Administrator

Administrator

 ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ንጉሥ ሶስት ጠቢባን አማካሪዎቻቸውን ይጠሩና ጥያቄ ይጠይቋቸዋል።
መሠረታዊ ጥያቄው፡-
አንድ ሰፊ እልፍኝ ዘንድ ወሰዷቸውና፤
“በጣም በርካሽ ዋጋ የሚገዛ፣ ሆኖም ይህንን እልፍኝ ከአዳራሽ የሚሞላ ነገር አምጡልኝ” አሏቸው።
የመጀመሪያው ጠቢብ፤
“ንጉሥ ሆይ! ይህን እልፍኝ የሚሞላ አምጥቻለሁ”
ንጉሡም፤
“መልካም፣ አሳየና?” አሉና ጠየቁት።
ጠቢቡም ያንን እልፍኝ የሚሞላ ጥጥ አቀረበና እልፍኙን ሞልቶ ለማሳየት ሞከረ። ንጉሡ ነጥብ ይዘው ተቀምጠዋል። ቀጥለው ንጉሡ ሁለተኛውን ጠቢብ ጠሩና፤
“ያንተን መወዳደሪያ አቅርብልና?” አሉት።
ተወዳዳሪው ጠቢብም፤
“ንጉሥ ሆይ፤ እነዚህን ጆንያዎች አምጥቻለሁ” አለና በብዙ ጆንያዎች የተሞላ አሸዋ ይዞ ቀረበ። አሸዋው ግን ከነጆንያው ሙሉ ሆኖ ቀረበ እንጂ ብቻውን እንዲወጣ ሲደረግ እልፍኙን ሊሞላ አልቻለም።
በመጨረሻው ንጉሡ ሦስተኛውን ጠቢብ ጠሩና፤
“አንተስ እልፍኙን የሚሞላ ምን ነገር ታቀርብልናለህ?” ሲሉ ጠየቁት።
ጠቢቡም የሚያስገርም ጥበብ ይዞ ቀረበ።
ይኸውም አንዲት ሻማና ክብሪት ነው።
ክብሪቱ ተጫረ። ተለኮሰና ሻማው በራ። እልፍኙ በብርሃን ሞላ።
ሶስተኛው ጠቢብ አሸናፊ ሆኖ ሽልማቱን ተቀበለ።
ንጉሡም እንዲህ ያለ ጠቢብ ስለሰጣቸው አምላካቸውን አመሰገኑ።
*   *   *
በጥበበኞች የታደለች አገር ከአገሮች ሁሉ ለብልፅግና የቀረበች ናት። መታደሏን ግን ህዝቧ ካላወቀ እርባና ላለው ሥልጣኔ አትመቻችም። ለዚህ ኃላፊነት ወጣቷን፣ ሴቶቿን፣ ምሁራኗን፣ ሊቃውንቷን ማበረታታት፣ የዕድገት መንገዶቿን ሁሉ መጥረግ ዋና ትኩረቷ ሊሆን ይገባዋል። ይህን ለማድረግ ግን አስቀድሞ ህዝቧን በአካልም በመንፈስም ማዘጋጀት ዋና ጉዳይዋ መሆን አለበት። የልጆቿ ያዋቂዎቿና የአዛውንቶቿ ጤና፣ ትምህርት፣ መልካም አስተዳደር ሊጤን ይገባዋል። ሥልጣኔ የሚታይ እንጂ የማይበላ ፍሬ ሆኖ ከቆየ  ሰነባብቷል። የማይበላውን ፍሬ አብስሎ የሚበላ ፍሬ ለማድረግ ታታሪነት፣ ልዩ ጥረት፣ ወቅታዊነትና ወቅት አልባነት (Timeliness and Timelessness) ሊኖር ይገባል።
አንድም ደግሞ በዕቅድ ላይ የተመሰረተ የሥራና የኑሮ ሂደትን ሳይታክቱ በማበረታታት ዕድገትን የማጎልበትን ክህሎት ማፍካት የህዝባችን በመላ ልዩ ኩራት እንዲሆን መታገል ልዩ ዒላማና ዓላማ ይሆን ዘንድ ዐይናችንን ሙሉ በሙሉ ከፍተን መንገዳችንን በንቃት ፀዳል እናብራ።
በፀጋዬ ገ/መድህን (ሎሬት) ትርጓሜ የሼክስፒርን ማክቤዝ የመጨረሻ ሰዓት እንዲህ ብሎ እንዳቀረበው እንይ። ሁለቱንም የሎሬት ፀጋዬን የትርጉም ብቃትም ለማሳየት ስንል አቅርበነዋል።
“--Tomorrow and tomorrow and tomorrow
 creeps in this Pety  Pace to the last syllables
Of the recorded times
And all our yesterdays have lighted fools the way to dusty death.
Out! Out! Brief Candle,
life is but a walking shadow
 a poor player, that struts and frets
His our upon the stage and is heard no more.
It is a tale told by an idiot
 full of sound and fury signifying nothing!”
“የነገ ውሎ፣ የነገ ውሎ፣ የነገ ውሎ”
ከቀን ወደ ቀን ይሳባል፣ በዕድሜ ንፉግ ጀርባ ታዝሎ
ትላንትናም ከትላንት በስቲያም፣ ለጅሎች ጥርጊያ አሳምሮ
ዛሬ ፈጥሮ ነገ ቀብሮ
እፍ አንቺ ብርሃን ጨልሚ አንቺ የህይወት ጭላንጭል
 የምትንቀሳቀሺው ጥላ የሰው ህይወት የሰው ዕድል
እንደ አልባሌ ተዋናይ
ተታትሮ ተፍጨርጭሮ ተውተርትሮ መድረኩ ላይ
 ለብልጭታ ብቻ እሚታይ
ጅል የሞኞች ተረት ነሽ
ቋሚ ትርጉም የሌለብሽ።”
ኑሯችን ለብልጭታ ብቻ የምንኖረው መሆን የለበትም። ቋሚና ዘላቂ ትርጉም ያለው እንጂ፡፡ ያ እንዲሆን ደግሞ ሥር-ነቀል አካሄድ፣ ደርዝ ያለው ለውጥ እና ያልተሸራረፈ ጉዞን መራመድ ያስፈልጋል።
ሀገራችን የመሪና የተመሪ ስብጥርና ልኬት እንዲኖራት አስፈላጊ ከሆኑት ግብዓቶች አንዱ የበሰለና አስተዋይ መሪ ለመሆን የሚጣጣሩ ልጆች ማፍራትዋ ነው። ለመሪነት በሚጣጣሩ ጊዜ ተመሪነትን ማወቅ አይቀሬ ነውና! ለዚህም ነው “መልካም  ተመሪ ከመሆን መልካም መሪ ለመሆን ተጣጣር” የሚባለው።

   ጥቅምት 24 ቀን 2013 በትግራይ በተቀሰቀሰውና ላለፉት 10 ወራት በዘለቀው ጦርነት፣ እስካሁን በተለያዩ አለማቀፍ ተቋማት ጭምር በተረጋገጡ መረጃዎች፣ 2 ሺ ያህል ንጹኃን ዜጎች በህወኃት ሃይል ተገድለዋል፡፡
የአማራ ማንነት ጥያቄ ለዘመናት ሲነሳበት በነበረው ወልቃይት ጠገዴ በኩል በማይካድራ ከተማ ጥቅምት 30 ቀን 2013 ሳምሪ በተባለው ቡድን ተፈጽሟል በተባለው የጅምላ ጭፍጨፋ፣ ከ1 ሺህ 2 መቶ በላይ ሰዎች ስለመገደላቸው  የኢትዮጵያ ሠብአዊ መብት ኮሚሽን ሪፖርት ያቀረበ ሲሆን፤ በጉዳዩ ላይ ጥልቅ ጥናት ያደረገው ጎንደር ዩኒቨርሲቲ ደግሞ በተፈፀመው ዘር ተኮር የጅምላ ጥቃት 1600 ያህል ንጹኃን መገደላቸውን ይፋ አድርጓል፡፡
የፌደራል መንግስት የክረምት ጊዜ መሆኑን ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ አርሶ አደሩ ወደ እርሻ ተግባሩ እንዲገባ በማሰብ የተናጥል ተኩስ አቁም እርምጃ መውሰዱን ተከትሎ ደግሞ ህወኃት መቀሌና ሌሎች የትግራይ አካባቢዎችን በተቆጣጠረበት አጋጣሚ፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ ንጹኃንን “ከጊዜያዊ አስተዳደሩ ጋር አብራችኋል; በሚል እንደገደላቸው በትግራይ የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ድርጅቶች ካወጧቸው መግለጫዎች መገንዘብ ይቻላል፡፡ ከሌሎች ገለልተኛ ወይም በሰብአዊ መብት ጥበቃና ክትትል ላይ ከሚሰሩ ተቋማት ማረጋገጫ ባይገኝም፣ የትግራይ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ በመቀሌ ብቻ “ከጊዜያዊ አስተዳደሩ ጋር ወግናችኋል” በሚል በህወኃት የተገደሉት ሰዎች 53 ያህል መሆናቸውን በወቅቱ ባወጣው መግለጫ ጠቁሟል፡፡
የፌደራል መንግስት የተናጥል ተኩስ አቁም እርምጃን ወደ ጎን በማለት ጦርነቱን የቀጠለው በአሸባሪነት የተፈረጀው ህወኃት፤ በአፋር በኩል በከፈተው ጦርነት ደግሞ ጦርነቱን ሽሽት በአንድ ማዕከል በተጠለሉ 108 ያህል ህጻናትን ጨምሮ ከ240 በላይ ንፁሃን ላይ የጅምላ ግድያ መፈፀሙን አለማቀፍ ተቋማት ጭምር አረጋግጠዋል፡፡
የተባበሩት መንግስታት የህጻናት መርጃ ድርጅት (ዩኒሴፍ) በጉዳዩ ላይ ባወጣው መግለጫው፤ ግድያው እጅግ አሳዛኝና ሌሎች ተመሳሳይ ጥቃቶች ሊፈፀሙ እንደሚችሉም አመላካች መሆኑን አስገንዝቧል፡፡
መረጃዎች እንደሚያመለክቱት፤ በአጠቃላይ ህወኃት በራሱ መንገድ በጀመረው ጦርነት ባለፉት 10 ወራት ጊዜ ውስጥ ብቻ ከ2 ሺህ በላይ የንጹኃን ህይወት ጠፍቷል።
ከዚያ ቀደም  የፌደራል መንግስት የአስቸኳይ ጊዜ ማጣሪያ መረጃ ማዕከል ባወጣው ሪፖርት፤ በምዕራብ ወለጋና በሌሎች አካባቢዎች በህወኃት አቀነባባሪነት 1500 ያህል ዜጎች በሁለት ዓመት ጊዜ ውስጥ መገደላቸውን ይፋ ማድረጉም አይዘነጋም፡፡
በአሸባሪነት የተፈረጀው ህወኃት እነዚህን ሁሉ ድርጊቶች መፈጸሙን የሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶችና አለማቀፍ ተቋማት በየጊዜው ይፋ እያደረጉ ቢሆንም፣ አሁን ባለው ጦርነት የህወኃትን በደል አይቶ እንዳላየ በማለፍ ምዕራባውያን የጦርነቱን ሁሉ ሃጢያት በፌደራል መንግስቱ ላይ በማድረግ ላይ ይገኛሉ። የፌደራል መንግስቱም እውነታውን በተደጋጋሚ እያስረዳ ቢሆንም፣ እስካሁን ምዕራባውያን ሃገራት ጆሮ የሰጡት አይመስሉም።
በህወኃት ተንኳሽነት በተቀሰቀሰውና 10 ወራት ባስቆጠረው የትግራይ ጦርነት፣ የተባበሩት መንግስታት የሰብአዊ ድጋፍ ማስተባበሪያ ይፋ ባደረገው ወቅታዊ መረጃው፤ በትግራይ ብቻ 2 ሚሊዮን ያህል ሰዎች ከቀያቸው ተፈናቅለው ለእርዳታ ተዳርገዋል፤ ከ68 ሺህ የሚልቁት ደግሞ ድንበር አቋርጠው ወደ ሱዳን ተሰደዋል፡፡
በአጠቃላይ በህወኃት ቆስቋሽነት በተጀመረው ጦርነት፣ የትግራይ ህዝብ በእጅጉ ተጎሳቁላል። 5.2 ሚሊዮን ገደማ ህዝብ በቀጥታ የሰው እጅ ጠባቂ እንዲሆን ተፈርዶበታል፡፡ አሁንም አርሶ አደሮች ተረጋግተው የእርሻ ተግባራቸውን እንዳያከናውኑ ጦርነቱ እንቅፋት ሆኖባቸዋል፡፡ በርካቶቹ አርሶ አደሮችና የአርሶ አደር ልጆች ቀጥተኛ የጦርነቱ ተሳታፊ መሆናቸውን ምርኮኞች ከሚሰጡት ቃል መረዳት ይቻላል፡፡
በትግራይ በአሁኑ ወቅት ወደ ትምህርት ቤት የሚላክ ህፃን የለም፡፡ ት/ቤቶች ተዘግተዋል፣ ዩኒቨርሲቲዎች ተከርችመዋል። የትግራይ አዲስ ትውልድ እንደሌሎች ኢትዮጵያውያን ራሱን በእውቀት እንዳያበቃ የተፈረደበት ይመስላል፡፡ በዚህ ትርጉም አልባ ጦርነት የትግራይ ህጻናትና ታዳጊዎች ተስፋ መክኗል፡፡ የትውልዱ ስነ ልቦና እንዲላሽቅ ተደርጓል።
የዚህ ጦርነት ዳፋ በትግራይ ብቻ አያበቃም፡፡ እንደ ሃገር በኢኮኖሚው ላይ  እያሳደረ ያለው ተጽዕኖም ቀላል አይደለም። መንግስት በ8 ወራት ጊዜ  ውስጥ የጦርነት ወጪውን ሳይጨምር በሰብአዊ ድጋፍና ትግራይን መልሶ ለመገንባት ብቻ ከ100 ቢሊዮን ብር በላይ ፈሰስ ማድረጉን መግለፁ አይዘነጋም፡፡
መንግስት የተናጥል ተኩስ አቁም ባደረገበት ሁኔታ ጦርነቱን የቀጠለው ህወኃት፤ በአፋርና አማራ ክልል አካባቢዎች በፈጸመው ወረራም  በመቶ ሺዎች ተፈናቅለዋል፡፡ እንደ ክልል መንግስታቱ ሪፖርት ከሆነ፤ በአፋር ከ3 መቶ ሺህ በላይ ዜጎች የህወኃትን ጥቃት ሽሽት ሲፈናቀሉ፤ በአማራ ክልል በተመሳሳይ ከ250 ሺህ በላይ የሚሆኑ ተፈናቅለዋል፡፡
ትግራይን ጨምሮ በአሸባሪነት የተፈረጀው ህወኃት ተቆጣጥሯቸዋል በተባሉ አካባቢዎች ያሉ ነዋሪዎች የመብራት፣ የስልክና ሌሎች መሰረተ ልማቶች እንደ ልብ እየተሟላላቸው አለመሆኑም የበርካቶችን ህይወት አናግቷል፤ የሚሊዮኖችን ተስፋ ነጥቋል፡፡
ህወኃት እንደ አዲስ ጦርነት ከፍቶ በተቆጣጠራቸው የራያና የሰሜን ወሎ አካባቢዎች ዜጎች ቀለብ አስፈጭተው እንዳይበሉ እንኳን የኤሌክትሪክ ሃይል አለመኖሩ እንቅፋት እንደሆነባቸውና በርካቶች ለከፋ ችግር መዳረጋቸውን ከየአካባቢዎቹ የሚወጡ መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ ህወኃት ሁሉንም ነገር ለጦርነት በሚል አባዜው፣ ከገበሬው ጎሮሮ እየነጠቀ ጦሩንም እያጠናከረበት እንደሆነ ይነገራል፡፡
መንግስት እንኳን ይፋ ባደረገው መረጃ፤ በ8 ወራት ውስጥ 100 ቢሊዮን ብር ወጪ ከማድረጉ ባለፈ፣ የተናጥል ተኩስ አቁሙን ከማድረጉ በፊት 4 መቶ ሺህ ኩንታል የእርዳታ እህል፣ 2.5 ሚሊዮን ሊትር ነዳጅ፣ 536 ሺህ 979 ኩንታል ማዳበሪያ፣ 37 ሺህ 599 ኩንታል ምርጥ ዘር ለህዝቡ ደህንነት ሲባል አስቀምጦ መውጣቱን ይፋ አድርጓል፡፡ በተጨማሪም 1079 ሜትሪክ ቶን ምግብ፣664 ቶን ምግብ ነክ ያልሆኑ ቁሳቁሶች፣ 47 ሺህ 740 ሊትር ነዳጅ በአለማቀፍ ተቋማት በኩል  ከተኩስ አቁሙ በኋላ እንዲገባ ተደርጓል፡፡
እነዚህ ሁሉ ለህዝቡ የቀረቡ የነፍስ ማቆያ ግብአቶች አሁን ላይ ለምን አላማ እየዋሉ ነው? የእርዳታ እህል በረሃብ አደጋ ላይ ላለው የትግራይ ህዝብ በትክክል እየደረሰ ነው? በክልሉ የሰብአዊ መብት አያያዝ በምን ሁኔታ ላይ ይገኛል? ለዚህ ሁሉ ምላሽ የሚገኘው ጦርነቱ ሲቆም ብቻ ነው፡፡
ይህ ፈርጀ ብዙ የሰብአዊ ውድመት እያደረሰ የሚገኘው ጦርነት መቼ እንደሚቋጭ ደግሞ ለጊዜው ማንም የሚያውቅ አይመስልም፡፡



                                             አድማስ ትውስታ

 ጥጋዊ፣ ጽንፋዊው፣ ዋልታዊ
በማህበራዊነትና በሉአላዊው ግለሰብ (Sovereign self) መካከል ሁልጊዜ ውጥረት አለ። “እኔ” ያለ “እኛ” ትንፋሽ ሲያጥረው፣ “እኛ”ም “እኔ” ከሌለ ህልውናም የለውም። ተፈላላጊም ናቸው፣ ተጠፋፊም ናቸው። “እኛ” “እኔ”ን ውጦ አይጠረቃም፣ “እኔ”ም የ “እኛ” ፍላጎቱ አያቆምም። ባጭሩ ማህበራዊነት ያለ ግለሰብ፣ ግለሰብም ያለ ማህበራዊነት ሊኖሩ አይችሉም። ይሁን እንጂ ማህበራዊነትን የጠላ ግለሰብም ሆነ ግለሰብነትን ያጠፋ ማሕበረሰብ፣ አንዱ የተናጠል፣ ሌላውም የስብስብ ስነ ልቡና ቀውስ ይገጥማቸዋል። ከእነዚህ የቀውስ ምልክቶች አንዱና ግጭት ፈጣሪ ወይም የተፈጠረን ግጭት አሻቃቢ የሆነው “የቡድን ኅሊና” ግሩፕ ቲንክ ነው።
ትርጓሜው፦ “የቡድን ኅሊና ማለት ግለሰቦች በቅጡ ድብልቅ ያለ ቡድን ውስጥ ጭልጥ ብለው ሲቀላቀሉ፣ አንድ ድምጽ ለመሆን ሲባል አዙሮ ማሰብንና እውነታን ወግድ የሚልና አማራጭን የማያይ፣ “ይሆንን?” ተብሎ ያልተጠየቀ ተግባር የሚመራው አስተሳሰብ ነው።” ድንገት ማሰብ ከቻለም የሚያስበው ከእኩይ ድርጊቱ በኋላ ነው።
ክፋቱ የአንድ ዘመን ወቅት ሆኖ አለማለፉ ነው። በእኩያን የግብ መምቻ የተመረጡ ትርክቶች (Selected victims’ narrative) እየተመራ ከትውልድ ትውልድ የሚተላለፍ የስብስብ ኅሊና (collective mindset) ባህል ይሆናል። በእውቀትና በኢኮኖሚ ድሆች በሆኑ አገሮች ለሰንሰለታማ ቍርቍስ ምክንያት ሆኖ የዘለቀ ቢሆንም በአጠቃላይ እውቀትና ብልጽግናም አይቸግራቸውም የምንላቸውን ምእራባውያንን የማይምር፣ የሰው ልጅ የተቻችሎ ኑሮ ጸር ነው።
አንድ ቡድን የሚከተሉት ስምንት ምልክቶች ካሉት የቡድን ኅሊና (Groupthink)   እያዳበረ ነው ማለት ይቻላል።
ስምንት ባሕሪያት አሉት፡-
ህልማዊ አይበገሬነት - Illusions of Invulnerability:
ሊደረግ አይችልም ተብሎ የሚታሰብን ተግባር ለማድረግ የሚያነሳሳ፣ ከልክ ያለፈ፣ የድላዊነት ስሜት የሚመራው ህልማዊ አይበገሬነት አለው።
ለማስጠንቀቂያዎች ምክንያት መስጠት Rationalization of Warnings:
ቡድኑ አለኝ የሚለውን ምግባር ልክነት የማይጠይቅ ስለሆነ የቡድኑ ውሳኔ በተግባር ለሚያስከትለው የሞራል እኩይ ውጤት ደንታ የለውም። “ከዚህም በፊት እንዲህ ተብሏል፣ ያኔም አሁንም ልክ” ብሎ ያልፋል።
ቸልተኛነት Complacency:
እንደ ቡድን ማስጠንቀቂያዎችን ዋጋ ያሳጣቸዋል። ቡድኑ የውሳኔውን አሉታዊ ውጤቶች ችላ ይላል።….
ባላጋራን የክፉ ተመሳስሎት ገጽታ መስጠት Stereotyping:
የጠላት ተብዬ መሪዎችን የክፉ ተመሳስሎት ገጽታ (Stereotype) እያበጁለት፣ እያሰየጠኑ (Demoniz) ወይም እያናናቁና እንደ ጅል እየቆጠሩ፣ የቡድኑ ሐሳብ አደናቃፊ እንደሆኑ እንዲታዩ ያደርጋሉ፤ እንዲህም በማድረግ ለሶስተኛ ወገን መካከለኛነት አስቸጋሪ ይሆናሉ።
የታማኝነት ተጽእኖ - Loyalty Pressure:
ውልፊት የሚል የቡድን አባልም ካለ ቀጥተኛ ተጽእኖ ይገጥመዋል፣ እያደርም ቡድኑ ይህንን ዓይነቱን አባል እንደ ከሀዲ እንዲቆጥረው ይደረጋል።
ራስን መገደብ/መቆጣጠር Self-Censorship:
ግለሰቦች ከቡድኑ የጋራ ስምምነት እንዳይወጡ ራሳቸውን ይቆጣጠራሉ። … ከቡድኑ የተለየ ማስተዋል እንዳላቸው ቢያውቁም ግለሰቦች ይህንን በመግለጥ መሳለቂያ ላለመሆን ራሳቸውን ያግታሉ።
ቡድኑ አንድ ድምጽ ያለው እንደሆነ የሚያስብ ቅዠት አለው Illusion of Unanimity:
የቡድን ኅሊና፣ ቡድኑ አንድ ድምጽ ያለው እንደሆነ የሚያስብ ቅዠት አለው። ይኽም በከፊል ግለሰቦች ለቡድኑ ያላቸውን ታማኝነት የሚያሳዩበት ሲሆን ከራስ ቍጥጥርም የሚመነጭ ስለሆነ ተቃውሞ የሌለበት ዝምታ ሁሉ ስምምነት እንደሆነ ያስባሉ።
የቡድን ኅሊና ጠባቂዎች Mind-guards:
ራሳቸውን የሾሙ የቡድኑን ኅሊና ጠባቂዎችም አሏቸው። እነዚህ ጠባቂዎችም ቡድኑ ከያዘው አቋም ከውጪም ሆነ ከውስጥ የሚመነጭን ይከላከላሉ።
ቡድኑ ተከታይ ነው እንጂ ሀሳብ አፍላቂ አይደለም፣ የተጫነ ነው። አንድ ወይንም ጥቂት መሪ እንዳዘዘው ይጓዛል፣ መነሻቸው አንድ ዓይነት ማህበራዊ ወይም ርእዮተ ዓለማዊ መነሻ መሆኑ ብቻ በቂ ነው፣ ጎሳም፣ ሃይማኖትም፣ የፖለቲካ ርእዮትም ሊሆን ይችላል። አንድ ቡድን አጋጥሞኛል ለሚለው ቀውስ ፈጣን ምላሽ መስጠት አለብኝ ብሎ ሲያምን፣ በዚህ እምነት ጥላ ሥር የሚሰባሰቡ ሁሉ መጀመሪያ የሚያጡት በእርጋታ የሚገኘውን ትክክለኛ የአስተሳሰብ ደረጃ ነው።
እንዴት ይፈጠራል? እንዴትስ ለግጭት ሽቅበት ምክንያት ይሆናል?
ተጠቅተናል ብሎ በቡድን የሚያስብ አንድ ጎራ ፍርሃት፣ ጭንቀትና ቁጣ ስላለበት ፈጣኑ ተግባር አጥቂ ተብዬውን መጉዳት ነው። ለዚህ ምክንያት በመሆን ወይም ከዚህ ተግባር በኋላ ደግሞ ሃፍረትና ውርደት የተባሉ የዝቅታ ስሜቶች ስለሚኖሩ በቀል የሚል ተግባር ይከተላል፣ ይህ ደግሞ አዳዲስ ማሕበራዊ ግጭቶችን ይፈጥራል፣ ወይም የተፈጠረ ግጭትን እንዲያሻቅብ ያደርጋል። ትንንሽ ቡድኖች፣ ተቋሞች፣ ወይም አገሮች፣ በጣም ተፎካካሪ የሆነ ግጭት ውስጥ ሲገቡ ከግጭቱ በፊት ከነበራቸው ሁኔታ በእጅጉ በብዙ ነገር በፍጥነት ይቀየራሉ፣ ይኽም ቅያሬአቸው ለግጭት ማሻቀብ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያደርጋል።
ጥጋዊ፣ ጽንፋዊው፣ ዋልታዊ ይሆናል፦ ውይይቶቻቸውና የቡድኑ አባላት በግንዛቤአቸውም ሆነ በባህሪያቸው ያከረሩና ጠላት ተኮር ይሆናሉ፦ አንድ ርእሰ ጉዳይ በቡድኑ መካከል ሲወሳ አባላት ቀድሞ ከነበራቸው ግንዛቤ የበለጠ የጠነከሩ ይሆናሉ፤ ከቡድናቸው ያልተቃረነ ተጨማሪ ማጠናከሪያ ያገኛሉ፤ እያንዳንዱም የሚያደርገው አስተዋጽኦ ቡድኑን የበለጠ የሚያከር እንዲሆን በማድረግ የቡድኑ አጠናካሪ በመሆን ተቀባይነት ማግኘት ይፈልጋል። ጥላቻና አለመተማመንም ወደዚያኛው ጎራ ይወረወራል።
ደንብ ይፈጥራል፦ ውዝግቡን በሚመለከት የቡድኑ ግንዛቤ በአብዛኛው አባላት አንድ ዓይነትነት ያለው ልማዳዊ ይሆናል። ወደ ሌላው ያለው አመለካከት አሉታዊ ግንዛቤ ያለው፣ የሌሎችን ጉዳት እንደ ትርፍ የሚቆጥርና (ዜሮ ሰም) እነዚህም ነገሮች በተፈጸሙ መጠን የጥንካሬና የድለኝነት መረጋጋት ስሜት የሚኖረው አስተሳሰብ ነው፣ እንዲህ ዓይነቱም ልማድ (ኖርም) የተፈጠረን ግጭት አሻቃቢ ይሆናል።
የማጥፊያ ግቦችን ያዳብራል፦ በግጭት ጊዜ ሌሎችን ማሸነፍ ወይንም ማጥፋት ቡድናዊ ተግባር ይሆናል። ይህ ተግባር ዑደታዊ ስለሆነ ያለፈ የቡድኑ ልምድ ይኸው ከሆነ፣ አሁንም ግጭት ሲፈጠር እዚያው ማሸነፍና ወይም ማጥፋት ዑደት ውስጥ ይገባል። ይህ የቡድን ኅሊና የሚመራው ተግባር ቢያስፈልግ ከራሱ ውስጥ ንኡስ ቡድን በመፍጠር በግድ አሸናፊ ቡድን ይፈጥራል። የተፈጠረውን ግጭት ማሻቀብም በራሱ እንደ ድል ይቆጠራል።
የተመሳስሎት ግንባር ይፈጥራል፦ ይህ ግንባር ነክ ገጽታ አባል ማራኪ ነው። የተመሳሰለ ቡድን ከተሰባጠረ ቡድን የሚለየው ሌላውን ቡድን እንደ ተፎካካሪ ሳይሆን፣ እንደ ተቃዋሚ ስለሚቆጥር ትግሉ “ሁሉ” ዐመጻዊና አድማዊ ነው።
መለዮ ባይለብስም ይህ የቡድን ኅሊና ራሱን በወታደራዊ ገጽታ ያደራጃል መደበኛ የሆኑና ተቀባይነት ያላቸው ግጭቶች ልዩ ልዩ ረብሻ አልባ ወደ ግብ መድረሻ መንገዶች ሲጠቀሙ የቡድን ኅሊና ያሰባሰበው ቡድን ያመነው ትራኬ፣ ከሃይማኖት ስለሚጠነክር ተአማኒ መሪ ተብሎ የሚሰየመው ከዲፕሎማሲ ክህሎትና ዝንባሌ ይልቅ ወታደራዊ ተክለ ማንነት ያለው ነው። 
ዓላማው መግባባት ያልሆነ ተቋማዊ አደረጃጀት ይደራጃል አንደኛ፣ የእንቅስቃሴው ተነሳስቶት ማሸነፍና ማሸነፍ ብቻ ነው። ሁለተኛ፣ ብዙ መሪዎቹ “ረጅም ጊዜ” ባላጋራ ተብየውን ተገዳድሮ ለመጣል ሲጠባበቁ የነበሩ ናቸው። 
የቡድን ኅሊና ስህተት ብቻ ሳይሆን ክፉም ነው የቡድን ኅሊና የማያጠፋው የለም፣ የተፈጠረው ሊያጠፉኝ ነው ከሚል ስጋት በመሆኑ ቀድሞ ማጥፋት ግቡ ነው። ጓደኝነት ትዳር ቤተሰብ፣ ቤተ እምነትንና አገርን የሚፈታ ነው። የራሳችን ኅሊና አብሮን ተፈጥሮ፣ ሳንኖርበት ዳኝነት ሳንሰጥበት፣ በጭፍልቅ ኖረን እንድንሞት የሚያደርገን፣ ያለ ዐዋጅ የተለቀቀብን ኮሚኒስት ነው፣ ይሆንን ብለን እንዳንጠይቅ፣ ነው የተባልነውን ሁሉ ይዘን እንድንንጋጋ የሚያደርገን፣ እኛው የሰጠነው እልፍ እግሮች ያለው የመዋጮ አንድ ጭንቅላት ነው። የቡድን ኅሊና ተንኮለኞች የሚፈጥሩት፣ ያልተፈጠረ ዓለም ወይም የተጋነነ ዓለም ውስጥ ገብተን፣ በህገ አራዊት እንድንኖር የሚያደርገን፣ የሕልም ዓለም ነው። ድንገት ስንባንን ያጠፋነው ጥፋት ሲታወሰን ቀጥሎ ያለውን የነቃውን ኑሯችንን ሲበጠብጠው ይኖራል።
እንዲህ ዓይነት ቡድኖች፣ የተግባሮቻቸው ገጽታ በራሱ እና በራሱ ብቻ ሲታይ ቅን ስለሚመስል ለወቀሳም ለሙገሳም አስቸጋሪ ነው፣ ከዚህም በተጨማሪ በየክስተቱ የሚሰለፉት ሰዎች በትምህርት ዘለቅነት፣ በነባርነት ወይም እንደ ገንዘብና ሥልጣን ባሉ በተመሳሳይ ማሕበራዊ እሴቶች የሚታወቁ ግለሰቦች በመሆናቸው በየአካባቢው በሚፈጠረው ችግር የፈጥኖ ደራሽ ጣልቃ ገብነታቸው ወዲያው ተቀባይነት ማግኘት ይችላል፣ የተጽእኖ አቅማቸው ግን እንደ የአካባቢው ይለያያል። አንዳንድ አካባቢዎች ትሥሥራቸው ጠንካራ ስለሆነ በቀላሉ አይደፈሩም። በግራም ሆነ በቀኝ ወደውም ሆነ ሳይወዱ፣ አስበውበትም ሆነ ሳያስቡ ግን በውጤቱ ተግባራቸው በአብዛኛው አፍራሽ ነው፣  አሰራራቸው ጀምስቦንዳዊ ነው  በድንገት ከፓራሹት እንደሚወርድ ይወርዳሉ፣ ባጭር ጊዜ ተደራጅተው የሚፈጽሙትን ፈጽመው ወደ ቀዬአቸው ይመለሳሉ፤ እንዲህ ዓይነት ኃይል ለመሆን የሚያስፈልጉ አብይ መስፈሪያዎች የሚከተሉት ናቸው፦
የተጨቋኝ/ተገፋሁ ባይ ትራኬ (Appealing narrative of the “oppressed”) እውነቱና ውሸቱ፣ የተደባለቀ ነው የጨቋኝ ተብየው ስሱ ጎን (Vulnerability of the so called “oppressor”) ይህ የድል ተስፋ ማርኬቲንግ ማግኛ ነው።
የዘመቻ ፊት አውራሪዎች (Vanguards for a campaign) በምግባራቸው ግብ እንጂ መርህ ጠያቂ ያልሆኑ አስተባባሪዎች (Pragmatic and goal oriented individual coordinators) ኃይል፣ ሥልጣን፣ ታዋቂነት፣ ተጽእኖ ፈጣሪነትን የተጠሙ አንደበተ ርቱአንና ደፋር ተግታጊዎች (Power mongers, cheap popularity seekers,…) እነዚህ ራሳቸውን ሰውረው ሊቀላቀሉ ይችላሉ።
ጥቂት የዋሃን አጃቢዎች “መናጆዎች” (Few innocent crowed) ሌሎች ፍጆታዎችና የግለሰብ ዓይነቶች እንደ አስፈላጊነቱና በየደረጃው ጥቅም ላይ ይውላሉ፣ ዘመቻው ይዘመታል፤ የተፈለገው ግብ ዘንድ ይደረሳል:: ከዚያ በኋላ በሚኖሩ እንቅስቃሴዎች “ተመልካች አለ”፣ “ተሳስተን ሊሆን ይችላል”፣ “የምንሰራው ስራ የረጅም ጊዜ ችግር ይፈጥራል”፣ “ተዉ የሚሉንን ሰዎች እንስማ” እና የመሳሰሉት አስተሳሰቦች የሌሉበት “ቡልዶዘራዊ” አካሔድ መሔድ ነው።
በውጤቱም ዚሮ ሰም (Zero-sum)  ድምዳሜ ላይ ይደረሳል። ዋናው ቁም ነገር የግጭት ባለ ድርሻዎች በማንኛውም የድርድር መንገዶች አለመስማማት ላይ ሲደርሱ “አልቦ ግብ ድርድር”  ላይ ለመቆም ይወስናሉ (አልቦ ማለት ዜሮ ማለት ነው)። በዚህም ቡድኖች በሙሉ ይከስራሉ፣ ይሁን  እንጂ አንደኛው ወገን የሚጠቀመው፣ ከሌላው ወገን በሚቀነሰው ነገር ነው፣ ባጭሩ “ጥቅሜ ያለው ጉዳትህ ውስጥ ነው” ማለት ነው፣ ወይም “ጉዳትህ ጥቅሜ  ነው” እና “ኪሳራህ ትርፌ ነው” የሚል የግጭቱ ባለድርሻዎች አይቀሬ ጉዳት ላይ ያተኮረ የግጭት መፍትሄ ነው። እንዲህ በመሆኑ የግጭት ባለድርሻ አረጋግጦ መሔድ የሚፈልገው ጥቅሙ የሚመሰረተው በሌላኛው ወገን ጉዳት ላይ መሆኑን ነው። በፖለቲካውና በንግዱ ዓለም ይህንን ምርጫ ለመምረጥ የሚገደዱበት ጊዜ አለ። ማህበራዊ ኑሮን ግን ያንኮታኩታል።
ጥቂት እንደ መፍትሄ
የ“ባላጋራን” አመለካከት ለመረዳት መመርመር። ትክክልም ሆኖ የተገኘ ያልተመለሰ ጥያቄ ካለ መመለስ። በዚህም ሒደት ውስጥ እውቅና ሊሰጣቸው የሚገባቸው በደሎች ካሉ እውቅና መስጠት
ገንቢና የተሻለ የግጭት መንገዶችን መፍጠር - ሶስተኛ ወገን መካከለኛነትን በባህላዊና በዘመናዊ መንገድም መፈጸም
የቡድን ኅሊናን የሚመሩ ሰዎችን ተጽእኖ ከመጀመሪያው መቅጨት - የቡድን ኅሊና ውጤት የሆኑ ተግባራትን በፍጥነትና በግልጽ ዋጋ እንደሚያስከፍሉ ማሳየት
ትክክለኛና ሊረጋገጡ የሚችሉ መረጃዎችን መስጠት። የማሕበራዊ ድረ-ገጾችንና የመገናኛ ብዙኃን አውታሮችን በመጠቀም ግለሰቦች ከቡድን ኅሊና ወደ ነጻ ራስ ገዝ ወይም በስምምነትና በውይይት በዳበረ የጋራ ሀሳብ እንዲያምኑ ማድረግ፣ ሆን ብሎ ሰው በመመደብ የተሳሳቱ ትራኬዎችን በጭብጦች እንዲፈተኑ በመጋበዝ የቡድን አባላት ወደ አስተውሎት የሚመጡበትን መንገድ ማመቻቸት።
የቡድን ኅሊና ወደ መዋቅራዊ ረብሻ/አመጽ/ (Structural violence) እንዳይሸጋገር የአገር ሰራዊትን፣ ፖለቲካውንና የኢኮኖሚውን መዋቅር የተሰባጠረ ቡድንን የሚያስተናግድ የሚሆንበትን ፖሊሲዎች መቅረጽ።
መካከለኛ የሆነን ቡድን ማብዛት፣ እንዲኖርም ጥረት ማድረግ፣ “ወይ ከኛ ጋር ነህ አለዚያ ተቃዋሚያችን ነህ” ከሚል አሰልቺ ሰንሰለት ተፈትቶ ሌሎችን መፍታት።


  ከሰሞኑ በጊኒ የተገኘውና አንድ ሰው ለሞት የዳረገው ማርበርግ የተሰኘ ኢቦላ መሰል አደገኛ ቫይረስ በስፋት በመሰራጨትና በወረርሽኝ መልክ በመከሰት ብዙዎችን ሊገድል ይችላል የሚል ከፍተኛ ስጋት መፍጠሩንና የአለም የጤና ድርጅት ቫይረሱን በቁጥጥር ስር ለማዋል የተጀመረውን ጥረት ለመደገፍ ወደ አገሪቱ መጓዛቸውን አፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡፡
እስካሁን ድረስ ምንም አይነት ክትባትም ሆነ ፈዋሽ መድሃኒት እንደሌለውና ከኢቦላ ቫይረስ ጋር ተመሳሳይነት እንዳለው የተነገረለት ማርበርግ ቫይረስ፣ ከሁለት ሳምንታት በፊት በአገሪቱ ለመጀመሪያ ጊዜ ተከስቶ ለሞት ከዳረገው ሰው ጋር ንክኪ አላቸው የተባሉ አራት ሰዎች በለይቶ ማቆያ ውስጥ እንዲገቡ መደረጉን ዘገባው ጠቁሟል፡፡
የመግደል አቅሙ እስከ 88 በመቶ ይደርሳል የተባለው ይህ አደገኛ ቫይረስ ከፍተኛ ትኩሳት፣ ራስ ምታት፣ ድካምና በአይንና በጆሮ በኩል የሚፈስስ ደምን ጨምሮ የተለያዩ ምልክቶች እንዳሉት የተነገረ ሲሆን፣ በንክኪ የሚተላለፈው ቫይረሱ ከዚህ በፊትም በአንጎላ፣ ኮንጎ፣ ኬንያ፣ ደቡብ አፍሪካና ኡጋንዳ ቢከሰትም በምዕራብ አፍሪካ አገራት ሲከሰት ግን ይህ የመጀመሪያው መሆኑንም አስታውሷል፡፡
በሌላ የጤና ዜና ደግሞ፣  እስካለፈው ረቡዕ ድረስ በመላው አፍሪካ የኮሮና ክትባት የወሰዱ ሰዎች ከ51 ሚሊዮን ማለፉንና በቫይረሱ የተጠቁ ሰዎች ቁጥርም ከ7 ሚሊዮን በላይ መድረሱን የዘገበው ኦልአፍሪካን ኒውስ፣ የሟቾች ቁጥር ወደ 179 ሺህ ሲጠጋ ያገገሙት ቁጥር ደግሞ 6.2 ሚሊዮን መድረሱን አመልክቷል፡፡
በተያያዘ ዜናም፣ በጊኒ የኮሮና ክትባት መውሰዳቸውን የሚያረጋግጥ የምስክር ወረቀት ያልያዙ ዜጎች ወደ ስራ ገበታቸው እንዳይገቡ በአገሪቱ መንግስት መከልከላቸውን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
በመላ አገሪቱ የሚገኙ ሁሉም የመንግስት ሰራተኞች የኮሮና ክትባት መውሰዳቸውን የሚያረጋገጥ ህጋዊ ማስረጃ ማቅረብ እስካልቻሉ ድረስ ወደስራ ቦታቸው መግባት እንደማይችሉ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት አልፋ ኮንዴ ከሰሞኑ ባወጡት መግለጫ ማሳወቃቸውን ነው ዘገባው ያመለከተው፡፡

Monday, 09 August 2021 16:25

የዘላለም ጥግ

ሁሉም ነገር ውበት አለው፤ ሁሉም ሰው ግን አያየውም።
     ኮንፉሺየስ
= ሁሉም ነገር በራሱ መንገድ ውብ ነው።
     ሬት ስቲቨንስ
= ውበት መልክ አይደለም፤ የልብ ብርሃን ነው።
     ካህሊል ጅብራን
= ብርሃን በሌለበት ውበት የለም።
     ሩቢ ሮስ ውድ
=የሴት ውበት ዋጋ የማይዋጣለት ሃብት ነው።
    ሱዬ ዳይ
= ውበትን ማፍቀር ጣዕም ነው፤ ውበትን መፍጠር ጥበብ ነው።
    ራልፍ ዋልዶ ኢመርሰን
= ውበት የደስተኛነት ተስፋ ነው።
    ኢድመንድ ቡርኬ
= ውበት፤ እንደ እውነትና ፍትህ፣ በውስጣችን ያለ ነው።
   ጆርጅ ባንክሮፍት
= ውበት በውስጣችሁ የሚሰማችሁ ስሜት ነው፤ በዓይኖቻችሁም ይንጸባረቃል፡፡ አካላዊ አይደለም።
     ሶፍያ ሎረን
= እውነተኛ ውበት፣ ለራስ መታመን ነው።
    ላቲቲያ ካስታ
= ውጭያዊ ውበት ይመስጣል፤ ውስጣዊ ውበት ግን ይማርካል፡፡
     ኬት አንጄል


Monday, 09 August 2021 16:24

የጥበብ ጥግ

እያንዳንዱ አርቲስት መጀመሪያ አማተር ነበር።
    ራልፍ ዋልዶ ኢመርሰን
 ስዕል፤ ቃላት አልባ ሥነ ግጥም ነው።
   ሆራስ
 ፊትህን በመስተዋት ውስጥ፣ ነፍስህን በጥበብ ውስጥ ታያለህ።
   ጆርጅ በርናርድ ሾው
 ውበት ዓለምን ይታደጋታል፡፡
   ፊዮዶር ዶስቶቭስኪ
 ጥበብ የባህል ድንበሮችን ሁሉ ይሻገራል።
   ቶማስ ኪንካዴ
 የጥበብ ሥራ የነፃነት ጩኸት ነው።
   ክሪስቶ
 ነፃነት በሌለበት ጥበብ የለም።
   አልበርት ካሙ
 የጥበብ ዓላማ ጊዜን ማቆም ነው።
   ቦብ ዳይላን
 መፍጠር የምንጀምረው፣ መፍራት ስናቆም ብቻ ነው።
   ጄ.ኤም.ደብሊው.ተርነር
 ሰዓሊ ዓይኑን ብቻ ሳይሆን ነፍሱንም ማሰልጠን አለበት።
   ዋሲሊ ካንዲንስኪ
 ፈጠራ ፅናትን ይጠይቃል።
   ሔነሪ ማቲሴ
 አበቦችን የምስለው እንዳይሞቱ ብዬ ነው።
   ፍሪዳ ብህሎ


Monday, 09 August 2021 16:21

የስኬት ጥግ


 ሻምፒዮን መሸነፍን ይፈራል። የተቀረው ደግሞ ማሸነፍን ይፈራል።
    ቢሊ ዣን ኪንግ
 ድል አንድ ሺ አባቶች ሲኖሩት፤ ሽንፈት ግን ወላጅ አልባ ነው።
   ጆን. ኤፍ. ኬኔዲ
 ስኬታማ ለመሆን ልብህ በሥራህ ላይ፤ ሥራህም በልብህ መሆን አለበት።
   ቶማስ ጄ.ዋትሰን
 ስኬት ስኬትን ይወልዳል።
   ሞያ ሃም
 ትምህርት ከቀሰምንበት፣ ውድቀት ስኬት ነው።
   ማልኮልም ፎርብስ
 ስኬት፤ ዘጠኝ ጊዜ ወድቆ በአስረኛው መነሳት ነው።
   ጆን ቦን ጆቪ
 ዝግጁ መሆን፣ የድሉ ግማሽ ነው፡፡
   ሚጉል ዲ ሰርቫንቴስ
 ዕድል እስኪፈጠር ድረስ አትጠብቅ፤ ዕድሉን ፍጠረው።
    success.com
 ስኬት ፈፅሞ ድንገት የሚከሰት ጉዳይ አይደለም።
   ጃክ ዶርሴይ
 ከእያንዳንዱ ስኬታማ ግለሰብ ጀርባ፣ ብዙ ስኬታማ ያልሆኑ ዓመታት አልፈዋል።
   ቦብ ብራውን
 እውነተኛ ስኬታማ ሰው ማለት፣ ራሱን የፈጠረ ነው።
   አል ጎልድስቴይን
 ከምንም ነገር በፊት ለስኬት ቁልፉ ዝግጅት ነው።
    አሌክሳንደር ግራሃም ቤል
 ስኬታማነት አቋራጭ መንገድ የለውም።
   ቦ ቤኔት

     የግብጹ ፕሬዚዳንት አብዱል ፈታህ አልሲሲ፣ የአገሪቱ መንግስት እ.ኤ.አ ከ1977 አንስቶ ሲያደርገው የነበረውን የዳቦ ዋጋ ድጎማ ለማንሳት ማሰቡን ከሰሞኑ በይፋ ማስታወቃቸውን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
የአገሪቱ መንግስት በየአመቱ ለዳቦ የሚያደርገውን 44.8 ቢሊዮን ፓውንድ ያህል ድጎማ ማንሳቱ በዳቦ ዋጋ ላይ ከፍተኛ የዋጋ ጭማሪና ተቃውሞን ያስከትላል የሚል ስጋት መፍጠሩን የጠቆመው ዘገባው፤ በአሁኑ ወቅት 60 ሚሊዮን ያህል ግብጻውያን መንግስት በሚያደርግላቸው የዋጋ ድጎማ አንድ ዳቦ በ0.05 የግብጽ ፓውንድ ሂሳብ እየገዙ እንደሚገኙና አንድ ሰው በየዕለቱ አምስት ዳቦዎችን መግዛት እንደሚፈቀድለት አክሎ ገልጧል፡፡
ፕሬዚዳንቱ ባለፈው ማክሰኞ አንድ የምግብ ፋብሪካን ሲመርቁ ባደረጉት ንግግር፤በአገሪቱ 20 ዳቦዎች በአንድ ሲጋራ መግዣ ዋጋ እየተሸጡ መገኘታቸው እጅግ አስገራሚ መሆኑን ጠቁመው፤ከአራት አስርት አመታት በላይ የዘለቀውን የዳቦ ዋጋ ድጎማ ማንሳት እጅግ ወሳኝ ጉዳይ መሆኑን ማስታወቃቸውን ዘገባው አመልክቷል፡፡
የዳቦ ዋጋ ጉዳይ በአገሪቱ ለተቃውሞ መነሾ ከሆኑ ጉዳዮች መካከል አንዱ ሲሆኑ ፕሬዚዳንቱ ግን #የዋጋ ጭማሪ እናደርጋለን ስንል ያን ያህል የከፋ ጭማሪ እናደርጋለን ማለታችን አይደለም; ሲሉ አበክረው ለህዝባቸው ቃል ቢገቡም፣ ግብጻውያን በዚያው ዕለት ብቻ በትዊተር ላይ ከ4 ሺህ በላይ የተቃውሞ መልዕክቶችን ማስተላለፋቸው ተጠቁሟል፡፡
በአገሪቱ ለመጨረሻ ጊዜ የዳቦ ዋጋ ጭማሪ የተደረገው ከ43 አመታት በፊት በፕሬዚዳንት አንዋር ሳዳት ዘመን እንደነበር ያመለከተው ዘገባው፤ጭማሪው በወቅቱ በአገሪቱ ህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ቁጣና ተቃውሞ ቀስቅሶ እንደነበር አስታውሷል፡፡


  - አለማቀፉ የኮሮና ሟቾች ቁጥር ከሚነገረው በ1 ሚሊዮን ይበልጣል ተባለ
                     - በጤና ተቋማት ጥቃቶች ከ2700 በላይ ባለሙያዎችና ታካሚዎች ተገድለዋል


              በአፍሪካ አህጉር በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ለሞት የተዳረጉ ሰዎች ቁጥር ባለፈው አንድ ወር ጊዜ ውስጥ በ89 በመቶ ያህል መጨመሩንና ለዚህም በምክንያትነት የተጠቀሰው ዴልታ የሚል ስያሜ የተሰጠውና በፍጥነት በመሰራጨትም ሆነ በገዳይነት የከፋ እንደሆነ የሚነገርለት አደገኛው የኮሮና ቫይረስ ዝርያ በስፋት መሰራጨቱ መሆኑን ሲኤንኤን ዘግቧል፡፡
በአለም የጤና ድርጅት የአፍሪካ የክትባት ቢሮ ሃላፊ የሰጡትን መግለጫ ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፣ ባለፈው ወር በአህጉሪቱ የተመዘገበው የቫይረሱ ሟቾች ቁጥር 24 ሺህ 987 ሲሆን ይህም ከአንድ ወር በፊት ከተመዘገበው የ89 በመቶ ብልጫ አሳይቷል፡፡ በአፍሪካ የኮሮና ቫይረስ ሟቾች ቁጥር እስካለፈው ሳምንት በነበሩት ያለፉት አራት ተከታታይ ሳምንታት በሚገርም ሁኔታ ጭማሪ ያሳየ ሲሆን በሃምሌ አጋማሽ ከፍተኛው የአህጉሪቱ የቫይረሱ ሟቾች ቁጥር 6 ሺህ 343 ሆኖ ተመዝግቧል፡፡
በአፍሪካ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር እስካለፈው ረቡዕ ከ6.8 ሚሊዮን ማለፉን፣ የሟቾች ቁጥር ደግሞ 173 ሺህ  መድረሱን የዘገበው ኦል አፍሪካን ኒውስ፤ እስከተጠቀሰው ዕለት ድረስ በአህጉሪቱ በድምሩ ከ48.3 ሚሊዮን በላይ ክትባቶች መሰጠታቸውን ጠቁሟል፡፡ በተያያዘ ዜና፤ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ከተቀሰቀሰበት ጊዜ አንስቶ በመላው አለም በቫይረሱ ሳቢያ ለሞት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥር በይፋ ከሚነገረው በ1 ሚሊዮን ያህል እንደሚበልጥ ከሰሞኑ የወጣ አንድ ጥናት አመልክቷል፡፡
የእስራኤሉ ሂብሩ ዩኒቨርሲቲ በ103 የአለማችን አገራት ላይ የሰራውን ጥናት መሰረት አድርጎ ከሰሞኑ ይፋ ባደረገው ሪፖርት እንዳለው፣ በመላው አለም በኮሮና ሳቢያ ለሞት የተዳረጉ ሰዎች ቁጥር 4.22 ሚሊዮን ያህል ነው ቢባልም፣ ትክክለኛው ቁጥር ግን ከተባለው ከአንድ ሚሊዮን በላይ እንደሚበልጥ ለማረጋገጥ ተችሏል፡፡
አንዳንድ መንግስታት፣ የኮሮና ቫይረስ ሟቾችን ቁጥር ሆን ብለው ቀንሰው ስለሚያሳውቁና አንዳንዶቹ ደግሞ የሟቾችን ቁጥር በአግባቡ ለመመዝገብ ባለመቻላቸው ሳቢያ፣ አለማቀፉ የቫይረሱ ሟቾች ቁጥር ከአንድ ሚሊዮን በላይ ተቀንሶ እንደሚነገርም ዩኒቨርሲቲው ባወጣው ጥናት አመልክቷል፡፡
በሌላ በኩል፤ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ለሁለት ዙር የወሰዱ ሰዎች ካልተከተቡ ሰዎች ጋር ሲነጻጸር በቫይረሱ የመያዝ ዕድላቸው በግማሽ ያህል ያነሰ እንደሆነ በብሪታኒያው ኢምፔሪያል ኮሌጅ ኦፍ ለንደን የተሰራ አንድ ጥናት ማረጋገጡን ፎርብስ መጽሄት ዘግቧል፡፡
በሌላ የጤናው መስክ ዜና ደግሞ፣ እስካለፈው የፈረንጆች አመት 2020 በነበሩት ያለፉት 3 አመታት፣ በአለም ዙሪያ በሚገኙ የጤና ተቋማት ላይ በተፈጸሙ ጥቃቶች፣ ከ2700 በላይ የጤና ባለሙያዎችና ታካሚዎች መገደላቸውን አንድ አለማቀፍ ሪፖርት አመልክቷል፡፡
የአለም የጤና ድርጅት ባለፈው ማክሰኞ ይፋ ባደረገው ሪፖርት እንዳለው፣ በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ በተፈጸሙ ጥቃቶች ከ700 በላይ የጤና ባለሙያዎች ሲገደሉ፣ ከ2ሺ በላይ የሚሆኑት ደግሞ የመቁሰል አደጋ እንደደረሰባቸው ለማረጋገጥ ተችሏል።


 ከዕለታት አንድ ቀን አንድ የሜዳ ቴኒስ ተጫዋች ክንዱ ላይ ክርኑን በጣም ያመውና ለጓደኛው "..ምን ባደርግ ይሻለኛል?.."  ይልና ይጠይቀዋል፡፡
ጓደኛውም፤  "..አንድ ዋሻ ውስጥ የሚኖር አዋቂ ሰው አለ። እሱ ጋ ሄደህ ችግርህን ብታስረዳው መፍትሔ ይፈልግልሃል.." አለው፡፡
"ስንት ያስከፍለኛል?.."
"አስር ብር ብቻ፡፡.."
"ምን ምን ዓይነት ምርመራ ያደርግልኛል?." ሲል ጠየቀ ታማሚው፡፡
"የሽንት ምርመራ ብቻ ነው የሚያደርግልህ፡፡ ዋሻው በራፍ ላይ በዕቃ ሽንትህን ታስቀምጣለህ፡፡ እሱ ይደግምበታል፡፡ ይመሰጥበታል፡፡ ከዚያ መድኃኒቱን ይነግርሃል፡፡ አለቀ፡፡"
ታማሚው፣ ጓደኛው እንዳለው፣ ዋሻው ደጃፍ ላይ ሽንቱን በዕቃ ያኖርና አብሮ አስር ብር ያስቀምጣል፡፡ በሚቀጥለው ቀን ወደ ዋሻው ደጃፍ ሲሄድ አንድ ማስታወሻ ተጽፎለት ያገኛል፡፡
እንዲህ ይላል፡-
"በሜዳ ቴኒስ ጨዋታ ምክንያት ክንድህ ላይ ክርንህን ተጎድተሃል፡፡ ስለዚህ ክንድህን ለብ ያለ ውኃ ውስጥ ከተህ ታቆየዋለህ፡፡ ከባድ ዕቃ አታንሳ፡፡ በሁለት ሳምንት ውስጥ ይሻልሃል.. ታማሚው ማታ ቤቱ ገብቶ ነገሩን ሲያስበው፤ "የገዛ ጓደኛዬ ቢሆንስ ማስታወሻውን የጻፈው? ከዚያ አስር ብሬን ወስዶ አታሎኝ ቢሆንስ?.." ደጋግሞ አሰበበትና በሚቀጥለው ቀን ወደ ዋሻው ደጃፍ ይሄዳል፡፡ አሁን ግን የራሱን የሽንት ዕቃ ሳይሆን የሚስቱንና የወንድ ልጁን የሽንት ምርመራ ናሙና፣ የውሻውን ፀጉርና የቧምቧ ውሃ ደባልቆ፤ በአንድ ዕቃ ዋሻው ደጃፍ ላይ ከአስር ብር ጋር ያስቀምጣል፡፡
ከዚያም ወደ ጓደኛው ይሄድና እንደገና ወደ ዋሻው ደጃፍ ሄዶ የሽንት ናሙና በትልቅ ብልቃጥ እንዳስቀመጠ ይነግረዋል፡፡ ጓደኛውም፤
"አሁን ደግሞ ለምን አስቀመጥክ?." ብሎ ይጠይቀዋል፡፡
"ጤንነት አይሰማኝምና እንዳለፈው ጊዜ መፍትሔ እንዲሰጠኝ ፈልጌ ነው.." ይለዋል፡፡
ጓደኝዬውም፤ "ጥሩ፡፡ እንግዲያው ነገ ሄደህ የምርመራውን መልስ ካወቅህ በኋላ እናወራለን.." ብሎት ይለያያሉ፡፡
በነጋታው ታማሚው ሰው ወደ ዋሻው ደጃፍ ሲሄድ፣ እንደጠበቀው ሌላ ማስታወሻ ያገኛል፡፡ እንዲህ የሚል ጽሑፍ ይነበባል፡-
"የቧምቧህ ውሃ በጣም ወፍራምና ከባድ ነው፡፡ ስለዚህ የሚያቀጥነውና የሚያሳሳው ኬሚካል ግዛ፡፡ ውሻህ የሚያሳክክ ቅንቅን አለበት፡፡ ስለዚህ ቪታሚን ገዝተህ ስጠው፡፡
ወንድ ልጅህ የአደንዛዥ ዕፅ ተጠቂ ሆኗል፡፡ ስለዚህ ከዚህ አባዜ እንዲላቀቅ ወደ ማገገሚያ ማዕከል ወስደህ ለተወሰነ ጊዜ እዚያ እንዲቆይ አድርገው፡፡ ሚስትህ አርግዛለች። ያውም መንታ ልጆች ነው ያረገዘችው፡፡ ልጆቹ ግን ያንተ አይደሉም፡፡ ስለዚህ ጠበቃ ግዛ። እንዲህ ስትጠራጠርና በራስህ ስትቀልድ የክርንህ ህመም እየባሰብህ ነው የሚሄደው፡፡"
* * *
በአጠራጣሪ ሁኔታ ውስጥ መኖርና ኮስተር ብሎ ጉዳይን አለመጨበጥ ሌላ ጉድ ያሰማል፡፡ "አሳ ጎርጓሪ ዘንዶ ያወጣል.." እንዲሉ፡፡ በአጠራጣሪ ዓለም እየኖርን ዕቅዶች ስናወጣ፣ ዕቅዶችም አጠራጣሪ ይሆናሉ፡፡ ለዚያውም ነገን በማናውቅበት ዓለም፡፡ ውዲ አለን የተባለው ኮሜዲያን "ሰው ሲያቅድ እግዚሃር ይስቃል.." (when man plans God laughs እንዲል) ታዋቂው ሳይንቲስት አልበርት አነስታይን ደግሞ "በተጨባጭ ዓለም ውስጥ እየኖረ ..ዕውነትና ዕውቀት ላይ ፍርድ ሰጪ ዳኛ ነኝ የሚል ሰው፤ መርከቡ፤ አማልክቱ ሲስቁ ትንኮታኮታለች.." ይለናል፡፡ ማንም ፍፁም ነኝ አይበል ነው ነገሩ፡፡ በገዢና በተገዢ መካከል ያለው ግንኙነት፣ ፍፁምና ንፁህ ስምምነትና መተማመን መሆን አለበት ብሎ ግትር ማለት ቢያዳግትም፣ በመተማመን ላይ የተመሠረተ ሊሆን ይገባዋል፡፡ በተለይ "እናቱ የሞተችበትም፣ እናቱ ወንዝ የወረደችበትም እኩል የሚያለቅስበት አገር." ከሆነ አለመተማመንና መጠራጠር የታከለበት እንደሆነ፣ በቡሃ ላይ ቆረቆር ይሆናል። ከዚህ ይሰውረን!
ቲ ኤስ ኢሊየት ያለንን አለመርሳት ነው። Oh my soul…be prepared for him
Who knows how to ask questions ("..ነብሴ ሆይ ተዘጋጂ አደራ አውጪኝ ከዛ ጣጣ ጥያቄ መጠየቅ የሚችል ሲመጣ..." እንደማለት ነው፡፡)
ዛሬ በሀገራችን ስለተጠያቂነት ብዙ ይነገራል፡፡ ከዚህ ተነጣጥሎ የማይታይ ግን ቸል የተባለው ጉዳይ ግን "ጠያቂውስ ማነው?.." የሚለው ነው፡፡ ታሪክ፣ ጊዜና ህዝብ ናቸው ቢባል መልሱን ይጠቀልለዋል፡፡ እንጠየቃለን ብሎ አለመስጋት፣ ማናለብኝን ያስከትላል፡፡ ማናለብኝ ደሞ ኢ-ዲሞክራሲያዊ፣ ኢ-ፍትሐዊ  ነው፡፡
ጥርጣሬ አገር ጐጂ እክል ነው፡፡ እርስ በርስ አለመተማመንና ኑሮን አለማመን ያስከትላልና፡፡ ፖለቲካዊም ኢኮኖሚያዊም መረጋጋትን ያጫጫል፡፡ የሩሲያው መሪ ጆሴፍ ስታሊን፤ የጥርጣሬ መናኸሪያ ነበር ይባላል። ሁሉንም ሰው፤ ሌባና አጭበርባሪ፤ ሁሉንም ሰው፣ ክፉና መጥፎ አድርጐ የማየት ባህሪ ነበረው፡፡ ሁሉን በመጥፎ ስለሚፈርድም ራሱን ጥሩ አድርጐ ይደመድማል፡፡ መጥፎዎቹ ሁሉ በእኔ ላይ ይነሳሉ የሚል ጥርጣሬ ይወርረዋል፡፡ ስለዚህም ብዙ ሰው ላይ ግፍ እንዲፈጽም ይገደዳል፡፡ ፀረ-ዲሞክራሲ ተግባራቱ በይፋ ታይተዋል፡፡ ሩሲያ ለሆነችው ሁሉ ትልቅ አሉታዊ አስተዋጽኦ አድርጓል፤ ከዚህም ይሰውረን፡፡
አንድ ፀሐፊ እንዳለው፤ "ዕድገት ማለት ለውጥ ማለት ነው፡፡ ለውጥ ቢያዋጣም ባያዋጣም ደፍሮ መግባትን ይጠይቃል፡፡ ይህም ማለት ከሚታወቀው በመነሳት ወደማይታወቀው ዕመር ብሎ እንደመግባት ነው.."
ለውጥ ለማምጣት አያሌ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ መስዋዕቶችን ይጠይቃል፡፡ ለዚህ ነው ለውጥ በተግባር እንጂ በአፍ አይገባም፤ የሚባለው፡፡ በተጨባጭ ከየት ተነስተን የት ደርሰናል? የሚል ጥያቄ መነሳት አለበት፡፡ የትምህርት ጉዳይ፣ የጤና ጉዳይ፣ የፍትህ ጉዳይ፣ የግንባታ ጉዳይ፣ የንግድና የግብር ጉዳይ፣ የሰላምና ደህንነት ጉዳይ-- የዚህ ሁሉ ድምር የኑሮ ጉዳይ፣ የት ደርሷል መባል አለበት፡፡
ጭቦ አትናገሩ ይላሉ አበው፡፡ ነገ በራሳችሁ ይደርስባችኋል ለማለት ነው፡፡
የሌለውን አለ፣ ያላደገውን አድጓል፣ የደረቀውን አልደረቀም በማለት ልንከላከለው ብንሞክር "ሆድን በጐመን ቢደልሉት ጉልበት በዳገት ይለግማል.." ነው ውጤቱ፡፡ የዕውነቱ ዕለት ማነከሳችን ይታያልና። በሀገራችን በተደጋጋሚ የምናየው ሌላው አባዜ ተቻችሎ አለመኖር ነው፡፡ አለመቻቻልን ለመሸፈን የምናደርገው ጥረትም ሌላው ተጨማሪ አባዜ ነው፡፡ እኔ ፃድቅ ነኝ ለማለት ሌላውን መኮነን የሚመጣው እዚህ ላይ ነው፡፡ ተግባብቶ ሳይጠላለፍ መኖር የሚያቅተውም ለዚህ ነው፡፡ ሔንሪ ቫን ዳይክ እንዲህ ይለናል፤ "ኤደን ገነት ዳግመኛ ብትሰጠን እንኳ በትክክል አንኖርም፣ ተስማምተን አንዝናናባትም ወይም ለዘለዓለም አንቆይባትም..
ይህ አባባል በእኛም ሳይሠራ አይቀርም፡፡ እንዲህ ኢኮኖሚያችን ቆርቁዞ፣ በጦርነት እርስ በርስ እየተቆራቆዝን ቀርቶ ..ለምለሟን..፣ ..የዳቦ ቅርጫቷን..፣ ..የአፍሪካ ኩራቷን.. ኢትዮጵያን ብናገኝ በትክክል አንኖርባትም፣ ተስማምተን አንዝናናባትም አንቻቻልባትም እንደማለት ነው፡፡
በታሪክ እንደሚነገረው፤ ታሊያርድ የተባለው የፈረንሳይ ዲፕሎማት በየስብሰባው ላይ "ቢዝነስ የምትሠሩ ሰዎች እጃችሁ ንፁህ መሆን አለበት.." ይል ነበር አሉ፡፡ ንፁህ ያልነበረው እጅ ግን የሱ የራሱ ነው፡፡ ያንን በመናገሩ ሌሎች ንፁህ እንዳልሆኑ ጥርጣሬን ይፈጥራል፡፡ አለመተማመንን ያሰፍናል፡፡ መፈራራትንና ሥጋትን ያሰለጥናል፡፡ ጥርጣሬን ይፈጥራል፡፡ እሱ  ግን ከጥርጣሬው በላይ ተረጋግቶ ይቀመጣል፡፡ በጥርጣሬ ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች ለፍርሃት፣ ላለመረጋጋት፣ በዕቅድ ላለመኖር፣ ለሙስና፣ ምሬትን ለማመቅ፣ በኑሮ ተስፋ ለመቁረጥ እጅግ የተጋለጡ ናቸው፡፡ ይሄን ሁኔታ የሚፈጥሩ ወገኖች ደሞ በአጋጣሚው ለመጠቀም ወደ ኋላ አይሉም፡፡ ወትሮም ሰበብ ይፈልጋሉና ባገኙት ቀዳዳ ይገለገላሉ፡፡ ሙስናቸውን ያስፋፋሉ፡፡ ያለ ገንዘብ ንቅንቅ የማይሉ ቢሮክራቶችን ይፈለፍላሉ፡፡ እየቦረበሩ ስለ ድል ያወራሉ፡፡ በአሸበረቁ ፖሊሲዎች ይምላሉ ይገዘታሉ፡፡ ብዙ ግብረ አበሮችን በመረብ ያደራጃሉ፡፡ የማይቀለበስ ደረጃ ደረስን ይላሉ ከአጋጣሚ አጋጣሚን ይወልዳሉ፡፡ እንኳንስ ነጠላ አግኝታ ዱሮም ዘዋሪ እግር አላት ይሏል እኒህ ናቸው፡፡



Page 9 of 546