Administrator

Administrator

              (ወዳጅህን ከጎረቤትህ ታገኛለህ ጠላትህን እናትህ ትወልድልሃለች!)

           በትግራይ ወርዒ በሚባል በረሃ ውስጥ ሁለት ወንድማማቾች ሽፍቶች ነበሩ፡፡ ክፉ ደግ አይተው አብረው ያደጉ ናቸው፡፡ ብዙ ባልንጀሮችና ተከታዮች አፍርተዋል፡፡ ታላቅም  ታናሽም በተከታዮቻቸው መካከል የየራሳቸው ቡድን መስርተዋል፡፡ የየቡድኑን የጎበዝ አለቃም ሾመዋል፡፡ በየጊዜው ከግብረ-አበር ተከታዮቻቸው ጋር ሆነው ዘረፋ ያካሂዱ ነበር። አንድ ቀን እስከነ ተከታዮቻቸው ከደጋ ተምቤን ቆላ ወርደው፣ አሳቻ ቦታ መርጠው፣ እንደ ልማዳቸው አድፍጠው ሲጠባበቁ አያሌ ሸቀጥና የዐረብ ንብረት በግመል ጭኖ የመጣ የነጋዴ ቅፍለት (Caravan) ያጋጥማቸውና ሙልጭ አድርገው ይዘርፉታል፡፡
 ከዚያም የተዘረፈው ይከፋፈል ይባላል፡፡ ታላቅዬው እስከነ አሽከሮቹ “ይሄ ንብረት በሙሉ ለእኔ ቡድን ይሰጥና በሚቀጥለው የምንዘርፈው ደግሞ ለአንተ ቡድን ይሁን”  የሚል አዲስ የብልጠት ሀሳብ አመጣ፡፡ ትንሽዬውም በጣም ተናደደና “በምንም ዓይነት የእኩል መሆን አለበት” ብሎ አሻፈረኝ፣ ሞቼ - እገኛለሁ አለ፡፡
ታላቅ ታናሽን ካልገደለ እንደማያርፍ በማመን ዘወር ብሎ መሳሪያውን ያቀባብላል፡፡ ይህንን ሁኔታ ያስተዋለ የታናሽዬው የጎበዝ አለቃ የሆነ፣ ባዳ ሰው ለታናሽዬው በጩኸት እንዲጠነቀቅ ምልክት ይሰጠዋል፡፡
ተኩስ ሲጀመር ያ የጎበዝ አለቃ ቀድሞውንም ተዘጋጅቶ ነበርና ታላቅዬውን ቀንድቦ ይጥለዋል፡፡  የታላቅዬው ወገኖች ይሸነፋሉ፡፡
ታናሽዬውም፤ ያን የጎበዝ አለቃ ጠርቶ፡-
“ካብ ጎረቤት ትረኽቦ ፈታዊኻ
ፀላኢንከ ትወልደልካ ኣዴኻ”
(“ወዳጅህን ከጎረቤትህ ታገኛለህ
ጠላትህን እናትህ ትወልድልሃለች”)
አለና  “በል ንብረቱን በሙሉ ሳታዳላ አከፋፍል” ብሎ አዘዘው፡፡
*   *   *
ዕድሜያቸው፣ አስተዳደጋቸው፣ የተማሩበት የትምህርት ሥርዓት፣  የታገሉበት ርዕዮተ- ዓለም፣ የኖሩበት የትግል ታክቲክና ብልጠት፣ የሚመኙት የረዥም ጊዜ ስትራቴጂና ግብ እጅግ ተቀራራቢ የሆኑ ወንድማማቾች፣ ሥጋ- ዘመዶች፣ ወንድም  አከል ጓደኛሞች፣ ድርጅቶች፣ ፓርቲዎችና መንግስታት እጅግ የተለየና ተዓምራዊ ሁኔታ ካልተፈጠረ በቀር አዋላጅ ቢመጣ አማላጅ፣ አዋዳጅ ቢመጣ አጣማጅ፣ አወቅሁሽ ናቅሁሽ መባባላቸው፣ እኔ እበልጥ እኔ እበልጥ የሚል የዕኩይ- ፉክክር ማድረጋቸው የማይቀር ነው፡፡ የአንድ እናት ልጆች ናቸውና፡፡ የአንድ አስተሳሰብ ጥንስሶች ናቸውና፡፡  ስለሆነም ለመራራቅ መተዛዘብ፣  ለመነካካት መቀራረብ ይቀናቸዋል፡፡ ቀላሉን ያወሳስባሉ፡፡ ውስብስቡን ያናንቃሉ፡፡ “ምን አለ?” ሳይሆን፣ “ማን አለ?” እና “የማን ሰው ነው?” ይሆናል የጨዋታው ህግ፡፡ በየትኛውም አጀንዳ ላይ አንዱ እሚለውን ለማፍረስ ሌላው ሳይተኛ ያድራል፡፡
ከየጎራቸው ውጪ ያለው ህዝብ ቢመክራቸው በጄ አይሉም፡፡ ማተቤን ማተብህ አድርግ፣ ለእኔ ዕምነት አደግድግ፣ ማለትን እንደ አሠርቱ ትዕዛዛት ሊያስጠኑት ይጣጣራሉ እንጂ ሁሉን መርምረህ የሚበጅህን አንተ ዕወቅ አይሉትም፡፡ በልዩነቶቻቸው ላይ ብቻ ሳይሆን በአንድነቶቻቸው ላይም ይጣላሉ፡፡ መጣላትን እንደ ዓላማ የያዙ እስኪመስለን ድረስ ከእኔ በቀር ሌላ አምላክ አታምልክ- የሚሉም ያጋጥማሉ፡፡ አንዳንዶቹ ድርጅት እንጂ አገር የላቸውም፡፡ ከቶውንም “ተመሳሳዮች  ይገፋፋሉ፣ ተቃራኒዎች ይሳሳባሉ” የሚለውም የሳይንስ ህግ አይገዛቸውም፡፡ በምንም ስለ ምንም ጉዳይ አይደማመጡምና። ከአንድ ምንጭ ጠጥተው፣ አንድ ተንኮል ተግተው፣ አንድ ምሥጢር ተጋርተው አድገው እኒህ ወንድማማቾች እንደምን ሊፋቀሩ ይቻላቸዋል? ለህዝቡ፣ ለጋራ-ቤታችን፣ ለአገሩ፣ ለአህጉሩ፣ ለሉሉ ስንል ተሳስበን እንደር፣ ደግ ደጉ ይታየን ቢባሉ ልሣን ለልሣን ማን ተግባብቶ?
“ከመርገምት ሁሉ የከፋ መርገምት ቋንቋ ለቋንቋ መጠፋፋት”
እንዲል መፅሐፈ-ተውኔት ይጠፋፋሉ፡፡ በቋንቋ መጠፋፋት ወደ አለመግባባት፣ ወደ አለመቻቻልና ወደ መቂያቂያም ከዚያ አንድያውን ወደ መፈጃጀት ያመራቸዋል፡፡ ይሄ ለሀገር አይበጅም፡፡ ሁሉን ከልብ ካላረጉት ከጊዜያዊ ታክቲክነት አያልፍም፡፡
“መርሃ ግብር አውጣ፣ ልዩነት አውጣጣ፣ አማራጭ አምጣ፣ የአማራጭ አማራጭ አዋጣ፣ እንደምንም አናት ውጣ..” ነው ነገሩ፡፡ ብቻ ይኸንንም አታሳጣ! ከማለት በቀር መቼም ምርጫም አማራጭም የለም፡፡
ተመራጩ፣ አስመራጩ፣ አማራጩ፣ ታዛቢውና ሀሳዊ- ተመልካቹ በሙሉ፣ በአንድ ልብ እንዲያስቡ፣ ህዝቡን ትተው በንብረቱ የማይጣሉና ራሳቸውን ሳይሆን የአገሪቱን ህልውና ማዕከል የሚያደርጉ ተሟጋቾች ለማግኘት ማለም ይገባናል፡፡ አለበለዚያ ከስንት ዘመን በፊት እንደተባለው ዛሬም “ጠላታችንን እናታችን እንደምትወልድልን” ከማየትና ከመታዘብ ሌላ መላም ላይኖረን ነው፡፡ ለማንኛውም፤
እናት ብዙ ልጆች አሏት
ያም “እናቴ” ያም “እናቴ” ብሎ ሚላት፡፡
ያም በፍቅር እንዳያንቃት
ያም በቅናት እንዳይነክሳት
ያ ከሥሯ እንዳይነቅላት
ያም ባፍጢሟ እንዳይተክላት
ሰብሰብ ብለህ ሰብስባት!!
ብሎ አደራን ማጥበቁ ሳይሻል አይቀርም፡፡

  የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ከትግራይ ግጭት ጋር ተያይዞ በሲቪል ሰዎች ላይ የሚደርስ እንግልት፣ ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስርና ጥቃት በአፋጣኝ ሊቆም እንደሚገባ ያሳሰበ ሲሆን አምነስቲ ኢንተርናሽናል በበኩሉ፤  በትግራይ ተወላጆች፣ አክቲቪስቶችና ጋዜጠኞች ላይ የሚደረግ ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስር እንዲቆም ጠይቋል።
ኢሰመኮ፤ በሲቪል ሰዎች ላይ እንግልትና እስር፣ ጥቃት እንዲሁም  የንግድ ቤት መዘጋት መከሰቱንና ሕይወት መጥፋቱን የጠቀሰው ኢሰመኮ፤በእስረኞችና በምርኮኞች ላይ የሚደርስ ኢ-ሰብዓዊ አያያዝ፣ በስደተኞች ላይ የሚደርሱ ጥቃቶችና ሕጻናትን ለውትድርና መጠቀምን የሚያመላክቱ መረጃዎች እጅግ እንደሚያሳስበው አመልክቷል።
ኮሚሽኑ ሐምሌ 4 ቀን 2013 ዓ.ም በደቡብ ጎንደር ዞን፣ ፎገራ ወረዳ፣ ወረታ ተብሎ በሚጠራ አካባቢ ሦስት የትግራይ ተወላጆች በድንገት በተሰባሰቡ ነዋሪዎች በደረሰባቸው ድብደባ መገደላቸውን  መረጃ ደርሶኛል ብሏል።
አምነስቲ ኢንተርናሽል በበኩሉ፤#የአዲስ አበባ ከተማ ፖሊስ የትግራይ ተወላጆችን ከሕግ አግባብ ውጪ በሆነ መልኩ አስሯል; ሲል መግለጫ አውጥቷል።
በመቶዎች የሚቆጠሩ ሰዎች አሁንም ታስረው እንደሚገኙ የጠቆመው አምነስቲ፤ መንግሥት ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስርን እንዲያቆምና አሁንም ከሕግ አግባብ ውጪ የታሰሩትን በአፋጣኝ ከእስር እንዲለቅ ጠይቋል።
የፌደራል ፖሊስ በበኩሉ፤ “ሰዎች በወንጀል ተጠርጥረው በቁጥጥር ሥር ሊውሉ ይችላሉ፤ ይሁን እንጂ ማንም ሰው ማንነቱን መሠረት ባደረገ መልኩ ለእስር አልተዳረገም” ሲሉ አስተባብለዋል፡፡

  በትግራይ ክልል ከቀጠለው ግጭት ጋር ተያይዞ በሲቪል ሰዎች ላይ  እንግልትና እስር፣ የንግድ ቤት መዘጋት፣ ብሎም በሲቪል ሰዎች ላይ ያነጣጠረ ጥቃት መከሰቱንና ሕይወት መጥፋቱን፣ እንዲሁም በታሳሪዎችና በምርኮኞች ላይ የሚደርስ ኢ-ሰብአዊ አያያዝ፣ በስደተኞች ላይ የሚደርሱ ጥቃቶችና ሕጻናትን   ለውትድርና መጠቀም የሚያመላክቱ መረጃዎች እጅግ የሚያሳስበው መሆኑን የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ገለጸ።
ሐምሌ 4 ቀን 2013 ዓ.ም. በደቡብ ጎንደር ዞን፣ ፎገራ ወረዳ፣ ወረታ ተብሎ በሚጠራ አካባቢ ነዋሪ በሆኑ ሦስት የትግራይ ተወላጆች ላይ በድንገት በተሰባሰቡ ነዋሪዎች በደረሰባቸው ድብደባ መገደላቸውን  ለኮሚሽኑ የደረሱት ጥቆማዎች ያመለክታሉ።
ይህ  ጥቃት የደረሰው ከእለቱ አንድ ቀን አስቀድሞ ፍየል ውሃ በሚባል ቦታ የሕወሃት/ትግራይ መከላከያ ኃይሎች በወሰዱት የጥቃት እርምጃ የፎገራ ወረዳ ነዋሪዎች የሆኑ የሚሊሽያ ቡድን አባላትና የወረዳው የሰላምና ፀጥታ ኃላፊ መገደላቸው  ከተነገረ በኋላ ነው። ሐምሌ 4 ቀን 2013 ዓ.ም. ረፋዱን ጉመራ ወንዝ ተብሎ ከሚጠራና  ከተገደሉት የወረዳው የሰላምና ፀጥታ ኃላፊ ትውልድ ቦታ የኃላፊውን እሬሳ ለመቀበል  የመጡ ነዋሪዎች  ጥቃቱን እንዳደረሱ ይነገራል።
የፎገራ ወረዳና የአካባቢው የፀጥታና የአስተዳደር ኃላፊዎች በወሰዱት አፋጣኝ እርምጃ ሁኔታው የተረጋጋና ተጨማሪ ጥቃት ሊፈጽሙ የነበሩ ስድስት ግለሰቦች በቁጥጥር ስር የዋሉ ቢሆንም፣ የተከሰተው ሁኔታ ወደ ሌሎች የሀገሪቱ ክፍሎች እንዳይዛመት የሚያሰጋ ነው ብሏል ኢሰመኮ።  በትግራይ ክልል በሚገኙ የኤርትራ ስደተኞች ላይና የሕወሃት/ትግራይ መከላከያ ኃይሎች ተቃዋሚ ናቸው በሚል በሲቪል ሰዎች ላይ እንደተወሰዱ የሚነገሩ የግድያና የአፈና እርምጃዎች የሚያሳስቡ መሆናቸውን ኮሚሽኑ በመግለጫው አስታውቋል። በተጨማሪም፤ በአላማጣና አካባቢው በድጋሚ ያገረሸውን ግጭትና በመኾኒ እየተወሰዱ ስለመሆናቸውን የሚነገሩ የበቀል ጥቃቶች ከፍተኛ ቁጥር ያለው የሰዎች መፈናቀል እያደረሰ ነው ብሏል።
ቴሌኮሙኒኬሽንና ማኅበራዊ አገልግሎቶች መቋረጣቸው የሰብአዊ መብቶች ክትትል ስራውን አዳጋች ያደረገው ቢሆንም፣ ኮሚሽኑ በትግራይ ክልል ያለውን የተደራሽነት ሁኔታ በተመለከተ የሚያደርገውን ክትትል የሚቀጥልና በቆቦ፣ በወልዲያና በማርሳ ተጠልለው የሚገኙ ከአላማጣና አካባቢው የተፈናቀሉ ሰዎችን የሚጎበኝ መሆኑን አስታውቋል፡፡   
ኢሰመኮ የግጭቱ መባባስና የግጭቱ ተጽእኖ በአፋርና በአማራ ክልል የሚገኙ ቦታዎችን ጨምሮ ወደ ትግራይ ክልል አዋሳኝ አካባቢዎች ጭምር መስፋፋቱ እጅግ እንደሚያሳስበው ነው የጠቆመው።
እንዲሁም ኮሚሽኑ አዲስ አበባን ጨምሮ ከተለያዩ የሀገሪቱ ክፍል የሚደርሱትንና በትግራይ ተወላጆች ላይ የሚደርሱ ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስር፣ የንግድ ቤት መዘጋትና የእንግልት መረጃዎችንም እየተከታተለ ይገኛል።  የሚድያ ሰራተኞችን ጨምሮ በአዲስ አበባ ከተማ ተጠርጥረው የታሰሩ ሰዎች ከአዲስ አበባ ውጪ ወደ ሌሎች  ቦታዎች እየተወሰዱ መሆናቸውን ለኮሚሽኑ ጥቆማዎች ደርሰውታል።
ከሰኔ 22 ቀን 2013 ዓ.ም. ጀምሮ  ተባብሶ የታየው  ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ ክስተትና እስር ሁኔታ ተገቢውን ትኩረትና መፍትሔ ከአለማግኘቱ በተጨማሪ፤ በስፋት የሚደመጡ የጥላቻና ግጭት ቀስቃሽ ንግግሮች ሁኔታው ሊያባብሱና  ብሎም በማኅበረሰቦች መካከል ያለውን ትስስር ሊያላሉ የሚችሉ ናቸው። ስለሆነም፣ በየትኛውም አካባቢ ከሕግ አግባብ ውጪ የታሰሩ ነዋሪዎች በአፋጣኝ ከእስር እንዲለቀቁና የፌዴራል መንግስትም ሆነ የክልል መስተዳድሮች በነዚህ ነዋሪዎች ላይ እንግልት ያደረሱና ሌሎች ሕገወጥ ድርጊቶች የፈጸሙ የሕግ አስከባሪ አካላትን ሕግ ፊት ሊያቀርቡ ይገባል።
የኢሰመኮ ዋና ኮሚሽነር ዶ/ር ዳንኤል በቀለ፤ “በተለይም ይህን በመሰለ ፈታኝና የውጥረት ወቅት መንግስት ለሲቪል ሰዎችና ተጋላጭ ለሆነው ማኅበረሰብ ክፍል ከፍተኛ ጥበቃ የማድረግ ተጨማሪ ኃላፊነት የሚጣልበት ጊዜ ነው። መሰረታዊ የሆኑ ዓለም አቀፍ ድንጋጌዎችና የሰብአዊ መብቶች መርሆች በግጭት ወቅት ጭምር ከፍተኛ ጥንቃቄ እንዲደረግ የሚያዙና ሲቪል ሰዎችና የሲቪል መሰረተ ልማቶች ላይ ጉዳት እንዳይደርስ ሁሉም የግጭቱ ተሳታፊ ወገኖች ላይ ከፍ ያለ ግዴታ የሚጥሉ ናቸው።  ስለሆነም ኮሚሽናችን በእስር ላይ ያሉ  ሰዎችን ጨምሮ አጠቃላይ ሁኔታውን በተመለከተ የሚያደርገውን የክትትል ስራ የሚቀጥል ሲሆን፣ በግጭቱ ለሚሳተፉ ወገኖች በሙሉ እንዲሁም የሚድያ ተቋማትን ጨምሮ ለሀገራዊና ለዓለም አቀፍ መንግስታዊና መንግስታዊ ያልሆኑ ተቋማት በሙሉ ማንኛውንም የማኅበረሰብ ክፍል አደጋ ላይ ከሚጥል ንግግር፣ መግለጫዎችና ተግባራት እንዲቆጠቡ ኢሰመኮ ጥሪ ያቀርባል” ብለዋል። 
በሌላ በኩል ኢሰመኮ፤  ሰኔ 23፣ 24 እና 25 ቀን 2013 ዓ.ም. በፌደራል የፀጥታ ኃይሎች ተይዘው በእስር ላይ የሚገኙትን በቃሉ አላምረው፣ ያየሰው ሽመልስ፣ ፋኑኤል ክንፉ፣ አበበ ባዩ፣ መልካም ፍሬ ይማም፣ ፍቅርተ የኑስ፣ ዊንታና በርሄ እና ምህረት ገብረክርስቶስን ጨምሮ 21 የኢትዮ-ፎረም እና የአውሎ ሚዲያ ጋዜጠኞችና ሰራተኞች አያያዝን ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመነጋገር በቅርበት ሲከታተል መቆየቱን ጠቁሟል፡፡
ከእነዚህ ታሳሪዎች መካከል ሦስቱንና አንድ ሌላ ታሳሪን ጨምሮ አራት እስረኞች ማክሰኞ ሰኔ 29 ቀን 2013 ዓ.ም. አመሻሽ ላይ መለቀቃቸውንና ቀሪዎቹ ታሳሪዎች በወንጀል ስለተጠረጠሩ ለምርመራ ስራ በእስር እንዲቆዩ በፍርድ ቤት የጊዜ ቀጠሮ ትዕዛዝ መሰጠቱን ፖሊስ ለኮሚሽኑ  የገለጸ ቢሆንም፣ እስከ ሐምሌ 3 ቀን 2013 ዓ.ም. ምሽት ድረስ የፍርድ ቤቱን ትዕዛዝ አለማየቱና ታሳሪዎቹን ለመጎብኘት አለመቻሉ፤ እንዲሁም ታሳሪዎቹ ከቤተሰቦቻቸውም ሆነ ከጠበቆቻቸው ሳይገናኙ ከአንድ ሳምንት በላይ መቆየታቸው ኢሰመኮን  እጅግ የሚያሳስበው ነው ብሏል።
ማንኛውም በወንጀል የተጠረጠረ ሰው በ48 ሰዓታት ውስጥ ፍርድ ቤት መቅረብ ያለበት መሆኑና በእስር ያሉ ተጠርጣሪዎች በጠበቆቻቸውና በቤተሰቦቻቸው የመጎብኘት መብት ፈጽሞ ሊከለከሉ የማይገቡና ተጠርጣሪዎች በሕይወት መኖራቸውንና አካላዊ ደኅንነታቸው መጠበቁን ለማረጋገጥ ከፍተኛ ፋይዳ ያላቸው መሰረታዊ የሕግ ጥበቃዎች መሆናቸውን በመግለጫው አስታውሷል፤ኢሰመኮ፡፡
ስለሆነም የፌዴራል ፖሊስና ጉዳዩ የሚመለከታቸው የመንግስት አስፈጻሚ አካላት አሁንም በእስር ያሉ የአውሎ ሚድያና የኢትዮ ፎረም ጋዜጠኞችና ሰራተኞች በሙሉ በአፋጣኝ ከቤተሰቦቻቸውና ከጠበቆቻቸው እንዲገናኙ እንዲያደርጉ፣ የታሳሪዎቹን የእስር ሁኔታ ሕጋዊነት እንዲያስረዱና፣ ከፍርድ ቤት የተሰጠ የእስር ትዕዛዝ ካልቀረበ በስተቀር ታሳሪዎቹ በአፋጣኝ ከእስር እንዲለቀቁ ኮሚሽኑ  አሳስቧል፡፡
 ሕግን ያልተከተለ ማንኛውም አይነት እስር በሕግና ፍትሕ ሥርዓት ላይ የሚኖርን እምነት የሚሸረሽር በመሆኑ፣ ከሕግ አግባብ ውጪ የሆነ እስር ሙሉ በሙሉ መቆም ያለበት ተግባር ነው ያሉት የኢሰመኮ ዋና ኮሚሽነር ዶ/ር ዳንኤል በቀለ፤ “ኮሚሽኑ ታሳሪዎቹን ለመጎብኘትና የአያያዛቸውን ሁኔታ ለማወቅ የሚያደርገውን ጥረት ይቀጥላል” ብለዋል።


  (ጦርነትን ቀድሞ የጀመረ ቅድመ ሁኔታን የማስቀመጥ ሞራል የለውም!)


             ጦርነቱ በተጀመረ በሁለተኛው ቀን ሴኩቱሬ በድምፀ ወያኔ ቀርቦ ጦርነቱን ሕወሓት እንደጀመረችው በግልፅ ቋንቋና ሰፋ ባለ ማብራሪያ ገለፀ፣ ሴኩቱሬ ይህን ገለፃውን በሚሰጥበት ወቅት በቴሌቪዥኑ እስክሪን ላይ የተጻፈው ርዕሰ ጉዳይ “የመጀመሪያው ምዕራፍ በድል የመጠናቀቅ አንድምታ” የሚል ነበር። ርዕሱ ሴኩቱሬ ይህን በሌላ በየትኛውም አግባብ መለቀቅ የሌለበትን ማስረጃ ለኢትዮጵያና ለዓለም ይፋ ያደረገበትን ምክንያት ግልፅ ያደርጋል፣ በአጭር ቃል ሴኩቱሬ በሰሜን ዕዝ ላይ ስኬታማ መብረቃዊ ጥቃትን መፈፀሙን እንደ መጨረሻው የድል ምዕራፍ ሳይቆጥረው አልቀረም። ሌላ ረዘም ያለ ጦርነት በቀጣይነት እንዳለ ቢያውቅ ኖሮ ይህን መግለጫ ባልሰጠም ብዬ አስባለሁ።
ሴኩቱሬ በ45 ደቂቃ ውስጥ በሰሜን ዕዝ ላይ ጥቃቱ በቅድሚያ መፈፀሙን ይፋ ከማድረጉም ባለፈ ለድርጊቱ ሕጋዊ ሽፋን ለመስጠትም የአቅሙን ያህል ሞክሯል። እሱ ያለው "...ከሰሜን በኩል አሃዳዊውና ወራሪው የአብይ መንግስት ደግሞ በደቡብ በትግራይ ሕዝብ ላይ ግልፅና የማይቀር (imminent) ጥቃት ሊፈፅሙ እንደሆነ እንደገመገምን ቀድመን በመብረቃዊ ምት ሰሜን ዕዝን “demobilize” አድርገናል...ነው።" በመቀጠልም ሴኩቱሬ እንደዚህ ዓይነት እርምጃ በዓለም አቀፍ ደረጃ ዕውቅና ያለው ፅንሰ ሐሳብ መሆኑን ከገለፀልን በኋላ ስያሜውም በእንግሊዝኛ “Anticipatory Self defence” ተብሎ ይጠራል በማለት አብራርቶልናል። ታዲያ ይህ ዘዴ ትንንሽ ሀገራት በትላልቅ ሀገራት ሊዋጡ እንደሆነ ማስረጃዎች ሲገኙ ጥቅም ላይ የሚውል ራስን የመከላከል እርምጃ ነውም በማለት ነግሮናል።
ሴኩቱሬ ለቅድመ-ጥቃቱ ዓለም አቀፋዊ ሕጋዊ ሽፋን ለመስጠት የጠቀሰው “Anticipatory Self Defence” ምንን ያመላክት ይሆን? ራስን ከታለመ ወይም ከታቀደ ጥቃት ቀድሞ መከላከልን በተመለከተ የሚያጠኑ ምሁራን ሦስት የመከላከል ዓይነቶች እንዳሉ ያመለክታሉ።
1. ለማይቀረው ጥቃት የሚወሰድ የመከላከል እርምጃ (Anticipatory Self Defence)፦ ይህ አንድ ሀገር በሉዓላዊነቱ ላይ እጅግ በጣም ግልፅና በማስረጃ የተደገፈ ጥቃት ከሌላ ሀገር ወይም ታጣቂ ቡድን እንደሚሰነዘርበት እርግጠኛ ሲሆን ቀድሞ የሚወስደው የመከላከል እርምጃ ነው። ይህ ጥቃቱን እንደሚያደርስ ወደሚገመትበት ሀገር ድንበር ገብቶ እስከ ማጥቃት የሚዘልቅ የመከላከል እርምጃ ነው። ስለ ሕጋዊነቱ(Legitimacy) እመለስበታለሁ።
2. ከተገማች ጥቃት ለመከላከል የሚወሰድ እርምጃ (Pre-emptive Self Defence)
ይኼኛው የመከላከል እርምጃ ቀደም ሲል ከጠቀስኩት የሚለየው ጥቃቱ ከሚፈፅመበት የጊዜ ሰሌዳ አኳያ ነው። “Anticipatory Self Defence” ጠላት በጣም ቅርብ በሆነ ጊዜ ጥቃቱን እንደሚፈፅም በተረጋገጠ ጊዜ የሚወሰድ እርምጃ ነው። Pre-emptive Self defence ግን የተገመተው ጥቃት የሚፈፀምበት የጊዜ ሰሌዳ ከ”Anticipatory” ራቅ ሊል ይችላል።
3. Preventive Self Defence
ይኼኛው የመከላከል ዘዴ የታለመው ጥቃት የሚፈፀምበትን ወቅት በእርግጠኝነት ማወቅን እንደ ቅድመ ሁኔታ አያስቀምጥም። ጠላት ወደ ፊት በአሳቻ ጊዜ ጥቃት እንደሚፈፅም ሲታመን “Preventive Self defence” ተግባራዊ ይሆናል።
“Anticipatory Self Defence “ከዓለም አቀፍ ሕግና ከተባበሩት የዓለም መንግስታት ቻርተር አንፃር፦
ከ”Anticipatory” የመከላከል እርምጃ ጋር በተያያዘ በተደጋጋሚ የዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ሕጎች፣ የተባበሩት መንግስታት ቻርተር አንቀፅ 51 እና እ.ኤ.አ በ2004 በተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሐፊ አማካይነት የተደረገው ውይይት ይጠቀሳሉ። ከነዚህ ውስጥ እ.ኤ.አ. በ1951 በተባበሩት መንግስታት ቻርተር ላይ የሰፈረውን እንደሚከተለው ላስቀምጥ፦
Article 51 of the UN Charter “Nothing in the present Charter shall impair the inherent right of individual or collective self-defense if an armed attack occurs against a Member of the United Nations until the Security Council has taken measures necessary to maintain international peace and security”
ከላይ እንደምትመለከቱት በዚህ አንቀፅ ውስጥ “Anticipatory Self Defence” የሚል ሐረግ የለም። ይህን የሚጨማምሩት ተርጓሚዎቹ ናቸው፣ እንደዚያም ሆኖ ሐረጉ በግልፅ ባለመቀመጡ እስከ ዛሬም አንቀፁ በአጨቃጫቂነቱ ቀጥሏል። በግልፅ እንደምንመለከተው አንቀፅ 51 የሚለው “If an armed attack occurs..” ነው።
ከተባበሩት መንግስታት ይልቅ ለ"Anticipatory Self Defence” የሚቀርበው እ.ኤ አ.አ በ2004 በተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሐፊ በተዘጋጀው ውይይት ላይ የተቀመጠው ማጠቃለያ ነው።
“In 2004, the Secretary-General’s High-Level Panel on Threats, Challenges and Change stated “A threatened State, according to long established international law, can take military action as long as the threatened attack is imminent, no.other means would defelect it and the action is proportionate.”
ይህ ውሳኔ ግን እስከዛሬ ድረስ በተባበሩት መንግስታት ቻርተር ስለ አለመግባቱ ልብ ይሏል። እስከ አሁን ይህን የመከላከል መብት በተመለከተ የሚደረጉ ክርክሮች እንደቀጠሉ ነው። ነገር ግን ከ9-11 ጥቃት ወዲህ ይህ የመከላከል እርምጃ በተለይም አሸባሪዎች ጥቃት እንደሚያደርሱ በማስረጃ ከተረጋገጠ ወዲያው ተግባራዊ መሆን እንዳለበት ብዙዎች የሚስማሙበት ነው።
በታሪክ “Anticipatory self Defence”ን ተግባራዊ ያደረጉ ብዙ ሀገራት አሉ፣ ለምሣሌ እንግሊዞች ካናዳን ቅኝ በሚገዙበት እ.ኤ.አ. በ1837 ዓ.ም የካናዳን አማፂያን የተሳፈሩበትን የካሮላይንን መርከብ ለመምታት በኒጋራ ፏፏቴዎች አቅጣጫ ወደ አሜሪካ ድንበር ዘልቀው ገብተው ጥቃት አድርሰዋል። ይህ እርምጃ “Caroline Incidence” ተብሎ ይታወቃል። እስራኤል እ.ኤ.አ. በ1967 ግብፅን አስቀድማ የመታችው በ”Anticipatory Self defence” መርህ ነበር። አሜሪካ ኢራቅን፣ አፍጋኒስታንና ሱዳንን በየወቅቱ ያጠቃችው በ”Anticipatory Self Defence” መርህ ነው። በተለይም በሱዳን ላይ ጥቃትን በሰነዘረች ጊዜ ያወደመችው እንደገመተችው የአሸባሪዎችን ካምፕ ሳይሆን የመድኃኒት ፋብሪካን ነበር፣ ይህም ከፍተኛ ውግዘትን አስከትሎባታል።
ይህን ሁሉ ርቀት የመጣሁት የሴኩቱሬን ቅጥ አምባሩ የጠፋውን ማብራሪያውን legitimize ለማድረግ እንዳልሆነ ብዙዎቻችሁ የምትረዱኝ ይመስለኛል። ሴኩቱሬ ግን አንድ ውለታ ውሎልን አልፏል፦ በቃ “Anticipatory Self-Defence” የሚለውን ፅንሰ ሐሳብ በተነፈሰበት ቅፅበት፣ ጦርነቱ በሕወሓት እንደተጀመረ በቪዲዮ የተደገፈ ግልፅ ማስረጃ ሰጥቶናል፣ ምክንያቱም ይህ እርምጃ ሁሌም የሚወሰደው በጠላትነት ከተፈረጀው ቡድን ጥቃት አስቀድሞ ነው። ታዲያ ታምራት ላይኔ በወቅቱ “ጦርነቱን ማን እንደጀመረው ወደፊት በገለልተኛ አካላት ይረጋገጣል” ብሎ ሲናገር ሰምቼው፣ የምር ይህ ሰው የኢትዮጵያ ጠ/ሚኒስትር ነበር? በማለት ራሴን እስከ መጠየቅ ደርሼአለሁ። ምክንያቱም ታምራት ጦርነትን ከማንም በላይ በተግባር ጭምር የሚያውቅ ሰው ነው፣ ነገር ግን ሴኩቱሬ በግልፅ በ”Anticipatory Self-Defence” ጦርነቱን የጀመርነው እኛ ነን እያለ ሲናገር፣ ታምራት ወደፊት ማን እንደጀመረው ይጣራል እያለ ከሴኩቱሬ ይልቅ ስለ ሁኔታው እንደሚያውቅ ሰው ሊተነትንልን ይሞክራል፣ አያድርስ ነው!
ሌሎች የሕወሓት አክቲቪስቶችና ጋዜጠኞች ደግሞ የሴኩቱሬን ማብራሪያ አንዴ “Pre-emptive” ሌላ ጊዜ ደግሞ ሁለት የጦር አይሮፕላን ቀደም ሲል በትግራይ ክልል ሲበር ነበር እያሉ ያለ የሌለ ማብራሪያ በመስጠት የሴኩቱሬን እውነተኛ ማስረጃ ለመሸፋፈን ደፋ ቀና ሲሉ ተስተውለዋል። Anticipatory ሌላ፣ pre-emptive ሌላ!
ሆኖም ግን ሴኩቱሬ ማስረጃውን ይስጠን እንጂ ማብራሪያዎቹ በሕፀፆች የታጨቁ ነበሩ።
1. “Anticipatory Self Defence” ቢፈቀድ እንኳን ትግበራው የሚመለከተው በተባበሩት መንግስታት ውስጥ በሀገርነት የተመዘገቡ ሀገራትን ብቻ ነው። የተባበሩት መንግስታት ቻርተር የሀገራት እንጂ የክልል መንግስታት ቻርተር አይደለም። ስለዚህ ዓለም አቀፍ ሕጎች የሚፈቅዱት ፅንሰ ሐሳብ ነው የሚለው ማብራሪያው ሙሉ በሙሉ ስህተት ነው። እሱን አይመለከተውም።
2. ሴኩቱሬ “Anticipatory Self Defence” የሚተገበረው... ትንንሽ ሀገራት (ትግራይን እዚህ ውስጥ ከትቷት ይሆን?) በትላልቅ ሀገራት ሊዋጡ እንደሆነ ማስረጃው ሲኖር... እያለ ያብራራውም ስህተት ነው። ይህ ራስን ከጥቃት አስቀድሞ የመከላከል ሕግ የሚሰራው ለሁሉም የተባበሩት መንግስታት አባል ሀገራት ነው። ትንሽ ትልቅ የሚል ተረት ተረት የለውም።
3. “Anticipatory Self Defence” መከወን ያለበት ከአቅም ግምገማ በኋላ ነው። ዘመን ያለፈበትን ክላሽ ይዘህ ድሮን የታጠቀውን ጦር በ”Anticipatory Self Defence” ቀድሜ እመታዋለሁ ብሎ መነሳት የኢንተለጀንስ ሥራ ድክመትን፣ የጦርነት መረጃ እጥረትን ያመለክታል። ሌሎቹ ሀገራት “Anticipatory Self Defence”ን የሚተገብሩት የጠላትን ጦር አቅም በሚገባ ከፈተሹ በኋላ ነው። የሚጠቃው ጠላት አቅሙ የደረጀ ከሆነ ምናልባትም በሰላም ምድር ጦርነትን እንደ መጥራት ይቆጠራል። በሰሜኑ ጦርነት በተግባርም ያየነው ይህንኑ ነው።
4. በመጨረሻም “Anticipatory Self Defence”ን መተግበር ከተጠያቂነት አያስመልጥም፣ ምክንያቱም አንድ ሀገር ይህን እርምጃ ከመውሰዱ አስቀድሞ መፈተሽ ያለባቸው በጥቂቱ ወደ አራት መስፈርቶች አሉ። በነገራችን ላይ ከላይ የጠቀስኳቸው ሀገራት ማለትም እስራኤልና አሜሪካ ጥቃቱን በተመለከተ ለተባበሩት መንግስታት ማብራሪያ እንዲሰጡ ተጠርተው ነበር።
ሳጠቃልል፦ ትናንት ሕወሓት የደረደራቸውን ቅድመ ሁኔታዎች ተመለከትኩና ሴኩቱሬና መግለጫው ትዝ አሉኝ። የኢትዮጵያ መንግስት ይህን የሴኩቱሬን የማስረጃ አበርክቶት ለሙግቶቹ የተጠቀመበትን አግባብም ለማወቅ ፈለግሁኝ። በነገራችን ላይ እነ አሜሪካ ሕወሓት ጦርነቱን አስቀድማ እንደጀመረችው ያውቃሉ፣ በግልፅ ሲናገሩም ነበር፣ የኢትዮጵያ መንግስት ዲፕሎማቶች ግን በዚህ ረገድ ገፍተው የሄዱ አይመስለኝም። በእርግጥ የውጭ ጉዳይ ሚ/ር በሶሻል ሚዲያ ለመግለጫው የእንግሊዝኛ ካፕሽን ጨምሮበት ለቅቋል። ከዚህ ባለፈ የዚህ ቪዲዮ ቅጂ ተተርጉሞ ለተባበሩት መንግስታት ተሰጥቶት እንደሆነ መረጃው የለኝም። ምክንያቱም በየትኛውም ሕግ ጦርነቱን አስቀድሞ የለኮሰው አካል ለደረሱት ድህረ ጦርነት ቀውሶች ቅድሚያ ተጠያቂ እንጂ ቅድመ ሁኔታ ደርዳሪ የመሆን ሞራል የለውም። እውነትን መያዝ ብቻውን በቂ አይደለም፣ እውነት በተግባቦት ጥበብ ተከሽና ካልቀረበች ባክና ትቀራለች። ካለመናገር ብዙ ነገር ይቀራል፣ ትኩረት ለዲፕሎማሲያችን!

 በኢትዮጵያ የብሔሮች ጥያቄ በ1966 የሕዝባዊ ንቅናቄ ዘመን ከተነሱት ጥያቄዎች መካከል አንደኛው ነበር፡፡ በአብዮቱ ከተሳተፉት ድርጅቶች መካከል መኢሶንና ኢጭአት የ1963ቱን የተማሪ ማኅበራት ውሳኔ በማራመድ ለብሔሮች መብት መታወቅና መከበር በመታገል እንደፀኑ ቆዩ፡፡ ኢሕአፓም አልፎ አልፎ ከታዩት የአንዳንድ የአመራሩ መዛነፎች በስተቀር፤ በ1963 መንፈስ ቆይቷል፡፡ ደርግ በሌላው በኩል ግን፣ ከ1966 እስከ 1969 እና ከ1970 በኋላ በኢትዮጵያ ብሔሮች ጥያቄ ረገድ፣ ለ17 ዓመታት የሄደበት መንገድ ሁሌም አንድና ያው አልነበረም፡፡ አካሄዱን በሶስት ወቅቶች ከፍሎ ማጤኑ ሂደቱን ግልፅ  ሊያደርግ ይችላል፡፡
የመጀመሪያው፣ ከሰኔ/ሐምሌ 1966 እስከ ህዳር/ታህሳስ 1967 የነበረው ወቅት ነው፡፡ በዚህ ወቅት ደርግ በአንድ በኩል በሐምሌ 2፣ 1966 መግለጫው፡
“(ደርግ) በኢትዮጵያውያን መሀከል ለብዙ ዘመናት የቆየውን በጎሳና በሃይማኖት የተመሰረተውን መለያየትና የኑሮ መራራቅ ኢትዮጵያ ትቅደም በሚል እምነት፣ በብሔራዊ ዋስትና በእኩልነት፣ ለአገር ዕድገትና መሻሻል ዓላማ ሕዝቡ ለሥራ ታጥቆ እንዲነሳና በዘመኑ ሥልጣኔ በይበልጥ ተካፋይ እንዲሆን የሚቻለውን ሁሉ ያደርጋል”
የሚለውን አመለካከት አራመደ፡፡ በሌላም በኩል፤ በህዳር 1967 ከጄኔራል አማን አንዶም ጋራ በተለይ በኤርትራ ጥያቄ በተፋጠጠ ጊዜ፣ “የኢትዮጵያ አንድነት ፍፁምነት” የሚለውን አመለካከት አራመደ። በወሩ በታህሳስ 1967 “የኢትዮጵያ ህብረተሰባዊነትን” ሲያውጅ ደግሞ፣ “የኢትዮጵያን አንድነት ለማጠናከር ብዙ መንገዶች አሉ” ካለ በኋላ የሚከተሉትን ሁለት መንገዶች አሳወቀ፡-
“በአገር ውስጥ ያለውን የባህሎችና የልዩ ልዩ ጎሳዎች መቀራረብ ይበልጡን ማጠንከር አንደኛው ዘዴ ነው፡፡ ኢትዮጵያ የአንድ ጎሳ ወይም የአንድ ባህል አገር አይደለችም፡፡ የተዛመዱ ልዩ ልዩ ነገድ ባህል የሚገኙባት አገር ናት፡፡ የዘለቄታ ጥንካሬዋ መሰረትም ይኸው ነው፡፡ ይህ የኢትዮጵያ ሕዝብ አብሮ በመኖሩ በጋብቻ፣ በባህል፣ በስሜትና በአስተሳሰብ ዝንባሌ፣ በቋንቋ ጭምር የተሳሰረ ነው፡፡ የአንድነትን ማጠንከር አንደኛው ዘዴ እንዲህ ያለውን የሚያስተባብር ነገር ሁሉ እንዲዳብር ማድረግ ነው፡፡ ዋናዎቹ ቋንቋዎች እንዲስፋፉ፣ ባህል ሁሉ እንዲያድግ፣ የሰው ሁሉ መብት እንዲጠበቅና የአገሪቱን ዜጋ ሁሉ በአንድነት ጥላ ስር በፍቅርና በመተባበር እንዲሰባሰብ ማድረግ ያስፈልጋል፤
“ሁለተኛው መንገድ ደግሞ ኢትዮጵያ ከጎረቤት አገሮች ጋር በተለይም ከሱዳን፣ ከሶማሊያና ከኬንያ ጋር ተባብራ የምሥራቅ አፍሪካ ሕብረት - አህጉር እንድታቆም ማድረግ ነው”፡፡
ይህ አመለካከት ከደርጉ “ኢትዮጵያ ትቅደም” ዘመን መግለጫዎች ጋራ ሲነፃፀር የተሻለ ነበር፡፡ ደርጉም በዚሁ ጊዜ ታህሳስ 14 ዕለት የእስልምና ሃይማኖት ክብረ በዓሎችን ያካተተውን የብሔራዊ በዓሎች ዝርዝር አውጥቶ ነበር፡፡ በታህሳስ 18 ደግሞ፣ የአዲስ አበባ ራዲዮ ጣቢያ ለመጀመሪያ ጊዜ በአፋን ኦሮሞ ፕሮግራሞችን ማስተላለፍ ጀመረ። የባለመሬት/ ጭሰኛን የምርት ግንኙነት የሻረው አዋጅ የካቲት 25፣ 1967 ታወጀ፡፡
ሁለተኛው ወቅት፣ የሕዝብ ድርጅት ጊዜያዊ ጽ/ቤት በሚያዚያ 1968 ከተቋቋመ በኋላ ደርግ የብሔርን ጥያቄ ጨምሮ በተለያዩ የፖለቲካ ጥያቄዎች ላይ የአደባባይ ውይይት ክበቦች በየመሥሪያ ቤቱ ተቋቁመው እንዲወያዩበት በፈቀደበት ወቅት ጀመረ፡፡ 1968 በዚሁም፣ በብሔሮች ጥያቄ ላይ ይፋ ውይይቶች የተካሄደበት ዘመን ሆኖ ተጠናቀቀ፡፡
ሦስተኛው ወቅት፣ በሁለተኛው ወቅት ዘመን፣ ከታህሳስ 1968 አንስቶ እስከ የካቲት 1969 ድረስ በደርግ መሪዎችና በሕዝብ ድርጅት ጊዜያዊ ጽ/ቤት አባል ድርጅቶች መካከል ረጅም ውይይቶች የተደረጉበት ወቅት ነበር፡፡ ደርግም የመጨረሻ መጨረሻ፣ “የራስ-ገዝ አስተዳደር” የተባለውን የአስተዳደር መንገድ እስከ መቀበል ድረስ የሄደበት ወቅት ነበር፡፡
ይሁን እንጂ፣ በ1969/70 የኢትዮጵያን አገር ወዳድ ተራማጆችና ምሁራን አጥፍቶና አግልሎ ሥልጣንን ለመጠቅለል የበቃው የኮሎኔል መንግስቱ የመለዮ ለባሾችና ከፍተኛ ቢሮክራቶች ቡድን፣ በ1970 “የራስ-ገዝ አስተዳድር” የተባለውን ትቶ፣ “አንድ ሰውና አንድ ጠመንጃ እስኪቀር ድረስ” ያለውን አካሄድ ያዘ፡፡
ይህም አራተኛው ወቅት ሲሆን፣ ሻለቃ መንግሥቱ “የአብዮቱ ማዕከል; እየተባሉ የተሞካሹበት፤ “የምሥራቁን ድል በሰሜን እንደግመዋለን”፤ “አንድ ሰውና አንድ ጠብ- መንጃ እስኪቀር ድረስ” በሚሉ ጥሪዎች፣ የኢትዮጵያን የብሔሮች ጥያቄ በጦር ኃይል “ለመፍታት” የተሄደበት መንገድ ነበር፡፡ በኋላና ባለቀ ሰዓትም፣ “የብሔሮች ኢንስቲቱት” የተባለው ተቋም የተመሰረተበት ወቅት ነበር፡፡ ጦርነቱ በግንቦት 1983 በኤርትራ ግንባሮችና በሕውሓት በሚመራው ኢሕአዴግ አሸናፊነት ተደምድሞ ኮሎኔል መንግሥቱ ወደ ዚምባብዌ ሸሹ፡፡ ኢሳይያስ አፈወርቂ በኤርትራ ነገሠ፡፡ ኢሕአዴግ የአዲስ አበባን ሥልጣን ያዘ፡፡
የፖለቲካ ግድያና የጦርነቶች ዓመታት (1969-1983)
የ1969 መጨረሻና የ1970 መጀመሪያ ዓመታት በኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክ ውስጥ አንድ አገር ወዳድና ተራማጅ ትውልድ፣ በኮሎኔል መንግሥቱ ኃ/ማርያም መሪነት በተመለመሉ ገዳይ ቡድኖች ተጨፍጭፎ ያለቀበት ወራት ነበሩ፡፡ በዚሁም፣ የ1963ቱ ውሳኔዎች ባለቤት የነበረው አገር ወዳድና ተራማጅ ትውልድ፣ ከ1970 በኋላ በነበረው የኢትዮጵያ የፖለቲካ ህይወት ውስጥ ይህ ነው የሚባል ሥፍራና ሚና ላይኖረው እስኪሆን ድረስ ተዳክሞ አበቃ፡፡ ከ1970 እስከ 1983 ባሉት የ13 ዓመታት ዘመን ዋና ተዋናዮች ሆነው የቀጠሉት ከላይ እንደተመለከተው ስለዚህም፤ በአንድ ወገን በኮሎኔል መንግስቱ ኃ/ማርያም መልማይነትና መሪነት ከ1970 ጀምሮ የመንግሥትን ሥልጣን የጨበጠው የመለዩ ለባሾችና የከፍተኛው ቢሮክራሲ ቡድንና፤ በሌላው ወገን የኤርትራ ግንባሮችና የተለያዩ የብሔር ድርጅቶች (በተለይም ሕውሓት፣ ኦነግ፣ የሲዳማና የሱማሌ) ነበሩ፡፡
ሕውሓት “የኢትዮጵያ ዓቢይ ቅራኔ በብሔሮቿ መካከል ያለው ቅራኔ ነው” ባለው የቅራኔ አረዳዱ ገፋ፡፡ ከዚያም ከሌሎቹ የትግራይ ድርጅቶችና እስከ መንግሥት ሠራዊት፣ ከኢሕአፓ እስከ ኢዲዩ ጋራ ድረስ ካሉት ኃይሎች ጋራ ተዋጋ፡፡ ከተጠቀሱት ኃይሎች ጋር ያካሄዳቸው ውጊያዎች ስለሚታወቁ አልመለስባቸውም፡፡ በዚሁ ዘመን “የኢትዮጵያን ቅኝ አገዛዝ” ሲዋጉ የነበሩት የኤርትራ፣ የሱማሌያ ግንባሮችና ኦነግ የሄዱባቸው መንገዶችም ስለሚታወቁ እንደዚሁ አልመለሰባቸውም፡፡ እንደዚሁም፣ ሕወሓት ከኢሕአዴግ አመሠራረት እስከ ኤርትራ ሬፈረንደም፣ ከሕገ-መንግሥቱ መረቀቅና መታወጅ እስከ “የፌዴራል” አስተዳደር አወቃቀር ድረስ የሄደባቸው መንገዶች ስለሚታወቁ አልቆይባቸውም፡፡
በአጭሩ፣ ኢሕአዴግ ከ1983 እስከ 2010 ድረስ “አብዮታዊ ዲሞክራሲ” ባለው አደረጃጀትና አመራር ለ27 ዓመታት ገዛ፡፡ እንዲያም ሲል ለ27 ዓመታት ሙሉ በአንድ ወገን ፌደራላዊ ባልሆነው “የፌደራል አስተዳደር” ግዛቶችን ሲከልልና ሲያጥር ኖረ፡፡ የነፃ ገበያም ሆነ የመንግሥታዊ ካፒታሊዝም ባልሆነው የኢሕአዴግ “ካፒታሊዝም” “ኪራይ ሰብሳቢ” ያላቸውን ሲፈለፍል ኖረ፡፡ በሌላው ወገን፤ ኦነግ፣ የሲዳማ፣ የአፋር፣ የሱማሌና ሌሎች በ1983 ሥልጣንን የተጋሩ ቢሆንም፤ ከጥቂት ወራት በኋላ በኢሕአዴግ ተገፍተው ተሰናበቱ። ኦነግ ከዛም፣ ከ10 በማያንሱ ቡድኖች ተከፋፍሎ በየውጭ አገራቱ ሲንቀሳቀስ ቆየ።
(ከአንዳርጋቸው አሰግድ "ቅን ፍላጎት እስካለ መንገድ አለ" መጽሐፍ የተቀነጨበ፤ 2013 ዓ.ም)



Sunday, 11 July 2021 18:34

የግጥም ጥግ

ፈቅደን ሲመሩን፣ ችቦ ተቀባይ
ለሚነዱን ግን፣ አሻፈረን ባይ
ካልነኩን በቀር፣ ቀድመን ማንዘምት
ከጋሻ በፊት፣ ጦር የማንሸምት
ኢትዮጵያዊ ነን!
ህብር ያስጌጠው፣ ህይወት ለማብቀል
ዘር ሳናጣራ፣ የምንዳቀል
ለነዱን ሰይጣን፣ ለመሩን ሰናይ
ጌታን ከገባር ፣ ለይተን ምናይ፤
ኢትዮጵያዊ ነን!
ብዙ ህልሞችን፣ ወዳንድ ዐላማ
የሰበሰበ ገርቶ፣ ያስማማ
በደምና ላብ፤ ያቆምነው ካስማ
አገዳ አይደለም፣ የሚቀነጠስ
የዝምድናችን መተሳሰርያ
ሺ ጊዜ ቢከር፣ የማይበጠስ
ኢትዮጵያዊ ነን!
ምን ሆድ ቢብሰን፣ ምን ብንቸገር
እድር አይፈርስም፣ እንኩዋንስ አገር
ብለን በትግስት፣ የምንሻገር
ሲገፈትረን፣ ግፈኛና አጥቂ
ቁልቁል ሲሰደን፣ ሽቅብ መጣቂ
ለውርደት ሲያጩን፣ የምንጀነን
ኢትዮጵያዊ ነን!
    በዕውቀቱ ሥዩም





የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ሰኔ 21 ቀን 2013 ዓ.ም. የፌዴራል መንግስት በትግራይ ክልል የተኩስ አቁም ማወጁን ተከትሎ፣ የግንኙነት መስመሮች በመቋረጣቸው፣ የክልሉ ነዋሪዎች የሚገኙበት ሁኔታ እንደሚያሳስበውና መንግስት የነዋሪዎችን ደኅንነት ለማስጠበቅ የሚረዱ እርምጃዎች በአፋጣኝ ሊወስድ እንደሚገባ ገለጸ።
በክልሉ የተቋረጡ መሰረታዊ አገልግሎቶችን መመለስና በትግራይ ክልል ስላለው ተጨባጭ የፀጥታ ሁኔታና የሰብአዊ እርዳታ አቅርቦት በቂ መረጃ መስጠት፣ በዚህ ረገድ ያሉ ክፍተቶችን ለማረምና የሚመለከታቸውን ባለድርሻ አካላት የተቀናጀ ትብብር ለመፍጠር ቀዳሚ እርምጃዎች ናቸው።
ለግጭቱ ሰላማዊ መፍትሔ ለማፈላለግ የሚደረገው ጥረት አስፈላጊነት እንደተጠበቀና በክልሉ ለሚደረጉ የሰብአዊ እርዳታ አቅርቦቶች ጥበቃና ለተደራሽነቱ ትብብር እንደሚቀጥል መገለጹ የሚበረታታ ሆኖ፣ የሲቪል ሰዎች ደኅንነትና ሰብአዊ መብቶች ጥበቃ ቅድሚያ ሊሰጠው ይገባል። በአሁኑ ወቅት በአብዛኞቹ የትግራይ አካባቢዎች የመብራት፣ የስልክና የውሃ አገልግሎት በመቋረጡ በክልሉ ነዋሪዎች ላይ ከባድ የኑሮ ጫና እያስከተለ ይገኛል። የባንክ አገልግሎት መቋረጥና የጤና አገልግሎት አቅርቦትና ተደራሽነት ውሱንነት ችግሩን አባብሶታል።
በትግራይ ክልል የሚንቀሳቀሱ ሀገራዊና ዓለምአቀፍ የእርዳታ ድርጅቶች የኤሌክትሪክና የስልክ አገልግሎት መቋረጥን ጨምሮ የሌሎች አቅርቦቶች እጥረት የሰብአዊ ድጋፉን በከፍተኛ ደረጃ እንደጎዳውና በተለያዩ አካባቢዎች የሚኖሩ ነዋሪዎች፣ የሀገር ውስጥ ተፈናቃዮችና ስደተኞች ስለሚገኙበት ሁኔታ ማወቅ አስቸጋሪ እንዳደረገው ይገልጻሉ።
በአዲስ አበባ ከተማ የትግራይ ክልል ተወላጅ የሆኑ ነዋሪዎችና የሚዲያ ሰዎችን ጨምሮ፣ ሌሎች ከጉዳዩ ጋር ግንኙነት አላቸው በሚል  ተጠርጥረው የታሰሩ ሰዎችን ሁኔታ ኮሚሽኑ በመከታተል ላይ ይገኛል። ይህም በነዋሪዎች ላይ ማንነትን በመለየት ለጥርጣሬና መድልዎ  የሚያጋልጥ ተግባር እንዳይሆን ስጋት የሚያሳድር ነው።
በተጨማሪም፣ በክልሉ ዩኒቨርሲቲዎች የሚማሩ ወጣቶች ወላጆችና ቤተሰቦች፣  ተማሪዎቹ፣ በአሁኑ ወቅት ስለሚገኙበት  ሁኔታ ተገቢው ምላሽና ማብራሪያ እንዲሰጣቸው የሚመለከታቸውን የመንግስት አካላት በመጠየቅ ላይ ይገኛሉ። 
የኢሰመኮ ዋና ኮሚሽነር ዶ/ር ዳንኤል በቀለ የነዋሪዎችን ደኅንነት ማረጋገጥ ቀዳሚው የመንግስት ግዴታ መሆኑን አስታውሰው፣ “በክልሉ የሚገኙ ነዋሪዎች ስላሉበት ሁኔታ የተገቢው መረጃ ማነስ ከተለያዩ አቅጣጫዎች ከሚደመጡ ዘገባዎችና ንግግሮች ጋር ተዳምሮ፣ ነዋሪዎችን ስጋት ላይ የሚጥል ነው። የተኩስ አቁሙ በሁሉም በግጭቱ ተሳታፊ በነበሩ ወገኖች ሁሉ በቁርጠኝነት መከበርና የመሰረታዊ አገልግሎቶች በአፋጣኝ መመለስ፣ አጠቃላይ ሁኔታውን ለማሻሻል፣ በትግራይ ክልል  ለተፈጠረው ችግር ዘላቂ መፍትሔ ለማፈላለግ፣ እንዲሁም ሰብአዊ አቅርቦቱ  እንዳይቋረጥ  የሚደረገውን  ጥረት የሚያግዝ  ነው። በተጨማሪም  ማንኛውም አይነት እስር ሁልጊዜም ሕጋዊ ሥርዓትን የተከተለ ሊሆን ይገባል” ብለዋል።
ዋና ኮሚሽነሩ አክለውም፤ በየትኛውም የሀገሪቱ ክፍል የሚገኙ የመንግስትና መንግስታዊ ያልሆኑ አካላት ሁሉ ሁኔታውን የሚያባብሱ፣ በሕዝቦች መካከል ጥላቻና ጥርጣሬን ሊፈጥሩ ከሚችሉ ንግግሮች እንዲቆጠቡ ጥሪ አቅርበዋል።
(የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ጋዜጣዊ መግለጫ)
ሰኔ 26 ቀን 2013 ዓ.ም.


 • ሕፃን አዋቂውን እየፈጀች ሰውን ከምድረ ገፅ ልታጠፋ ነበር - አንበሳዋ ሴክመት፡፡

          በጥንታዊቷ ግብፅ ውስጥ፣ ገናናው የጦርነት ጌታ ሄሩ ነው - በግሪክኛ ሆረስ ይሉታል። ግን፣ አስተዳዳሪ ንጉሥም ነው - ጦርነት መደበኛ የሁልጊዜ ስራው አይደለም። ሌሎች ሥራዎች አሉት።
ሴክመት ደግሞ አለች።
አንበሳዋ ሴክመት በሚል ስያሜ ትታወቃለች። ከሄሩ ጎን ለፆታ ተዋፅኦ ወይም ለፆታ እኩልነት በሚል ፈሊጥ አይደለም፤ የሴክመት ስም የሚነሳው። እንዲያውም በተቃራኒው ቀዳሚዋና ገናናዋ ሀርበኛ፣ ሴክመት ናት። የሄሩ ጦረኝነትን አግንነው ለመግለፅ ሲፈልጉ፣ “እንደ ሴክመት ነው” እያሉ ይፅፉ ነበር - ጥንት ከ3ሺ ዓመት በፊት።
በያኔዋ ግብፅ፣ ከአንበሳዋ ሴክመት በለጠ አስፈሪ ነገር አልነበረም ይላል - Sekhmet Bastet_ The Feline Powers of Egypt (2018) በሚል ርዕስ የቀረበው መፅሐፍ። ለነገሩ ስሟ፣ ያለ ቅፅል ለብቻው፣ ማንነቷን ይጠቁማል - “ሃያሏ፣ ከባዷ” እንደ ማለት ነው ስሟ። በግብፅ በብዛት የተሰሩ ሃውልቶች፤ የሴክመት ሃውልቶች ናቸው።
ሸንቃጣ ቆፍጣና ነው - ቁመናዋ። ፊቷን ግን የአንበሳ አድርገው ነው ሃውልት የሚሰሩላት። ቀስት ታጣቂ ናት። ለዚያውም ምርጥ ተኳሽ። “የሴክመት ቀስት፣ ሺ ገዳይ ነው” ተብሎላታል። ይሄ ብቻ ቢሆን ችግር አልነበረውም።
“የጨለማ እመቤት” ይሏታል - ፅልመትን ማውረድ ትችላለችና። “የእሳት የነበልባል ፍቅረኛ” ይሏታል - የቃጠሎ እመቤት ናትና። “የበሽታ ወረርሽኝ የምታመጣ፣ ሞትን የምትጠራ” በሚሉ ማዕርጎችም ትታወቃለች።
ምርጫዋ ግን፣ አጥንት መስበርና መዘንጠል ነው። ቁጡ አንበሳ አይደለች? “ደም የተጠማች” ብትባል፣ ያንሳታል እንጂ አይበዛባትም። ከሁለት ከሶስት ሺህ ዓመታት በፊት ብዙ ተፅፎላታል። ግን አንዷን ትረካ ብቻ ተመልከቱ። የሰው ልጆችን በሙሉ፣ ህፃን አዋቂውን ሁሉ እየፈጀች ከምድረ ገፅ ልታጠፋ ምን ቀራት? የዘግናኙ እልቂት እንዲህ ነው።
“ሰዎች፣ አማልክትን ረሱ፣ አፈነገጡ” የሚል ነው የነገሩ ሰበብ። “ሰዎች፣ አማልክት ላይ አመፁ” ተባለ። አጥፊዎችና አመፀኞች በዙ ለማለት መሆኑ ነው።
በዚህ አመፅ እጅግ ያዘነውና የተቆጣው “ረዓ” ወይም “ራ”፣ የተሰኘው የአማልክት አውራ፣ ጉባኤ ጠራ። ስብሰባ ተካሄደ። “አጥፊዎቹ ሰዎች ይጥፉ” ተብሎ ተወሰነ። በሰው ልጅ ላይ ጦርነት ታወጀ እንደ ማለት ነው።
ለዚህ የጦርነት ዘመቻ ማን ተመደበ? ምን ይጠይቃል! ክርክር ፉክክር አልነበረም። ለጦርነት ማን እንደሚመረጥ ይታወቃል።
ኃቶር (ኃጦር) ተመረጠች። ለጦርነት ዘመተች። በእርግጥ፣ ለወትሮ፣ “የአዝመራና የደስታ፣ የፍቅርና የሙዚቃ እመቤት ናት” ኃቶር። የህዳር ወር እና የጥር ወር ከኃቶር ክብር ጋር ተያይዘው የመጡ ስያሜዎች ናቸው ይባላል። ተገጣጠመ ያስብላል። የአዝመራና የፍቅር እመቤት ከህዳርና ከጥር ወር ጋር ብትዛመድ፣ የተጣጣመ ጋብቻ ይሆናል። የአዝመራና የሰርግ ወራት አይደሉ?
ለማንኛውም፣ ጦርነት የኃቶር ዋና ሙያና መደበኛ ስራ አይደለም። ጦርነት ሲመጣ ግን ማንም አይስተካከላትም። ዋናዋ ዘማች ትሆናለች። የአዝመራና የፍቅር፣ የአበባና የልምላሜ፣ የሙዚቃና የጭፈራ እመቤት የሆነችው ኃቶር፣ ወደ ጦርነት ስትዘምት፣ ለጊዜው፣ “ኃቶር ሃያሏ” በሚል ስያሜ ይጠሯታል። “ኃቶር ሴክመት” ብለው ይሰይሟታል። የጦርነት ቅፅል ነው።
ኃቶር ሴክመት በማለዳው እንደ ፀሐይዋ ጨረር ወደ ጦር አውድማው ገስግሳ ትደርሳለች። ከዚያም ማን ይመስላታል? ቀስቷን ታስወነጭፋለች፤ በእሳተ ነበልባል ታጋያለች፤ በሽታ ታወርዳለች፣ ሞት ታዘንባለች። አንበሳነቷ ይነሳባታል።
እየዘለለች እየተወረወረች አጥንት ትሰብራለች፤ ከእግሮቿ ስር ታደቅቃለች። ትዘነጥላለች። እልቂት ይሆናል። ደሞ ይጎርፋል።
ያኔ፣ ደም ስታይ፣ ደም ሲሸታት፣ ይብስባታል። ደም ደም ይላታል። ደም ይጠማታል። ለምን እንደዘመተች ትረሳዋለች፤ “ይሄኛው ንፁህ፣ ያኛው አጥፊ” እያለች ነለየት ያቅታታል። መግደል፣ ደም ማፍሰስና መፍጀት ብቻ ነው የሚታያት። ማን እንደሆነችም ይጠፋባታል። ኃቶር መሆኗን ትረሳለች።
ለጊዜያዊ ጦርነት፣ “ኃቶር ሴክመት” የሚል ስያሜ የተሰጣት እመቤት፤ጠቅልላ ወደ “ሴክመት” ተለውጣለች - ከጦርነትና ከፍጅት ሌላ ምንም የማያረካት ቁጡ አውሬ ሆናለች። መቶ በገደለች ቁጥር፣ ሺ ገዳይነት ያሰኛታል። ሺ በገደለችም፣ ሚሊዮኖችን የመግደል ረሃብ ያንገበግባታል።
አጥፊዎችን በመቅጣት ብቻ የምትመለስ አልሆነችም። ህፃን አዋቂውን ሁሉ እየፈጀች፣ የሰው ልጆችን በሙሉ ከምድረ ገጽ ልታጠፋ ሆነች። የሚያስቆማት ጠፋ። “ማጣፊያው አጠረ”። አማልክት ሁሉ፣ እህት ወንድሞቿ ይፈሯታል። የአማልክት አውራ፣ የሁሉም አባት እንኳ፣ ከፍጅት ሊገታት አልሞከረም። ፊት ለፊት ሊጋፈጣት አልቻለም።
ምን ተሻለ? በ700 ጋን ሃይለኛ መጠጥ ተዘጋጀ። አጠማመቁ በልዩ ዘዴ ነው። በሚያቀላ ቅመም የተሰራ መጠጥ ነው። ደም ይመስላል። እንደ ደም የቀላውን መጠጥ ወስደው፣ ሰፊ ማሳ ላይ፣ አፈሰሱት። በሐሩር የነደደውን በረሃ የሚያረሰርስ የአባይ ጎርፍ ይመስላል።
አካባቢው በቀይ መጠጥ ተጥለቀለቀ - እስከ እግር ጉልበት ድረስ።
ጦረኛዋ እመቤት በሄደችበት ሁሉ፣ ሰውን እየፈጀች ስትገሰግስ ደረሰች። ማሳውን ስታየው ተጥለቀልቋል። ቅላቱ እንደ ሰው ደም ነው። በጦርነት “አብሾ” የሰከረችው አንበሳ፣ ደም ጠማት። ከማሳው እየላፈች እዚው ስትጠጣ ዋለች። መጠጥ መሆኑን አላወቀችም። ገና ከማለዳ ጀምራ ስትጠጣ ውላ ሰከረች፤ አንበሳነቷ ረገበ፤ ከብዙ እልቂት በኋላ።

    ኢሳያስ አፈወርቂ በአንደኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል


              ሪፖርተርስ ዊዛውት ቦርደርስ የተባለው የጋዜጠኞች መብት ተሟጋች ተቋም፣ የፕሬስ ነጻነትን በማፈን አቻ አላገኘሁላቸውም ያላቸውን 37 የአለማች አገራት መሪዎችን ዝርዝር ባለፈው ሰኞ ይፋ ያደረገ ሲሆን የኤርትራው ኢሳያስ አፈወርቂ በአንደኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል፡፡
የአዘርባጃኑ ፕሬዚዳንት ኢሃም አሊቭ በሁለተኛ ደረጃ ላይ ሲቀመጡ፣ የሶርያው በሽር አልአሳድ፣ የቱርኬሚኒስታኑ ጉርባንጉሊ፣ የካሜሩኑ ፖል ቢያ፣ የብራዚሉ ጄር ቦልሶራኖ፣ የታይላንዱ ፕራዩት ቻኖቻ፣ የኩባው ሚጉኤል ዲያዝ ካኔል፣ የፊሊፒንሱ ሮድሪጎ ዱሬቴ፣ የቱርኩ ረሲብ ጣይብ ኤርዶጋን እንደ ቅደም ተከተላቸው፣ ከሶስተኛ እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ መያዛቸውንም ተቋሙ አስታውቋል፡፡
በ2021 የፈረንጆች አመት የአለማችን የፕሬስ ቀበኛ መሪዎች ዝርዝር ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ አንድ አውሮፓዊና ሁለት ሴት የአገራት መሪዎች መካተታቸውን የጠቆመው የተቋሙ ሪፖርት፤ አንዳንዶቹ የአገራት መሪዎች ፕሬስን ሲያፍኑ ከ20 አመታት በላይ እንዳለፋቸውም አመልክቷል።
በዝርዝሩ ውስጥ ከተካተቱት ሌሎች የአለማችን አገራት መሪዎች መካከል የኡጋንዳው ዩሪ ሙሴቬኒ፣ የህንዱ ናሬንድራ ሞዲ፣ የፓኪስታኑ ኢንራን ካሃን፣ የሳዑዲ አረቢያው ቢን ሳልማን፣ የሩስያው ቭላድሚር ፑቲን፣ የቻይናው ዢ ጂፒንግ እንደሚገኙበት የጠቆመው መረጃው፣ የሃንጋሪው ጠቅላይ ሚኒስትር ቪክቶር ኦርባን በአለማችን የፕሬስ ቀበኞች ዝርዝር ውስጥ የተካተቱ የመጀመሪያው አውሮፓዊ መሪ መሆናቸውንም ያሳያል፡፡
ተቀማጭነቱ በፈረንሳይ የሆነው ተቋሙ ባለፈው ሰኞ ሪፖርቱን ይፋ ማድረጉን ተከትሎ ጠቅላይ ሚኒስትሯ ኢምራን ካሃን በዝርዝሩ ውስጥ የተካተቱባት ፓኪስታን ሪፖርቱን በይፋ ውድቅ ማድረጓንና ያለስራቸው ተወቀሱ ስትል ተቃውሞዋን ማሰማቷን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡

የኬንያው መሪ ራሳቸው ያወጡትን ህግ በመጣስ ተወቀሱ

            በሃይቲ የታጠቁ ቡድኖች ባለፈው ረቡዕ በአገሪቱ ፕሬዚዳንት መኖሪያ ቤት ባደረሱት ጥቃት ፕሬዚዳንት ጆቨኔል ሞይሴ ሲገደሉ ባለቤታቸው ቀዳማዊት እመቤት ማርቲን ሞይሴ የመቁሰል አደጋ ደርሶባቸው በህክምና እየተረዱ እንደሚገኙ ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
ባለፈው ረቡዕ ጠዋት የፕሬዚዳንቱን ቤት ሰብረው በመግባት ጥቃቱን የፈጸሙት ታጣቂዎች ማንነት ባይታወቅም አንዳንዶቹ የስፔን ቋንቋ ተናጋሪዎች መሆናቸውን ለማወቅ መቻሉን የጠቆመው ዘገባው፣ የአገሪቱ ጊዚያዊ ጠቅላይ ሚኒስትር ክላውድ ጆሴፍ ጉዳዩን አስመልክተው በሰጡት መግለጫ ድርጊቱን ኢሰብዓዊና ዘግኛኝ ነው ሲሉ በማውገዝ ህዝቡ እንዲረጋጋ ጥሪ ማቅረባቸውንም አስረድቷል፡፡
በተለይ ባለፉት ወራት በአደባባይ ተቃውሞ ሲደረግባቸውና የስልጣን ዘመናቸው አልፏል በሚል በተቃዋሚ ፓርቲዎች ስልጣናቸውን እንዲለቁ ሲጠየቁ የነበሩት ፕሬዚዳንቱ በታጣቂዎች መገደላቸውን ተከትሎ በአገሪቱ ብጥብጥና ሁከት እንዳይፈጠር ዝግጅት እየተደረገ እንደሚገኝ መግለጸቸውንና የአገሪቱ ብሔራዊ ፖሊስና የጦር ሃይልም ሰላምና መረጋጋትን ለማስፈን በንቃት እየሰሩ እንደሚገኙ ማስታወቃቸውንና የአሜሪካ መንግስትም ድርጊቱን በተመለከተ ምርመራ መጀመሩን እንደገለጸ አመልክቷል፡፡
ፕሬዚዳንት ጆቨኔል ሞይሴ በ201 በተካሄደው የሃይቲ ምርጫ አሸንፈው በአመቱ ወደ ስልጣን መምጣታቸውን ያስታወሰው ዘገባው፣ 11 ሚሊዮን ያህል ህዝብ ያላት ሃይቲ እጅግ ድሃ ከሚባሉት አገራት ተርታ እንደምትሰለፍም አክሎ ገልጧል፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ፤ ኬንያውያን በአገሪቱ የተጣለውን የሰዓት ዕላፊ ገደብ ተላልፈው ከመሸ በኋላ ፕሮጀክት ሲያስመርቁ የታዩትን ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ራሳቸው ያወጡትን ህግ ራሳቸው በአደባባይ ተላልፈዋል በሚል በማህበራዊ ድረገጾች በስፋት መውቀሳቸውን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ባለፈው ማክሰኞ ምሽት በመዲናዋ ናይሮቢ የአምስት ሆስፒታሎች ግንባታ ፕሮጀክቶችን በይፋ ሲያስመርቁ መታየታቸውን ተከትሎ የአገሪቱ ዜጎች ድርጊቱን ማውገዛቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ ፕሬዚዳንቱ በበኩላቸው ሆስፒታሎቹን በምሽት ለማስመረቅ የመረጡት በቀን ቢያደርጉት ግርግር ይፈጠራል ወይም የማህበራዊ ርቀት ህጎች ይጣሳሉ ብለው በመስጋታቸው መሆኑን በመግለጽ ምላሽ ሰጥተዋል፡፡
አንዳንድ ተሰሚነት ያላቸው ኬንያውያን አክቲቪስቶች ኡሁሩ የሰዓት ዕላፊ አዋጁን በመጣሳቸው በአፋጣኝ ፍርድ ቤት ቀርበው መቀጣት አለባቸው በሚል የድረገጽ ዘመቻ መጀመራቸው የተነገረ ሲሆን፣ አንዳንዶች ደግሞ የትርፍ ሰዓት ስራ ምን ያህል አስፈላጊ እንደሆነ ራሳቸው በተግባር አሳይተዋልና ኡሁሩ የሰዓት ዕላፊ አዋጁን ማስቆም ይገባቸዋል ሲሉ ተደምጠዋል፡፡


Page 12 of 545