Administrator

Administrator


      የቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ ዘመነ ክህነት፣ የአንጾኪያ ቀውስ በጥልቀት ተዳሶበታል፤
ከአገራችንና ከቤተ ክርስቲያናችን ወቅታዊ ኹኔታ ጋራ በእጅጉ ተመሳሳይ ነው፤
ተቋማት እና ልሂቃን፣ ማኅበረ ፖለቲካውን ማረቅ ባለመቻላቸው ዕዳ ኾነዋል፤
የሃይማኖት ልሂቃንም የፖሊቲካዊ መካሰስ አዋላጅ መኾናቸው እጅግ ያሳስባል፤
ከሚያቋስለን ርእዮተ ዓለማዊ ታሪክ ወደ ፈዋሽ ታሪክ ሽግግር ማድረግ አለብን፤

ከታሪክ እና ከታሪካዊ ትርክቶች በመነጩ ማኅበረ ፖሊቲካዊ ቀውሶች እየተናጠች ለምትገኘው ኢትዮጵያ መድኃኒቱ፣ “ፈዋሽ ታሪክ” መቀመም እንደኾነ ተጠቆመ፡፡
ጸሐፊ እና መምህር ዲያቆን ታደሰ ወርቁ፣ “ጽዋዔ” በሚል ርእስ ሰሞኑን ለኅትመት በአበቁት እና በሥርጭት ላይ በሚገኘው መጽሐፋቸው፣ ታሪክንና ትርክትን ለፖሊቲካዊ ውጥረት እና የእርስ በርስ ፍጅት ከመጠቀም ልሂቃን-መር ብሔራዊ እብደት በመውጣት፣ ከታሪክ የሚወለዱ ማኅበረ ፖሊቲካዊ መድኃኒቶችን በፈዋሽ የታሪክ ፈለግ ማሠሥ እንደሚያስፈልግ ጠቁመዋል፡፡
ያለፉት ኀምሳ ዓመታት የሀገራችን ፖለቲካ፣ በርእዮተ ዓለማዊ ታሪክ (Ideological History) የሚመራ እንደኾነ ጸሐፊው አመልክተዋል፡፡ ይህም፣ ታሪክን የፖሊቲካዊ ርእዮተ ዓለም ማስፈጸሚያ በማድረጉ እና ታሪካዊ በደሎችንና ቁስሎችን ብቻ በማነሣሻ መሣሪያነት በመጠቀሙ፣ በሒደት ወደ አስከፊው ማኅበራዊ ኢ-እኩያዊነት ሊባባስ የሚችል ፖሊቲካዊ ኢ-እኩያዊነት እያሰፈነ እንደሚገኝ አስገንዝበዋል፡፡ በደስታውም በኀዘኑም ‘የእኛ’ እና ‘የእነርሱ’ የሚል ፍንክት ማኅበረሰባዊ ሥነ ልቡና መቀረጹን፣ የአዝማናት ዕሴቶቻችንና ጥሪቶቻችን አውዳሚ ማኅበረ ፖሊቲካዊ ሥርዓት ማዋለዱን ገልጸዋል፡፡
የግራ ፖለቲከኞች ለአገዛዝ የበቁበት የርእዮተ ዓለማዊ ታሪክ ፈርጅ፣ ሀገራዊ አንድነትንና የሕዝብን አብሮነት በመስበር፣ ብዝኀ ማኅበረሰብ የኾነውን ኢትዮጵያዊ ለጉስቁልናና ለእልቂት፣ የሃይማኖት ተቋማቱንም ለዘውጌያዊ ልዩነት እና ክፍፍል የሚዳርግ ነዳጅ ኾኖ እያገለገለ እንደሚገኝ አትተዋል፡፡ በሥልጣን ላይ ያለው አገዛዝም፣ ከቅርጹ በቀር በይዘቱ ሳይለወጥ፣ ዘውጌያዊ ማንነትን ከሃይማኖታዊ ጽንፈኝነት ጋራ የሚያቆራኝ አማሳኝ ፖሊቲካዊ ሥርዓት እና ሥነ ልቡና (Ethnodoxy) በመተግበሩ፣ የአገራችንም ኾነ የቤተ ክርስቲያናችን ዘመንና መስክ ወለድ ችግር፣ ከቀን ወደ ቀን በለየለት መዋቅራዊ እና ሥርዓታዊ ጥቃት (አድልዎ እና ማግለል፤ ማሳነስ እና ማንኳሰስ) የበለጠ እየተወሳሰበ እና በጥልቀት እየተባባሰ መቀጠሉን ጸሐፊው አስታውቀዋል፡፡
ሀገርንና ቤተ ክርስቲያንን ወደማይኾን አቅጣጫ የሚወስደውን ይህን ስሑት እና እጅግ አሳሳቢ ማኅበረ ፖሊቲካዊ ቀውስ የሚያርቅና መላ የሚመታ ዕሴታዊ እና ክሂሎታዊ ብቃት ያለው ተቋም፤ በርቱዓዊ መንገድ እና ማዕከላዊ ፈሊጥ የግፉዓን ድምፅ እና የማኅበራዊ ፍትሕ አራማጅ የኾነ የሃይማኖትም ኾነ የፖሊቲካ ልሂቅ በየደረጃው አለመፍጠራችን እንደሚያሳስባቸው ዲያቆን ታደሰ ገልጸዋል፡፡ “በተለይ በእንዲህ ያለ ወቅት ለአገራችን ጸጋ መኾን የሚገባው ቤተ ክህነት እና ሌሎችም ተቋማት፥ ተፈጭተው ያልተነፉ ዱቄት፤ የሃይማኖት እና የፖሊቲካ ልሂቃኑም ቢኾኑ፥ ተበራይተው ያልተመተሩ የሀገር እና የቤተ ክርስቲያን እብቅ እና ግርድ ኾነው ተገኝተዋል፤” ሲሉ ተችተዋል፡፡ ስለ ዕርቀ ሰላም የሚሰብኩ ዜጎች ተሸማቀው እና ተሳቀው የሚኖሩበት፤ ካህኑ፣ ሼሁ፣ ፓስተሩ ሳይቀር ተጨምረውበት ጥላቻንና ዕልቂትን የሚያውጁ ወገኖች ደግሞ ታፍረው እና ተከብረው የሚንጎማለሉባት ሀገር እና ማኅበረ ፖለቲካዊ ሥነ ልቡና አዋልደናል፤ ብለዋል፡፡
“ሀገር እና ቤተ ክርስቲያን ከገቡበት ማኅበረ ፖሊቲካዊ ቅርቃር የሚወጡበትን መፍትሔ የመፈለግ ጽኑዕ ረኀብ አለብኝ፤” ያሉት ጸሐፊው እና መምህሩ ዲያቆን ታደሰ ወርቁ፣ “ጽዋዔ - የማኅበረ ፖለቲካዊ ቀውስ ምንጭ፣ ተገብሮት፣ ክትያ እና ምላሽ በቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ ዘመነ ክህነት” በሚል ርእስ፣ በአንጾኪያ እና በአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያን ታሪክ መስተዋትነት፣ ባለፈው ሒደታችን፣ በደረስንበት ኅሊናዊ እና ነባራዊ ኹኔታ እንዲሁም በወደፊት አዝማሚያችን ላይ ሰፊ ጥናት እና ዳሰሳ ያደረጉበት መጽሐፋቸው ታትሞ በሥርጭት ላይ ይገኛል፡፡
ከዛሬ አንድ ሺሕ ስድስት መቶ ዓመታት በፊት፣ በቅዱስ ዮሐንስ ዘመነ ቅስና፣ አንጾኪያ እና የአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያን የነበሩበት እያንዳንዱ ታሪካዊ ክሥተት እና ኹነት፣ ለዘመናችን ቤተ ክህነት እና ቤተ መንግሥት ትእምርታዊ ውክልና ያለው የአኹኑ ኹኔታችን የካርቦን ግልባጭ እንደኾነ ጸሐፊው አስረድተዋል፡፡ በማኅበራዊ ፍትሕ ትምህርቱ እና የድኾች ጠበቃ ሊያሰኘው በሚችለው ሥራው የታወቀው ቅዱስ ዮሐንስ፣ ከአንጾኪያው ሊቀ ጳጳስ ፍልቪያኖስ እና ከጊዜው ባሕታውያን ጋራ በመኾን፣ ለማኅበረ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲ‘ኮ’ ሃይማኖታዊ ስንጥቆች መፍትሔ የኾኑበት ዕሴታዊ እና ክሂሎታዊ ብቃት፣ ለሀገራችን የሃይማኖት እና የፖሊቲካ ልሂቃን ትምህርት ሊኾን እንደሚችል አመላክተዋል፡፡
በሮም ግዛተ ዐፄ ጂኦፖለቲካዊ ተፈላጊነት የነበራት ሦስተኛዋ መናገሻ ከተማዪቱ አንጾኪያ፥ ብዝኀ ማኅበረሰብ እና ብዝኀ ሃይማኖት (የአሕዛብ፣ የአይሁድ እና የክርስቲያኖች መናኸርያ) የነበረች፤ የግሪካውያንና የሮማውያን ልሂቃንን የተዋሥኦ ፍጥጫ ያስተናገደች የጠበብት መዲና እንደመኾኗ፣ የብዝኀነት ጸጋዎችንና ዕዳዎችን የማስተዳደር እሳቤዎችን፣ ተግባራዊ ልምዶችንና ክሂሎችን ለመቅሰም እንደምታስችል ዲያቆን ታደሰ እምነታቸውን ገልጸዋል፡፡ በዚኽ ረገድ፣ በአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያናዊ እና ሀገራዊ አንድነት እንዲጠበቅ፣ ፍትሕ ርትዕ እንዲሰፍን፣ ቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ የተከተለውን የማዕከላዊነት ፈሊጥ እና የከፈለውን ዋጋ በጉልሕ በማውሳት፣ ለታሪካዊ እና ወቅታዊ ሕመሞቻችን፣ ፈውስ የሚኾን ታሪክ ለመቀመም፣ እንደ ዜጋ ለኢትዮጵያውያን፣ እንደ አማኝ ለኦርቶዶክሳውያን ልሂቃን ጥሪ (ጽዋዔ) መቅረቡን ጠቁመዋል፡፡
ፈዋሽ የታሪክ ፈለግ (Healing History)፣ ታሪካዊ በደሎችንና ቁስሎችን በማከም ላይ የሚያተኩር ሲኾን፣ በሀገረ መንግሥት ግንባታ ውስጥ ማኅበረሰብን የሚያጣብቅ ሙጫ ኾኖ እንደሚያገለግል ገልጸዋል፡፡ ከማኅበረ ፖሊቲካ ታሪክ የሚወለዱ ዕዳዎችን በመገነዛዘብ የመዝጋት እና ከማኅበረ ፖሊቲካ ታሪክ የሚወለዱ ጸጋዎችን በመድኃኒትነት የመጠቀም ባህል፣ በሃይማኖት እና በፖለቲካ ልሂቃን ሲዳብር፣ ሀገርንና ቤተ ክርስቲያንን ሰላማዊ ነፋስ የሚነፍስባቸው የተረጋጉ ወደቦች ማድረግ እንደሚቻል ጸሐፊው አስረድተዋል፡፡ የሃይማኖት እና የፖሊቲካ ልሂቃን ከዘውጌያዊ ወገንተኝነት ርቀው፣ ቤተ ክህነት እና ቤተ መንግሥት ከሥርዓተ ሙሱን (አማሳኝነት) ተላቀው፣ ከማኅበረ ፖሊቲካ ታሪክ የሚወለዱ ዕዳዎችን በመገነዛዘብ የሚዘጉበት የተዋሥኦ መድረኮችን እንዲያበጃጁ ጥሪ (ጽዋዔ) አቅርበዋል፡፡
በመኾኑም፣ ጸሐፊው ዲያቆን ታደሰ በመጽሐፉ መግቢያ ላይ እንደጠቆሙት፣ የተላለፈው ጥሪ፣ ሀገራዊ መተማመንን መሠረት በማድረግ ከማኅበረ ፖሊቲካዊ ቀውስ ሙሻዙር የመውጣት፤ በብሔራዊ መግባባት እና እርቅ ታሪካዊ እና አኹናዊ ቁርሾን የማከም፤ በማዕከላዊነት እና በገለልተኝነት ሕዝባዊ በደልን የማበስ እና የመሻር ነው፡፡ ሀገርንና ሕዝብን ከብተና፣ ከመፈናቀል፣ ከስደት እና ከእልቂት የመታደግ፤ ሀገራዊ አንድነትንና የሕዝብ አብሮነትን የሚያጸኑ፣ የሃይማኖት እና የፖሊቲካ ልሂቃንን የማበጃጀት አማናዊ ጥሪ ነው፡፡ መጽሐፉም በየምዕራፎቹ እንዲህ ዓይነቱን ጥሪ ስለሚያዘክር፣ “ጽዋዔ” ተብሏል፤ ትርጓሜውም ጥሪ ማለት ነው፡፡
የመጽሐፉ በኩረ አሳብ፣ በትምህርተ መለኰታዊ ፖሊቲካ የተቀነበበ በመኾኑ፣ “መነበብም ያለበት በሀገራችንና በቤተ ክርስቲያናችንን ማኅበረ ኢኮኖሚያዊ ወይም ፖለቲ‘ኮ’ ሃይማኖታዊ ማሕቀፈ እይታ እና መጽሔተ አእምሮ ነው፤” ብለዋል ጸሐፊው። አያይዘውም፣ “የመጽሐፉ ወገንተኝነቱ እና ትኩረቱ ለሀገር እና ለቤተ ክርስቲያን እንጂ ማንንም የማኮሰስ፣ ማንንም አክሊል የማቀዳጀት ሥራ አይደለም፤ መነሻዬ፣ መገስገሻዬ እና መድረሻዬ ቤተ ክርስቲያንና ሀገር ናቸው፤” በማለት አሳስበዋል፡፡
ስለ መጽሐፉ አስተያየታቸውን የሰጡ ሓላፊዎች እና የነገረ መለኰት ምሁራን በበኩላቸው፣ መጽሐፉ፣ በቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ የአንጾኪያ የተጋድሎ ሕይወት አንጻር ካህናት ሕዝባቸውን በአስቸጋሪ ኹኔታዎች ውስጥ እንዴት መምራት እና ማሻገር እንደሚገባቸው፣ በሰፊ ጥናት እና ዳሰሳ ተደግፎ ተግባራዊ ትምህርት ሊሰጥ በሚችል መልኩ በመዘጋጀቱ ጸሐፊውን አመስግነዋል፡፡ የታሪኩ ፍሰት፣ በየገጹ የሚታዩት ማራኪ ንኡሳን አርእስት እና የተወሳሰበው ታሪክ ተብራርቶ የቀረበበት መንገድ፣ መጽሐፉን በብዙ አንባብያን ዘንድ ተወዳጅ እንደሚያደርገው ተስፋቸውን ገልጸዋል፡፡ የቤተ ክህነት ሓላፊዎች፣ የነገረ መለኰት ተማሪዎች እና መምህራን፣ ሰባክያን፣ እንዲሁም የሰንበት ትምህርት ቤት ተማሪዎች፣ የቤተ ክርስቲያናቸው ታሪክ አካል የኾነውን የቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅን ዕድገት፣ ትምህርት እና የክህነት አገልግሎት፣ እንዲሁም በማኅበራዊ እኩልነት እና በምጣኔ ሀብት ፍትሐዊ ክፍፍል ላይ ያለውን አስተምህሮ እና ሙግት በአጽንዖት እንዲያጠኑት ለማድረግ ታላቅ አስተዋፅኦ ይኖረዋል፤ ብለዋል፡፡
አስተያየታቸውን ከአሰፈሩት አንዱ የኾኑት፣ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን መገናኛ ብዙኀን አገልግሎት ሥርጭት ድርጀት ዋና ሥራ አስኪያጅ ሊቀ ማእምራን ፋንታሁን ሙጬ፣ “ጽዋዔን ሳነብ ሀገሬ ትዝ አለችኝ፤” ይላሉ፡፡ አክለውም፣ “ከአንድ ሺሕ ስድስት መቶ ዓመት በፊት አንጾኪያ እና አንጾኪያውያን የገቡበትን ኹለንተናዊ አረንቋ፣ ኢትዮጵያ እና ኢትዮጵያውያን ዛሬ ገብተንበታል፡፡ በርግጥም ከልብ አንብቦ ለተረዳው ለትንሣኤያችን መነሻ አሳብ አበርካች መጽሐፍ ነው፡፡ የጳጳሳቱን፣ የካህናቱን፣ የምእመናኑን፣ የመለካውያኑን ጠባዕያት በገሃድ ያሳያል፡፡ ኢትዮጵያውያን ከአዚማችን ከአልነቃን፣ እንደ አንጾኪያ የሰዓታት ሳይኾን የዓመታት ዐመፅ አይቀሬ መኾኑን ያመላክታል፡፡ ሀገሬ ዛሬም ዮሐንስ አፈወ ርቅን ታሥሣለች፡፡ ዘረኝነት፣ ክፋት፣ ምቀኝነት፣ መጠፋፋት፣ አሳልፎ መሰጣጣት፣ ኀጢአት የተባለው ሁሉ የሚከወንባት ሀገሬ ከመጥፋቷ፤ እኛም ከመጥፋታችን በፊት መድኃኒት የሚኾን መጽሐፍ ነው፤” በማለት አንብበው ሊጠቀሙበት እንደሚገባ መክረዋል።
በ10 ምዕራፎች እና በ415 ገጾች የተቀናበረው “ጽዋዔ” መጽሐፍ፣ ከ200 በላይ በሀገር ውሰጥ እና በባዕዳን ቋንቋዎች የተጻፉ መጻሕፍትን በማጣቀሻ ምንጭነት ተጠቅሟል፡፡ ከእኒህም ውስጥ፣ በቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ በራሱ የተጻፉ እና በዘመኑ የነበሩ ጸሐፍት የጻፏቸው ቀዳሚ ምንጮች፤ በርካታ ጥንታውያን ድርሳናት፣ የጥናት እና ምርምር መጣጥፎች፣ የጥናት መጽሔቶች፣ የዐረብ ተጓዦች የጉዞ ማስታወሻዎች፣ በሮማ ግዛተ ዐፄ የአንጾኪያንና የቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅን ዘመንና ሕይወት በተመለከተ የተሠሩ ዘጋቢ ፊልሞች፣ በኦርቶዶክሳውያን አብያተ አክርስቲያንና በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ድረ ገጾች የተጫኑ ሕዝባዊ እና ትምህርታዊ ገለጻዎች ይገኙበታል። የተጣረሱ የታሪክ እይታዎችን ይፈትሻል፤ ይሞግታል፤ ይበይናል፡፡ ዐዲስ ቃላት፣ ፅንሰ ሐሳቦች፣ ኹነቶች፣ የሰው እና የቦታ ስሞች በ644 የግርጌ ማስታወሻዎች ተተርጉመዋል፤ ተብራርተዋል፡፡
በ385 ብር የሽፋን ዋጋ ለገበያ የቀረበው መጽሐፉ፣ አምስት ኪሎ ቅድስት ማርያም ሸዋ ዳቦ ቤት ፊት ለፊት የሚገኘው አርጋኖን መጻሕፍት መደብር በዋና አከፋፋይነት እያሰራጨው እንደሚገኝ ተገልጿል፡፡ ከቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅ ሥራዎች ጋራ የሚተዋወቁት ከኹለተኛ ደረጃ ተማሪነታቸው ጀምሮ እንደነበር ያወሱት ጸሐፊ እና መምህር ዲያቆን ታደሰ ወርቁ፣ የቅዱሱ ሥራዎች አእምሯዊ ሥሪቴንና ሥነ ልቡናዊ ውቅሬን ቀርጸዋል፤ ብለው ያምናሉ፡፡ በመንፈሳዊ እና ዓለማዊ መጽሔቶች እና ጋዜጦች ላይ ያቀረቧቸው ወደ 170 ያህል ልዩ ልዩ መጣጥፎችም፣ የዚኹ ሥሪት እና ውቅር ተገብሮት ይመስሉኛል፤ ብለዋል፡፡


• በባቢሎን፣… የዓመታት አሰያየም፣ ከግንባታ ጋር የተዛመደ ነበር። “የከተማዋ ግንብ በታነፀ በሁለተኛ ዓመት”፣ በሦስተኛ ዓመት ብለው
    ዓመታትን ይሠይማሉ፤ ይቆጥራሉ። የግድብና የመስኖ ግንባታዎችም፣ ለሥያሜ ያገለግለሉ።
   • ነነዌ ግን፣ በየዓመቱ ለጦርነት የመዝመት ልማድ ስለነበረ፣… “1ኛው የዘመቻ ዓመት”፣… “2ኛው የዘመቻ ዓመት”፣ “3ተኛው የዘመቻ     ዓመት”፣… እያሉ ዓመታትን ይቆጥራሉ፤ ይሰይማሉ። ከዚህስ ይሰውረን። የግንባታ ዑደት ይሻላል።

         ቀንና ማታን የሚያፈራቅ እለታዊ ዑደት ላይ እንጀምር።
እያንዳንዱ እለት፣ “ራሱን የቻለ እለት” መሆኑን ለመግለፅ፣… እሁድ እለት፣ ሰኞ እለት…እያልን እንናገራለን።
ግን፣ ለእያንዳንዱ እለት የግል መጠሪያ ስም እያወጣን፣ የት እንደርሳለን?
እሑድ፤ “አንድ” እንደማለት አይደል? አሐዱ ብሎ ይጀምራል። ሰኞ፣… ሁለት እንደማለት ነው። የሰኞ ማግስት ደግሞ አለ። ማክሰኞ ብለውታል። ሠሉስ ተብሎም ይታወቃል። ሶስተኛ ቀን ነው።
ረቡዕ እና ሐሙስ፣ አራተኛ እና አምስተኛ ቀናት ናቸው።
አርብ፣ መገባደጃ እንደማለት ነው። ምዕራብ እንል የለ!
ቅዳሜ እለት፣ ድሮ ድሮ ሰንበት ተብሎ ይታወቅ ነበር። ሰባተኛ ቀን ስለሆነ።
በዚሁ መንገድ፣ ስምንተኛውን ቀን “ሰሙን”፣ ከዚያም “ዘጡኝ”፣ “አሱር”፣ … እያለን ብንሰይማቸውስ? 11ኛውን ቀን “አሱር እሁድ”፣ ከዚያም “አሱር ሰኞ… እያልን መቀጠል አያቅተንም። ግን፣ እንዲህ ቀናትን በቅደም ተከተል እየሰየምንና እየቆጠርን እስከየት እንዘልቃለን? ሂደት ወይም ጉዞ ነው።
ግን “ጉዞ” ብቻውን፣ ከተፈጥሮ ጋ ሙሉ ለሙሉ አይገጥምም። የዑደት ባህርይም ያስፈልጋል። ዑደት የሌለው ጉዞ ለአእምሮም ያስቸግራል። ምዕራፍ እንደሌለው መጽሐፍ ነው።
በቅደም ተከተል ብቻ ሳይሆን፣ ነገሮችን በረድፍ መልክ ለማስያዝ፣ በክፍል በፈርጅ ጠቅለል ሰብሰብ ለማድረግ የሚችል ዑደት ያስፈልጋል።
ለእያንዳንዱ ቀን፣… አንድ፣ ሁለት፣ ሦስት እያልን እስከ ሠላሳኛ ቀን ድረስ በቁጥር እንሰይማቸዋለን፤ እንቆጠራቸዋል። ከዚያ በኋላ ግን፣ እንደገና አንድ ብለን ዑደቱን እንጀምራለን። ሠላሳዎቹን ቀናት አንድ ላይ የሚያጠቃልል፣ “ወር” የተሰኘ የዑደት ስም እንጠቀማለን።
የወር ዑደትም ግን መብዛት የለበትም። ከመስከረም ጀምረን ነሀሴ ድረስ እንሄዳለን። ወይም 1ኛ ወር፣ 2ኛ ወር ብለን መቁጠር እንችላለን። ነገር ግን ይሄም ከልክ ማለፍ የለበትም። ጠቅለል የሚያደርግ ሰፊ ዑደት ያስፈልጋል። እንደገና 1ኛ ወር ብለን የምንጀምርበት ነው ዓመታው ዑደት። ነሐሴ ብለን መስከረም እንላለን።
በነገራችን ላይ፣ የኢትዮጵያ የወር እና የዓመት አቆጣጠር በተወሰነ ደረጃ ከጥንታዊ የግብጽ አቆጣጠርና አሰያየም ጋር ይዛመዳል።
በጥንቱ የግብጽ አቆጠጠር ላይ፣ የአዲስ ዓመት በዓልን ተከትሎ “መስከር” የተሰኘ ትልቅ “የፌሽታ” በዓል ነበራቸው። በእርግጥ፣ የመስከረም ወር ስያሜ ከክረምት ጋር ቢቀረረብም፣ ከጥንታዊው በዓል ጋር የተዛመደም ሊሆን ይችላል። በተለያዩ የደቡብ አካባቢዎችም “መስጋር”፤ “መስቃሮ” የተሰኙ ትልልቅ የአዲስ ዓመት በዓሎች አሉ።
መስከረም የተሰኘው ቃል፣ የወር ስያሜ ከመሆኑ በፊት፣ የበዓል መጠሪያ የነበረ ስም ይሆን? ለማንኛውም፣ የቁጥር ወይም ሌላ የመጠሪያ ቃላት እየተጠቅመን፣ ከእለታዊና ከወርሃዊ ዑደት ወደ ዓመታዊ ዑደት ተሸጋግረናል።
ከዚህ በኋስ ምን እናድርግ? ለእለታትና ለወራት እንዳደረግነው፤ ለዓመታትም መጠሪያ ስም ማውጣት አለብን? ቁጥሮችንስ እንጠቀማን? ታሪኩ እንደዚያ ነው።
የአዋቂዎችና የጥበበኞች አቆጣጠርን ማየት እንችላለን። “አጼ እገሌ በነገሱ በሁለተኛው ዓመት”፣… በሶስተኛው ዓመት እያሉ ጽፈዋል።
ከኃይማኖታዊ መጻሕፍት፣ ከአዳምና ከሔዋን ትረካ ተነስተው፣ ዓመታትን ቆጥረው፣ “7 ሺ ምናምን ዓመት” ብለውም ዘግበዋል። ዓመተ ዓለም ብለው ይሰይሙታል።
የኢየሱስን ልደት እንደ መልሕቅ በመጠቀም፣ “በ2 ሺ ምናምን ዓመት” ብለን እንጽፋለን። ዓመተ ምህረት የሚል ነው ሥያሜው።
ከዚህ ጎን ለጎን፣ “የፓርላማ የአራተኛው ዓመት፣ ሃያኛ ስብሰባ” የሚል ዘገባ ሰምታችሁ ይሆናል። “በነገሠ በአራተኛው ዓመት” ከተሰኘው የድሮ አሰያየም ጋር ይመሳሰላል።
“ከታህሳስ ግርግር በአስረኛው ዓመት” የሚል የድሮ ጽሑፍ ካጋጠማችሁ፤ 1963 ዓ.ም ማለት ነው።
“የጣሊያን ወረራ የመጣ ጊዜ”፣ “የነጻነት አርበኞች ድል ያገኙ ጊዜ”፣ … እንዲህ የሚሉ የዓመት ስያሜዎችም ጥቅም ላይ ውለዋል። ግን ከቁጥር ጋር ነው። “ካሌብ በነገሠ በ5ኛው ዓመት፣ በሶስተኛው ወር፣ በ20ኛው ቀን”…. ተብሎ ይጻፋል።
“የህዳሴ ግድብ ግንባታ አስረኛ ዓመት”፣… “ሦስተኛው ዙር የውኃ ሙሌት”፣… ብሎ መናገርም ይቻላል። የዑደት ስያሜዎች ናቸው።
የጥንት ዘመን አዋቂዎችም፣ ተመሳሳይ ሥያሜና አቆጣጠር ይጠቀሙ እንደነበር ታሪክ ይነግረናል። ያው፣ እዚህ ላይም ቀዳሚዎቹ የሥልጣኔ ፈር ቀዳጆች፣ የመሰፓታሚያ ከተሞች ናቸው - እነ ባቢሎን እነ ነነዌ።
“እገሌ በነገሠ 1ኛ ዓመት”፣ በ2ኛ ዓመት እያሉ ይቆጥራሉ።
ነገር ግን፣ በባቢሎን ዘንድ እጅግ የተለመደው የዓመት አሰያየም፣ ከግንባታ ጋር የተዛመደ ነበር። “የከተማዋ ግንብ በታነፀ በሁለተኛ ዓመት”፣ በሦስተኛ ዓመት ብለው ዓመታትን ይሠይማሉ፤ ይቆጥራሉ። የግድብና የመስኖ ግንባታዎችም፣ ለሥያሜ ያገለግለሉ።
በነነዌም ተመሳሳይ ልማድ ነበረ። ነገር ግን፣ የጦርነት ዘመቻዎችን ነው የሚያዘወትሩት። በየዓመቱ ለጦርነት መዝመት እንደ ልማድ አድርገውት ነበር።
እናም “አንደኛው የዘመቻ ዓመት”፣… “ሁለተኛው የዘመቻ ዓመት”፣ “ሶስተኛው የዘመቻ ዓመት”፣… እያሉ ዓመታትን ይቆጥራሉ፤ ይሰይማሉ።
ከዚህስ ይሰውረን። የግንባታ ዑደት ይሻላል።

Saturday, 20 August 2022 12:59

“በመተሳሰብ መተሳሰር”


       አንድ ጊዜ አንድ ንጉስ የአገሩን አዋቂዎች ሁሉ ሰብስበው “ስለ እኔ ዙፋን የሚሰማችሁን ማንኛውምን ነገር ተናገሩ” አሏቸው አሉ። እኚህ ንጉስ፤ “ዙፋኔን ያማሉ፤ ከባለስልጣኖቼ ጋር ሆነው ይዶልቱብኛል… በሚል በየጊዜው እንዲህ እየጠሩ የመጠየቅ ልምድ አላቸው። የአገሩ አዋቂዎች አብዛኞቹ ፈርተዋል። ተጨንቀዋል፤ ተንዘርዝረዋል። ምክንያቱም እኒህ ንጉስ በሶስት ነገር ይታወቃሉ፡
1ኛ ውሸት አይወዱም። 2ኛ ስለመንግስታቸው ድክመት እውነትን የተናገረ ብዙ ጊዜ ነክሰው ይይዛሉ። ሊገድሉትም ይችላሉ። 3ኛ ከስብሰባ የቀረ ሰው ወዮለት።
አብዛኞቹ አዋቂዎች፤ “ምንም ይምጣ ምን እውነት ተናግሮ ከመሞት እሳቸውን ቢያስቀይምም ባያስቀይምም፣ ውሸት ከመናገር የቀጡንን ቢቀጡን ይሻላል ብለዋል። በየሆናቸው። ስለዚህም፡- የላይኛው “እንዲህ ያለ መንግስት ጥንትም አልነበረንም፤ ወደፊትም የሚመጣ አይመስለኝም” አለ።
ንጉሱም፡- “ወደፊትም የሚመጣ አይመስለኝም ስትል ምን ለማለት ነው? እኛ ወዴት ሄደን ነው ሌላ የሚመጣው? ይች ይች ሳትገባን ትቀራለች ብለህ ነው? በል ማነህ ባለሟል? ማረፊያ ቦታ ስጡት!” አሉ። አዋቂው ታሰረ።
ቀሪዎቹ ይንቀጠቀጡ ጀመር። ዞሮ ዞሮ በዚህም ቢባል በዚያ፣ የሀሰት ምስጋና ከሌላ ከምን ይሻላል በሚል፣ ንጉሡንና ዙፋናቸውን “ሺ ዓመት ይኑርልን!” እያሉ መረቁ። ምንም ነቀፋ አልተሰነዘረም። ሁሉም ተናግሮ ጨርሶ አንድ የታወቀ ብልህ ፈላስፋ ብቻ ቀረ። ይህ ፈላስፋ አንዴ መሬት መሬት፣ አንዴ ደግሞ ወደ ንጉሱ እግር ስር አተኩሮ እያየ ጸጥ አለ።

ንጉሡም፡-
“አንተ የምትናገረው የለህም እንዴ? ምን እግር እግሬን ታያለህ?” ብለው ጠየቁት።
ፈላስፋውም፤
“ንጉሥ ሆይ፤ ስለ ዙፋንዎ ለመናገር ወደ ዙፋንዎ ዘንድ ለመድረስ የሄዱበትን መንገድ፣ የረገጡትን ምንጣፍ ባይ ይሻላል ብዬ ነው፤ እግርዎንና ደረጃ ደረጃውን የማስተውለው”
ንጉሥ፡- “ለምን?” ብለው በጉጉት ጠየቁ።
ፈላስፋ፡- “ወደ ዙፋኑ የመጡበት የመንገድዎ ቀና መሆን አልያም እሾህ እንቅፋት የበዛበት መሆን የዙፋኑን ጥንካሬ ያሳያል። የእርስዎንም ማንነት ይገልጻል። ምንም አይነት ለውጥ ቢመጣ ፍጥረትን አይለውጠውም። እንዲያውም የበለጠ ወደ አደባባይ ያወጣል” አላቸው።
ንጉሡም፤ አመስግነው ሸለሙትና “ከሌሎቹ ምስጋና ሁሉ ያንተ ነቀፋ ይሻለኛል። ሌሎች አስብቶ አራጆች ናቸው። አንተ ትክክል ነህ። የትላንቱ እኔ ነኝ” ብለው አሰናበቱት።
ይህ የሀበሻ ምሳሌ የአንድ የፈረንጆች ምሳሌ ተገላቢጦሽ ነው። “ውጤትና ፍጻሜው አካሄዱን ያሳየናል” (The end Justify the means) ይላሉ። አበሾች ደግሞ “አካሄዱ ውጤትና ፍጻሜውን ነግረናል” (The means justify the end) ይላሉ። ያም ሆነ ይህ ሀበሾችም ፈረንጆችም ፍጻሜውና መንገዱ የተያያዙና የተሳሰሩ መሆናቸውን ነው በምሳሌዎቹ የሚያስረዱት። ለልጅ አስተዳደግ ወሳኝ እንደሆነና ወደ ማንኛውም የስልጣንና የኃላፊነት ሰገነት ለሹመትም ሆነ ለልፋ፣ በእድገትም ሆነ በእርገት. በእድልም በትግል ሲወጣ የሚኬድበት መንገድ ንጹህ ቀናና አድልኦ- አልባ ካልሆነ፣ ውሎ አድሮ ድክመትና ችሎታ ማነስ መከሰቱ አይቀርም። የሃላፊነት ቦታ ላይ ከተቀመጡ በኋላ “የዛሬ እኔ የትላንቱ እኔ ነኝ” ማለት ግድ ይሆናል። ያ መንገድ ዝምድናና ወገናዊነት ሙስናና እከክልኝ- ልከክልህ የነበረበት ከሆነ፣ ሃላፊነቱን እንደዚያው ድክመት የበዛበት መሆኑ አይቀርም። ሹሙ ዜጋውን የሚበድለውና “ ስለ እኔ ምን ታስባለህ” እያለ የሚጠይቀው የራሱን ችሎታ፣ ወንበሩንና ማንነቱን ሲጠራጠር ነው። ባለስልጣን ነጋዴውን ለምን አተረፍክ?” ብሎ የሚያኮርፈው፣ እንደዚሁ ከራሱ አሉታዊ አንጻር እያየ ነው። ወደ ታች የሰራተኛ ደመወዝ የማይጨመረውም ይህንኑ መሰረት በማድረግ ነው። ፖለቲከኛም ቢሆን የጧት የማታ መመሪያው “ጠርጥር!” ብቻ ነው። ይህም ግንኙነታቸውም አንድም የጌታና የሎሌ፣ አንድም የሌባና የፖሊስ ያደርገዋል። አንድ መስሪያ ቤትና ድርጅት ውስጥ የሚሰሩ አለቃና ምንዝር፣ ለአንድ መስሪያ ቤት አንድ አላማ ብለው በመተሳሰብ አይሰሩም። ለአንድ መንግስት ለአንድ አገር ብለው አይፈቅዱም። የየራሳቸውም ጠባብ ጎጆ እንጂ ስለቀረው ሰፊ አዳራሽ አያስቡም። የበታቹ ሰራኛ “ዜጋና ሹም ተጋጭቶ ድንጋይና ቅል ተላፍቶ አይሆንም” ብሎ በፍርሃት እንደተሸማቀቀ ይከርማታል እንጂ የበላዩን ድክመት አይናገርም። አለመተማመን፣ መካካድና መወነጃጀል ይለመዳል። ድክመቶችና ችግሮች ካልተወሰኑና በጊዜ ካልፈቱ አለመያዝ መያዣ መጨበጫ የሌለው፣ መግቢያና መውጪያው የማይወቅና የበለጠ በነገርና በተንኮል የተተበተበ ስርዓት ውስጥ ይከተናል። ወጣም ወረደ ሁሉም የመጣንበትን መንገድና ጥንካሬ ነው የሚናገሩት። “ እባብን መቅጨት እንጭጩ እንዲሉ ይህ ዘመዴ፣ ይህ የስልጣን-ይህ አማቼ ይህ የድክመት-አጋሬ፣ ይህ የግምገማ ቀኝ እጄ- ሳይሉ በየመስሪያ ቤቱ፣ በየድርጅቱና በየመስተዳድሩ ያሉትን ድክመቶች፣ ያለ-ጉቦ አንስቶ የመወያየት ባህል በተለይ ዛሬ እጅግ ያስፈልጋል። ይሄ ደግሞ ት/ቤት፣ ልጆች ስናስገባ፣ ሆስፒታል በሽተኛ ልንጠይቅ ስንሄድ ወይም ሰው ለማስተኛት ስንቸገር፣ በንግድ ቦታ ገማች ሲመጣብን፣ ሰራተኛ ሲቀጠርና ሲባረር፣ ምርጫ ሲካሄድ፣ የፍ/ቤት ፋይል ሲመረመር… ሁሉ የሚያጋጥመን ችግር ነው። ትላንት ዜጋ የነበረው የበታች ሰራተኛ “ ስልጣን በሸተተው ማግስት አካሄዱ ሁሉ እንደ ድመት ኮርማ መጎማለል” ሆኖ ሲገኝ፣ ይሄስ የጤና አገር አይደለም ያሰኛል። ነገ ምን ሊያደርግ እንደሚችል ጥርጥር የለውም። ሲነጋ ልፍለጥ- ልቁረጥ- ልዘዝ- ላናዝ ማለት ያመጣል። መቆራቆዝ ፣ መመራረዝ፣ መውጋት፣ መወጋጋት፣ መጠላለፍ፣ መዝረፍ፣ መዘራረፍ፣ መመዝበር ይከተላል። ከዚያ “ መንገዶች ሁሉ ወደ ወህኒ ቤት ያመራሉ” ማለት ብቻ ይተርፈናል። አንድ እውቅ የሀገራችን ገጣሚና የቴአት ደራሲ በአንደኛው ተውኔት ውስጥ፤ የሀገሪቱ ንጉሥ ወህኒ ቤት ሲመርቁ የተናገሩት ነው በሚል እንደሚከተለው በገጸ- ባህሪው ልሳን ያናግራቸዋል፡-
“ይህን የሀገር ወህኒ ቤት መርቀን ስንከፍትላችሁ፤ እናንተም በተለመደው ጨዋ ባህላችሁ በመተሳሰብ እንድትተሳሰሩበት!”
ከመተሳሰር ይሰውረን!!

 "ቡድኑ ዳግም በህዝብ ላይ ጥቃት እንዲፈፅም ሊፈቀድለት አይገባም” - ኢዜማ

         የፖለቲካ ልዩነቶችና አለመግባባቶች ሁሉ በጠረጴዛ ዙሪያ መፈታት አለባቸው ብሎ እንደሚያምን የጠቆመው ኢዜማ፤  ለዚህም ነው ሃገራዊ ምክክሩ ልዩ አትኩሮት ሊሰጠው ይገባል የሚለውን እምነቱን ባገኘው አጋጣሚ ሁሉ አጽንኦት ሰጥቶ የሚያስረዳውም በዚህ ምክንያት ነው ብሏል።
“ሁሌም ቢሆን ለሰላም ቅድሚያ መስጠት አግባብ ነው። ለሰላም ሲባል የሚደረጉ ድርድሮችም ሆኑ ስምምነቶች ግን ህውሃት በሃገር መከላከያ ሰራዊት ላይ በፈጸመው ክህደት ተገድደን የገባንበትን ጦርነት ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ዘላቂ መፍትሄ የሚያመጡ መሆናቸው ሊረጋገጥ ይገባል” ሲል አሳስቧል። ፓርቲው ትላንትና ባወጣው መግለጫ ህወሃት የሰላም ድርድሩን አማራጮች እየገፋ እራሱን ለጦርነት እያዘጋጀና በተለመደው አውዳሚ መንገድ የጥፋት ነጋሪት እየጎሰመ መሆኑን መረጃዎች እንደሚጠቁሙ ያመለከተው  ኢዜማ፤ መንግስት በአካባቢው ያለውን ማህበረሰብ ዳግም ለከፋ ሰብአዊ ጉዳትና መፈናቀል እንዳይዳርግ ወቅታዊ ሁኔታውን ያገናዘበ ጥንቃቄ እንዲወስደን አስጠንቅቋል።
“የህወሃት መሰረታዊ ባህርይ ሰላም ጠል ቢሆንም፣ የእውነት ለትግራይ ህዝብ የሚቆጣጠር ከሆነ ከጦርነት ይልቅ ሰላም አማራጮችን ተቀብሎ ተግባራዊ ማድረግን ቅድም ቅድሚያ መስጠት ይጠበቅበታል ሲል ለአማጺው ቡድን ምክር የለገሰው ኢዜማ፤ “መንግስትም ለሰላም እያሳየ ያለውን ጥረት  አጠናክሮ መቀጠሉ የሚበረታታ ቢሆንም፤ ቡድኑ እንደዚህ ቀደሙ በህዝብ ላይ  አስከፊ ጉዳትና ስቃይ እንዲፈጽም ቅንጣት ዕድል ሊሰጠው አይገባም ብሏል- በአጽንኦት።
“በአሸባሪነት የተፈረጁ ቡድኖች ለአገር ህልውናና ቀጣይነት እንቅፋት እየሆኑ፣ ዜጎች ደህንነትና ሰላም ጥያቄ ውስጥ እየከተቱ፣ ህዝቡን በስጋና ፍርሃት ውስጥ እንዲኖር ማድረጋቸውን እንዲቀጥሉ ፈጽሞ መፍቀድ የለበትም” ሲል ኢዜማ መንግስትን በአጽንኦት አሳስቧል- ትላንት ባወጣው መግለጫው።

    ከሃምሌ 29 እስከ ነሀሴ 5 ቀን 2014 ዓ.ም በነበረው የአንድ ሳምንት ጊዜ ውስጥ በተለያዩ የሃሪቱ አካባቢዎች በተከሰቱ 14 ያህል ግጭቶች፣ የ157 ሰዎች ህይወት ማለፉን የኢትዮጵያ የሰላም ሁኔታ ሳምንታዊ ግምገማ ሪፖርት ያመለክታል፡፡
ተቀማጭነቱን በአሜሪካ ባደረገው እና ከ192 በላይ ሃገራትን የሠላም ሁኔታ በየጊዜው የሚከታተለው ACLED የተሰኘው ተቋም ይፋ ባደረገው የኢትዮጵያ ሳምንታዊ የሠላም ሁኔታ  ግምገማ ሪፖርቱ ካለፉት ጊዜያት አንጻር በሃገሪቱ ግጭቶች መቀነሳቸውን አመላክቷል፡፡
በሪፖርቱ መሰረት፤ ከሐምሌ 29 እስከ ነሀሴ 5 ባለው የአንድ ሳምንት ጊዜ በተከሰቱ 14 ግጭቶች 131 ጎራ ለይተው በግጭቱ የተሳተፉ ግለሰቦችን ጨምሮ፣ 26 በግጭቱ ተሳትፎ ያልነበራቸው ንፁሃን ተገድለዋል፡፡
ሠፊውን የግጭት መጠን የያዘው  የኦሮሚያ ክልል ሲሆን በመንግስት ሃይሎችና በሸኔ ታጣቂዎች መካከል በሳምንቱ 11 ያህል ጊዜ ግጭቶች ተፈጥረዋል ብሏል- ሪፖርቱ
ግጭቱ የተፈጠረባቸው አካባቢዎችም ቄለም ወለጋ፣ ምስራቅ ወለጋ፣ ምዕራብ ወለጋ፣ ሆሮ ጉደሩ ወለጋ እና ኢሉባር ዞኖች እንዲሁም ምዕራብ ጎጂ እና ምዕራብ አርሲ ዞን ተጠቃሽ ሆነዋል፡፡
በግጭቱ ወቅት ከሞቱትና ከተገደሉት ንፁሃን ባሻገር በመቶዎች የሚቆጠሩ የአርሶ አድሮች መኖሪያ ቤቶችን ጨምሮ ሌሎች እና ንብረትም መውደማቸው ሪፖርቱ ያመለክታል፡፡
በቤኒሻንጉል ጉምዝ ክልል፣ጋምቤላ አፋር እና ሶማሌ ክልል አዋሳኞችም በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ በተፈጠሩ ግጭቶች የሰዎች ህይወት መጥፋቱ ተዘግቧል፡፡

      ዋልያ መጻሕፍት በየሳምንቱ የሚያዘጋጀው የመጻህፍት ውይይት መርሓግብር፣ በዛሬው ዕለት የዶ/ር በድሉ ዋቅጅራን “የ፭ ግጥም እድሜ” መጽሐፍ ለውይይት ያቀርባል፡፡
በዚህ መርሃግብር ታዳሚያን ከገጣሚው ጋር ከሚያደርጉት የፊት ለፊት ውይይት በተጨማሪ መጽሐፍ የማስፈረም ሥነሥርዓት እንደሚኖር ታውቋል፡፡
መርሐግብሩን ዛጎል የመጻሕፍት ባንክና ዋልያ መጻሕፍት በትብብር የሚያሰናዱት ሲሆን ዘወትር ቅዳሜ በመደበኛነት አራት ኪሎ፣ ከቱሪስት ሆቴል ጀርባ፣ኢክላስ ህንጻ ላይ ከ10 ሰዓት ጀምሮ ይካሄዳል፡፡

Wednesday, 17 August 2022 20:24

ዳኛቸው ወርቁ

“--ለሁለተኛ ኅትመትም ታሰበ፤ ግና የጋሽ ዳኛቸው አለቅጥ መናደድ ያሳሰባቸው አንዳንድ የድርጅቱ አርታኢያን፤ ቀጥለን ደግሞ በተራው የአምሳሉን ስም ዝቅ አናድርገው ሳይሉ፣ ሁለቱን ስም በመጀመሪያ ረድፍ ላይ አሰፈሯቸው፤ ትይዩ! እና መጽሐፉ ወጣ።--”


       ጋሽ ዳኛቸው የእንግዳ ባህርይ ጌታ ነው። በቀላሉ ተግባቢ አይደለም፤ በ”አደፍርስ” ልቦለዱ ነው የሚታወቀው፤ አደፍርስ የመጽሐፉ አቢይ ገጸ ባህርይ ነው፤ ልክ እንደ ደራሲው ´የተለየ´ ዓይነት ሰው ነው፤ ዳኛቸው የአደፍርስን የመሰለ  ባህርይ አለው ማለት ግን አይደለም፤አደፍርስ ከበብ ሲያደርጉት የሚወድ፣ ከፍተኛ የሆነ የመደመጥ ጽኑ ፍላጎት ያደረበት ዓይነት ሰው ነው።
ማወቁን ስለማሳወቅ እንጂ የበታቾቹ እንዲገባቸው የሚፈልግ ዓይነት አይደለም። አደፍርስ በዚህ ዘመን ቢኖር ለሞዴል አርሶ አደሮች ስለ ቦናባርቲዝም ሊናገር፣ ለመነኮሳት ደግሞ ስለ ኪራይ ሰብሳቢነት ሊደሰኩር ይችላል። ዳኛቸው ግን ክበቡኝ፣ አድምጡኝ አይልም፤ የከበቡትንና የሚያደምጡትን ሰዎች ግን በጥርጣሬ ሊያይ ይችላል (እናውቀዋለን የሚሉ እንደሚናገሩት)፣ የሆነ ሰው ሆን ብሎ በሆነ ቦታ ተንኮል እያሴረበት ያለ ይመስለዋል። ከጥቂት ደራስያን በቀር ከብዙዎች ጋር የሚግባባ አይደለም። በራሱ ላይ የዘጋ ነው - ከሕዝብ ጉባዔ ተነጥሎ ለብቻው ሱባዔ የገባ!
ያዩት እና ያወቁት ስለ እሱ የሆነ የማይረሳ ነገር ይኖራቸዋል። ከሆነ ሰው ወይም ከሆነ ቡድን ሲላተም ያጋጥማቸዋል። የሆነ ነገር ሲደፈርስ ይታያቸዋል፤ ይህንን እንግዳ ባህርይ ተቋቁመው፣ የጓደኝነት ድንበር ሳይጥሱ ከልብ የቀረቡት ደግሞ “… ሊያጡት የማይገባ የዕውቀት ሎሌ። ለወዳጅነት የተከፈተ ልብ ያለው!” ይሉታል፤ እርግጥ ነው ዳኛቸው ለሀቅ ሽንጡን ገትሮ ስለሚከራከር ከውሸት ጋር ማኅበር ከሚጠጡ፣ ጽዋ ከሚያነሱና ብርጭቆ ከሚያጋጩ ጋር ሕብረት አልነበረውም፤ እርግጥ ነው ቀጠሮ ሰጥቶ በቀጠሮው ቦታና ሰዓት የቀጠረው ባለጉዳይ በተባባሉት ሰዓትና ቦታ ካልተከሰተ አምስት ደቂቃ ሳይታገስ ወደ ጉዳዩ ይሄዳል። እርግጥ ነው አንድ ወዳጁ በሌላው ላይ ሴራ ሲጠነስስ ካየ ወይም እየጠነሰሰ ነው ብሎ ከጠረጠረ ተራራ በሚያክል ኩርፊያ ያስተናግደው ይሆናል…
በ1960ዎቹ መጀመሪያ አካባቢ ጸሐፍት ተሰባስበው የአቦ ጠበል ይጠጡ ነበር፡፡ በዚያን ዘመን የነበሩ ብዙዎቹ ተራማጅ ደራስያን ከሚታደሙበት ከዚያ ጉባዔ እራሱን የነጠለው ዳኛቸው ነበር። “ዳኛቸው አይመጣም ነበር…”ይላል ጋሽ ሰለሞን ደሬሳ፤ ስለባህርይውና ስለነበራቸው ቅርበት ሲናገር።
“ተጎትቶ ካልሆነ ከሰው አይቀርብም ነበር፤ ከእኔ ጋር ግን ውጪም ወዳጆች ነበርን። “ልጅነት” ታትማ ስትወጣ በመጠኑ ቁጣ ወረደባት። የኢትዮጵያን የግጥም አወራረድ አበላሸ፤ ከፈረንጅ ያመጣው ነው ምናምን ይባል ነበር። የማስታውሰው የምስጋና ጽሁፍ ያገኘሁት ከዳኛቸው ወርቁ ብቻ ነው። የደረሰኝ የምስጋና ጽሁፍ የቄስ ጽሕፈት ይመስል ነበርና የእሱ መሆኑን ያወቅሁት በኋላ ስንቀራረብ ነው። አልፈረመበትም ነበር። እንደ አጋጣሚ ደግሞ አደፍርስን አግኝቼ ሳነብ፣ ማነው ልጅነትን የጻፈው ብሎ ሲፈልግ ነው የተገናኘነው። በጣም በጣም ኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ ሳይሆን የትም ቦታ ከማደንቃቸው ጸሐፊዎች ዳኛቸው አንዱ ነው። በሁሉም ሳይሆን በ”አደፍርስ” እና በ”Thirteeneth sun” በማለት ስለነበረው ባህርይና ችሎታ ይናገራል።
ወንጀል ነክ ልቦለድ ደራሲው ይልማ ሃብተየስ ግን በዚህ ሃሳብ አይስማሙም፤ እርስ በርስ የወደዷቸውን ስራዎች አይወዷቸውም። “ልጅነት”ም “አደፍርስ”ም ውሃ የማይቋጥሩ ናቸው፤ በእሳቸው እይታ ሲሰፈሩ።
“እነዚህ ሰዎች (ዳኛቸው ወርቁና ሰለሞን ደሬሳ) አጭበርባሪዎች ናቸው። ለኢትዮጵያ  ስነ-ጽሁፍ ምንም የሚያደርጉት አስተዋጽኦ የለም። እንዴት የማይገባ ነገር ይጻፋል? ምን ትርጉም አለው? የዳኛቸው ወርቁን “አደፍርስ” ብዙ ሰዎች እንደ ትልቅ መጽሐፍ ነው የሚወስዱት። ግን አስረዱ፤ ምንድነው ትርጉሙ ሲሏቸው የሚናገር የለም። አንዳንድ ጭንቅላታቸው ብዙም የፈረስ ጉልበት የማይመዝን ሰዎች “አደፍርስ”ን  አንብቤ በጣም በጣም አደነቅሁ ይላሉ። ምኑ ላይ ነው ያደነቅህ ሲባል፣ መልስ የለም። ምንድን ነው የሚያደርጉት፣ ዩኒቨርስቲ አካባቢ የተደነቀ ስለሆነ እኔም ያን ባደንቅ እንደ ትልቅ ሰው እቆጠራለሁ በሚል ለመኮፈስ፣ ያላነበቡትን ያልተረዱትን ትልቅ ነው ይላሉ። እሱ መጽሐፍ አብዘርድ ነው፤ ተራ መጽሐፍ የማይነበብበት ሀገር ላይ ምንድነው ጥቅሙ? ውጭ ጀምስ ጆይስ ዩሊሰስ የሚባል መጽሐፍ ጽፏል። ያ ስታይል ነው፤ ያ ስታይል በአውሮፓና በአሜሪካ እንኳን ተቀባይነት የለውም። በጣም ጥቂት የተማርን ነን የሚሉ ዩኒቨርስቲ ውስጥ ያሉ ሰዎች ናቸው አንብበን ተረዳን የሚሉት። ሌላው ተራ ህዝብ አያነበውም፣ ሊገባውም አይችልም፣ “አደፍርስ”ም “ልጅነት”ም ይኸው ናቸው።
“ዳኛቸው ወርቁን አውቀዋለሁ፤ ዝግ ሰው ነው፤ የመጀመሪያ መጽሐፌን የተየበችው ታናሽ እህቱ ነች። ታናሽ እህቱ ደግሞ የጓደኛየ ሚስት ናት። በዚህ ምክንያት እሷ ቤት ስሄድ ይመጣልና አገኘዋለሁ። ከባሏም ሆነ ከእሷ ጋር አይግባቡም፤ ትንሽ ለየት ያለ ሰው ነው።” ብሏል ጋሽ ይልማ - በአንድ ወቅት።
… ጋሽ ዳኛቸው ለክብሩ ተጨናቂ ነው። በአንድ ወቅት ከአምሳሉ አክሊሉ (ዶ/ር) ጋር ሆነው አንድ መጽሐፍ አዘጋጁ። “የአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገሮች” የሚል። መጽሐፉ እንዲታተም ግፊት ያደረገው ኩራዝ አሳታሚ ድርጅት ነው። ኩራዝ የመጽሐፉ ረቂቅ እንደተጠናቀቀ ግራ የሆነበት ጥያቄ፣ የማናቸው ስም ነው ከላይ መስፈር ያለበት? የሚል ነበር። እና  አንድ መፍትሄ ተገኘ፤ በአማርኛ ፊደል ቅደም ተከተል የማን ስም ነው መጀመሪያ ሊቀመጥ የሚገባው? ለሚለው ጥያቄ ምላሽ መስጠት። ይኼ አካሄድ ውጭ ሀገርም ይሰራበታል። ስለዚህ የሁለቱን ሰዎች ስም የመጀመሪያዎቹ ፊደላት ይዘው ክትትል ሲያደርጉ አምሳሉ (ዶ/ር) ቀደመ፤ ዳኛቸው ተከተለ። መጽሐፉ ወጣ፡፡
 ጋሽ ዳኛቸው መጽሐፉን ባየ  ጊዜ ተናደደ። “ከፊል የሆነውን ስራ የሰራሁት እኔ በየትኛው መስፈርት ሰፍራችሁ ከብዶ ቢታያችሁ ነው፤ ስሙን ከስሜ በላይ የሰቀላችሁት?” አለ።
መስፈሪያቸውን ነገሩት፤ አልተቀበላቸውም።
የሆነው ሆኖ መጽሐፉ ተሰራጭቶና ተሸጦ አለቀ።
ለሁለተኛ ኅትመትም ታሰበ፤ ግና የጋሽ ዳኛቸው አለቅጥ መናደድ ያሳሰባቸው አንዳንድ የድርጅቱ አርታኢያን፤ ቀጥለን ደግሞ በተራው የአምሳሉን ስም ዝቅ አናድርገው ሳይሉ፣ ሁለቱን ስም በመጀመሪያ ረድፍ ላይ አሰፈሯቸው፤ ትይዩ! እና መጽሐፉ ወጣ።
የጋሽ ዳኛቸው ፊት እና ልብ ግን አልተፈታም፤ ከድርጅቱ ሰራተኞች አንዱ የሆኑት ጋሽ አስፋው ዳምጤ አገኙት፤ “መጽሐፉ በጣም እየተሸጠ ነው፤ አንተ ግን ብንጠብቅህም አትመጣም፤ ብርህን ፈርመህ ውሰድ እንጂ!” አሉት።
“ሁለተኛ ደጃችሁ አልደርስም!”
“ምነው?”
“ያደረጋችሁትንማ ታውቁታላችሁ…”
“ብዙ ሺህ ብር´ኮ ነው ያለህ!”
“እንዴትም ቢሆን ግድ የለኝም፤ ነፍሴ ተቀይማችኋለች”
“ከዚህ በፊት ያሳተምንልህ ´የጽሁፍ ጥበብ መምሪያ´ም ብዙ ሺህ ቅጂ ነበር የታተመው፤ አሁን አልቋል፤ መጥተህ ገንዘብህን መውሰድ ብቻ…”
“አልፈልግም አልኩህኮ!”
“ያ መጽሐፍ ሌላ፤ ይኼ ሌላ፤ በዚህኛው መቼ ተጣላን?”
“እናንተ ጋ የሚያደርሰኝ ጉዳይ እንዲኖር አልፈልግም”
“ኧረ ባክህ…”
“በጭራሽ፤ ወስኛለሁ!”
“የለፋህበትና እንቅልፍ ያጣህበት ነገር አይደል?”
“ከዚህ በላይ በዚህ ጉዳይ ላይ መወያየት የለብንም!”
ዝምታ ሆነ፤ ድርጅቱን ወክሎ መልዕክት እያደረሰ ያለው ሰው ያልተለመደ ነገር ገጥሞታል-እዚህ።
´ተውት! ቁጣው ሲቀዘቅዝና ኩርፊያው ሲገፈፍ ይመጣ ይሆናል´ ተባለ።
ሳይሆን ቀረ፤ ጋሽ ዳኛቸው ወርቁ እግሩንም ልቡንም ከደጃቸው አራቀ- በአቋሙ ጸና።
…ሞተ…
የድርጅቱ ሰራተኞች ወደ ሀዘንተኞች ቤት ገቡ፤ ልጆቹን አገኙ፤ ´የአባታችሁ ገንዘብ እኛ ዘንድ አላችሁ…´ አሏቸው፤ ህጋዊ ወራሽ ናቸውና መረጃቸውን ይዘው ሄዱ፤ ከድርጅቱ ቢሮ የወጡት በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ብሮችን ይዘው ነበር።
እንዲህ ነበር ዳኛቸው ወርቁ…
(ከደራሲ እንዳለጌታ ከበደ “ማዕቀብ” መጽሐፍ፤2007 ዓ.ም የተቀነጨበ)


Wednesday, 17 August 2022 20:18

ዝምታ

ዝምታ
ዝምታ´ኮ ዘላለም ነው
ግርማ ሞገሱም ልክ የለው።
ጥልቀቱ የትየለሌ፣ ዱካውስ የት ተደርሶበት
በወሸከሬ በሃሜት፣ በእብሪት ምላስስ
            ማን ልሶት…
የሰው ከንቱነት መች ነክቶት።
ዝምታማ ቅን ውበት ነው
ምነው ቢሉም፣
አንድም፣ እውነት፣ የጸጥታ መደብር ናት
አንድም እውነት ማለት
    የውበት ሰራ- አካላት ናት!
ሁሉም አሉ ዝምታ ቤት።
ዝምታ´ኮ ሰላምም ነው፤ ፍፁም
         የለሆሳስ ድባብ
እኛኑ አቅፎ የሚያስሸልብ
ዝምታ´ኮ ትፍስህት ነው
አንዳች እኩያ የሌለው
የርካሽ ኑሯችን ድፍርስ፣ ያልበረዘው
        ንፁህ ማይ ነው
ዕምባም´ኮ ዝምታ ነው
ፈገግታም ቢሆን ዝምታ
ፍቅርማ ከሁሉም በላይ፣ እጅግ ሃያል
        ዝምታ ነው
ሞትም ነው ፍጻሜ እርጭታ
ምነው ኑሯችን በፀዳ፣ በነጠረ እንደ ዝምታ።
ገጣሚ- እሸቱ ጮሌ
ትርጉም- ነቢይ መኮንን
ምንጭ- ህያው ድምጾች


 የደራሲና ጋዜጠኛ ዘነበ ወላ “አይ ፐሲዜ እና ሌሎች ወጎች” የተሰኘ አዲስ መጽሐፍ ከሰሞኑ ለንባብ በቅቷል፡፡
ደራሲው፤”የተከበራችሁ አንባቢያን” በሚል ርዕስ ባሰፈረው ማስታወሻው፤ “እዚህ ጥራዝ ውስጥ የምታገኟቸው ወጎች አዳዲሶችም ከዓመታት በፊት የጻፍኳቸውም ናቸው።” ብሏል።
ከአንጋፋ ደራሲያን ጋር ያደረገውንም ቃለ-ምልልስ በዚህ መድበል ውስጥ ማካተቱን ጠቅሷል- ደራሲው።
የቋንቋና ሥነ-ጽሁፍ መምህርና ገጣሚ ባዩልኝ አያሌው በመጽሐፉ ጀርባ ላይ ባሰፈሩት አስተያየት፤ “ዘነበ ወላ የምር ደራሲ፤ ብርቱ የሥነ-ጽሁፍ ሰው ነው። ሳይታክት ዘወትር ያነባል፤ ጠይቆ በአንክሮ ያዳምጣል፤ ሰነዶችን ሳይመረምር ቢሉ በበቂ ሳያጠና የሚጽፍበት ርዕሰ ጉዳይ የለም ብል እያጋነንኩ አይደለም። ዘነበ ድንቅ ተራኪ ነው። ተራና ተርታ የሚባለው ጉዳይ እንኳን በዘነበ ብዕር ሲቀርብ ጣዕምና ለዛው ላሳር ነው። ዘነበ በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ ውስጥ በድንቅ ተራኪነታቸው ከማደንቃቸው (በድንቅ ተራኪነታቸው ነው ያልኩት) እጅግ ጥቂት ደራሲያን መካከል ከግንባር ቀደሞቹ የምጠቅሰው ነው። ይህንንም ምልከታዬን ሥራዎቹን ያነበቡ የሚናገሩት ይመስለኛል።…” ብለዋል።
መጽሐፉ በሦስት ክፍሎች የተሰነደና በ288 ገጾች የተቀነበበ ሲሆን፤በ350 ብር እየተሸጠ ይገኛል፡፡
ደራሲ ዘነበ ወላ ከዚህ ቀደም “ሕይወት በባህር ውስጥ”፣ “ማስታወሻ”፣ “ልጅነት”፣ “መልህቅ”፣ “ኢትዮጵያዊው ሳይንቲስት” እና “የምድራችን ጀግና” የተሰኙ መጻሕፍትን ለንባብ ማብቃቱ ይታወሳል።


የሚከተለው ታሪክ የውጭ ትርክትና ልምድ ነው። ለእኛ እንደሚያመች አድርገን ተርከነዋል። የተሬ ውሎ ብለነዋል።
ተረፈ ዋለልኝ (ጋሽ ተሬ ስልጡኑ) ማታ የጃፓን ስሪት የሆነችው ሰዓቱን ለጠዋት 12 ሰዓት ሞልቷት ነበርና ታማኙ ሰዓቱ አነቃችው።
በቻይና በተሰራው ጀበና የሚፈላው ቡናው እስኪንተከተክ፣ አጅሬ ጋሽ ተሬ፣ ከሆንግ ኮንግ የተሰራ ጺም መላጫውን ሶኬቱ ላይ ሰክቶ፣ ጺሙን መላጨት ቀጠለ። ቁም ሳጥኑን ከፍቶ ከሲሪላንካ የተሰራውን ሸሚዙንና የሲንጋፖር ስሪት የሆነውን ጅንስ ሱሪውን ለበሰ።
ከዛም በኮሪያ የተሰራውን የሜዳ ቴኒስ መጫዎቻ ጫማውን አደረገ። በኢንዲያ በተሰራው በአዲሱ የምግብ ማብሰያው ቁርሱን ጠባብሶ እየበላ፣ የሜክሲኮ ስሪት በሆነው የሒሳብ መሥሪያ ካልኩሌተር፤ ዛሬ ምን ያህል ገንዘብ ለማጥፋት እንደሚችል ማስላት ያዘ።
በታይዋን የተሰራች ሰዓቱን አስተካክሎ ሞላ። በሬዲዮ ዜና ሰዓት ምልክት እንድትሰጠው አድርጎ ነው ያስተካከላት። (ዜና አያመልጠውም ሁልጊዜ)።
ቀጥሎም የጀርመን ስሪት በሆነችው መኪና ገብቶ፣ ወደ ቤንዚን ማደያ ሄደና፣ ከኳታር የሚመጣውን ነዳጅ ሞላ።
እንግዲህ ከዚህ ወዲያ ነው ደህና ደመወዝ ይከፍላል ወደሚባለው የአሜሪካን ኩባንያ ስራ ፍለጋ የሄደው።
በሚቀጥለው ተስፋ-አስቆራጭና ፍሬ-ቢስ ቀን፣ የማሌዥያ ስሪት የሆነውን ኮምፒውተሩን ተመልክቶ ካረጋገጠ በኋላ ጥቂት ዘና የማለት ሀሳብ መጣለት።
ሰንደል ጫማውን አጠለቀ- በብራዚል የተሰራ ነጠላ ጫማ ነው። ትንሽ ወይን ጠጅ ከማብረጃው ቀዳ፡፡ ወይኑ ፈረንሳይ የተጠመቀ ወይን ነው፤ ምርጥና ጣፋጭ፡፡
ቀጥሎ እንግዲህ እንደ ሁልጊዜው ወደ ቴሌቪዥኑ ዞረ። ቴሌቪዥኑ ኢንዶኔዥያ ስሪት ነው።
ከዚያ ማሰብ ጀመረ።
 “ለምንድነው በአሜሪካን አገር ጥሩ ደመወዝ የሚያስከፍል ስራ ያላገኘሁት?” አለ።
ምናልባት አዲሱ ፕሬዚዳንት ይረዳው ይሆን?
ተስፋ አደረገና ከቤት ወጣ!
***
ተሬ ያላለፈለት ከላይ የተጠቀሰው ሸቀጡ ሁሉ ማራገፊያ ስለሆነ ሳይሆን አይቀርም። ገንዘቡ ሁሉ በዚህም ሆነ በዚያ ወደ ባህር ማዶ ተሻግሯል። ራሱ የሚያመርተው የሌለው አገር የሌላ ማራገፊያ መሆኑ ፀሐይ የሞቀው ሀቅ ነው። ብልጭልጩ የገና ዛፍ (የፈረንጁ አገር ማለት ነው) ይህንን እውነታ በየአመቱ ይነግረናል። ልጆቻችን ህልምና ምኞታቸው ሁሉ ውጭ መሄድ ነው። ከዚያስ? ዘመዶቻቸውን ወደ ውጭ መውሰድ!
ወደ ውስጥ የሚያስበው እየመነመነ፣ ወደ ውጪ የሚያስበው እየበረከተ መምጣቱ እጅግ አሳሳቢ ነው።
ዳን ብራውን የተባለው ገጣሚ እንዳለው፤
“… ደግሞም ማወቅ ማለት፡-
ከውጭ ያለውን ሄዶ ከመፈለግ
ከውስጥ የበራውን እንዲወጣ ማድረግ!” ነው።
አገራችን ብዙ ቃል የሚገባባት፣ ጥቂት ብቻ በስራ ላይ የሚውልባት ናት። አያሌ እቅዶች ይነደፋሉ። አያሌ ትልሞች ይጀመራሉ። ውለን አድረን ግን  ውጤትና ፍሬያቸውን አናይም፡፡ አንድም፣ ተከታትሎ አስፈጻሚ፤ አንድም አስፈጻሚውን ተከታታይ የለም። የሚገርመው ይህንንም ችግር ደጋግመን ስናወራ መኖራችን ነው።
እንደ ሰሞነኛ ካህን ለአንድ ሰሞን ብቻ አታሞ ማብዛት፣ ከበሮ መደለቅ እንደ ድል እየተቆጠረ፣ “የፋሲካ ለት የተወለደች ሁሌ ፋሲካ ይመስላታል” ዓይነት ሆነን እንሰነብታለን፡፡ ጉዳዩ ግን ውሃ ወቀጣ ሆኖ ቁጭ ይላል! ድግግሞሹ ሲበዛብን እንደ ሁልጊዜው “ከልኩ አያልፍም” እንላለን። ሕይወትም በዚያው ሐዲድ ላይ መንሻተቱን ይቀጥላል።  ይህን የድግግሞሽ መንገድ ለመስበር  ሁሌ ባል መጥቶልሻል መባል እንደታከታት እንደ ሙሽሪት፤ “ካልታዘልኩ አላምንም!” ማለት ነው የሚያዋጣን፡፡
የነገ ሰው ይበለን!!

Page 5 of 620