Administrator

Administrator

Wednesday, 02 September 2020 00:00

ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

 ወደ ኋላ ወይስ ወደፊት?
                                 (ሙሼ ሰሙ)

           ትናንትን በሚመለከት ሁላችንም በደመቀ እልልታ የምንቀበለው አንድ ዓይነት ሀቅ እንደሌለን አምናለሁ። ሀገራችን የሁላችንንም ገመና በእኩልነት፣ በአንድነትና በሚዛናዊነት መሸፈን አልቻለችም።
ለውጤቱ ደግሞ፣ የፍላጎት ሳይሆን የሁሉም ዓይነት አቅም መጉደል ያመዝንብኛል። በኢትዮጵያ ታሪክ በአንድ ወቅት ላይ አንዱን ያልገፋና በሌላ ጊዜ ደግሞ ያልተገፋ የለም። እንደ ብዝሀነታችን ሁላችንም ገፊም፣ ተገፊም አስገፊም ስለነበርን፣ ለዚህ የገመና መጋለጥ (ድህነት፣ እርዛት ጥማት፣ ቸነፈር፣ ድንቁርና ወዘተ...) መጠነ ሰፊ አስተዋጽኦ በጋራም በተናጥልም አበርክተናል።
“ትናንት” በራሱ ነባራዊ ሁኔታ ላይ ተመስርቶ ለአንዳንዱ አኩሪ ትዝታውን፣ ለሌላው ጠባሳውን፣ ለአንዱ መዋቅራዊ ፈተናውን፣ ለሌላው ኢኮኖሚያዊ ጥገኝነትን፣ ለአንዱ የሀገር ባለቤትነት፣ ለሌላው ተለጣፊነትን፣ ለአንዱ ከነዘር ማንዘሩ መደምሰስን፣ ለሌላው መዋጥ መሰልቀጥን፣ ለሁላችንም ደግሞ ከእነ ጎዶሎዋም ብትሆን አንድ ሀገርን አውርሶን አልፏል። ዛሬ እዚህ እውነታ ላይ እንገኛለን። ጥያቄዬ ጉዟችን ወዴት ይሆን ነው? ወደ ኋላ ወይስ ወደፊት? ወደ ኋላ ከሆነስ ለስንት ዓመት? ወደፊት ከሆነስ በየእለት፣ እግር በእግር ወይስ አንድ እርምጃ ወደፊት፣ ሁለት እርምጃ ወደ ኋላ? የሁላችንንም መልስ ይጠይቃል?
የትናንትን ታሪክ ከመማሪያነቱና ኢ-ፍትሃዊነትን ለማረም መንደርደርያ ከመሆን ባለፈ ተጋኖ፣ ተንዛዝቶ፣ ተለጥጦና የዘር ግንድ እየተቆጠረ ሲተረክ፤ በሂደት ወደ ሂሳብ ማወራረድ መዝቀጡ አይቀርም። የታሪክ ሂሳብን ማወራረድ ማለት ደግሞ ሌላ ትርጉም የለውም፤ ዛሬን ትናንት ለማድረግ መፍጨርጨር ማለት ነው። መጀመርያም ሆነ መጨረሻ የሌለው የቁልቁለት ጉዞ! በዚህ ጉዳይ ዓለም ላይ የናኙ የዘር ጥፋቶችን መቃኘት ስንቅ ይሆናል!
የሰው ልጅን ሕይወት ለመለወጥም ሆነ ለማሻሻል ከትናንት ይልቅ ዛሬ ትልቅ ዋጋም ሆነ ሰፊ እድል አለው። ትናንትን በትናንት ነባራዊ ሁኔታና ማዕቀፍ ውስጥ እየመዘንን፣ ዛሬን ግን ለለውጥ ለእድገት ለመሻሻል መጠቀም አስተዋይነት ነው። ብዙ ወደ ኋላ ከማለም፣ ጥቂትም ቢሆን ወደፊት ማለም ያዋጣል።
“ወደ ኋላ እየሄድሽ በሃሳብ ከማለም”
ቀኑ እንዳይመሽብሽ ትናንት ዛሬ አይደለም”
--ብሏል ዕውቁ አቀንቃኝ ሙሉቀን መለሰ።



Tuesday, 01 September 2020 10:55

ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

እንዴት ነህ ህዝቤ? ዘውድአለም ታደሠ

           (አማን መዝሙር)
እንዴት ውለሃል አንተ ስመ ብዙ ህዝብ? ሐገር አማን ነው ወይ? እንደው አንተን ህዝብ ዝም ብዬ የጎሪጥ ስሾፍህኮ እያናደድክ ታሳዝነኛለህ፤ የምር! ደሞ የስምህ ብዛት ... ከሃምሳ ምናምን አመት በፊት ጃንሆይ ያቺን የባቄላ ፍሬ የምታህል ውሻቸውን ፀጉር ዳበስ እያደረጉ «ኩሩው ህዝባችን» ብለው የጠሩህ .. ደርግ መጥቶ ኩሩው የሚለውን ስም ላሽ ብሎ «ጭቁኑ» እያለ የሰየመህ!
በመራራ ትግል ደርግን ጥሎ የመጣው መንግስት ደግሞ ምስኪኑ .. ሰላም ወዳዱ ... ልማታዊው ምናምን እያለ የወል ስም የሰጠህ ... አንዳንዱ ደግሞ እንደ ሰንበቴ ድፎ እየቆራረሰህ ትምክህተኛ፣ ጠባብ፣ ዘረኛ፣ እያለ እንደ ክርስትና ልጁ ስም ሲያወጣልህ አሜን ብለህ የኖርክ፣ ወሰድ ሲያደርግህ ደግሞ ባወጡልህ ስም እየተጠራራህ ስትቧቀስ የከረምክ! ጥሪትህ ትንሽ ስምህ ብዙ የሆንክ፤ እንደ ኬኔዲ መንገሻ ድምፅ አንጀት የምትበላ ህዝብ! ኑሮ ካሉት መቃብር ይሞቃል የሚል ተረት እየተረትክ፣ ስትፅናና የመቃብር ስፍራ 40 ሺ ብር ገብቶብህ ግራ የገባህ! ትከሻህ እንደ ሴቶች ቦርሳ ሁሉን የሚሸከም፤ የችግር ቤተ-ሙከራ የሆንክ ህዝብ እንዴት ነህ?
ለዘመናት ረሀብና ችጋር መሃል ባልገባ እየተጫወተብህ «ጎተራው ሙሉ፣ ሐገሩ ጥጋብ» ምናምን በሚል ዘፈን ወገብህ እስኪሰበር እስክስታ የምትወርድ፣ ውሃ እንደ ሌባ በሌሊት መጣች አልመጣች ብለህ ተሰልፈህ እየቀዳህ «እምዬ ሐገሬ ፏፏቴሽ ማማሩ» በሚል ዘፈን የምትቦርቅ፣ ጎንህን የምታሳርፍበት ሃሳብ መስጫ ሳጥን የምታህል ጎጆ ተነፍጎህ «ጋራው ሸንተረሩ» ምናምን እያልክ ራስህ ላይ ሙድ የምትይዝ .. የአለም ቀበሌ “የደሃ ደሃ” የሚል መታወቂያ የሰጣት ሐገር ላይ እየኖርክ፣ ዘፈን ላይ ያለችውን ጥጋብ በጥጋብ የሆነች ሐገር የሙጥኝ ብለህ ግራ ተጋብተህ አለምን ግራ የምታጋባ፣ ዘጠኝ የኔታ የማይፈታህ ቅኔ የሆንክ ፍጡር!
ሐገር ውስጥ አቧራና ትቢያ አማሮህ በሊቢያ አቆራርጠህ፣ ባህር ማዶ ከተሻገርክ በኋላ «የኩበቱ ሽታ ናፈቀኝ» እያልክ የምታለቃቅስ ፕሮፌሽናል አዝግ ህዝብ! የተሾመ ሁሉ ቫንዳም ቫንዳም ሲጫወትብህ፣ የእድር ዳኛ እንኳ ባቅሙ አናትህ ላይ ሱቅ ካልከፈትኩ እያለ ሲያማርርህ፣ ሐገርህ ላይ ሶስት ምስክር ጠርተህ ካገኘኸው የቀበሌ መታወቂያ ውጪ ቤሳ ቤስቲ አጥተህ እንዳልኖርክ ሁሉ፤ ሰው ሐገር ሄደህ እህል በልተህ ነፍስህ መለስ ስትል «ምን አለኝ ሐገሬ?» እያልክ ነጠላ ዜማህን የምትለቅ አላጋጭ ፍጥረት!
ዋሽተህ አጣልተህ ዋሽተህ የምታስታርቅ፣ እንደገና ዋሽተህ የምታጣላ ስራ ፈት፣ እንቦጭን በሚያስንቅ የመራባት ጥበብህ መቶ ሚሊዮን የዘለልክ! የምትበላው ሳይኖርህ የሚበሉ ልጆች ፈልፍለህ የምታሳድግ ታምረኛ ዜጋ! ምን የመሰለ የፍቅር ዘፈን ላይ ጦርና ጎራዴ ይዘህ የምትሸልል ጀብደኛ ማህበረሰብ! ብዙ ሰው ከፈወሰው አክሊሉ ለማ ይልቅ ብዙ ሰው የገደለን ሽፍታ የምታወድስ! «ገዳይ ገዳይ ያልሽው አባትሽ አይገድል፣ አርሶ ያብላሽ እንጂ ሆድሽ እንዳይጎድል» እያልክ ከገበሬ ይልቅ ነፍሰ ገዳይነትን ሙያ አድርገህ በረሃብ የምታልቅ ምስኪን ማህበረሰብ!
አያትህ ድንጋይን እንደ ዝግባ ዛፍ ጠርቦ፣ የኪነ-ህንፃ ህግን በመሻር ከላይ ወደ ታች ቤተ መቅደስ ቀለሰ፣ አለት እንደ ቢላዋ ሞርዶ ጡብ እንደ እርሳስ ቀርፆ ስልጣኔውን በአንድ ሃውልት ላይ አተመ፣ ከቅጠላ ቅጠል ውብ ቀለማትን ጨምቆ ፍልስፍናውን በብራና ላይ አኖረ! አንተ ድንጋይ ስታይ ወደ ጭንቅላትህ የሚመጣው ግዙፍ ቤተ መቅደስ መቀለስ ሳይሆን እንደ ቃየን ወንድምህን መፈንከት ነው! አዎ አባትህ ንፋስ ስልክ ቀለም ፋብሪካ ከመፈጠሩ ከሺህ አመታት በፊት ከዛፍ ቅጠል ውብ ቀለማትን ፈጥሯል! አንተ ልጄ በለጬ ወይም ገለምሶ ካልሆነ ወደ ቅጠል ፊትህን አታዞርም! ላንተ ቅጠል ሁሉ የሚከፈለው በሁለት ነው ... የሚቃምና የማይቃም! አያቶችህ ከሺህ አመታቶች በፊት “ገዳ” የሚባል ድንቅ ስርአት ዘርግተው አለምን አስደመሙ! ከአለም ቀድመው ዘመኑ፣ ከአለም ቀድመው የሞራል ልእልናቸውን አስመሰከሩ! አለምን አስተማሩ! አለም “Adoption”ን ከማወቋ በፊት አያቶችህ “ጉዲፈቻ” ብለው ጀምረውታል! አሜሪካ asylum መስጠት ከመጀመሯ በፊት አያቶችህ “ሞጋሳ” ብለው በቀለምና በባህል ለማይመስላቸው ስደተኛ መኖሪያ ስፍራና ዜግነት ይሰጡ ነበር! አንተ ዘንድሮም ስለ ሰው ልጆች አልገባህም፣ ሁለት የህዝብ ሽንት ቤትና አንድ ቦኖ ውሃ ካላት ቀበሌዬ ውጡ እያልክ ወገኖችህን ታሳድዳለህ! አያቶችህ ግን በገዳ ህግ ውስጥ ከሺህ አመታት በፊት ስለ እንስሳት መብትና አያያዝ አርቅቀው ነበር!
አያቶችህ ፊደል ቀርፀው እውቀትና ጥበባቸውን በራሳቸው ቋንቋ ውስጥ ሸሸጉ፤ ግእዝ ፣ እዝል ፣ አራራይ ብለው የራሳቸውን ዜማ ቀመሩ፣ ሰባቴ በወደቁ ጊዜ ከትሏ መነሳትን ተማሩ! ጥጥ አቅጥነው የራሳቸውን አልባሳት ፈበረኩ፣ ሸንበቆ ቦርቡረው ዋሽንት ሰሩ፣ ጅማት ወጥረው መሰንቆ ፈለሰፉ፣ ቆዳ ፍቀው ከበሮ ወጠሩ፣ አያቶችህ በራሳቸው ፍቅር የወደቁ፣ ማንንም የማይኮርጁ፣ ማንንም የማይመስሉ ነበሩ! ቋንቋቸው ፣ ህጋቸው፣ አልባሳቸው፣ የሙዚቃ መሳሪያቸው፣ ዜማቸው ... ሁሉ ማንንም አይመስልም ነበር! አያቶችህ የሰውን የፈጠራ ውጤት እንደ መና ተቀምጠው የሚጠባበቁ አልነበሩም! ራሳቸው ፈጣሪዎች ነበሩ! ፈላስፋና ልሂቃን ነበሩ!
አንተስ? በሃያ አንደኛው ክፍለ ዘመን “ከተፀዳዳህ በኋላ እጅህን ታጠብ” ተብለህ የምትመከር፣ ከኢኳቶሪያል ጊኒ ቀጥሎ በመሀይምነት አንደኛ ወጥተህ (ጊኒን ግን እንዴት በለጥካት?) ፤ፖለቲካን ከፖለቲካ ልሂቃኑ በላይ ተዘፍዝፈህ የምትተነትን ደፋር! ጀነን ብለህ አደባባይ መሃል የመንግስት ስልክ እንጨት በሽንትህ የምታጠጣ “ሐገር ወዳድ” ህዝብ! «ጫልቱ»ን የመሰለ ውብ ስም ስድብ መስሎህ ልታንጓጥጥ የምትሞክር፣ የኢትዮጵያ ፓስፖርት ይዘህ “ዳውን ዳውን ኢትዮጵያ!” ስትል የምትውል፣ «ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ» ስትል እየዋልክ ሱርማውን፣ ከፊቾውን፣ ሽናሻውን፣ መዠንገሩን፣ ከእነ መፈጠራቸው የማታውቅ፣ አንድ ደሃ በቆንጨራ ገድለህ ብሔርህን ነፃ ያወጣህ የሚመስልህ፣ ባጭሩ ብሔርተኝነቱንም፣ አሃዳዊነቱንም በቅጡ ሳትችልበት ቀርተህ፣ የአለም መዝናኛ ሆነህ የቀረህ ድፍን መንጋ!
ኑሮ እንዴት ይዞሃል? ረሃብና ድህነት እንዴት እያደረገህ ነው? አሁንም ፀጉርህን በተልባ ፈርዘህ ቺክ ትጀነጅናለህ ወይ? አሁንም የነጋዴ በግ ቀምተህ ሆድህን ትሞላለህ ወይ? አሁንም ሽማግሌን በጠረባ እየጣልክ ቫንዳም ቫንዳም ትጫወታለህ ወይ? አሁንም ዋሊያ ቢራ ጠጥተህ ቆርኪውን ትፍቃለህ ወይ? አሁንም “እኔ ነኝ ያለ” በሚል ዘፈን ልብህ ተነፍቶ፣ በባዶ ሜዳ ትወራጫለህ ወይ? አሁንም ሰው ለፍቶ የገዛውን ቦቴ መኪናና ግሮሰሪ እያቃጠልክ ሰልፊ ትነሳለህ ወይ? አሁንም ኳስ ሜዳ መሀል ምስኪን ዳኛ ደብድበህ፣ በኩራት ትንጎራደዳለህ ወይ? ደህና ነህ ወይ? አማን ነህ ወይ?

 በሰከንድ 178 ቴራባይት ፍጥነት አለው
 
        የእንግሊዙ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ለንደን ተመራማሪዎች በአለማችን የኢንተርኔት ፍጥነት አዲስ የአለም ክብረ ወሰን ያስመዘገቡበትንና በአንድ ሰከንድ 178 ቴራባይት መጠን ያለው መረጃ ማስተላለፍ የሚያስችለውን አዲስ የምርምር ውጤት ከሰሞኑ ይፋ ማድረጋቸው ተዘግቧል፡፡
ተመራማሪዎቹ ይፋ ያደረጉት የኢንተርኔት ፍጥነት ከዚህ በፊት በክብረ ወሰንነት ተይዞ ከነበረው የኢንተርኔት ፍጥነት በ20 በመቶ ያህል እንደሚበልጥ የጠቆመው የኢንዲፔንደንት ዘገባ፤በአንዲት ሰከንድ እጅግ በርካታ መጠን ያለውን መረጃ በማስተላለፍ አቻ እንደማይገኝለትም ገልጧል፡፡
በታዋቂው የኔትፍሊክስ ድረገጽ ላይ ያሉትን መረጃዎች በሙሉ በአንድ ሰከንድ ዳውንሎድ ማድረግ ያስችላል የተባለውን ይህንን ፈጣን የኢንተርኔት ኮኔክሽን ለመፍጠር፣ ከተለመዱት የተለዩና የተራቀቁ የቴክኖሎጂ ውጤቶችንና አሰራሮችን መከተላቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡ ተመራማሪዎቹ አዲስ የአለም ክብረ ወሰን ያስመዘገቡበትን የምርምር ስራ ለስኬት ያበቁት ኤክስቴራ እና ኬዲዲአይ ከተባለ የምርምር ተቋም ጋር በአጋርነት ባከናወኑት ፕሮጀክት መሆኑንም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡

 44 ሺህ አፍሪካውያን ደብዛቸው ጠፍቶ መቅረቱ ተነገረ

                 የአሜሪካው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማይክ ፖምፒዮ፤ ሱዳን ከአሜሪካ የሽብርተኝነት ዝርዝር ውስጥ መውጣት ከፈለገች በቅድሚያ 330 ሚሊዮን ዶላር በካሳ መልክ መክፈል ይገባታል ማለታቸው ሱዳናውያንን ማስቆጣቱን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡
ባለፈው ማክሰኞ ሱዳንን የጎበኙት ፖምፒዮ፣ሱዳን አሜሪካ ሽብርተኝነትን ይደግፋሉ ብላ ከለየቻቸው አራት አገራት ዝርዝር ውስጥ ለመውጣት የምትከፍለው 330 ሚሊዮን ዶላር በአሸባሪው ቡድን አልቃይዳ ጉዳት ለደረሰባቸው አሜሪካውያን እንደሚውል መናገራቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ ልዕለ ሃያሏ አገር ይህን ያህል ገንዘብ በካሳ መልክ ይከፈለኝ ማለቷ የድህነት ኑሮን በመግፋት ላይ የሚገኙትን ሱዳናውያን ክፉኛ ማስቆጣቱን ገልጧል፡፡
አሜሪካ ሱዳንን 330 ሚሊዮን ዶላር እንድትከፍል መጠየቋ ይፋ መደረጉን ተከትሎ የአገሪቱ ሚኒስትሮች፣ የተቃዋሚ ቡድኖች አመራሮች፣ አክቲቪስቶች እንዲሁም በርካታ ዜጎች ቁጣቸውን መግለጽ መጀመራቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ አንዳንዶችም ለ30 አመታት አገሪቱን የገዛውና በህዝባዊ አብዮት ፍጻሜው እውን ሆኖ የተቀበረው አምባገነኑ የአልበሽር መንግስት ለፈጸመው ጥፋት አዲሱ የአገሪቱ መንግስት ተጠያቂ መሆኑ ፍትሃዊ አይደለም በማለት ቅሬታቸውን መግለጻቸውን አስረድቷል፡፡
ፖምፒዮ ከሱዳኑ ጠቅላይ ሚኒስትር አብደላ ሃምዶክ ጋር ባደረጉት ውይይት፣ በሱዳን ላይ የተጣሉ ማዕቀቦች በሚነሱበት ሁኔታ ዙሪያ መወያየታቸውንና አሜሪካ የሱዳንን የሽግግር መንግስት እንደምትደግፍ ማረጋገጣቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ ከሱዳን ሉዓላዊ መማክርት ሊቀ መንበር ጄኔራል አብዱልፈታህ አል ቡርሃን ጋር በተለያዩ የሁለትዮሽ ጉዳዮች ዙሪያ መምከራቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡ አሜሪካ ሱዳንን ሽብርተኝነትን ይደግፋሉ ካለቻቸው ኢራን፣ ሰሜን ኮርያና ሶርያ ተርታ በዝርዝሯ ውስጥ ያስገባቺው እ.ኤ.አ በ1993 እንደነበር ያስታወሰው ዘገባው፤ የአንድ የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሱዳንን ሲጎበኝ ከ15 አመታት ወዲህ ይህ የመጀመሪያው መሆኑንም አክሎ ገልጧል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ፣ በአፍሪካ 44 ሺህ ያህል የተለያዩ አገራት ዜጎች ከመኖሪያ አካባቢያቸው ደብዛቸው ጠፍቶ እንደቀሩ የጠቆመው አለማቀፉ የቀይ መስቀል ኮሚቴ፣ ከእነዚህ መካከልም ግማሽ ያህሉ ከአካባቢያቸው በጠፉበት ወቅት በህጻንነት ዕድሜ ላይ እንደነበሩ ከሰሞኑ ባወጣው ሪፖርት አስታውቋል፡፡ በአፍሪካ ደብዛቸው ከጠፋ ሰዎች መካከል 82 በመቶ ያህሉ ከናይጀሪያ፣ ኢትዮጵያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሶማሊያ፣ ሊቢያ፣ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ እና ካሜሩን የጠፉ መሆናቸውን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ በአህጉሪቱ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ሰው የጠፋባት አገር ናይጀሪያ መሆኗንና በአገሪቱ 23 ሺህ ያህል ሰዎች መጥፋታቸውንም አስረድቷል::
የኮሮና ቫይረስን ወረርሽኝ ለመከላከልና ለመቆጣጠር ተብሎ በየአገራት የተጣሉ ገደቦችና ክልከላዎች የጠፉ ሰዎችን ለማፈላለግ የሚደረጉ ጥረቶችን አዳጋች እንዳደረጋቸውም ተመልክቷል፡፡


   የአማዞን ኩባንያ መስራች አሜሪካዊው ጄፍ ቤዞስ፤ ከ200 ቢሊዮን ዶላር በላይ የተጣራ ሃብት በማፍራት በአለማችን ታሪክ የመጀመሪያው ባለጸጋ በመሆን አዲስ ታሪክ መስራታቸውን ታዋቂው ፎርብስ መጽሄት ዘግቧል፡፡
የ56 አመቱ የአለማችን ቁጥር አንድ ቢሊየነር ጄፍ ቤዞስ ኩባንያ የሆነው አማዞን የአክሲዮን ዋጋ ባለፈው ረቡዕ በ2 በመቶ መጨመሩን ተከትሎ፣ የግለሰቡ የተጣራ ሃብት በ5 ቢሊዮን ዶላር ያህል በማደግ፣ አጠቃላይ የተጣራ ሃብታቸው 204.6 ቢሊዮን ዶላር መድረሱን ነው ዘገባው የጠቆመው፡፡
ጄፍ ቤዞስ በቅርቡ ከትዳር አጋራቸው ማካንዚ ስኮት ጋር ፍቺ መፈጸማቸውን ተከትሎ፣ ለሴትየዋ 62 ቢሊዮን ዶላር የሚገመት ሃብታቸውን ባያካፍሉ ኖሮ፣ የሃብት መጠናቸው ከ200 ቢሊዮን ዶላር በላይ ይደርስ እንደነበርም ዘገባው አስታውሷል፡፡
የማይክሮሶፍት ኩባንያው መስራች ሌላኛው አሜሪካዊ ቢሊየነር ቢል ጌትስ፤ በ116.1 ቢሊዮን ዶላር የተጣራ ሃብት ሁለተኛው የአለማችን ባለጸጋ ሆነው ሲከተሉ፣ የፌስቡኩ ዋና ስራ አስፈጻሚ ማርክ ዙከርበርግ፤ በ103.1 ቢሊዮን ዶላር ሶሰተኛ ደረጃን መያዙንም ዘገባው ገልጧል፡፡



                  "በኢትዮጵያ የሀገረ-መንግስት ግንባታ የታሪክ ዳራ፡ በእኩልነት ላይ የተመሠረተች ሀገር ለመፍጠር የተደረጉሙከራዎች፣ ያጋጠሙን የታሪክ ፈተናዎችና   ያመለጡን ዕድሎች በብሔራዊ መግባባት መነፅር ሲታይ"

               አብዛኛዎቹ የሀገራችን የታሪክ ምሁራን የኢትዮጵያ ታሪክ ከክርስቶስ ልደት በፊት፤ በአስረኛው ምዕተ ዓመት የንግስት ሳባና የንጉስ ሰለሞን ግንኙነት በሚባለው ጊዜ ይጀምራል ይላሉ፡፡
ይህ ለአንዳንዶቹ የሚታመን ታሪክ ተደርጎ የሚወሰደው፤ ለሌሎች ደግሞ ተረት እንደነበረ የሚነገረው ክስተት የማስመሳያ ትርክቱ የእስራኤል አምላክ የቀባቸው ገዥዎች ተብሎ በሺዎች ለሚቆጠሩ ዓመታት ንጉሦቹ ቅቡልነትን አግኝተውበታል፡፡ በትርክቱም ሀገሪቷን እስከ 1966 ሕዝባዊ አብዮት ድረስ ያለ ብዙ ጭንቀት ገዝተውበታል፡፡
የዛሬይቱ ሰፊዋ ኢትዮጵያ እንደ ሕብረ ብሔራዊ የነገስታት መንግስት (multi-ethnic empire state) የተፈጠረችው በ2ኛው የ19ኛው ክፍለ ዘመን ግማሽ፤ የዘመነ መሳፍንት ከሚባለው ዘመን በኋላ ስለሆነና ዛሬም በጣም ሰፊ ቀውስ ውስጥ የከተተን ታሪካዊ ዳራም ከዚሁ ጊዜ ጀምሮ ስለሆነ፤ ጽሑፌም ከዘመናዊ ኢትዮጵያ መፈጠር ጋር በተከሰቱ ችግሮች ላይ ያተኩራል፡፡
የዘመነ መሳፍንትን ክስተት በመለወጥ የተጀመረው የዛሬዋን ሰሜናዊ ኢትዮጵያን አንድ የማድረግ ሕልም፤ በግማሽ ምዕተ ዓመት ውስጥ ከሦስት እጥፍ በላይ የሰፋች ኢትዮጵያን መፍጠር ችሏል፡፡ ይህ የታሪክ ክስተት የሦስት ምኞቶች ዉጤት ነበር፡፡ እነዚህም፡-
1ኛ/ ተበታትና የነበረችውን የዛሬዋን ሰሜናዊ ኢትዮጵያ ሕዝቦችን ለማሰባሰብ የታለመ ምኞት፣
2ኛ/ የኦሮሞና የሶማሌ ሕዝቦችን ጨምሮ ሰፊውን የደቡብ ክፍል የማስገበር ምኞት፣
3ኛ/ አፍሪካን ለመቀራመት ከመጡት የአውሮፓ ሀገሮች ጋር የመፎካከር ምኞት ነበሩ፡፡
እነዚህን ሦስት ምኞቶች ለማሳካት የመጀመሪያ የሆነውን ሙከራ የጀመሩት አፄ ቴዎድሮስ ነበሩ፡፡
ቴዎድሮስ ሕልሞቻቸውን ለማሳካት ጠንካራና ሰፊ ሠራዊት ማደራጀት ነበረባቸው:: ለዚህም ሰፊ መሬት የያዙትን ቄሶች መሬት መቀማትና ዘመናዊ መሳሪያን ከክርስቲያን አውሮፓ ለማግኘት ጥረት ማድረግ ነበር፤ የአውሮፓ መሪዎችን ማሳመን ሲያቅታቸው ደግሞ፤ ሙያው የሌላቸው አውሮፓዊያንን ሳይቀር በቤተ መንግስታቸው ሰብስበው ከባድ የጦር መሳሪያ ውለዱ እስከ ማለት ደርሰዋል፡፡ ይህም ምኞታቸዉ ይሳካ ዘንድ በነበራቸዉ የጦር መሣሪያ የአካባቢ ገዥዎችንም ለማንበርከክ ተንቀሳቅሰዋል፡፡
ቄሶችን ለመግፋት ያደረጉት ሙከራ "እግዚአብሔርን የካዱ ንጉሥ" ተብሎ ተሰባከባቸዉ፡፡ የአውሮፓዊያንን ዘመናዊ መሳሪያ ለማግኘት ገደብ ያለፈ ጉጉታቸው ከእንግሊዞች ጋር ያለ ጊዜ አላተማቸው:: የየአካባቢውን ገዥዎች በጉልበት ለማንበርከክ እጅና አንገት በመቁረጥ የገፉበት ሙከራ ከእንግሊዞች ጋር ለመዋጋት የቁርጥ ቀን ሲመጣ፤ የትግራይ፣ የወሎ፤ የጎጃም፣ የሸዋ፣ የጎንደር ገዥዎች ሁሉም በሚባልበት ደረጃ ካዷቸው፡፡
በአጭሩ የየአካባቢዉ ገዥዎች በእንግሊዞች እጅ መሞታቸውን ሲሰሙ ከማዘን ይልቅ፤ ተገላገልን ያሉ ይመስላል፡፡ ለዚህም ይመስለኛል፤ዕውቁ የታሪክ ምሑር ፕሮፌሰር ባህሩ ዘውዴ፤ የቴዎድሮስን ሚና በተሻለ የታሪክ ሚዛን ላይ ለማስቀመጥ ሲሞክር፤ “የተወናበዱ የለዉጥ ነቢይ” (confused prophet of change) ያላቸዉ፡፡ በዚህ የቴዎድሮስ የታሪክ ሚና ላይ ብዙ ሰው ልብ የማያደርገውን የታሪክ ማስታወሻ አስቀምጬ ልለፍ፡፡ ይኸውም ቴዎድሮስ በጊዜው ለነበሩ የአውሮፓ ኃያላን መንግስታት በፃፉት ደብዳቤ ውስጥ፤ “አባቶቼ በሰሩት ኃጥአት ምክንያት እግዚአብሔር “ጋሎችን” በሀገሬ ላይ ለቆ፤ እነሱ ጌቶች ሆነው፤ እኛ የእስራኤል ልጆች የነሱ አሽከሮች ሆነን እንኖር ነበር፡፡ አሁን እግዚአብሔር ከትቢያ አንስቶኝ የኢትዮጵያ ንጉስ አድርጎኛል፡፡ እናንተ ከረዳችሁኝ በጋራ እየሩሳሌምንም ነፃ ልናወጣ እንችላለን” ማለታቸዉ ነዉ፡፡ (ትርጉም የኔ ነው)፡፡
እዚህ ላይ ሁለት ነገሮችን ልብ በሉ:: “ጋሎቹ” የሚባሉት በዘመነ መሳፍንት የጎንደርን ቤተ መንግስት በበላይነት ሲቆጣጠሩ የነበሩ የየጁ ኦሮሞዎች መሆናቸውና እየሩሳሌም በጊዜው በእስላሞች እጅ የነበረች መሆንዋን ነው:: ከዚህ አንጻር ማስታወስ የሚያስፈልገው ትልቁ ጉዳይ፤ አፄ ቴዎድሮስ የብሔረሰብ (የዘር) ፖለቲካን በግልፅ የተናገሩ የመጀመሪያዉ የኢትዮጵያ መሪ መሆናቸው ነው፡፡ ከቴዎድሮስ ሞት በኋላ ለሦስት ዓመታት በተክለጊዮርግስና ካሣ (አማቾች የነበሩ ይመስለኛል) ከተካሄደው የሥልጣን ትግል በኋላ፤ በአሸናፊነት የወጡት አፄ ዮሐንስ (ካሣ ምርጫ) ነበሩ፡፡ አፄ ዮሐንስ ከሀገር ውስጥ ከወሎ፣ ከጎጃም፣ ከጎንደር፣ ከሸዋ ገዥዎች ጋር እየተጋጩ፤ ከውጭ ደግሞ ከጣሊያኖች፣ ከግብፆችና ከሱዳን መሐዲስቶች ጋር ሲዋጉ በመጨረሻ በመሐድስቶች እጅ ወድቋዋል፡፡ በአጭሩ ዮሐንስ ለትግራይ ልሂቃን #የኢትዮጵያ ማዕከል ነበርን፤ የአክሱም ሐቀኛ ወራሾች እኛ ነን; የሚለውን የፖለቲካ ስሜት መፍጠር ቢችሉም፤ በኢትዮጵያ የሀገረ-መንግስት ግንባታ ታሪክ ውስጥ የተለየ ሚና መጫወት አልቻሉም፡፡
በማያሻማ ቋንቋ :- የዛሬዋ ኢትዮጵያ በዋናነት የተፈጠረችውና የዛሬው የታሪክ ጣጣችንም በዋናነት የተፈጠረው በአፄ ምኒልክ ነው፡፡ ምኒልክ ንጉሰ ነገስት፣ ዮሐንስን የሱዳን መሐድስቶች እስኪገድሉላቸው ድረስ ከአውሮፓ መንግስታት በተለይም፤ ከጣሊያን በገፍ ባገኙት የጦር መሳሪያ እነ ራስ ጎበና የመሳሰሉ የኦሮሞ የጦር መሪዎችን በመጠቀም በጊዜው ጠንካራ የሚባል ግዙፍ ሠራዊት መገንባት ችለዋል፡፡ ይህን  ግዙፍ ሠራዊት ከዮሐንስ ጋር በመዋጋት ከማድከም ይልቅ፡- በአንድ በኩል ዮሐንስን እየገበሩ፤ በሌላ በኩል ደግሞ ያኔ የነበረችውን ኢትዮጵያ ሦስት እጅ እጥፍ የሆነ ሰፊ ግዛት መፍጠር ችለዋል፡፡ በዚህም መጀመሪያ ሳይጠቀለሉ የቀሩትን የሸዋ ኦሮሞዎችን ጠቅልለው ያዙ፡፡
እ.ኤ.አ በ1876 ጉራጌን ብዙ ሕይወት ከጠየቀ ጦርነት በኋላ አስገበሩ፡፡ ብዙ ዝርዝር ውስጥ ሳይገባ የምኒልክን የመስፋፋት ጦርነቶች እንደሚከተለው ማጠቃለል ይቻላል፡፡ይኸውም ምኒልክና ጀኔራሎቹ ብዙ የግዛት መስፋፋት ጦርነቶችን ቢዋጉም ሦስቱ ወሳኝ ጦርነቶች ነበሩ፡፡ አንደኛው በምዕራብ በኩል በእማባቦ (ዛሬ ሆሮ ጉዱሩ በሚባለው) በጎበና መሪነት እ.ኤ.አ በ1882 የተዋጉት ጦርነት ነበር፡፡ ይህ ጦርነት ኦሮሞን ጨምሮ የምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦችን ዕድልና የጎጃም መሪዎች ከሸዋ ጋር የነበራቸውን ፉክክር ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ የወሰነና የሸዋንም የበላይነት ያረጋገጠ ነበር፡፡ ሌላው የምኒልክ ጦርነት በአርሲ ላይ እ.ኤ.አ በ1886 የተደመደመዉ ነው:: አርሲዎች ከሌሎች የኦሮሞ አካባቢዎች በተለየ መንገድ ለአምስት ዓመታት በጀግንነት ተዋግተዋል፡፡ በመጨረሻም፤ በራሳቸው በምኒልክ በተመራ ጦር የአውሮፓ መሳሪያ በፈጠረው ልዩነት ሊሸንፉ ችለዋል፡፡ ተመሳሳይ የመከላከል ጦርነት እንዳይገጥማቸው ይመስላል፤ ምኒልክ፡- ዛሬ አለ፤ የለም የሚባለውን የአኖሌ ዓይነት የጭካኔ በትር በአርሲዎች ላይ ያሳረፉት፡፡ እዚህ ላይ ዛሬ እየተነጋገርንበት ላለው የብሔራዊ መግባባት ስኬት፤ ድርጊቱ አልተፈጸመም  ከሚለው አጉል ክርክር ወጥተን፣ የትናንትናውን የታሪክ ቁስላችንን በሚያክም መልኩ እንድናስተካክል መምከርን እወዳለሁ፡፡
ሦስተኛው የምኒልክ ትልቁ ጦርነት አሁንም በእሳቸው የተመራውና እ.ኤ.አ በ1887 የተካሄደው የጨለንቆ ጦርነት ነበር፡፡ የዚህ ጦርነት ውጤት በጊዜው የሀብታሟ የሐረር ከተማ መንግስት (the Harari city-state) ጨምሮ ምስራቅ ኢትዮጵያ ያለ ደረሰኝ ምኒልክ እጅ የገባበት ሁኔታን ፈጥሯል፡፡ ከዚህም በኋላ ከፋን፣ ወላይታን፣ ወዘተ ለመያዝ ብዙ ደም የፈሰሰባቸው ጦርነቶች ነበሩ፡፡ እንደሚባለው፤ በእንግሊዝ ተስፋፊዎችና በምኒልክ ኢትዮጵያ መካከል የመምረጥ ዕድል የገጠማቸው የቦረና ኦሮሞዎች  "ማንን ትመርጣላችሁ?" ሲባሉ፤ የፊታወራሪ ኃብተጊዮርግስ ፊትን አይተው፤ "የእኛኑ ፊት የሚመስለው ይሻላል" ብለው በሬፍረንደም እየሰፋ በመጣው የኢትዮጵያ መንግስታዊ ግዛት ውስጥ የተቀላቀሉበት ሁኔታም እንዳለ ይነገራል፡፡ እ.ኤ.አ በ1889 አፄ ዮሐንስ በመሐድስቶች ሲገደሉ፤ ኦሮሞን ጨምሮ አብዛኛው ደቡብን የተቆጣጠሩት ምኒልክ፤ ለሰሜኑ ወንድም መሪዎች ፈረንጆች እንደሚሉት “ካሮትና ዱላን” ማስመረጥ ብቻ በቂ ነበር፡፡ የሰሜኑ መሪዎች ምርጫም በማያሻማ መንገድ ካሮት ነበር፡፡ ስለ ካሮቱም በግልፅ ቋንቋ ለማስቀመጥ፤ የኦሮሞ አካባቢዎችን ጨምሮ በደቡብ የተገኘው እጅግ በጣም ሰፊ ግዛት ዉስጥ በታናሽ ወንድምነት ሹመቶችን መቀራመት ነበር፡፡
ከብሔራዊ መግባባታችን ውይይት አንፃር፤ በምኒልክ ከተፈጠረው ሰፊ አፄያዊ ግዛት ጋር የተፈጠሩ ችግሮችን ወደ ማንሳቱ ልለፍ፡፡ አንደኛው ችግር፤ እላይ እንዳነሳሁት፤ በጉልበት የግዛት ፈጠራ ላይ አኖሌን የመሳሰሉ የታሪክ ጠባሳዎች መፈጠራቸው፤ ሁለተኛውና ዋናው ነገር ግን ከማቅናቱ ጋር የተፈጠረው የፖለቲካል ኤኮኖሚው ነው፡፡ ይህም በነፍጥ ላይ የተመሰረተዉ የፖለቲካ ኤኮኖሚ ዛሬም እያወዛገበን ያለው የነፍጠኛ ሥርአት በሚባለው ላይ የተመሰረተዉ ነዉ፡፡ ለማቅናት የተሰማራው የፊውዳሉ ሥርአት ሰራዊት የገባር ሕዝቦችን ነፃነት ቀምቷል፡፡ መሬታቸዉን ዘርፏል፡፡ ሕዝቦችን በገዛ መሬታቸው ላይ ጭሰኛና አሽከር አድርጓል፡፡ ቋንቋቸውን አፍኖ “በስማ በለው” ገዝቷቸዋል፡፡ በአጭሩ እጅግ በጣም ዘግናኝና ጨካኝ የሆነ የፖለቲካ ሥርአት ጭኖባቸዋል:: አንዳንዱ ነፍጠኛ በሃያ ሺዎች የሚቆጠር ጋሻ መሬትም ነበረው፡፡---
5. በማምለጥ ላይ ያለ አዲስ የሀገረ-መንግስት ግንባታ ሙከራ፡-
አሁን እየገጠመን ያለውን የታሪክ ፈተናን ለማለፍ፤ ጨክነን በቁርጠኝነት ብሔራዊ መግባባት ውስጥ መግባት ወይም ኢትዮጵያን እንደ ሀገረ-መንግስት የምታበቃበት፣ የሚጨምር ቀውስ ውስጥ መግባት ይመስለኛል፡፡ እዚህ ላይ የሌሎች ሀገሮችን ፖለቲካ በድህረ ቅኝ ግዛት ዘመን ብቻ እንኳን በመቃኘት ብጀምር፤ ችግሮቻቸውን ለመፍታት በቁርጠኝነት የሰሩት ተሳክቶላቸዋል፡፡ ያንን ያልቻሉት ወይ ፈርሰዋል ወይም አሁንም በቀውስ ውስጥ እየዳከሩ ነዉ:: ቅኝታችንን በላቲን አሜሪካ ብንጀምር፤ አነ አርጀንቲና፣ ቺሊ፣ ፔሩ፣ ኒካራጉዋ፣ ኮሎምቢያ የመሳሰሉት ቀውስ ደርሶባቸው፣ በተለያየ ደረጃ ፖለቲካቸውን ማስተካከል የቻሉ አገራት ናቸው፡፡
ከ60 ዓመታት በላይ ለልዕለ ኃያሏ አሜሪካ ሳትበገር፣ከአሜሪካ አፍንጫ ሥር የኖረችው አስደናቂዋ ሶሻሊስት ኩባና በአሜሪካ ጣልቃ ገብነት ምክንያት አሁን በሁለት ፕሬዚዳንቶች የምትገዛዋ ሶሻሊስት ቬኔዙዌላም በዚሁ ክፍለ ዓለም ይገኛሉ፡፡ በአውሮፓ ፖርቹጋል፣ ስፓኝ፣ ግሪክ፣ ፖለቲካቸዉን ማስተካከል ችለዋል፡፡ ዩጎዝላቪያ ውድ ዋጋ ብትከፍልም ከመፍረሰ አልደነችም፡፡ ሶቭየት ህብረትና (ግማሽ አውሮፓ ነች) ቼኮዚላቫኪያ በሰላማዊ መንገድ ፈርሰዋል:: በኤሽያ፤ ኔፓል የፖለቲካ ችግሯን በብሔራዊ መግባባት ስትፈታ፤ ፓኪስታን፤ ቬየትናም፤ አሁንም ካምቦዲያና ላኦስ ደግሞ ችግሮቻቸውን በጦርነት ፈትተዋል፤ አፍጋኒስታን፣ ኢራቅ፣ ሶሪያና የመን  አሁንም በቀውስ እየተናጡ ነው፡፡
ወደ አፍሪካችን ስንመጣ፡ ደቡብ አፍሪካና ጋና ከመሳሰሉት በስተቀር አብዛኛዎቹ በይስሙላ ምርጫ ላይ የተመሠረቱ አምባገነን መንግስታት ሲሆኑ፤ የአፍሪካ ሕብረትም የዲክታተሮች ማህበር (trade union of dictators) ከመሆን አላለፈም (በኢህአዴግ ጊዜ የተከሰስኩበት አንዱ ወንጀሌ፣ "የአፍሪካ መሪዎችን ተሳደብክ" የሚል ነበር)፡፡ ሱማሊያና ሊቢያ፤ ፈረንጆች የወደቁ መንግስታት (failed states) የሚሉት ሲሆኑ፤ ሩዋንዳ ጊዜውን ጠብቆ የሚፈነዳ ሌላ ቦንብ የምትጠብቅ ይመስለኛል፡፡
በዚህ የአፍሪካ ፖለቲካ ምስቅልቅል ጉዞ ውስጥ አንዱ የሚገርመኝ፣ ላለፉት 60 ዓመታት ፖለቲካቸውን ማስተካከል አቅቷቸው በቀውስ ሲናጡ የኖሩ ሁለት ሀገሮች፤ በተፈጥሮ ፀጋ እጅግ ሀብታሟ የኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪፐቢሊክና የሦስት ሺህ ዓመታት ዕድሜ አለኝ የምትለዋ ድሃዋ ኢትዮጵያ መሆናቸው ነው፡፡
ከንጉሱ ዘመን ጀምሮ ይህንኑ የሀገራችንን የፖለቲካ እንቆቅልሾች የተከታተለ፣ ያጠና፣ ያስተማረና ብዙ ጽሑፎችን  ያቀረበ  ጆን ማርካከስ የሚባል፣ የታሪክና ፖለቲካ ሳይንስ ፕሮፌሰር፤ “Ethiopia: The Last Two Frontiers” (የኢትዮጵያ የመጨረሻዎቹ ሁለት ድንበሮች) የሚል መጽሐፍ አሳትሟል፡፡ ደራሲው ምሳ ጋብዞኝ መፅሐፉን #ለዶ/ር ዐቢይ ስጥልኝ; ብሎኝ፤ እሳቸውን ማግኘት ለሚችል የኦፒዲኦ ባለሥልጣን ልኬላቸው እንደነበርም አስታውሳለሁ፡፡  ዶ/ር ዐቢይ መጽሐፉን  ያንብቡት አያንብቡት ባላውቅም፡፡
መፅሐፉ በአጭሩ፤ የኢትዮጵያ መሪዎች የሀገረ-መንግስት ግንባታ፤ የንጉሶቹ ሞዴል (the Imperial model) የደርግ የሶሻሊስት ሞዴልና የኢህአዴጉ ፌዴራሊስት ሞዴል በሙሉ ከሽፈዋል ይላል፡፡
የከሸፉበትም ዋናዉ ምክንያት፤ የባለ ጊዜ ገዥዎችን ሥልጣን ለማሳካት የተገፋበት መንገድ፣ የኢትዮጵያ ሕዝቦችን እኩልነት ያላጎናፀፈና የልማት ጥማታቸውንም ያላረካ በመሆኑ ነው ይላል፡፡ ይህ የፈረንጅ ምሁር እንዳለው፤ ፖለቲካችንን ማሰልጠን ባለመቻላችን ሚሊዮኖች ሕይወታቸውን አጥተዋል፤ ሚሊዮኖች ከቀዬአቸው ተፈናቅለዋል፤ ሚሊዮኖችም ተሰደዋል፡፡
እኔም ከላይ ባነሳሁት ከዚሁ ምሑር ዕይታ ተነስቼ፣ ሀገራችን ስለገባችበት የፖለቲካ ቅርቃርና በብሔራዊ መግባባት አንፃር፣ ከቅርቃሩ ለማውጣት በሌኒን ቋንቋ ምን መደረግ አለበት? (What is to Be Done?) የሚለውን መሠረታዊ ጥያቄ፣ የሀገራችን ፖለቲካ እስከገባኝ ድረስ ልመልስ፡፡
1. መሠረታዊ ችግራችን፣ በታሪክ አጋጣሚ ሥልጣን ላይ የወጡ መሪዎቻችን፣ ሀገርን የመምራት ሕልማቸው፤ ሥልጣንን ጨምድዶ ከመቆየት ሕልማቸው ጋር ሁሌ ስለሚጋጭባቸው ነው፡፡ ለሕዝብ አለን ከሚሉት ፍቅር፣ የሥልጣን ፍቅራቸው ስለሚበልጥባቸው ነው፡፡ ለዚህ ነው ንጉስ ኃይለ ሥላሴ "የሚወደንና (ሕዝቡ ምን ያህል እንደሚወዳቸዉ እንዴት እንዳወቁ ባናዉቅም) የምንወደው ሕዝባችን" ሲሉ ኖረው ለ60 ዓመታት ገደማ የገዟትን ኢትዮጵያ፣ ለ20ኛዉ ክፍለ ዘመን ሳያበቁ፤ ከዓለም ሀገሮች ጭራ ትተዋት የሄዱት፡፡ የሕዝብ ፍቅራቸውንም ደረጃ፣ በረሃብ ሳቢያ በመቶ ሺዎች ያለቀው የወሎ ሕዝብ ይመሰክራል፡፡ ይህን የመሳሰሉ የመሪዎቻችን ባዶ የሕዝብና የሀገር ፍቅር፤ የንጉሱ "ሕይወቴና የኢትዮጵያ እርምጃ"፣ የመንግስቱ ኃይለማርያም "አብዮታዊት እናት ሀገር ወይም ሞት" የመለስ ዜናዊ "በቀን ሦስት ጊዜ የሚመገቡ ዜጎችን እፈጠራለሁ" ወ.ዘ.ተ መሸፈን አይችልም፡፡ አሁን ያሉ መሪዎቻችንም ሆኑ ተስፈኛ መሪዎች፤ ይህንን የታሪክ እውነታ በውል እንዲገነዘቡት እፈልጋለሁ፡፡
2. የኢትዮጵያ የፖለቲካ ፓርቲ መሪዎችና የተቀሩት ልሂቃን፣ በተለያየ ደረጃ የሚጋጩ ሕልሞቻቸውን ይዘው መጓዛቸው ነው፡፡ ከመኢሶንና ኢህአፓ ዘመን አንስቶ እስከ ዛሬ ያሉ የፖለቲካ ድርጅቶቻችንና መሪዎቻቸው፣ ይህንን እውነታ በውል መገንዘብ ይኖርባቸዋል:: የሕልሟን ጉዳይ በፈንጆቹ አባባል ከዜሮ ድምር ፖለቲካ (Zero-Sum game Politics) የመውጣቱንና የፖለቲካ ፍላጎቶቻቸዉን በገደብ የማድረጉን ነገር በጥብቅ እንዲያስቡበት እመክራለሁ፡፡ ዋና ጉዳያችን ሥልጣን ሆኖ ከፊንፊኔ እስከ መቀሌ "ባንዳ፤ ባንዳ" እየተባባሉ መካሰሱ ሕዝባችንን ከማደናገር በላይ ብዙ የፖለቲካ ትርፍ የለውም፡፡
ዛሬ በአሜሪካና በአውሮፓ በሚደረጉ ሰልፎች ላይ በአንድ እጅ "እስክንድር ነጋ ይፈታ"፣ በሌላ እጅ "ጃዋር ሽብርተኛ ነው" የሚሉት መፈክር ዓይነቶቹ፣ ለሀገረ-መንግስት ግንባታችንም ሆነ ለብሔራዊ መግባባት ሥራችን ብዙ የሚጠቅሙ አይመስሉኝም፡፡ በኔ በኩል፤ እንዲህ ዓይነቱ ጉዳይ ስላስቸገረኝ ነበር፤ በ2008 በፃፍኩት መፅሐፍ ላይ "ለቡዳ ፖለቲካችን መላ እንፈልግ ብቻ ሳይሆን የሚጋጩ ሕልሞች ሊታረቁ ወይስ ኢትዮጵያን ሊያፈርሱ?" በሚል ግልፅ ጥያቄ የደመደምኩት:: ለኔ መፍትሄው ለአዲስቷ ኢትዮጵያ ፈጠራ የሚሆን አዲስ ማህበራዊ ውል (New Social Contract) ከመፈራረም ውጭ የተሻለ የማጂክ ፎርሙላ ያለን አይመስለኝም፡፡ ይህንን እውነታ በምኒልክ ቤተ መንግስት ያሉ የብልፅግና ወንድሞቻችንም ሆኑ ከአዲስ አበባ/ፊንፊኔ  እስከ አውሮፓና አሜሪካ ጠቅላይ ሚኒስትሩን "ግፋ በለው" የሚሉ ሁሉ እንዲረዱልኝ አደራ እላለሁ:: በቅርብ ጊዜ በተፈጠረው ቀውስ በሁሉም በኩል ላለቁትም የተሻለ የሐዘን መግለጫ የሚሆነውና ዕንባቸውን የሚያብሰው፣ የችግሮቻችን ምንጭ አዉቀን፣ ዘላቂ መፍትኼ ስንፈልግ ይመስለኛል፡፡
3. እላይ ካነሳሁት ሁለት ነጥቦች ጋር ተያይዞ፤ ሺህ ጊዜ ነፃና ፍትሐዊ ምርጫ እየተባለ በሕዝብ ላይ የሚሰራው የፖለቲካ ትያትር መቆም አለበት:: የንጉሱ ዘመን የምርጫ ትያትሮች፣ የደርግ ዘመን የምርጫ ትያትሮች፣ የኢህአዴግ ዘመን የምርጫ ትያትሮች በግልፅ ቋንቋ ለማስቀመጥ፤ ሲያንሱ በዴሞክራሲ ስም የተቀለዱ ቀልዶች፤ ሲበዙ ደግሞ በኢትዮጵያ ሕዝቦች ላይ የተሰሩና ታሪክ ይቅር የማይላቸው ወንጀሎች ነበሩ፡፡ በሰለጠነው ዓለም የሕዝብን ድምፅ ከመስረቅ በላይ ወንጀል የለም:: እዚህ ላይ ሁለት ነገሮችን አስታውሼ ልለፈው:: በኢህአዴግ -1- ዘመን አቶ በረከት፤ ኢህአዴግ ከስድስት ሚሊዮን በላይ አባላት አሉትና በዝረራ ያሸንፋል ብሎ ሲያስቸግረኝ፤ #አቶ በረከት፤ ኢህአዴግ ሁለት ምርኩዞች አሉት፤ አንደኛው ምርጫ ቦርድ ነው፡፡ ሁለተኛው ጠመንጃችሁ ነው፡፡ ሁለቱን ምርኩዞቻችሁን አስቀምጣችሁ ተቃዋሚዎችን ካሸነፋችሁ፤ እኔ በግሌ እናንተ የምትሉትን 20 እና 30 ዓመታት ብቻ ሳይሆን፤ ለሃምሳ ዓመታት እንድትገዙን እፈርምልሀለሁ; እንዳልኩት አሰታዉሳለሁ፡፡
በኢህአዴግ -2- ጊዜ ደግሞ ዶ/ር አቢይ በጠሩት ድንገተኛ ስብሰባ ላይ ገለልተኛ የሆነው ጠቋሚ ኮሚቴ ስምንት ሰዎች አጣርቶ ካቀረበ በኋላ አራት ሰዎች መመረጥ ስላለባቸው በተጠቆሙት ሰዎች ላይ አስተያየት እንድንሰጥ ተጠየቅን::  ሌሎች በስብሰባው ላይ የተገኙ የየድርጅት መሪዎች ያሉትን ብለዋል፤ እኔ ጨዋታው ስላላማረኝ፤ #አብዛኛዎቹን ዕጩዎች ብዙዎቻችን አናውቃቸውምና ከየት እንደመጡ እንኳ ለማወቅ የ24 ሰዓት ጊዜ ስጡኝ; ብዬ አጥብቄ ጠየኩኝ:: ዶ/ር ዐቢይ አይቻልም አሉ:: "ነገ የምናገረው እንዳይጠፋኝና ለታሪክም ቢሆን ተአቅቦ  (reservation) መዝግቡልኝ" ማለቴ ትዝ ይለኛል::
ምስክሮችም አሉኝ:: የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ መጥቶ የምርጫ ቦርድ ኃላፊዎች፤ የምርጫ ጊዜውን ሰሌዳ ለማስተላለፍ በጠሩት የምክክር ስብሰባ ላይ እንደተናገርኩኝ፤ መለኮታዊ ጣልቃ ገብነት (devine intervention) ነው እንዳልኩኝ ምርጫው ባይተላለፍ ኖሮ፣ የአዲሱ ምርጫ ቦርድ አካሄድ ሌላ ከባድ ቀውስ ሊያስከትል ይችል እንደነበረ ዛሬ ላይ ሆኜ በእርግጠኝነት መናገር እችላለሁ፡፡ ይህንኑ ደግሞ ብዙ ጊዜ በታጋይነቷ ለምናውቃት ክብርት ብርቱኳንም ጭምር መናገሬን አስታውሳለሁ፡፡ ስለሆነም የሚመጣውን ምርጫ አዲሲቷን ዴሞክራትክ ኢትዮጵያ እንድትወለድበት ካላደረግን፤ የንጉስ ማኪያቬሊ ምክር፣ የመንግስቱ ኃይለማርያም፣ የጆሴፍ ስታሊን ቀይ በትር፣ የመለስ ዜናዊ፣ የሊቀ መንበር ማኦ አብዮታዊ ዴሞክራሲ ውሰት፤ ኢትዮጵያን ለመለወጥ የታሪክ ፈተናውን ለማለፍ እንዳላስቻላቸው ሁሉ፣ የዶ/ር ዐቢይም የመደመር የፖለቲካ ቀመር፣ አዛውንቱ የፈረንጅ ምሁር የሚለውን የኢትዮጵያ ፖለቲካ የመጨረሻ ሁለት ድንበሮችን የሚያሻግረን አይመስለኝም:: እሱን ካልተሻገርን ደግሞ ሁሌም እንደምለው፤ ለሁላችንም የምትሆን ዴሞክራቲክ ኢትዮጵያ የምትፈጠር አይመሰልኝም፡፡
ከማጠቃለሌ በፊት፤ የብሔራዊ መግባባቱ የፖለቲካ ጥራታችን ይሳካ ዘንድ መፍትኼ የሚሹ ቁልፍ ጉዳዮችን ላስቀምጥ፡-
1. ያለ ሀገራዊ ስምምነት በዋናነት በአንድ ቡድን ሕልምና ፍላጎት (በተለይ የአንድ ቡድን ፍኖተ ካርታ (road map) የመመረቱ ጉዳይ ለውጡን አጣብቂኝ ውስጥ ማስገባቱን የማወቅ ጉዳይ፤
2. ለውጡን ለማምጣት በዋናነት የላቀ አስተዋጽኦ ያላቸው ኃይሎች (ለምሳሌ እንደ ኦሮሞ ቄሮ ዓይነቶቹ) ወደ ዳር የመገፋታቸው ጉዳይ፣
3. ለውጡን እየመራ ያለው ከራሱ ከኢህአዴግ የወጣ ቡድን ቢሆንም፤ በለውጡ ምንነት፤ ፍጥነት፣ ስፋትና ጥልቀት ላይ የተለያዩ የኢህአዴግ ክንፎች ስምምነት ማጣታቸውና በዚህም ምክንያት እያመጣ ያለው አደገኛ ሁኔታ፣
4. በሚጋጩ ሕልሞቻችን ምክንያት ላለፉት 50 ዓመታት፣ መፍትኼ ያላገኘንለት የመከፋፈል ፖለቲካችን (political polarization) ጉዳይ፤
5. ዴሞክራሲያዊ ለውጡ ለአብዛኛዉ የኢትዮጵያ ሕዝቦችና የፖለቲካ ሃይሎች ተቀባይነት ያለው፤ ሠላማዊና የተሳካ እንዲሆን የጋራ ፍኖተ ካርታ (road map) የመቀየስ አስፈላጊነት ጉዳይና፤ የተቀየሰዉን በጋራ ሥራ ላይ የማዋል ጉዳይ፤
6. ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ ማለት በእርግጥም በሕዝቦች ይሁንታ ላይ የተመሰረተ የፖለቲካ ጨዋታ መሆኑን የመረዳት ጉዳይ፤
7. ሀገራችን እዉነተኛ ዲሞክራሲያዊ የፌደራል ሥርዓት ያስፈልጋታል ስንል፤ ከሕልሞቻችን በሻገር በሕዝቦቻችን ፍላጎት ላይ የተመሰረተ የፖለቲካ ሥርዓት መሆኑን የማረጋገጥ ጉዳይ፤
8. ብሔራዊ መግባባቱ በተሻለ መንገድ የሚሳካው፤ በደቡብ አፍሪካና ኮሎምቢያ በመሳሰሉት
9. ሀገሮች እንዳየነው የፖለቲካ እስረኞችንና የጫካ አማፅያንን መጨመርን የማስፈለጉ ጉዳይ፤
10. የተሳካ ብሔራዊ እርቅን ለመምጣት ከሥልጣን በሻገር የምር የፖለቲካ ቁርጠኝነት (political will)
11. የማስፈለጉ ጉዳይ፤
12. ስለ ኢትዮጵያ አንድነት ያለን ግንዛቤ፣ ከፊታዉራሪ ሀብተጊዮርጊስ እይታ የሰፋና ለሀገሪቷ  ያለን ፍቅርም ገደብ የማድረጉ ጉዳይ ናቸዉ፡፡
በመደምደሚያዬም፤ እዚህ ያደረሰንን ያገራችንን ፖለቲካ ጉዞ ታሪክ ወደ ኋላ እያየሁ፤ የወደፊቱን የሀገራችንን ዕጣ ፈንታንም እያማተርኩ፣ ለጠቅላይ ሚኒስትሩም፣ ለሁላችንም የታሪክ የግርጌ ማስታወሻ ልተው:: በቅርቡ  ጠቅላይ ሚኒስትሩ #ኢትዮጵያ አትፈርስም፤ ኢትዮጵያን የሚያፈርሷት እኛን ቀድሞ ሲያፈርሱ ነው፤ ኢትዮጵያን ለማፍረስ አይፈቀድላቸውም; ሲሉ አዳምጫለሁ፡፡ ሀገርን ለማፍረስ የሚፈልጉ ሃይሎች መጀመሪያውኑ ፈቃድ ይጠይቃሉ፤ አይጠይቁም የሚለው ክርክር ውስጥ ሳልገባ፤ በጨዋ ቋንቋ ንግግራቸውን አልወደድኩላቸውም::
ንግግራቸውንም ተከትሎ የኢሳት ቴሌቪዥን የፖለቲካ ተንታኞች የሚታወቁ የአዛውንት ምሁርን በመጥቀስ፤ (ይህንኑ ምሁር፤ መንግስቱ ሀይለማርያምም ያውቃል ብለን ስለተሰሩ የንጉሱ ባለስልጣኖች ምክር ጠይቀነው፤# ጠመንጃዉ በእናንተ እጅ ነዉ፤ የምን ምክር ትጠይቁናላችሁ; ብሎኛል ማለቱን አንብቤያለሁ) ዶ/ር ዐቢይ ጥሩ ይዘዋል፤ ሕጉንም ሰይፉንም እየተጠቀሙ ነው ያሉት፤ የበለጠ ሥጋት ፈጥሮብኛል፡፡
እዚህ ላይ ጠቅላይ ሚኒስትሩን ጨምሮ ሁላችንም ደጋግመን ማሰብ ያለብን፣ ጨዋታው ከተበላሸ አብዛኛው ዓለምን በሰዓታት ውስጥ ወደ አመድነት የሚለውጥ ወይም ሕይወት አልባ ሊያደርግ የሚችል የኑክሊየር መሳርያ የታጠቀ፤ ነፍሷን ይማርና የሶቭየት ህብረት ሠራዊት፣ ዓይኑ እያየ አገራቸው መበተኗን ነው፡፡
የሀገራችንን ፖለቲካ በጋራ አስተካክለን ሁላችንንም በእኩልነት የምታስተናግድ ዴሞክራቲክ ኢትዮጵያን ለመፍጠር እግዚአብሔር ይርዳን እላለሁ።
(ለብሔራዊ መግባባት ውይይት የቀረበ ጥናት፤ ነሐሴ 2012)


  በህንድ ባለፈው ሐሙስ ብቻ ከ75 ሺ በላይ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ መያዛቸው ሪፖርት መደረጉንና ይህም በአለማችን ወረርሽኙ ከተቀሰቀሰበት ጊዜ አንስቶ በአንድ ቀን የተመዘገበው ከፍተኛ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር መሆኑ ተዘግቧል፡፡
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ስርጭት በአንዳንድ አገራት በተወሰነ ደረጃ የመቀነስ አዝማሚያ ቢያሳይም፣ በአብዛኞቹ አገራት በአንጻሩ በስፋት መሰራጨት መቀጠሉን የሚጠቁሙ መረጃዎች እየወጡ ሲሆን፣ ቫይረሱ እስካለፈው ሃሙስ አመሻሽ ድረስ 24.5 ሚሊዮን ያህል ሰዎችን ማጥቃቱን የወርልዶ ሜትር ድረገጽ መረጃ ያሳያል፡፡
ድረገጹ እንደሚለው፤ ቫይረሱ እስከተጠቀሰው ጊዜ ድረስ በመላው አለም ለሞት የዳረጋቸው ሰዎች ቁጥር ወደ 832 ሺህ የደረሰ ሲሆን፣ ያገገሙት ሰዎች ቁጥር ደግሞ ወደ 17 ሚሊዮን ተጠግቷል፡፡
6 ሚሊዮን ያህል ሰዎች በቫይረሱ የተጠቁባትና ወደ 184 ሺህ ሰዎች ለሞት የተዳረጉባት አሜሪካ፤ በተጠቂዎችና በሟቾች ቁጥር አሁንም ከአለማችን አገራት በቀዳሚነት የቀጠለች ሲሆን ብራዚል በ3.7 ሚሊዮን ተጠቂዎችና በ118 ሺህ ሟቾች፣ ህንድ በ3.4 ሚሊዮን ተጠቂዎችና 62 ሺህ ያህል ሟቾች እንደሚከተሉ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
ፈረንሳይ፣ ጣልያን፣ ስፔን፣ ስዊዘርላንድና ክሮሽያን ጨምሮ በተለያዩ የአውሮፓ አገሮች ኮሮና ቫይረስ እንደገና በስፋት መሰራጨት መጀመሩ የተነገረ ሲሆን፣ ወረርሽኙ በድጋሚ ሊያገረሽ እንደሚችል መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
የአለም የጤና ድርጅት፤ፍቱንነቱ የተረጋገጠ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ወይም መድሃኒት በሚገኝበት ጊዜ በእኩልነትና በሚዛናዊነት ለሁሉም አገራት እንዲዳረስ ለማድረግ በትኩረት እንደሚሰራ ከሰሞኑ አስታውቋል፡፡ የሩስያ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ታቲያና ጎሊኮቫ፤ አገራቸው በቅርቡ አገኘሁት ያለችውን አወዛጋቢውን የኮሮና ክትባት ስፑትኒክ 5 ለመግዛት 27 ያህል የአለማችን አገራት ፍላጎት ማሳየታቸውን እንደተናገሩ የተዘገበ ሲሆን፣ ከእነዚህ አገራት መካከልም ቤላሩስ፣ ብራዚል፣ ቬንዙዌላና ካዛኪስታን እንደሚገኙበት ተነግሯል፡፡
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ከሚያዝያ እስከ ሰኔ በነበሩት ወራት ክፉኛ የኢኮኖሚ ጉዳት ካደረሰባቸው አገራት መካከል እንግሊዝ በቀዳሚነት እንደምትቀመጥ የዘገበው ቢቢሲ፣ የአገሪቱ ኢኮኖሚ ዕድገት በተጠቀሰው ጊዜ በ20.4 በመቶ ያህል መቀነሱንና ስፔን በ18.5 በመቶ የዕድገት መቀነስ እንደምትከተል ጠቁሟል፡፡ በ7ቱ የአለማችን ሃያላን አገራት በሁለተኛው ሩብ አመት የተከሰተውን የአጠቃላይ የአገር ውስጥ ምርት ቅናሽ በተመለከተ ዘገባው ባወጣው መረጃም፣ በፈረንሳይ የ13.8 በመቶ፣ በጣሊያን የ12.4 በመቶ፣ በካናዳ የ12 በመቶ እንዲሁም በጀርመን የ9.7 በመቶ ቅናሽ መከሰቱን አስነብቧል፡፡  
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በአለማችን ቱሪዝም ላይ ከፍተኛ ጉዳት ማድረሱን እንደሚቀጥል ባለፈው ማክሰኞ ያስጠነቀቀው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት፣ በ2020 የፈረንጆች አመት የመጀመሪያዎቹ 5 ወራት በመላው አለም አገራትን የጎበኙ አለማቀፍ ቱሪስቶች ቁጥር ከግማሽ በላይ መቀነሱንና በቱሪዝም ኤክስፖርት የ320 ቢሊዮን ዶላር ገቢ መታጣቱን አስታውሷል፡፡ በመላው አለም ከቱሪዝሙ መስክ ጋር በቀጥታ ግንኙነት ባላቸው የስራ ዘርፎች ላይ የተሰማሩ 120 ሚሊዮን ያህል ሰዎች የስራ ዋስትና አደጋ ላይ እንደወደቀም የድርጅቱ ዋና ስራ አስፈጻሚ አንቶኒዮ ጉቴሬስ በሰጡት መግለጫ አስታውቀዋል፡፡
እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ በመላው አፍሪካ በኮሮና ቫይረስ የተጠቁ ሰዎች ቁጥር ከ1.2 ሚሊዮን በላይ መድረሱን የዘገበው ኦልአፍሪካን ኒውስ፣ በአህጉሪቱ በቫይረሱ ሳቢያ ለሞት የተዳረጉ ሰዎች ቁጥር ወደ 30 ሺህ እየተጠጋ እንደሚገኝና ያገገሙት ሰዎች ቁጥርም 950 ሺህ መድረሱን አመልክቷል፡፡ ከ615 ሺህ በላይ ሰዎች በቫይረሱ የተጠቁባትና ከ13ሺህ በላይ ሰዎችም ለሞት የተዳረጉባት ደቡብ አፍሪካ፤ በአህጉሩ በቫይረሱ ክፉኛ የተጎዳች ቀዳሚዋ አገር ስትሆን ግብጽ በ98 ሺህ፣ ሞሮኮ በ55 ሺህ ተጠቂዎች እንደሚከተሉ ተነግሯል፡፡
20 የአፍሪካ አገራት የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ለመግታት በሚል ድንበሮቻቸውን አሁንም ድረስ ሙሉ ለሙሉ ዘግተው እንደሚገኙ የአፍሪካ የበሽታ መከላከልና ቁጥጥር ማዕከል ባለፈው ረቡዕ ባወጣው መረጃ አስታውቋል፡፡


      ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ጨዋታ አዋቂ ሰው፣ ማእከላዊ ምርመራ ድርጅት እስር ቤት ይታሰራሉ። በእስረኞቹ ዘንድ የተለመደ የሻማ በመባል የሚታወቅ  አንድ ደንብ አለ፡፡ አዲስ የገባ እስረኛ ያለውን ገንዘብ ይሰጣል፤ የሚያውቀውን ቀልድ ያቀርባል፡፡ እኝህ ሽማግሌም ይሄንኑ ተጠየቁ፡፡ እሳቸው ጨዋታ አዋቂ ናችውና የሚሰጡት ቤተሰብ  ወይ ጓደኛ  ካመጣላቸው ገንዘብ መሆኑን ገልጠው፤ "ለጨዋታው ግን አንዴ ደብረማርቆስ ውስጥ የሆነውን ላጫውታችሁ"፤ ብለው ጀመሩ፡፡  
"ቅዳሜ ምሽት ሁለት ሴቶች ደጅ ውሃ ይወጡና ይመለሳሉ፡፡
አንደኛዋ፡- "በይ እንግዲህ ነገ እሁድ ጠዋት ቤተ ስኪያን እንገናኝ፤ አንቺ ከቀደምሽ አንቺ፣ እኔ ከቀደምኩ እኔ እዚያች ዘወትር  የምንቆምባት የሴቶች መቆምያ ጥግ ቆመን እናስቀድሳለን አደራ" ትላታለች፡፡ ሁለተኛዋም ጨመት ባለ ንግግር፤ "እስኪ እንግዲህ ወንዶቹ እንዴት እንዳሳደሩን አይተን ነዋ" አለች አሉ፡፡ ሽማግሌውም ቀጠሉና፤ "እንግዲህ እኛም እነዚህ አሳሪዎቻችን አንዴት አንዳሳደሩን እንይና የደነገጠ ዘመድም ሆነ ጓደኛ ነገ ከነገ ወዲያ ሲመጣልን፣ የሰጡኝን እሰጣችኋለሁ፤ ወፍራም ውሻ አለ ሲሉት ይሞታል እንደሚባለው፣ እንዲሁ ስታዩኝ ወፍራምና ደልዳላ በመሆኔ ያለኝ መስያችሁ ነው እንጂ አሁን ገንዘብ አልያዝኩም" አሉ፡፡
እስረኞቹም፤ "ለመሆኑ በምን ታሰሩ አባባ?" ሲሉ ጠየቁዋቸው፡፡
 አዛውንቱም፤ "አንድ አለቃዬ ከመንግስት መስሪያ ቤታችን ገንዘብ ዘርፎ ጠፋ፤ አንተም ተመሳጥረህ አስጠፍተኸው ይሆናል፤ሚስጥረኛው ልትሆን ትችላለህ ብለው አሰሩኝ እንጂ እስረኛ አይደለሁም"
"ታዲያ ምንድን ነዎት? ምንድን ነኝ ይላሉ?" አሉና እስረኞቹ ቢጠይቁዋቸው፣ ሽማግሌውም "እንዲያው ቀብድ ነኝ፤ እኔ ቀብድ ነኝ፤ እስረኛ አይደለሁም" አሉ ይባላል፡፡
*   *  *
እንግዲህ አያሌ  የመከራ ዘመን  ታልፏል፡፡ በሰው እጅ ያለ ሰው አበሳው ብዙ ነው፡፡ በራሱ አያዝም፡፡ አስተማማኝ የሆነ የራሱ ሕይወትም የለውም፡፡ ጥፋቱም ሆነ ልማቱ በሌሎች ፍቃደ ልቦና ላይ የተንተራሰ ነው፡፡ የሕዝብም ዕጣ ፈንታ ደግ  መንግስትንና ክፉ መንግስትን የተንተራሰ ነው፡፡ የመንግስትን ፍቃደ ልቦና ይፈልጋል፡፡ አንድ በሕዝብ የተመረጠ መንግስት ሃላፊነት፣ የዚህን እውነታ መሰረት ያደረገ ነው፡፡ ይህ አሌ የማይባል ሃቅ፣ በየዘመኑ አጋጥሞናል፤በሕዝብ ያልተመረጠ መንግስት ደግሞ በየጊዜው ጥርጣሬ የማየለየው፣ እምቢታና ለህዝብ አልታዘዝም ባይነት ነው ምሱ፡፡ ከትንኮሳ ከአሻጥር፣ ከተንኮል፣ ከሴራ፣ ከቅልበሳ፣ ከሽረባ፣ በጅምላ  መልኩ ከማያባራ አመጻ የማይለይ መንግስት ይሆናል አንደማለት ነው።  
ሌት ተቀን መልካም አስተዳደርንና ዲሞክራሲን አስተሳስረን መጓዝ፣ ለህዝባዊ ደህንነትና ለሃገር እድገት በብቃት መስራትን ይከስታል፡፡ በዚህ ላይ የጎረቤቶቻችንን አያያዝ በቅጡ ካወቅንበት፣ ከአነጋገር ይፈረዳል  ከአያያዝ ይቀደዳል የሚለውን ብሂል፣ እዳር አደረስነው ማለት ነው፡፡  እስከ ዛሬ ከንግግር ያላለፉ፣ የመጣ መንግስት ሁሉ አበክሮና ደጋግሞ አሸብርቆ የሚያወሳቸው፣ በወርቅ አልጋና በእርግብ ላባ የሚያስተኙን የሚመስሉ አያሌ ውብ ምኞቶች፣ ዕቅዶችና ሕልሞች አሉን፤ሆኖም ጉዳዩ የተግባራዊነት ጥያቄ ይሆንና በአብዛኛው መሬት የረገጠና ወሃ የቋጠረ  ፍሬ ነገር ሆኖ አናየውም፡፡ ረዥምና መራራ፣ ትእግስትን ፈታኝ የሆነን ለውጥ ማምጣት የሚቻለው አዎንታዊ ኃይልን እንዲያይል በማድረግና አሉታዊ ኃይል እንዲቀንስ በማድረግ ነው፡፡ ረብ ያለው ለውጥንና እድገትን ለመጎናፀፍ፣ የወጣቶችን ትጋት ማዳበር፣ የሴቶችን ተሳትፎ በስፋት ማበረታት፤ ተገቢውን ሰው በተገቢው ቦታ ላይ መመደብ፤ የሙያተኝነት ከበብ እንዲሉ፡፡  ክህሎትን መቀዳጀትንና ማቀዳጀት ዋናው ጉዳዮች ናቸው፡፡ ድህነትን ለመዋጋት ዋናው መሳርያ ከሚሆኑን ዕሴቶች አንዱ፤ ለሙያተኝነት ጥርጊያ ማመቻቸትና የሰው ኃይል አጠቃቀምን ስራዬ ብሎ ትኩረት መቸር ነው፡፡ ከመላላት ወደ መጠንከር በመጓዝ ነው ዕድገት ሊመጣ የሚችለው፡፡ በዲፕሎማሲ የታጀበ ዲሞክራሲ በማለምለምም ነው ዕድገት ሊመጣ የሚችለው፡፡
ገጣሚ ሐይሉ ገ/ ዮሐንስ፡-
"ነገሩ አልሆን ብሎ ሁኔታው ሲጠጥር
 ጠጣሩ እንዲላላ  የላላውን ወጥር " -- እንዲሉ፡፡

በርካቶች አዶኒስ በሚለው የብዕር ስሙ ነው የሚያውቁት፡፡ በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ተወዳጅ የነበረው ;ገመና; ተከታታይ የቴሌቪዥን ድራማ ደራሲ ነበር - አድነው ወንድይራድ፡፡ #መለከት; የተሰኘው ተከታታይ የቴሌቪዥን ድራማም ደራሲ ነበር፡፡
አዶኒስ በ1996 ዓ.ም  #የአና ማስታወሻ;ን በአዲስ አድማስ ጋዜጣ ላይ በየሳምንቱ ተርጉሞ በማቅረብም ከፍተኛ ተወዳጅነትን ያተረፈ ሲሆን  በኋላም በመጽሐፍ አሳትሞ ለተደራሲያን አቅርቦታል፡፡ ወደ ተውኔትም ተለውጦ ለመድረክ በቅቷል፡፡ በመቀጠልም የአዶልፍ ኤክማንን ታሪክ በአዲስ አድማስ እየተረጎመ ለአንባቢያን ሲያደርስ የቆየ ሲሆን በተመሳሳይ ይሄንንም በመጽሐፍ ማሳተሙ ይታወቃል፡፡
    
       
አዶኒስ ከነዚህ ሥራዎቹ በተጨማሪ የሕጻናት መዝሙሮችና የበርካታ ፊልሞች፤ እንዲሁም የሌሎች የኪነ ጥበብ ሥራዎች ደራሲና ተርጓሚ ነው።
ብዙ ጊዜ በሚዲያ የመቅረብና በአደባባይ የመታየት ፍላጎት ያልነበረው አዶኒስ፤ በሙያው አርክቴክት ሲሆን በዚህም መስክ የበርካታ ሕንፃዎችን ዲዛይን እንደሰራ ይነገርለታል።
አዶኒስ ባደረበት ህመም ህክምና ሲከታተል ቆይቶ ህይወቱ ማለፉ ነው የተነገረው፡፡ አዶኒስ ባለትዳርና የሁለት ልጆች አባት ነበር፡፡   
አዲስ አድማስ ጋዜጣ፤ በተወዳጁ ደራሲና ተርጓሚ አዱኒስ፣ ህልፈት የተሰማውን ጥልቅ ሃዘን እየገለጸ ለቤተሰቦቹ፣ ለወዳጆቹና ለአድናቂዎቹ መጽናናትን ይመኛል፡፡
***
በአዲስ አድማስ ጋዜጣ በየሳምንቱ #የአና ማስታወሻ; መግቢያ የነበረውን ጽሁፍ ለትውስታ ያህል እነሆ፡-
#የአና ማስታወሻ - አንዲት አይሁድ ልጃገረድ ከተደበቀችበት ጣሪያ ሥር ያሰማችው ሰብአዊ ዋይታ ብቻ አይደለም፡፡ የአና ማስታወሻ-እያንዳንዱ የ20ኛው ክፍለ ዘመን አዕምሮ ከየነበረበት የኑሮ ስርቻ ተወትፎ ሲያሰማው የነበረው ድምጽ አልባ ኡኡታ ነው፡፡ የአና ማስታወሻ - ሌሎች በፈጠሩበት አውላላ የሕይወት በረሃ መሃል ተጥሎ አቅጣጫው ጠፍቶት ብቻውን ይንቀዋለል ዘንድ የተገደደው የእያንዳንዱ የህይወት ስደተኛ የድረሱልኝ ዕሪታ ነው፡፡ የአና ማስታወሻ - ችምችም እያለ በመጣው የሕይወት ቁጥቋጦ ተውጦ በቁሙ እያለ መታየት የተሳነውና ዳግም ለመታየት ሰማይ እየቧጠጠ ያለው እያንዳንዱ የዘመናችን ሰው የሚያንቋርረው የጣዕር ኤሎሄ ነው፡፡;








Page 9 of 498