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ሲከሰት ይበልጥ ተጠናክሮ የብዙዎችን ቀልብ የሚስብ ሆነ:: በአንጻሩ በዓለም ላይ የኮምዩኒዝም ርእዮተ ዓለም እየሠፈነ ሲመጣ የሊቃውንት ቀልብ በሰው ልጆች የትብብርና የመልካምነት ተፈጥሮ ላይ እያተኮረ መጣ፡፡
ከፉክክር ይልቅ ትብብርን የሰው ልጅ ተፈጥሮ አድርጐ መቁጠር ተጀመረ፡፡ ኮሙኒዝምን የሚተቹ ሊቃውንት ደግሞ በተቃራኒው “ኮሙኒዝም የሰው ልጆችን የራስ ወዳድነትና የፉክክር ተፈጥሮን የዘነጋ ነው” በሚል ሐሳባቸውን መሰንዘር ጀመሩ፡፡ ውሎ አድሮም የሊበራሊዝም አስተሳሰብ ተቀባይነቱ እየሰፋ ሲመጣ የሰው ልጆችን ስግብግብ፣ ራስ ወዳድና ተፎካካሪ ፍጥረታት እንደሆኑ የሚቆጥረው አመለካከት የበላይነት እያገኘ መጣ፡፡ በዚህ የሰው ልጅ ተፈጥሮን በመበየን ሂደት ውስጥ የሚስተዋለው ዋናው ችግር ብያኔው ከርእዮተ ዓለም የሚቀዳ መሆኑ ነው፡፡ መሆን የሚገባው ግን በተቃራኒው ነበር፡፡ ስለሰው ልጅ ተፈጥሮ ያለንን ዕይታ በነጻ አእምሮ ከመዘንን በኋላ ርእዮተ ዓለማችንን ብንቀርጽ የበለጠ ትክክል እንሆን ነበር፡፡
ጋሪውን ከፈረሱ በማስቀደማችን ምክንያትም በሰው ልጅ ተፈጥሮ ላይ የምንሠነዝራቸው ድምዳሜዎች ርእዮተ ዓለማችንን ተመራጭ ለማድረግ የሚደረግ መቅበዝበዝ ሆነ፡፡
የሰው ልጆች ተፈጥሮ ለበጐነትም ለክፋትም፣ ለፉክክርም፣ ለትብብርም፣ ለራስ ወዳድነትም፣ ለሰው አሳቢነትም፣ ለጠበኝነትም ለሰላማዊነትም ክፍት የሆነና በየትኛውም አቅጣጫ የማደግ ዕድል ያለው ነገር እንጂ በአንድ ጽንፍ ላይ የሚቆም ነገር አይደለም፡፡ የሰው ልጅ የምጡቅ አዕምሮ ባለቤት ነው፡፡ ይህን ምጡቅ አእምሮውን ለበጐነትም ለክፋትም ሊጠቀምበት ይችላል፡፡ ለበጐነት ሲጠቀምበት በዓለማችን በበጐነታቸው እንደሚጠቀሱት መልካም ሰዎች፤ ለክፋት ሲጠቀምበትም በክፋታቸው መጠን እንደሚጠፉት ክፉ ሰዎች ሊሆን ይችላል፡፡
በመደመር ዕይታ መሠረት የሰው ልጅ የፉክክርም ሆነ የትብብር፣ የጠበኝነትም ሆነ የሰላማዊነት ዝንባሌው በእጁ ላይ ነው፡፡ የሚፈልገውን ባሕርይ መገንባትና የማጠናከር ዐቅሙ አለው፡፡ ወጣ ገባ ብሎ የበሰለው የሰው ልጅ ሥልጣኔ የእያንዳንዱን ሰው ፍላጐት በማሟላት ሙሉ በሙሉ የበሰለ እውነተኛ ሥልጣኔ እንዲሆን ይኸን የሰው ልጆች ዐቅም መገንዘብ የግድ ይላል፡፡      

Saturday, 26 October 2019 12:09

ማን ምን አለ?

 * ‹‹…እኛ አገር ኢትዮጵያዊነት የምትባል በጣም ድንቅ መርከብ አለች፡፡ ጠንካራ፡፡ ብርቱ:: ውብ የሆነች፡፡ ይህች መርከብ እየተንሳፈፈች ባለበት፣ የዛሬ ዓመት ከበረዶ ግግር ጋር ልትጋጭ ብላ፣ ልትሰጥም ብላ፣ በአስደናቂ የእግዚአብሔር ምህረትና ቸርነት እንደምንም ብላ አምልጣ አልፋለች፡፡ ከዚያም ያንን የበረዶ ግግር ካለፈች በኋላ ዓመቱን በሙሉ አንድ ጊዜ የብሔርተኝነት ግግር በፊቷ ሲቆም፣ ሌላ ጊዜ የመፈናቀል የበረዶ ግግር በፊቷ ሲቆም፤ አንዴ ወደ ቀኝ እያለች፣ እንደገና ወደ ግራ እያለች፣ ደሞ እየታጠፈች… ብዙ የበረዶ ግግሮችን አልፋ ዛሬ እዚህ ደርሳለች፡፡ ነገር ግን ዛሬም እቺ ኢትዮጵያዊነት መርከብ ከፊቷ የበረዶ ግግር አለ፡፡ ዛሬም ማለፍ ያለባት የበረዶ ግግሮች አሉ፡፡… ከዚህ በኋላ ኢትዮጵያን ሊያድን የሚችለው እግዚአብሔር ብቻ ነው!››
     ዶ/ር ወዳጄነህ መሃረነ (‹‹አንዳፍታ›› ዩቲዩብ)
* ‹‹…የተባለውን በሙሉ ሰምቻለሁ፡፡ እንደዚህ ዓይነት ስምና ክብር የሚገባው ለእኔ ነው ብዬ በፍጹም አላምንም፡፡ ክብሩን ሁሉ እግዚአብሔር ይውሰድ…››
     ጠ/ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አህመድ (የሰላም ሚ/ር ለሰላም የኖቤል ሽልማት  ዕውቅና ባዘጋጀው ሥነ ሥርዓት ላይ የተናገሩት)
* ‹‹…ታሪክ፣ እምነትና ጎሳ ቢኖር፣ የሚያመሳስላቸው ነገር ምርጥ ምሽጎች መሆናቸው ነው፡፡…››
    ፈላስፋና ፀሐፊ መሃመድ አሊ (ኢቲቪ መዝናኛ)
* ‹‹…ዶ/ር ዐቢይ ለዘመናት የሄድንበትን የመበቃቀል ስህተት፣ በአዲስ መንፈስ በይቅርታ እንሻገር ሲል፣ እንደ ማንኛውም ዜጋ እኔም ደስ ብሎኝ ይሄን ሀሳብ ተቀብያለሁ፡፡ ይሄ እንግዲህ የሆነው ኢትዮጵያ የሄደችበትን የመከራ ዘመን በማሰብ አንድ ቦታ ላይ እንዘጋዋለን የሚል (እንደ አንድ ዜጋ) እምነት ስለነበረኝ ነው፡፡ አሁን ያሉትን ሁኔታዎች ስንመለከት፣ በብሔር-ተኮር ፖለቲካ ጎራ ያሉ ሀይሎች ጫፍ እየወጡ፣ ኢትዮጵያዊ የሚለውን የዜግነት ሀሳብ እየገፉ፣ ዜጎች እንደ ልባቸው እንደ ዜጋ የሚኖሩበትን እያፈረሱ… የመገፋፋትና የማፈናቀል… ሁኔታ ተፈጥሯል፡፡ ይሄ ሊታረም የሚችልበትን መንገድ… እንደ አንድ ዜጋ በግሌ ሞክሬአለሁ፡፡ ሊሰሙኝ የሚችሉ ባለሥልጣናትን ‹‹ምን እያደረጋችሁ ነው›› ብዬ ጮሄአለሁ፡፡ አዝናለሁ፤ ይሄን ስናገር ግን… ተስፋ ሰጪ አይደለም፡፡ ያሰብነው ጋ እየሄድን አይደለም፡፡ ለውጡ ሃዲዱን ስቷል ብዬ ነው የማምነው…››
   አርቲስትና አክቲቪስት ታማኝ በየነ (ለአማርኛው ቢቢሲ ከሰጠው ቃለ ምልልስ)

ከዕለታት አንድ ቀን የቆላና የደጋ ገበሬዎች ነበሩ፡፡ ሁለቱም በችግርና በጉስቁልና ሲኖሩ ሳለ፣ አንድ ቀን አንደኛው፣ ሳር ቤቱን ትቶ፣ ቆርቆሮ ቤት ቀየረ፡፡ አጥሩም በአዲስ መልክ ታጠረ፡፡
የጥንት ግጥም የሚቀጥለውን ይላል፡-
አልኩሃ ምን ትሆን?
እኔም እናትህ ነኝ አንተም ልጄ ብትሆን
ይቺን ጨቅላ መጽሐፍ የምታነብ ሁሉ
አደራ ስለ እኔ ማሪያም ማሪያም በሉ
ከሃያ ስድስቱ ወንዶች ፊደላት
አርግዣለሁና መዝገበ ቃላት
ስንት እልፍ አበው ናቸው አርግዘው የሞቱ
ቀኝ እጃቸው አጥሮ ፊደል በማጣቱ
ለትምህርት አይደለም ይህን መናገሬ
ለማስቀናት እንጂ ሰነፉን ገበሬ
ሃዋርያው ሲናገር ወደ ምዕመናኑ
ለምትበልጥ ፀጋ ይላል ቅኑ አስቀኑ
        * * *
ዛሬ ርዕሰ አንቀፁን በግጥም ያቀረብነው፣ ትንሽ ወዝ እናክልበት ብለን ነው!
ሁላችንም በጋራ ከተንቀሳቀስን የጋራ ግብ ይኖረናል!
ፊት ለፊት እንሂድ!
እንቅፋት አንፍራ!
ትላንትናን አበክረን እንይ!
‹‹ነገም ሌላ ቀን ነውን›› አንዘንጋ!
ያመለጡን ዕድሎች አያሌ ናቸውና ሀሳቡን ብቻ እናብሰልስለው፡፡
ሁኔታዎችን እያጤንን መንገዳችንን ልብ እንበል፡፡   
ብዙ መጓዛችንን እናስተውል፡፡
ገና ብዙ እንደምንጓዝ አይጥፋን፡፡
ዞሮ ዞሮ መንገዱ ረዥም ነው!
ለዳገት የጫነው፣ ሜዳ ላይ እንዳይደክም ጉልበታችንን እናክም!
ወዴት እንደምንሄድ በትክክል እንወቅ!
ደጋግመን ያልነውን ዛሬም እንበለው፡-
እኔ መች ፈልጌ ሕይወት ያለችግር
መንፈሴስ መች ሽትቷ ራሷ ግር
ለታላቁ አላማ አለው መልካም ዕድል
ሕይወቴ ትሞላ ትሁን የትግል ድል!
… የሁላችን ሂደት የሁላችን ዕድል
የሚል ነው አንድ አካል
አይበቃም ያሉት ሰው ተርፎ እንዴት ይገኛል?
ከሚለው አያልፍም ሁሉም ገፁ አንድ ነው
ዓለም እንደዚህ ነው
አገር እንደዚህ ነው
ሰፈር እንደዚህ ነው
ሕይወት ይህ ብቻ ነው!
በአዲሱ  ዘመን፤ በጎ በጎው ሁሉ ለአገራችንና ለህዝቦቿ!!

ቅድሚያ በዓለም እጅግ የተከበረውን የኖቤል የሰላም ሽልማት በማሸነፍዎ የተሰማኝን ልባዊ ደስታ ልገልጽ እወዳለሁ። የኖርዌይ የኖቤል ኮሚቴ፤ እርስዎ በኢትዮጵያና በጎረቤት አገራት መካከል ሰላም ለማስፈን ባደረጉት ጥረት እንዲሁም በኢትዮጵያ ውስጥ የፖለቲካ ለውጥ እንዲመጣና ያለ ቅድመ ሁኔታ ከኤርትራ መንግስት ጋራ በመገናኘት የእርቅ ተነሳሽነት ጠቅሶ፣ ለእነዚህ ስራዎችዎ እውቅና በመስጠት የዓመቱ የኖቤል የሰላም  የኖቤል ተሸላሚ መሆንዎን ይፋ አድርጓል፡፡
የአገራችን መሪ ለዚህ ከፍተኛ ሽልማትና እውቅና መብቃቱ ሁላችንንም ሊያስደስተን ሲገባ፣ አንዳንድ ኢትዮጵያውያን ወገኖችዎ ግን የደስታው ተቋዳሽ እንዳንሆን የሚያደርጉን፣ እርስዎንም በተሰጠዎት ዓለማቀፍ እውቅና ልክ እውቅና ከመስጠት የሚያግዱን ቅሬታዎች አሉ፡፡ ይህ የተሸለሙት ሽልማት እንደእነ ማህተመ ጋንዲ ያሉ ታላላቅ የዓለማችን ሰዎች ያገኙት ሽልማት ነው። እርስዎም  እንደነዚህ ታላላቅ ሰዎች ይሆኑ ዘንድ  ምኞታችን ነው። የእነኚህ ታላላቅ ሰዎች አንዱ መለያ ባህርይ ለሰብዓዊነት ያላቸው ከፍተኛ እይታና ከጊዜያዊ ነዋያዊና የስልጣን ጥቅም ይልቅ ዘላቂ የሆነ ለሰው ልጅ የሚበጅ እሳቤ ያላቸው መሆናቸው ነው። በዚህም ምክኒያት ከቂመኝነትና ከበቀልኝነት የፀዱ ናቸው።
ክቡርነትዎም በዚህ በተሰጠዎ ዓለማቀፍ እውቅና ደረጃ ራስዎን ከፍ አድርገው ሁላችንንም ኢትዮጵያውያንን የደስታው ተካፋይ ሊያደርጉ የሚችሉበት እድል አለ። አብዛኞቻችን የትግራይ ብሄር ተወላጆች፣ እርስዎ ወደ ስልጣን  ከመጡ ወዲህ፣ በሺዎች የሚቆጠሩ የትግራይ ብሄር ተወላጆች እስር ቤት በመግባታቸው፣ ለውጡ ለኛ ሳይሆን እኛ ላይ እንደመጣ እንድንቆጥረው ተገድደናል። በተለይም እንደ ቀድሞ የስራ ባልደረባዎ እንደእነ ኮሎኔል ቢኒያም ተወልደ ያሉ ወጣት ምሁራን እንዲሁም ወታደራዊ መሪዎች እንዲሁም ነጋዴዎች በእርስዎ ትእዛዝ መታሰራቸው እጅግ አሳዝኖናል። በዚህም ሳቢያ  በመላው ዓለም የምንገኝ የትግራይ ብሄር ተወላጆች ‘ወፍሪ ሓርነት’ በሚል መሪ ቃል፣ እስረኞቻችን እንዲፈቱ ትግል ለመጀመር በመዘጋጀት ላይ እንገኛለን። ዓለም አቀፍ የሚዲያ ተቋማትና የሰብኣዊ መብት ተሟጋቾችን ለማስተባበርም ስራው እየተጀመረ ነው። ከነዚህ ተግባራት አንዱ ራሱ የኖቤል ኮሚቴው ላይ ጫና ማሳደርንም ሊያጠቃልል ይችላል።  
የኖርዌይ የኖቤል ኮሚቴ ሽልማቱን ሊሰጥዎት ከወሰነባቸው ምክኒያቶች አንዱ፣ በሺዎች የሚቆጠሩ እስረኞችን መፍታትዎ እንደሆነ በመግለጫው ተጠቅሷል። ታዲያ እርስዎም ይህን ከፍተኛ የሰብእና መለኪያ የሆነ እውቅናና ሽልማት በሚመጥን መልኩ፣ ራስዎን ከጊዜያዊ እልህና በቀለኛነት በማፅዳት፣ ወደ ስልጣን ሲመጡ የገቡልንን የይቅርታና የፍቅር ቃል ወደ ተግባር ይለውጡ ዘንድ እማፀንዎታለሁ።
ዛሬ በፖለቲካ ለውጡ ምክኒያት እስር ቤት የሚገኙ የትግራይም ሆነ የሌላ ብሄር ተወላጅ ኢትዮጵያውያንን በምህረት ከእስር ቢለቅቁ፣ ለዚህ ሽልማት ያበቃዎትንና በመላ ኢትዮጵያውያን ላይ ተስፋ የጫሩበትን የይቅርታና የፍቅር ቃልዎን ተግባራዊ ማድረግዎን ያሳያል። የተሰጠዎት የሰላም የኖቤል ሽልማትም ሁላችንንም በእኩል ያስደስታል፡፡ እናም ክቡርነትዎ ከምንከፋፈልና ከምንሸናነፍ፣ በእርስዎ ይቅርታ አድራጊነት ሁላችንም እናሸንፍ። የትግራይንም ሆነ የሌሎች ብሔር የፖለቲከኛ እስረኞች ይፍቱ!
በመጨረሻም መልዕክቴን በደንብ በሚገልፁልኝ በቴዎድሮስ ካሣሁን (ቴዲ አፍሮ) ስንኞች ሃሳቤን እቋጫለሁ።
ለለውጥ ያጎፈረው ዙፋን ላይ ሲወጣ
እንደ አምናው ባለቀን ያምናውን ከቀጣ
አዲስ ንጉሥ እንጂ ለውጥ መቼ መጣ
ይቅር በለውና የበደለን ወቅሰህ ምህረት አስተምረን አንድ አድርገን መልሰህ  
በድጋሚ እንኳን ደስ ያለዎ!
መርስዔ ኪዳን
ከሜኔሶታ ሃገረ ኣሜሪካ
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Page 6 of 455