Administrator

Administrator

 የሸቀጦችና የአገልግቶች ዋጋ በከፍተኛ መጠን በመናሩ በተለይ የከተማ ነዋሪዎች እጅግ ለከፋ የኑሮ ውድነት ተጋልጠዋል።
ለመሆኑ  የዋጋ ንረትና የኑሮ ውድነት መንስኤው ምንድን ነው? መፍትሄውስ? የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ  ከኢኮኖሚው ባለሙያና የፖለቲካ ተንታኙ አቶ ሙሼ ሰሙ  ጋር ተከታዩን ቆይታ አድርጓል።

            በአጭር ጊዜ ውስጥ የሸቀጦች ዋጋ መናርና የኑሮ ውድነት መባባስን ያስከተለው  ምንድን ነው?
ለዚህ አንድ ምክንያት ብቻ አይደለም ያለው፤ መነሻ ምክንያቶቹ ብዙ ናቸው። አንደኛ ከባለፈው ጊዜያት የቀጠሉ ችግሮች አሉ። በተለይ ባለፉት ሶስት ዓመታት፣ ኢትዮጵያ ውስጥ የተፈጠረው አለመረጋጋት፣ የምርትና አቅርቦት መቀዛቀዝን፣ የኤክስፖርት መዳከምን፣ የስራ እድል መጥፋትን፣ የንብረት መውደምን…  አስከትሏል።
እነዚህ መፈጠራቸው ሳያንስ ደግሞ ኮሮና የበለጠ የስራ እድል መዳከምንና የምርታማነት  አለመኖርን አስከትሏል። ይህም ኢኮኖሚውን አዳክሞታል። ይህ በእርግጥ ዓለማቀፍ ሁኔታ ነው። ተፈጥሮ ያመጣው ችግር ነው። በሌላ በኩል፤ የበረሃ አንበጣ መንጋ ከሀገሪቱ አጠቃላይ ዓመታዊ ምርት ውስጥ 23 በመቶውን አውድሟል። ጦርነቱ ያመጣው ምስቅልቅል አለ። ጦርነቱ በራሱ አዲስ ፍላጎት ፈጥሯል። ለጦርነቱ ግብአት የሚሆኑ ምርቶች በገፍ አስፈልጎታል። መሳሪያ ስንቅና ትጥቅ ማቅረብ ብቻውን በኢኮኖሚው ላይ ተፅዕኖው የበረታ ነው። ሌላው የገበያ ወይም የኢኮኖሚ አሻጥር ነው። በጦርነቱ ከመንግስት በተቃራኒ የቆመው ሃይል፣ ኢኮኖሚው ላይ አሻጥር በመስራት ተንቀሳቅሷል፤ ሆን ብሎ ዶላር በመግዛት፣ እቃ በመደበቅ፣ ሃብት በመሰወር።  የገበያው ሰንሰለት ቀደም ብሎ በጥቂት ግለሰቦች የተያዘ የገበያ አቅርቦቱን ሆን ብሎ በማዛባት፣ አቅም በማሳጣት የተፈጸመም ተፅዕኖ አለ።
ከሁሉም በጣም ከባዱ ደግሞ መንግስት ታላላቅ ፕሮጀክቶችን ለመጨረስ   የሚያስፈልገው ገንዘብ በህትመት ከብሔራዊ ባንክ የወጣ መሆኑ ነው። ያ ማለት የአቅርቦት ኢኮኖሚው ሳያድግ፣ የፍላጎት ኢኮኖሚው ነው ያደገው። በገበያ ዝውውሩ ብዙ ገንዘብ እንዲገባ ተደርጓል። በአንፃሩ አቅርቦት የለም። ስለዚህ ብዙ ገንዘብ፣ ያለችው ጥቂት ምርት አሳዳጅ ሆኗል። እነዚህ ተደማምረው ኢኮኖሚው ላይ ከባድ ተፅዕኖ ፈጥረዋል።
የመጨረሻው ደግሞ በውጭ ምንዛሬ ላይ የተደረገው ከፍተኛ የሆነ ጭማሪ ጉዳይ ነው። ብር ከዶላር አኳያ 28 በመቶ የሚደርስ ግሽበት እንዲያሳይ ተደርጓል። እነዚህ መሰረታዊ ነገሮች አንድን ኢኮኖሚ ወደ ወድቀት ነው የሚወስዱት። እንደውም የኛ ማህበረሰብ የፍላጎትና የአቅርቦት ጉዳይ በጣም በድህነት ላይ የተመሰረተ ስለሆነ ኢኮኖሚው ሊቋቋመው ቻለ እንጂ ሌሎች ሃገሮች ላይ ቢሆን፣ እንደ ሃገር ከፍተኛ ምስቅልቅል ነበር የሚፈጠረው። እነዚህ ነገሮች ተደምረው ነው እንዲህ ችግሩ የተባባሰው።
የዶላር ምንዛሬ በጥቁር ገበያ  በከፍተኛ መጠን ማሻቀቡ በኢኮኖሚው ለይ የሚያሳድረውን ተፅዕኖ ሊያብራሩልን ይችላሉ?
በእርግጥ የጥቁር ገበያ ምንዛሬ በቀጥተኛ አካሄዶች ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ እስካሁን ድረስ ያህል ከባድ የሚባል አልነበረም። ከዚህ በፊት የነበረው የጥቁር ገበያ በአመዛኙ ከባንክ የተፈቀደላቸው ዶላር ሲያንሳቸው፣ ጉዞ ሲያደርጉ በኪሳቸው የሚይዙት ዶላር ሲያስፈልጋቸውና በአብዛኛው የኮንትሮባንድ ንግዱ ነበር ተጠቃሚው። በዚህ ምክንያት ዋናውን የኢትዮጵያ የዶላር ኢኮኖሚ አልነበረም ይጎዳ የነበረው። አሁን ግን በሂደት ዋነኛው የዶላር ኢኮኖሚ መስመሩ የጥቁር ገበያው ሆነ። ዋነኛው መስመር መሆኑ ደግሞ የዶላር ፍላጎቱን አናረው፤ መንግስትም ለአቅርቦት ኢኮኖሚው የሚያስፈልገውን ዶላር ማቅረብ የማይችልበት ሁኔታ ውስጥ ገብቷል። ለዚህ ደግሞ መሰረታዊ ምክንያቱ ፍላጎት ማደጉ ነው።  ይህ ሁኔታ ፍላጎትን በመጨመሩ ከውጭ የሚገቡ ዕቃዎች  ፍላጎት ጨምሯል። ይህም የዶላር ፍላጎት መጨመር እንዲኖር አድርጓል። ያ በመሆኑ ባለችው ትንሽ ዶላር ላይ ከፍተኛ ርብርብ ሲደረግ ዋጋው መጨመሩ አይቀርም። ይሄ የአቅርቦትና ፍላጎት አለመጣጣም ውጤት ነው።
ሁለተኛው ደግሞ መንግስት ከአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም (IMF) ጋር በነበረው ግንኙነት፤ የኢትዮጵያ ብር አሁን ባለው ገበያ ተገቢው ዋጋ ላይ አይደለም፤ከዚህ በታች ዝቅ ማለት አለበት የሚል መግባባት ላይ ተደርሷል።  ስለዚህም መንግስት በሂደት ቀስ በቀስ ብር ከዶላር ያለውን ምጣኔ  መቀነስ ነው የጀመረው። ይሄ ሲሆን የቅናሹ መቆሚያ ገደቡ ስለማይታወቅ፣ ሰዎች በራሳቸው ግምት እየተነሱ በየጊዜው የዶላር ፍላጎትን ተከትለው ዶላር ላይ ዋጋ መጨመር ጀመሩ ማለት ነው። አንዳንዱ በአንድ በኩል፣ የአቅርቦትና የፍላጎት አለመጣጣም አለ። በሌላ በኩል፤ መንግስት በጣም ዝግ ያለ የጭማሪ ሂደት ውስጥ በመግባቱ፣ የዶላር ገበያው በግምት ላይ ተመስርቶ፣ በግለሰቦች ፍላጎት ዋጋው እንዲወሰን ተደርጓል።
ሌላው ለዶላር ፍላጎት መጨመር መንስኤው አሻጥር ነው። በርካታ ሰዎች ከተፈጠረው ግጭት ጋር በተያያዘ፣ በብዙ ቦታዎች ንብረት  እየሸጡ፣ ሃብታቸውን ወደ ዶላር በመለወጥ፣ ዶላሩን አከማችተው በመያዛቸው፣ የዶላር ዝውውሩ እንዲቀንስ አድርገውታል። እነዚህ ሶስት መሰረታዊ ነገሮች ናቸው ዶላር በጥቁር ገበያ ዋጋው እንዲንር ያደረጉት።
አሁን ለተፈጠረው የኑሮ ውድነትና የሸቀጦች ዋጋ መናር፣ ጦርነቱ በራሱ ምን ያህል ነው ድርሻው?
የጦርነት ኢኮኖሚ ከባድ እንደሆነ ይታወቃል። ጦርነቱ ምን ያህል የወጪ ፍላጎት እንዳለውም አይታወቅም። ያ ማለት ጦርነቱ በተራዘመ ቁጥር ለጦርነቱ የሚወጣው ወጪ መጠን ይበዛል፤ ቀለብ፣ የመሳሪያ አቅርቦት በተለይ ተተኳሾች፣ ነዳጅ ወዘተ ምን ያህል ያስወጣል የሚለው አይታወቅም። በዚህ የተነሳ ጦርነቱ የሚያስከትለውን ኪሳራ፣  አስቀድሞ በትክክል መገመት ያስቸግራል። ለእኔ ከጦርነቱ በላይ ባለፉት ሶስት አመት የተከሰተው አለመረጋጋት በተለይም የሰዎች መፈናቀልና መገደል፣ ማህበራዊ ህይወት መናጋት ወዘተ ነው።….ብዙ ችግር ያስከተለው፡፡
አሁን ላይ ላለው ችግር የበለጠውን አስተዋፅኦ እያደረገ ያለው ጦርነቱ፣ ገና መጀመሩ ስለሆነ  የጎላ ተፅዕኖ ልናይ የምንችለው፣ ምናልባት በቀጣይ በጀት ዓመት ነው። አሁን መንግስት ለጦርነቱ የሚያስፈልገውን ገንዘብ በህትመት ያቀርባል። ግልፅ መሆን ያለበት መንግስት በቀላሉ  ለዚህ ጦርነት የሚያስፈልገውን ገንዘብ በሁለት መንገድ እንደሚያገኝ ነው። አንደኛው በእቅድ የተያዙ ፕሮጀክቶችን በማጠፍ፣ ለእነሱ የተመደበውን ወደ ጦርነቱ ማዞር ነው። ሁለተኛው መንገድ ተጨማሪ ገንዘብ ማተም ነው። እነዚህ ሁለቱም መንገዶች ለአንድ ኢኮኖሚ በጣም ጠንቅ ናቸው። ኢኮኖሚው ወይም አቅርቦቱ ከሚሸከመው በላይ ገንዘብ ወደ ኢኮኖሚው ሲገባ፣ የሸቀጦች ዋጋ ከሚገባው በላይ እንዲንር ምክንያት ይሆናል። ፕሮጀክቶች ሲታጠፉ ደግሞ በተያዘላቸው ጊዜ ባለመፈጸማቸው፣ ለስራ የተዘጋጀ ሃይል ወደ ስራ እንዳይገባ በማድረግ፣ የስራ እድልን ይቀንሳሉ፤ የስራ አጥነት ቁጥሩን ይጨምራል። በሌላ በኩል፤ አቅርቦትን ያዳክማሉ። በተያዘላቸው ጊዜ አልቀው ቢሆን ምርታቸውን ወደ ገበያ አውጥተው ገበያውን በማረጋጋት አስተዋፅ ይኖራቸው ነበር። ነገር ግን አሁን እኛ እየተጋፈጥን ያለነው ያለፉት ሶስት ዓመታት አለመረጋጋቶች ውጤትን ነው። የጦርነቱ ውጤት ገና ለወደፊት ነው በደንብ ጎልቶ የሚታየው። ከአሁን በኋላ በደንብ ግልፅ እየሆነ ይመጣል።
የሸቀጦች ዋጋ መናርና የኑሮ ውድነቱ ጊዜያዊ ነው ወይስ ዘላቂነት ይኖረዋል?
አሁን ኢኮኖሚያችን ላይ የምናያቸው ችግሮች አንደኛው፣ ታቅደው ታስበው የሚፈጸሙ ሰው ሰራሽ ችግሮች ናቸው። ለምሳሌ በዶላር መወደድ ምክንያት የጤፍ ዋጋ የሚንርበት ምክንያት አይገባኝም። የ300 እና 400 ብር የዋጋ ጭማሪ ማምጣቱ፣ የስግብግብነትና የተፈጠረውን እድል ከሚገባው በላይ የመጠቀም ባህሪ መኖሩ እንዲሁም፣ ተቆርቋሪነት ያለመኖሩ ውጤት ነው። እነዚህ ሰዎች አውቀው አቅደው የሚፈጥሯቸውን ችግሮች መፍታት ይቻላል።- ስርዓትና ህግ በማበጀት፣ አቅርቦቱን በማሻሻል። የሸማቾችና የአምራቾች ህብረት ስራ ማህበራትን እንደገና እንዲያንሰራሩ በማድረግ ብዙ ነገሮችን ማሻሻል ይቻላል።
በሌላ በኩል ማምረት የሁለትና ሶስት ወር ስራ አይደለም። በቂ ዝግጅት፣ በቂ ጥናትና አቀራረብ ይፈልጋል። ጠንካራ ስራዎች መሰራት አለባቸው።  ኤክስፖርት ላይ የተሰማሩ ሰዎችን የሚያማልል ፖሊሲ መቅረፅ፣ የታክስ ሁኔታዎችን ማሻሻል፣ የተቀላጠፈ የአገልግሎት መዘርጋት፣ የሙስና ሰንሰለቱን መበጣጠስ ያስፈልጋል፤ የጉምሩክ ስርአትን ማሻሻል ያስፈልጋል። እነዚህን የመሳሰሉ ነገሮች ደግሞ ጊዜን ይጠይቃሉ።
የሃገር ውስጥ ምርትን መጨመር፣ ኤክስፖርትን ማሳደግና ማስፋፋት ያስፈልጋል፤ እነዚህም  የረጅም ጊዜ  ሥራን ይጠይቃሉ፡፡ ሰው ሰራሽ አሻጥሮች የፈጠሩትን  ችግር ግን መቅረፍ ይቻላል፡፡ ሰዎችን በማረም፣ ሃቀኞችን በማበረታታትና ማህበራዊ አገልግሎት የሚሰጡ እንደ የሸማቾች ማህበራትን በማጠናከር መቅረፍ ይቻላል። በሌላ በኩል፤ መንግስት የገንዘብ ህትመቱን መቀነስ አለበት።
አሁን ባለው ሁኔታ ያለ እቅድ ኢኮኖሚው ከሚሸከመው በላይ በገበያ ያለው ገንዘብ፣ ከ20 እስከ 25 በመቶ የጭማሪ ደረጃ  አሳይቷል። ይሄን ገንዘብ በአፋጣኝ ከገበያው  ሰብስቦ ግሽበትን  ጋብ ማድረግ ያስፈልጋል። አንዳንዴ አቅርቦትን ባላሳደገ ኢኮኖሚ፣ ፍላጎትን ብቻ ተከትሎ መሄድ መልካም አይሆንም።
ብሔራዊ ባንክ ንብረትን አስይዞ መበደርን መከልከሉ በኢኮኖሚው ላይ ያለው ፋይዳ ምንድን ነው?
እንደውም የብሔራዊ ባንክ ውሳኔ ዘግቷል ማለት እንችላለን። በትክክለኛው ሰዓት ቢወሰን ኖሮ ብዙ ችግር መቅረፍ ይቻል ነበር። አሁን ቢዘገይም ውሳኔው ትክክል ነው። ባንኮች የገንዘብ ስርጭታቸውን እንዲቀንስ መደረጉ፣ በተለይ ብድር በተሰጠ ቁጥር ወደ ገበያው የሚገባውን የገንዘብ መጠን መቀነስ ያስችላል። ስለዚህ ትክክለኛ ውሳኔ ነው።
እስቲየኑሮ ውድነቱን ሊያሻሽሉ የሚችሉ የውሳኔ እርምጃዎች ይንገሩን?
የመንግስት ሰራተኛውን ደመወዝ በማሻሻል የሚቀረፍ ችግር አይኖርም። ዋናው አቅርቦትን ማሳደግ ነው። አሁን በየሰው ኪስ የሚገባው ገንዘብ መጠን ጨምሯል። ነገር ግን አቅርቦት ባለመኖሩ በየሰው ኪስ የገባው ገንዘብ ጥቂት ምርትን ነው የሚያሳድደው። ስለዚህ መንግስት ደሞዝ ከመጨመር ይልቅ አቅርቦት ማሳደግ ላይ ቢሰራ ነው የተሻለ የሚሆነው።
ሌላው የአገልግሎት ዋጋዎች ላይ ቅናሽ ማድረግ ነው። የመብራ፣ ስልክ፣ ውሃ፣ ታክስ የመሳሰሉት ላይ ቅናሽ ማድረግ ያስፈልጋል። ታክስ ሲባል የገቢ ታክስ ማለት ሳይሆን አቅርቦት ላይ የሚጣሉ እንደ ኤክሳይስ ታክስ፣ ሱር ታክስ የመሳሰሉትን ነው። እነዚህ ላይ ቅናሽ ቢደረግ ህብረተሰቡ ተጠቃሚ ይሆናል። ለምሳሌ የመብራት ወጪ ለምግብ ከሚወጣው የሚተናነስ አይደለም። እዚህ ላይ ቅናሽ ማድረግ ያስፈልጋል። በዋናነት ግን በሁሉም ዘርፍ አቅርቦትን ማሳደግ ነው ወሳኙ። በእህል ምርቶች ላይ የሚጣሉ ታክሶችን ማሻሻል ተገቢ ነው። የዳቦ  አምራቾችን በተለይ በስፋት የሚያመርቱ ፋብሪካዎችን ማበረታታት ጠቃሚ ነው። መንግስት ትልቁ ስራው ዜጎች እንዳይራቡ ማድረግ ነው፤ የዜጎችን በልቶ ጠጥቶ የማደርን ፍላጎት  ማረጋገጥት የችሮታ ጉዳይ ሳይሆን ግዴታው ነው። ይህን ካልተወጣ መንግስት ዋነኛ ሃላፊነቱን ዘንግቷል ማለት ነው።

 በትግራይ  የተፈጠረው ጦርነት ያስከተላቸው ሰብአዊ ቀውሶች የተራዘመ ጊዜ ችግር ሆነው ሊቆዩ እንደሚችሉ ያስገነዘበው የተባበሩት መንግስታት የሰብአዊ ድጋፍ ማስተባበሪያ ጽ/ቤት፣ ጦርነቱ በአማራና አፋር ክልልም በመቶ ሺዎችን አፈናቅሎ ለእርዳታ ጠባቂነት ዳርጓል ብሏል።
በትግራይ ክልል ካሉ አጠቃላይ 5.2 ሚሊዮን ያህል ተረጅዎች ውስጥ 4 መቶ ሺህ ያህሉ  ለእርዛት መዳረጋቸውን ያመለከተው የተቋሙ ሪፖርት፤ 75 በመቶ ለሚሆኑ አጠቃላይ ተረጂዎች የህውኃት ታጣቂ ሃይል በፈጠረው ጦርነት ምክንያት መተላለፊያ ኮሪደር ባለመገኘቱ  እርዳታ ማድረስ እንዳልተቻለ ጠቁሟል።
በአሁን ወቅት የምግብ አቅርቦት ወደ ትግራይ እየገባ ያለው በአፋር በኩል በአባኦላ መሸጋገሪያ ብቻ መሆኑንና በዚያም በኩል ቢሆን መንግስት የተናጠል የተኩስ አቁም አድርጎ በነበረበት ወቅት ህውኃት ጦርነቱን በመቀጠሉ መተላለፊያውን አስቸጋሪ አድርጎታል ብሏል- የተቋሙ ሪፖርት።
በአሁን ወቅት ወደ ትግራይ በቂ እርዳታ እየገባ ካለመሆኑም ባሻገር በቀጠለው ጦርነት ምክንያት አርሶ አደሮች የእርሻ ተግባራቸውን ማከናወን እንዳልቻሉና  ሪፖርቱ አመልክቶ ይህም ችግሩን እንዲራዘም ያደርገዋል ብሏል።
በበርካቶቹ የትግራይ አካባቢዎች አርሶ አደሮች የእርሻ ጊዜውን መጠቀም ሳይችሉ መቅረታቸውንና አጠቃላይ ሊመረት ከሚገባው የሰብል ምርት ከ25 እስከ 50 በመቶ ያህሉ ብቻ መከናወኑን ሪፖርቱ አመልክቷል።
በዚህም ትግራይ ያለው ችግር እስከ ጥቅምት 2015 ሊቆይ እንደሚችል ከወዲሁ የተገመተ ሲሆን በዚህም ዜጎች በእጅጉ ተጎጂ እንደሚሆኑ ተመልክቷል።
በትግራይ አሁንም ጦርነቱ መቀጠሉን ተከትሎ የምግብና የጤና አቅርቦት እጥረት የትምህርት ቤቶች መዘጋት፣ የአካባቢውን ማህበረሰብ እየፈተነ ከአመት በላይ እንደሚዘልቅ ሪፖርቱ ያመለክታል።
የመብራት፣ የቴሌኮም፣ የየብስና አየር ትራንስፖርት ግንኙነት መቋረጡም የክልል ነዋሪዎች ከሌላው ኢትዮጵያዊ ጋር ያላቸው ግንኙነት ተቋርጦ እንዲቆይ ከማድረጉም ባሻገር፣ በ21ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ለሰው ልጅ አስፈላጊና መሰረታዊ ከሆኑ መካከል አንዱ የመረጃ ልውውጥ ግንኙነት እንደመሆኑ የትግራይ ህዝብ ከመረጃ ርቆ በአፈና ውስጥ እንዲቆይ እንደሚያደርገው ተጠቁሟል።
በተመሳሳይ ወደ አፋር እና አማራ ክልሎች በተዛመተው ጦርነት ከሁለቱም ክልሎች ከ8 መቶ ሺህ ያላነሱ ዜጎች መፈናቀላቸውን፣ የክረምት የእርሻ ተግባር መስተጓጎሉን የጠቆመው ሪፖርቱ፤ ይህም ሃገሪቱን በተራዘመ ሁኔታ ለሚፈትን የሰብአዊ ቀውስ እንደሚያጋልጣት የተባበሩት መንግስታት የሰብአዊ ድጋፍ ማስተባበሪያ ሪፖርት አመልክቷል።

 ከዕለታት አንድ ቀን፣ እመት ጦጣ እሰው ማሳ ገብታ፣ እሸት ስትቦጠቡጥ፣ የማሳው ባለቤት ይደርስባትና ይይዛታል። ከዚያም እግቢው ውስጥ ካለው ትልቅ ግንድ ላይ ጥፍር አድርጎ ያስራትና ወደ ቤቱ ይገባል።
ከጥቂት ጊዜ በኋላ አያ ዝንጀሮ እየተጎማለለ ሊጠይቃት ይመጣል።
አያ ዝንጀሮ፡
“እመት ጦጢት እንዴት አረፈድሽ?”
ጦጢትም፤ “ደህና አርፍጃለሁ። አንተስ  ደህና ነህ?”
አያ ዝንጀሮ፤ “በጣም ደህና ነኝ። ወደ ሰፈርሽ ብቅ ብዬ ለዐይኔ ሳጣሽ፣ የት ሄዳ ይሆን እያልኩ ስጨነቅ ነበር “
ጦጢትም፤ “ቆየሁ´ኮ! ብታይ ጌታዬ፣ ሰብሉ ውስጥ ከያዘኝ ጀምሮ ብዙ አሰረኝ።”
“ምን አጠፋሽ ብሎ ነው?”
“ምን እባክህ እኔ ለራሴ ሆድ የለኝ። የአገር ምግብ አምጥቶ፣ ይሄን የመሰለ ምግብ እኔ ቤት እያለልሽ ምን ልሁን ብለሽ ማሳዬ ውስጥ ገባሽ ብሎ ነው!”
“አንቺ ለምን እምቢ አልሽ?”
“ይገርምሃል! በጣም ጥግብ ብያለሁ። ከዚህ በኋላ ማር አልልስም!”አለች።
አያ ዝንጀሮም፤ “ወይኔ! እኔ ባገኘሁት ጥርግ አድርጌ ነበር የምበላው” አለ።
ጦጢትም፤ “እኔ በጣም ስለመረረኝ ማን ይተካኛል?” እያልኩ ስጨነቅ ነበር።”
ዝንጀሮ ተስገብግቦ፤
“እንዴ! እኔ ልተካሽ ታዲያ?”
“አርገኸው ነው አያ ዝንጀሮ!”
“መልካም፤ በይ ልፍታሽና አንቺ እሰሪኝ።”
“እሺ የእኔ ቆንጆ!” ብላ ተፈታች።
ከዚያም ዝንጀሮን ከግንዱ ጋር ጥፍር አድርጋ አሰረችውና፤
“በል የሚበላ ነገር ልፈልግ”፣ ብላው ሄደች።
ቆየት ብሎ የሰብሉ ባለቤት መጣ።
ከዚያም በጦጣዋ ቦታ ዝንጀሮን ታስሮ አገኘውና፤
“ምን ልታደርግ እዚህ ተገኘህ!?” አለው።
“ጦጢትን ተክቼ አንተ የምታቀርበውን ምግብ እየጠብኩኝ ነው።”
ባለ ሰብሉም ወደ ቤት ገብቶ ጉማሬ አለንጋውን ይዞ መጥቶ፣ የውስጥ ቆዳው ውጪ እስኪታይ ሙልጭ አድርጎ ገረፈና ለቀቀው።
ዝንጆሮም፤
“አይለመደኝም!” ብሎ ምሎ ተገዝቶ ተለቀቀ።
*   *   *
ብልጦች እንዳያሞኙንና መጫወቻ እንዳያደርጉን እንጠንቀቅ።
ከሁሉ በፊት፤
“ከሞኝ ደጅ ሞፈር ይቆረጣል” የሚለውን ተረት አንዘንጋ።
አያ ዝንጀሮ፤ “ጦጢት ለምን ታሰረች” የሚለውን ጥያቄ ባለመጠየቁ፤ በጦሷ ገብቶ፤ ያስጠይቀኛል ሳይል ቀለጠ። እንደተስገበገበ የአለንጋ ዋጋውን ቀመሰ።
የሌሎችን ንብረት፣ የሌሎችን ፈንታ መውሰድ ቀርቶ መመኘትም ትክክል አይደለም። ያልለፋንበትን፣ ያልደከምንበትን ገንዘብ አንፈልግ፣ ንብረትም ላግኝ አንበል። ይሄ ልማድ እያደረ ያልተመቸን ጊዜ ወደ መስረቅ ወደ መመዝበር ይሄዳል። አለመታመን የረባ የኃላፊነት ቦታ ላይ አለመሾምን ያመጣል። በላብ ዋጋ አለመክበር የሚከሰተው፣ በአግባቡ የመበልፀግን ጉዳይ፣ ሂሳብ ውስጥ ካለማስገባት ነው።  ውርደት ከሌብነት የሚመጣ  አባዜ ነው። ሁሉንም ነገር ስናደርግ ጥንቃቄንና አለመጣደፍን ሥራዬ ብሎ ማጤን ይገባል። ጥንቃቄ ወደ ፍርሃት እንዳያደርሰንም ከመሰረቱ ብልህነትንና ዘዴ ማወቅን እንደሚጠይቅ ልብ እንበል። አለመጣደፍ ዋና ጉዳይ ነው ስንል፤
“ካልተሳፈሩበት ቶሎ ተሽቀዳድሞ
ጊዜ ታክሲ አይደለም አይጠብቅም ቆሞ”
…የሚለውን የትናንት ግጥም ሳንረሳ ነው። ጊዜያችንን በአግባቡ መጠቀም ዋና ነገር ነው። ናፖሊዮን ቦናፓርት እንዳለው፤
“የተወሰደብንን ቦታ ማስመለስ እንችላለን።
ያጣነውን/ያጠፋነውን ጊዜ ግን ማስመለስ አይቻለንም።”
አንድም ደግሞ እያጎ እንዳለው (በሼክስፒር ልሳን)፤
“አንዴ የሆነን ነገር ለምን ሆነ ማለት
ለማለት ብቻ ማለት…”
አንዴ ሆኗልና ወይ ለማረም፣ ወይ ከናካቴው ስለ ነገሩ እርግፍ አድርጎ ለመርሳት ዝግጁ መሆን  መለኛነት ነው። ይህ እሳቤ አዲስ ዘዴ ወደ መቀየስ ሊወስደን ስለሚችል፣ ለህይወታችን ሂደት ዓይተኛ ግብዓት ይሆነናል። ከዕድል ሁሉ መልካም ችግርን በትክክል የመፍታት ፀጋን መጎናፀፍ ነው። ወደተነሳንበት ሀሳብ ተመልሰን በለሆሳስ ስናስቀምጠው፤ ለኔ ብቻ ማለትን፣  ሁሉን ልብላው ማለትን፣ መስገብገብን እናስወግድ ዘንድ የህይወት ተመክሮ ይመራናል። አለበለዚያ ብዝበዛ፣ ምዝበራ፣ ዘረፋ ደረጃ የሚያደርሰን የራስ ወዳድነት አባዜ ነው!
“ሆዱን ያየ ሆዱን ተወጋ” ከላይ ያነሳናቸውን መዘራዝሮች ሁሉ የሚያካትትልን ለዚህ ነው!!


በፕርሽያ የህክምና ሙያና ጥናት ረዥምና የዳበረ ታሪካ ያለው ነው፡፡ የጥንት ኢራናውያን መድሀኒቶች ከሜሴፖታሚያ፤ ከግብጽ፤ ከቻይናና፤ ከግሪክ የህክምና ባህሎች የተወጣጣ ሲሆን ይሄ ከአራት ሺ አመታት በላይ ሲዳብር የነበረ እውቀትና የህክምና ሙያ ነው  በ13ኛው ክፍለ ዘመን ለአውሮፓ  የህክምና ሙያ መሰረት የሆነው።
ጁንዲሻፑር ዩኒቨርስቲን (3ኛው ክ/ዘመን ኤዲ) የመሳሰሉ የኢራን የትምህርት ማዕከሎች፣ ከተለያዩ ሥልጣኔዎች የወጡ ታላላቅ ሳይንቲስቶች መፈልፈያ ነበሩ፡፡
የኢራን የህክምና ባለሙያዎች፣በታላቁ የእስልምና ሥልጣኔ ወቅት፣ በህክምና ሳይንስ ለተመዘገበው ዕድገት ትልቅ ድርሻ ነበራቸው፡፡ በመካከለኛውና ቅርብ ምስራቅ የመድሃኒት ቅመማና ሥርጭትን ጨምሮ የህክምና ሳይንስ ወደ ጥንት የሜሶፖታሚያ ዘመን የሚዘልቅ ረዥም ታሪክ አለው ፡፡
 ኢራን ማናቸውንም ዓይነት የጤና ክብካቤ አገልግሎቶች በማቅረብ ከሚጠቀሱ የዓለማችን ምርጥ አገራት አንዷ ናት፡፡ ግሩም የጤና መሰረተ ልማቶችና አገልግሎቶች አሏት፤ ዓለማቀፍ መስፈርቶችን የሚያሟሉ፡፡ በላቀ ደረጃ የተማሩና የሠለጠኑ የህክምና ባለሙያዎች አፍርታለች፡፡ ከምዕራባውያንና ምስራቅ አገራት አንጻር የህክምና አገልግሎት ክፍያ በእጅጉ ተመጣጣኝ ነው፡፡ ለዚህም ነው የላቀ ጥራት ያለው የጤና ክብካቤ አገልግሎት ወይም የቀዶ ጥገና ሕክምና የሚፈለጉ ህመምተኞችና ቱሪስቶች የትኩረት ማዕከል የሆነችው፡፡
የህክምና ቱሪዝም በኢራን
የህክምና ቱሪዝም ወይም የህክምና ጉዞ (ሜድ ቱር)፤ የኢራን የህክምና ቱሪዝምን በማሳደግ ረገድ ጉልህ ሚና ከተጫወቱ ዘርፎች አንዱ ሲሆን  እያንዳንዱን የሰው ልጅ ህይወት ትናንሽ ክፍል ያካትታል፡፡ ይህን ዕድገት በተጨባጭ ለማየት ወደ ኢራን ተጓዙ፡፡ በርግጥ የህክምና ጉዞ (med tour) ሰፊ ጽንሰ ሃሳብ ነው፡፡ የቱሪዝም ኢንዱስትሪው እያንዳንዱን የህብረተሰብ ክፍል የሚነካ ነው፡፡
የህክምና ቱሪዝም ባለው ዕምቅ አቅምና ተነፃፃሪ ብልጫ የተነሳ ከፍተኛ ትኩረት አግኝቷል፡፡ የህክምና ቱሪዝም፤ ከነዳጅ ኢንዱስትሪው (oil industry) እና አውቶሞቢል ኢንዱስትሪው በመቀጠል በዓለም 3ኛው ትልቁ ኢንዱስትሪ ነው፡፡ በአገሪቱ  የውጭ ምንዛሬ ግኝት ላይ ትርጉም ያለው አዎንታዊ ተጽዕኖ የሚያሳድር ሲሆን በቅርቡ ያለ ጥርጥር የዓለማችን ቁጥር 1 ትልቁ ኢንዱስትሪ ይሆናል፡፡
ኢራንን እንደ ህክምና ቱሪዝም መዳረሻነት ለመምረጥም ሆነ ወደ ኢራን ለመጓዥ ብዙ ምክንያቶች አሉ፤ አስደማሚ ችሎታ ካላቸው የቀዶ ህክምና ባለሙያዎች እስከ ግሩም የደንበኛ አገልግሎት እንዲሁም ከዝቅተኛ የህክምና ክፍያ እስከ የኢራን ከተሞች ውብ መስብህ ድረስ የሚዘልቅ፡፡
በአነስተኛ ወጪ ህክምና ለማግኘት ወደ ኢራን ተጓዙ፡፡ ዝቅተኛ የህክምና ክፍያ፣ ከኢራን የህክምና ቱሪዝም ጥቅሞች አንዱ ነው፡፡
የኢራን የጤና ቱሪዝም መዳረሻ ሰፊ ነው፡፡ በርካታ የህክምና ቱር ኩባንያዎች አሉ፡፡ አሊያም እንደ ታላቁ ዛንጃኒስ ያሉ ሆቴሎች አሉ፡፡ አንዱ የዛንጃን ሆቴል ለምሳሌ በህክምና ቱር ረገድ ሊረዳችሁ ዝግጁ ነው፡፡
ኢራን በህክምና ቱሪዝም ኢንዱስትሪው በእጅጉ አድርጋለች፡፡ የጤና ቱሪዝም በይፋ የተጀመረው እ.ኤ.አ ከ2003 አንስቶ ቢሆንም፤ ዘርፉ በዓይን ቀዶ ህክምና፣ በካንሰር፣ በውስጥ አካላት ቅድመ ተከላ፣በዓይን ህመም ፈውስ በፊትም ይታወቃል፡፡ በተዋጣላቸው የህክምና ባለሙያዎች፣ እጅግ ዝቅተኛ በሆነ ዋጋ ጥራቱን የጠበቀ የህክምና አገልግሎት ታገኛላችሁ፡፡ ከዚያም በምቹና አስደሳች ከባቢ ውስጥ በፍጥነት ጤናችሁን ትቀዳጃላችሁ፡፡
በአሁኑ ጊዜ ኩዌት፣ ኳታርና ኢራቅን ጨምሮ ከአረብ አገራት በርካታ ዜጎች ለህክምና ወደ ኢራን ይመጣሉ፡፡ በብቃት በተደራጁና ጥራታቸውን በጠበቁ ሆስፒታሎች ውስጥ ይታከማሉ፡፡ ከአውሮፓ አገራት ይልቅ ኢራንን ይመርጣሉ፡፡ አንድም የህክምና ዋጋ ከአውሮፓ በእጅጉ ዝቅተኛ በመሆኑ፤ አንድም ደግሞ ለቅርበቱ፡፡
የዛሬዋ ኢራንና  አቅሞቿ
ከአብዮቱ ድል  በፊት ኢራን  በጤናውና ህክምናው ዘርፍ  ጥገኛ ከሆኑ አገራት አንዷ ነበረች፡፡ ከእስላማዊ አብዮቱ ድል በኋላና አሁን ደግሞ (ከአራት አስርት ዓመታት በኋላ) በዓለም ከሚገኙ ዋነኛ የህክምና ማዕከላት አንዷ ለመሆን በቅታለች፡፡
ኢራን በአሁኑ ወቅት  ከሚያስፈልጓት መድሃኒቶች ውስጥ ከ97 በመቶ በላይ የሚሆነውን በአገር ውስጥ እያመረተች ሲሆን ከ14 በላይ recombination መድሃኒቶችም ታመርታለች፤አብዛኛውም ካንሰርን ለመሳሰሉ በሽታዋች ጥቅም ላይ የሚውል ነው፡፡ ኢራን በደም መተካት ህክምና (blood transfusion medicine) ዘርፍ በእሰያ ካሉ 5 ቀዳሚ አገራት አንዷ ናት፡፡ በተጨማሪም በዓለም ሁለተኛዋ የፕላዝማ ቴራፒ ፕሮጀክት ተግባሪ ናት፡፡
የኢራን የጤና ቱሪዝም ኢንዱስትሪ፣ በውበትና ትሪትመንት ዘርፍ የተሟላ የህክምና አገልግሎቶችን  ይሸፍናል፡፡ የፊት እንዲሁም የእጅና እግር ውበት፣የጥርስ ማስተካከያ፣የመካንነት፣ የውፍረት ቅነሳ ቀዶ ጥገና፣የጀርባ ህመም፣የልብ ህመም፣የዓይን ቀዶ ጥገና፣የተለያዩ ካንሰሮች ሴል (ቲሹ) ምርመራና ህክምና፣ እንዲሁም የውስጥ አካል ቅድመ ተከላ፣የነርቭ ቀዶ ጥገና እና ሌሎች የህክምና አገልግሎቶች በኢራን ይሰጣሉ፡፡
የፕላስቲክ ቀዶ ህክምናዎች በኢራን
ኢራን በዓመት ውስጥ በሚከናወኑ የፕላስቲክ ቀዶ ህክምናዎች ብዛት በዓለም  ቀዳሚዋ ናት፡፡ በኢራን በዘመናዊ የህክምና ተቋማት ውስጥ የፕላስቲክ ቀዶ ጥገና በሚያደርጉ ግለሰቦች ዘንድ ከተቀዳጀችው እምነት ባሻገር፣ በፕላስቲክ ቀዶ ህክምና ዋጋ አንጻር በኢራንና ሌሎች አገራት መካከል ያለው ከፍተኛ ልዩነት ህመምተኞች ኢራንን ተመራጭ  እንዲያደርጓት አበረታቷቸዋል፡፡
የህክምና አገልግሎት በኢራን ለምን?
ኢራን  የዓለም ጎብኚዎችን በሚያማልሉት ባህላዊ፣ታሪካዊና ተፈጥሯዊ ትንግርቶቿ ትታወቃለች፡፡ ባለፉት አስርት ዓመታት ደግሞ የህክምና ቱሪዝም በሺዎች የሚቆጠሩ ጎብኚዎች ወደ አገሪቱ እንዲጓዙ ምክንያት ሆኗቸዋል፡፡
ኢራን በዓለም ቀዳሚ ከሆኑት የጤና ቱሪዝም መዳረሻዎች አንዷ ናት፡፡ ከመላው ዓለም የህክምና አገልግሎት ለማግኘት ወደዚህች አገር የሚጓዙ ህመምተኞች  በከፍተኛ መጠን እየጨመሩ መጥተዋል፡፡
መንግስት የጤና ቱሪዝሙን በንቃት እያስተዋወቀ ነው፡፡ ኢራን ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ከመላው ዓለም ለሚመጡ ጎብኚዎች አስተማማኝ የህክምና መዳረሻ ሆናለች፡፡
የህክምና ማዕከላትና ሆስፒታሎች የጤና ቱሪዝም ያለውን አቅም ተገንዝበዋል፤ እናም ግሩም የማረፊያ ስፍራ፣የላቀ ህክምና፣ ተመጣጣኝ ዋጋና ሌሎች ተጨማሪ አገልግሎቶች የሚያቀርቡ ተቋማት ለጎብኚዎች (ተጓዦች) ግሩም አማራጭ ሆነዋል፡፡
በኢትዮጵያና በኢራን መካከል ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የተጀመረበትን 70ኛ ዓመት ምክንያት በማድረግም፣ በአዲስ አበባ የሚገኘው የኢራን የባህል ማዕከል የታዳጊዎች የስዕል ውድድር አዘጋጅቷል፡፡
የውድድሩ ጭብጥ ፡- የኢትዮ - ኢራን ወዳጅነት
ዕድሜ ፡- ከ 11 እስከ 16 ዓመት
የማስረከቢያ ቀነ-ገደብ፡-   ይህ ማስታወቂያ ከወጣበት ቀን ጀምሮ እስከ  መስከረም 7 ቀን 2014 ዓ.ም  ድረስ
የኢራን ባህል ማዕከል ለውድድሩ አሸናፊዎች  ሽልማት ይሰጣል፡፡
የውድድር ጭብጡን ወይም ደንቦችን በተመለከተ ጥያቄ ካለዎት በኢሜይል አድራሻችን፡- This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.   ወይም This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ይጻፉልን፡፡
ለበለጠ ዝርዝር መረጃ የፌስቡክ ገፃችንን ይጎብኙ፡፡
https://www.facebook.com/IranianculturalcenterInaddisababa

  ይህ ጽሁፍ በዓለማቀፍ የወዳጅነት ቀን ዋዜማ ላይ፣ በእህትማማች አገራቱ በኢራንና ኢትዮጵያ መካከል ያለውን የሁለትዮሽ ግንኙነቶች ለማሳየትና ሁለቱ አገራት ሊጠቀሙባቸው የሚገቡ ዕምቅ እድሎችን ለመጠቆም ያለመ ነው፡፡
ጥንታዊ ፐርሺያና ኢትዮጵያ የሥልጣኔ ምንጮች ነበሩ፡፡ እነዚህ ታላላቅ ሥልጣኔዎች፤ በንግድና ባህላዊ እሴቶች አማካኝነት መደበኛ ግንኙነቶችንና ልውውጦችን ሲያደርጉ ኖረዋል፡፡ በርካታ የአኗኗር ልማዶችን፣ ባህላዊ እሴቶችን እንዲሁም የሥነምግባርና የሞራል መርሆችን ተጋርተዋል፡፡
ሁለቱ ሀገራት በጥንታዊ ሥልጣኔ ፈር ቀዳጅነት ብቻ ሳይሆን መድብለ-ባህላዊነትንና  ብዝኃነትን በማስተናገድም ረገድ ተመሳሳይነትን ይጋራሉ፡፡ በታሪክ፣ የተለያዩ ብሔሮች አገር የሆነችው ኢራን፤ በርካታ የብሔረሰብ፣ ቋንቋና ሀይማኖት ቡድኖችን ያቀፈች መድብለ  ህብረተሰብ ሆና ቀጥላለች፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ፣ ኢትዮጵያም የተለያዩ ቋንቋዎች፣ ሀይማኖቶችና ባህላዊ እሴቶች ያሏቸው ብሔር ብሔረሰቦች አገር ናት፡፡ ሁለቱም  መድብለ ባህላዊነትን እንደ አስተዳደር ዘይቤያቸው ሙሉ በሙሉ ተቀብለውታል፡፡ ሁለቱ ሀገራት ብዝኃነትን በአግባቡ በመያዝና በሰላም በጋራ መኖርን በማረጋገጥ ረገድ አይነተኛ ምሳሌዎች ናቸው፤ያውም በዓለም አቀፍ ደረጃ የአገራዊ ብሔርተኝነት ተረክ እየጎላ በመጣበት ዘመን፡፡
ሁለቱ ታላላቅ ሀገራት በረዥም ዘመን ታሪካቸው በብዙ ፈተናዎች ውስጥ አልፈዋል፡፡ አገራቱ የገጠሟቸውን የውጭ ወራሪዎች በፅናት ተዋግተዋል፡፡ ነፃነታቸውን ለመቀዳጀትም ህዝባቸውን መስዋዕት አድርገዋል፡፡ ነፃነትንና ሉአላዊነትን ማስጠበቅ ቅዱስ ተግባር መሆኑን ለትውልድ ላስተማሩ የሁለቱ ሀገራት ሰማዕታት ምስጋና ይግባቸውና፤ በወራሪ የውጭ ሀይሎች ላይ ድልን ተቀዳጅተዋል፡፡
በዘመናዊ ዲኘሎማሲ አግባብ፣ በኢራንና በኢትዮጵያ መካከል የሁለትዮሽ ግንኙነት የተመሰረተው እ.ኤ.አ በ1960 ዓ.ም ነው፡፡ ኢራን፤ ከሰሃራ በታች ከሚገኙ የአፍሪካ ሀገራት ግንኙነት የመሰረተችበት የመጀመሪያዋ አገር ኢትዮጵያ ስትሆን ሁለቱ አገራት በአለም አቀፍና ክልላዊ ጉዳዮች ላይ ተመሳሳይ እይታዎችን ሲጋሩ ኖረዋል። ኢራንና ኢትዮጵያ የተባበሩት መንግስታት ድርጅትን ከመሰረቱት አባል አገራት መካከል ተጠቃሽ ሲሆኑ የተባበሩት መንግስታት ቻርተር ፈራሚዎችም ናቸው፡፡ ከተባበሩት መንግስታትም አስቀድሞ ሁለቱ አገራት ሰላም የሰፈነባት ዓለም የመፍጠር፣ የእርስ በእርስ ዕውቅናና ክብር የመስጠት እንዲሁም ጣልቃ ያለመግባት መርሆችን ለማክበር ያላቸውን ቁርጠኝነት ሊግ ኦፍ ኔሽንን በመቀላቀል አረጋግጠዋል፤ ምንም እንኳን ተቋሙ የተጣለበትን አደራ ሙሉ በሙሉ መወጣት ቢሳነውም፡፡ ሁለቱ አገራት የNon-Aligned movement (NAM) ደጋፊና አባላትም ናቸው፡፡ ሁለቱም የNAM ንቁ ተሳታፊ ሲሆኑ በንቅናቄው አማካኝነትም፣ ጣልቃ ገብነትን፣ ቅልበሳን፤ በሀያላን አገራት የሚደረግ የሀይል እርምጃን እንዲሁም በሌሎች አገራት የፖሊሲ አቅጣጫ ላይ ማናቸውም አይነት ርዕዮተ አለም ለመጫን የሚያደርጉትን ጥረት አበክረው ይቃወማሉ፡፡ ኢራንና ኢትዮጵያ፣ በNAM አማካኝነት፣ አባል አገራት ነፃነትን ፣እኩልነትንና ብሔራዊ ማንነትን እንዲሁም ውጤታማ ትብብርን እንዲያረጋግጡ አበረታተዋል፡፡  
የእህትማማች አገራቱ ጠንካራ ትብብር በሌሎች አለማቀፋዊና ክልላዊ ጉዳዮችም ተስተውለዋል፡፡ ሁለቱም የ G-77 እና ሳውዝ-ሳውዝ ትብብርና ሌሎች መድረኮችም አባላት ናቸው፡፡ ኢራንና ኢትዮጵያ፣ በእነዚህ መድረኮች አማካኝነት፣ ለአለማቀፋዊና ክልላዊ ጉዳዮች በስምምነት ላይ የተመሰረተ ህግ ለመቅረጽ እንዲሁም አለማቀፋዊና ክልላዊ ተግዳሮቶችን በመፍታት ረገድ ሁሉም አሸናፊ የሚሆንበት ዲፕሎማሲያዊ ማዕቀፍ ለማጎልበት ተግተዋል፡፡
የኢራንና የኢትዮጵያ መሪዎች በ1971 ዓ.ም የኤሚቲ ትሪቲን በመፈረም አርቆ አሳቢነት የተመላበት ውሳኔን ወስነዋል፤ ይህም ሁለቱ ህዝቦች የመሰረቱትን ወዳጅነት የሚያጠናክር ወሳኝ ፖለቲካዊና ህጋዊ መሰረቶችን የጣለና ከረዥም ጊዜ አንፃርም፣ የሁለትዮሽ የወዳጅነት ትብብርን የሚያረጋግጥ ነው፡፡ የኤሚቲ ትሪቲ መፈረም ሁለቱ አገራት እንዲሁም የሁለቱ አገራት ህዝቦች የረዥም ጊዜ ልማትን ለማረጋገጥ ያላቸውን ፅኑ ፍላጎት አሳይቷል፡፡ ውሉ ወይም ስምምነቱ የተፈረመው የጋራ ልማትና ብልፅግናን ለማሳካት ይቻል ዘንድ ሁለቱንም በጋራ ተጠቃሚ የሚያደርግ ትብብርን ለማጠናከር ነበር፡፡
ለመጪዎቹ ረዥም ጊዜያት፣ ኢራንና ኢትዮጵያን በአንድነት የሚያስተሳስሩ እጅግ በርካታ ዕድሎች አሉ፡፡ ከአለም ነባራዊ ሁኔታ አንፃር፣ በአንድ ክፍለ ዘመን ያልታየ ጉልህ ለውጥ እየታዘብን ባለንበት ወቅት፣ ኢራን ከኢትዮጵያ ጋር ግንኙነቷን ለማጠናከር፣ በጋራ ለመስራትና ለሁለቱም ህዝቦች የበለጠ ተጠቃሚነትን ለማምጣት፣ የአገራቱን የወዳጅነት ትብብር ወደ አዲስ ደረጃ ለማሳደግ ዝግጁ ናት፡፡ ውስብስብና ተለዋዋጭ አለማቀፋዊ እውነታ በተደቀነበት ሁኔታ፣ ኢራንና ኢትዮጵያ በእጅጉ ማደጋቸውን መቀጠል ያለባቸው ሲሆን የሁለትዮሽ ግንኙነቶችንም ወደ ላቀ ደረጃ ማሳደግ ይኖርባቸዋል፡፡
 አገራቱ ካላቸው የቴክኒክና ኢንጅነሪንግ አቅምና ችሎታ አንፃር፣ ኢራንና ኢትዮጵያ የሁለትዮሽ የኢኮኖሚና ንግድ ትስስራቸውን ሊያሳድጉት ይችላሉ፡፡ ሁለቱ አገራት ካላቸው የገበያ ስፋትና ቅርበት እንዲሁም የኢኮኖሚ አቅም አንፃር፣ የንግድ ግንኙነታቸው ሳይቋረጥ   እያደገ መቀጠል ይኖርበታል፡፡ በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ ውስጥ በአግሮ-ፕሮሰሲንግና ኢነርጂ ዘርፍ ኢንቨስት ያደረጉ የኢራን ኩባንያዎች አሉ፤ ነገር ግን ኢራን ተጨማሪ ኩባንያዎችን በኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ዘርፍ ተሳታፊ ሆነው ማየት ትሻለች፡፡  
የአገሮቻችንን የቴክኖሎጂ እድገት አንዳንድ  አገራት ለመግታት በሚያደርጉት ማቆሚያ የለሽ የሆነ ሙከራ አውድ ውስጥ፣ በሳይንስና ፈጠራ ዘርፍ መስተጋብር መፍጠር ጉልህ ስፍራ የሚሰጠው ነው፡፡ የሳይንስ፣ የቴክኒክና የፈጠራ ትብብርን ማጠናከር ያስፈልገናል፡፡ የሁለተኛና የሶስተኛ ዲግሪ ትምህርታቸውን በኢራን ዩኒቨርስቲዎች ውስጥ የሚከታተሉ ጥቂት ኢትዮጵያውያን ተማሪዎች ቢኖሩም፣ ያለውን አቅም አሟጥጦ ለመጠቀም የበለጠ መስራት ይገባናል፡፡
ሁለቱም አገራት ለብዝኃነት መርህ ተገዥ ሲሆኑ፤ የአንድ ወገን የበላይነትንና የሀይል ፖለቲካን ይቃወማሉ። በዚህ ረገድም በስፋት ይመሳሰላሉ፡፡ ፍላጎታቸውና አጀንዳቸው ብዙ ጊዜ ይጣጣማል፤ ሁለቱም በተባበሩት መንግስታት ላይ ለተመሰረተ አለም አቀፍ የህግ ማዕቀፍ ትኩረት ይሰጣሉ፤ በተለይም በሉአላዊ አገራት ውስጣዊ ጉዳዮች ጣልቃ ያለመግባት መርህን፡፡
 ሲጠቃለል፤ ኢራንና ኢትዮጵያ ያለፈው ዘመን ታላላቅ አገራት ብቻ አይደሉም፤ የመጪውም ዘመን ታላላቅ አገራት እንጂ፡፡ በመጨረሻም፤ ለኢትዮጵያ ህዝብና መንግስት እንዲሁም ለሁሉም ሰላም ወዳድ ህዝቦች፤ እንኳን ለአለም አቀፍ የወዳጅነት ቀን አደረሳችሁ ለማለት እወዳለሁ፡፡
በኢትዮጵያና በኢራን መካከል ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የተጀመረበትን 70ኛ ዓመት ምክንያት በማድረግም፣ በአዲስ አበባ የሚገኘው የኢራን የባህል ማዕከል የታዳጊዎች የስዕል ውድድር አዘጋጅቷል፡፡
የውድድሩ ጭብጥ ፡- የኢትዮ - ኢራን ወዳጅነት
ዕድሜ ፡- ከ 11 እስከ 16 ዓመት
የማስረከቢያ ቀነ-ገደብ፡-   ይህ ማስታወቂያ ከወጣበት ቀን ጀምሮ እስከ  መስከረም 7 ቀን 2014 ዓ.ም  ድረስ
የኢራን ባህል ማዕከል ለውድድሩ አሸናፊዎች  ሽልማት ይሰጣል፡፡
የውድድር ጭብጡን ወይም ደንቦችን በተመለከተ ጥያቄ ካለዎት በኢሜይል አድራሻችን፡- This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.   ይጻፉልን፡፡


 የአፍሪካ የአየር መንገዶች ተጓዦች ቁጥር በ66 በመቶ ቀንሷል


            የኳታሩ ሃማድ አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ጣቢያ የ2021 የፈረንጆች አመት የአለማችን ምርጥ አውሮፕላን ማረፊያ ተብሎ መሸለሙን አረብ ኒውስ ዘግቧል፡፡
በአለም ዙሪያ የሚገኙ የአውሮፕላን ጣቢያዎችን በተለያዩ መስፈርቶች እየገመገመ ደረጃ የሚሰጠው ስካይትራክስ የተባለው ተቋም፣ ከሰሞኑም የአመቱን ምርጦች ዝርዝር ይፋ ያደረገ ሲሆን ባለፈው አመት በ3ኛ ደረጃ ላይ የነበረውና በኳታር መዲና ዶሃ የሚገኘው ሃማድ አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ጣቢያ ዘንድሮ በአንደኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል፡፡
በዘንድሮው የአለማችን ምርጥ የአውሮፕላን ማረፊያዎች ዝርዝር ውስጥ የሁለተኛነትን ደረጃ የያዘው የጃፓኑ ቶክዮ ሃኔዳ አውሮፕላን ማረፊያ ሲሆን፣ ሲንጋፖር ቻንጊ አውሮፕላን ማረፊያ ሶስተኛ ደረጃን ለመያዝ ችሏል፡፡
ከአራተኛ እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ የያዙትም እንደ ቅደም ተከተላቸው ኢንቼኦን አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ፣ ናሪታ አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ፣ ሙኒክ አውሮፕላን ማረፊያ፣ ዙሪክ አውሮፕላን ማረፊያ፣ የለንደኑ ሄትሮው አውሮፕላን ማረፊያ፣ ካንሳኢ አውሮፕላን ማረፊያ እና ሆንግ ኮንግ አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ መሆናቸውን ለማወቅ ተችሏል፡፡
በአመቱ ከፍተኛ የደረጃ መሻሻል ያሳየው የአውሮፕላን ማረፊያ ኢስታንቡል ኤርፖርት መሆኑንና ባለፈው አመት ከነበረበት 102ኛ ደረጃ ዘንድሮ ወደ 17ኛ ደረጃ ከፍ ማለቱንም ዘገባው አመልክቷል፡፡
በተያያዘ ዜና ደግሞ፣ ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ አለማቀፉ የአየር ትራንስፖርት መንገደኞች ቁጥር በ70 አመታት ውስጥ ከፍተኛውን ቅናሽ ባሳየበት የፈረንጆች አመት 2020፣ የአፍሪካ አየር መንገዶች ያጓጓዟቸው መንገደኞች ቁጥር በ2019 ከነበረው  በ66 በመቶ ያህል ቅናሽ ማሳየቱን ዘ ኢስት አፍሪካን ድረገጽ ከሰሞኑ ባወጣው ዘገባ አስነብቧል፡፡
የአፍሪካ የአየር መንገዶች በ2019 ያጓጓዟቸው መንገደኞች ቁጥር 95 ሚሊዮን ያህል እንደነበር ያስታወሰው ዘገባው፣ በ2020 የፈረንጆች አመት ግን ይህ ቁጥር በ65.7 በመቶ ያህል በመቀነስ ወደ 34.3 ሚሊዮን ዝቅ ማለቱን አመልክቷል፡፡
የአፍሪካ አየር መንገዶች በአመቱ በድምሩ 10.21 ቢሊዮን ዶላር ያህል ገቢ ማጣታቸውን ያስታወሰው ዘገባው፣ አለማቀፉ የአየር መንገደኞች ገቢም በ69 በመቶ ያህል ቅናሽ ማሳየቱንም አመልክቷል፡፡
የኮሮና ወረርሽኝ በአለማቀፍ ጉዞዎች ላይ የፈጠረው ቀውስ እጅግ ከፍተኛ እንደነበር ያስታወሰው ዘገባው፣ የአለማቀፍ የአየር መንገደኞች ቁጥር በአንጻሩ በ2019 ከነበረበት 4.5 ቢሊዮን በ60.2 በመቶ ያህል በመቀነስ ወደ 1.8 ቢሊዮን ዝቅ ማለቱንም አክሎ ገልጧል፡፡


 የሱዳን መንግስት በእስር ላይ የሚገኙትን የቀድሞ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ኦማር አልበሽርንና ሌሎች የቀድሞ ባለስልጣናትን ለአለማቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት አሳልፎ እንደሚሰጥ ማስታወቁን አጃንስ ፍራንስ ፕሬስ ዘግቧል፡፡
የአገሪቱ መንግስት የቀድሞውን መሪ ኦማር አልበሽርን ጨምሮ በዳርፉር ግጭት ወቅት የጦር ወንጀሎችንና የዘር ማጥፋት ወንጀሎችን ፈጽመዋል ተብለው በአለማቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት የሚፈለጉትን የቀድሞ ከፍተኛ የአገሪቱ ባለስልጣናትን አሳልፎ እንደሚሰጥ የሱዳን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማሪያም አል መሃዲ ባለፈው ረቡዕ ማስታወቃቸውን ገልጧል፡፡
አልበሽርና ባለስልጣናቱ ለአለማቀፉ ፍርድ ቤት ተላልፈው እንዲሰጡ ውሳኔ የተላለፈው የሱዳን የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባደረገው ስብሰባ እንዲሁም የአገሪቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትርና ከሰሞኑ ሱዳንን በጎበኙት ተቀማጭነቱ በሄግ የሆነው አለማቀፉ ፍርድ ቤት ዋና አቃቤ ህግ መካከል በተደረገ ውይይት መሆኑን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ መናገራቸውንም ዘገባው አብራርቷል፡፡
ከአልበሽር ጋር ለአለማቀፉ ፍርድ ቤት ተላልፈው ይሰጣሉ ከተባሉት የቀድሞ የሱዳን ከፍተኛ ባለስልጣናት መካከልም፣ የአገር ውስጥና የመከላከያ ሚኒስትር የነበሩት አብደል ራሂም ሙሃመድ ሁሴን እንደሚገኙበት የጠቆመው ዘገባው፣ የሱዳን አቃቤ ህግ በዳርፉር ግጭት አልበሽርና ሌሎች ባለስልጣናት ፈጽመውታል የተባለውን ወንጀል በተመለከተ ባለፈው አመት የራሱን ምርመራ ጀምሮ እንደነበርም አስታውሷል፡፡
እ.ኤ.አ በ2003 በተቀሰቀሰው የዳርፉር ግጭት ከ300 ሺህ በላይ ሰዎች መገደላቸውንና ከ2.7 ሚሊዮን በላይ ሰዎች መፈናቀላቸውንም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡

   እንደ መግቢያ
ካፕ ኦፍ ኤክሰለንስ [በግርድፉ የጥራት ሲኒ እንበለው ይሆን] የቡና የጥራት ውድድር ነው። ባለፉት 20 ዓመታት የጥራት ውድድር በዋና ዋና የቡና አብቃይ አገራት ውስጥ ሲካሄድ ቆይቷል፡፡ በኢትዮጵያ ውድድሩ የተጀመረው ባለፈው ዓመት ነው።
ዓላማው ከተመረቱት ቡናዎች መካከል የተሻለውን ቡና መርጦ፣ በዓለም አቀፍ ጨረታ ለታላላቅ ገዢዎች መሸጥ ነው። በተጨማሪም፣ ትልቁ ዓላማው፣ ገበሬዎችን ማስተዋወቅ እንዲሁም በአንድ አገር ያሉትን ልዩ ጣዕም ያላቸውን ቡናዎችና አምራቾች ማስተዋወቅ ነው።
“ሲዳማ ውስጥ ያደገ ማንም ሰው ስለ ቡና በደንብ ያውቃል”
ታምሩ ታደሠ ውልደቱና ዕድገቱ በሲዳማ ክልል በምትገኘው ቀጠና ቀበሌ ነው። ከቡና ጋር የተዛመደ ሥራ የጀመረው በቅርቡ ነው። ግን ቡናን ያውቃል። በደንብ ያውቃል። “ሲዳማ ውስጥ ያደገ ማንም ሰው ስለ ቡና በደንብ ያውቃል። ይሰማል። አብዛኛው የአካባቢው ነጋዴ ቡና ነው የሚነገደው” ይላል።
ትምህርቱን በኤሌክትሪካል ምህንድስና ካጠናቀቀ በኋላ ደብረ ብርሃን ዩኒቨርሲቲ ማስተማር ጀመረ። ለሁለተኛ ዲግሪ ትምህርቱ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ‘5 ኪሎ’ ገባ። ከትምህርቱ ጎን ለጎን፣ ቡና ኤክስፖርት በሚያደርግ ድርጅት ውስጥ ተቀጠረ።
“ለማስተርስ  ዲግሪ 5 ኪሎ እየተማርኩ፣ ዱካለ ዋቀዮ የሚባል ድርጅት ውስጥ ተቀጥሬ ለ6 ዓመት ሰርቻለሁ። ስለ ቡና ያወቅሁት ያኔ ነው” ብሏል፤ ለቢቢሲ።
ስለ ቡና ሥራ ዕውቀቱን ሲያገኝ ቀጣዩ ዕቅዱ ደግሞ የራሱን ድርጅት አቋቁሞ መሥራት ነበር። ከዓመት በፊት ዓላማው ተሳክቶም ድርጅቱን አቋቋመ።
“ሲዳማ መፈጠር ስለ ቡና እንድታስብ ያደርጋል። ቡናው በዕውቀት ሳይሆን በልምድ ስለነበር በፊት ቁጭት ነበረኝ። ቡና ላይ ብሠራ ስለምል ልምዱም ጠቀመኝ።”
የግድ ግን ወደ እርሻ መግባት አልነበረበትም። “የቡና እርሻ እኔ የለኝም። እርሻ ካላቸው ገበሬዎች ነው የምንሰበሰብው። የተለያየ መጠን ያለው የቡና እርሻ ካላቸው ወደ 400 ከሚጠጉ ገበሬዎች ነው ቡና የምንሰበስበው” ብሏል፤ታምሩ።
“ዓምና አንድ ኪሎ ቡና 407 ዶላር ተሸጧል”
ካፕ ኦፍ ኤክሰለንስ ባለፈው ዓመት ኢትዮጵያ ውስጥ ሲጀመር፣ የኮቪድ ወረርሽኝ ሂደቱን አስቸጋሪ አድርጎት የነበረ ቢሆንም ብዙ ገዢዎች ግን ተሳትፈውበታል። ውድድሩ በጣም ጥብቅና የምርጦች ምርጥ የሚወጣበት ነው። በዘንድሮው ካፕ ኦፍ ኤክሰለንስ፣ 1864 ቡናዎች ለውድድር ቀርበው ነበር።
“ከመላው ቡና አምራች አካባቢዎች የመጡት ሁሉ ተቀምሰው የተሻሉ የተባሉት 40ዎቹን ወደ ስምንት አገር ልከናል” ይላሉ፤ የካፕ ኦፍ ኤክሰለንስ ኢትዮጵያ አማካሪ ወ/ት ቅድስት ሙሉጌታ።
ቀጣዩ  እነዚህን 40 ቡናዎች በጨረታ መግዛት ነው።
“እነዚህ ልዩ ጣዕም ያላቸው ቡናዎች የኢትዮጵያ ቡና ናቸው። ገዢዎቹ ልዩነታቸውንና ጣዕማቸውን ስለሚፈልጉት ነው ተጫርተው የሚገዙት” ይላሉ፤ወ/ት ቅድስት፡፡
“ባለፈው ዓመት 407 ዶላር በኪሎ የተሸጠው ለኢትዮጵያ ቡና የተከፈለ ትልቁ ዋጋ ነው። ከሲዳማ ክልል ቡና አምራቹ አቶ ንጉሤ ገመዳ  ናቸው በዚህ ዋጋ የሸጡት።”
ባለፈው ዓመት አንደኛ የወጣው ሰባት ኬሻ ቡና ነው የተሸጠው። አንዱ ኬሻ 60 ኪሎ ነው። የዘንድሮ አሸናፊም ከሲዳማ ክልል አልወጣም። ተረኛው ታምሩ ታደሠ ነው።
“24 ኬሻ ነው ከፍተኛው ማቅረብ የሚቻለው”
ታምሩ ታደሠ ስለ ካፕ ኦፍ ኤክሰለንስ በአጋጣሚ ሰምቶ ነው ለውድድሩ እንዲዘጋጅ የተገፋፋው፡፡ “ባለፈው ዓመት ያሸነፈው ጓደኛዬ ነው። የማውቀው ሰው ነው። ያም አስተዋጽኦ ነበረው። በዚያው ቡና ለማዘጋጀት ወሰንኩ። ለውድድር ብቻ ሳይሆን ኤክስፖርት የሚሆንም ነው ያዘጋጀሁት። ማስታወቂያ ሲወጣ አቀረብኩ” ብሏል።
ታምሩ ሁለት ዓይነት ቡና ይዞ ቀረበ። ሁለቱም ቡናዎች ተሳካላቸው። አንደኛው ቀዳሚውን ደረጃ ሲይዝ፣ ሁለተኛው ደግሞ አምስተኛ ደረጃን ያዘ፡፡  
“24 ኬሻ ነው ከፍተኛው ማቅረብ የሚቻለው። እኔም አንደኛ ከወጣው ቡና 24 ኬሻ ነው ያቀረብኩት። አንድ ኬሻ በ60 ኪሎ ነው። ስለዚህ አንደኛ የወጣው 1440 ኪሎ ነው። አምስተኛ የወጣውም ብዛቱ ተመሳሳይ ነው።”
ቡናዎቹ ደረጃቸው ብቻ ሳይሆን ዋጋቸውም ጭምር ነው እጅን በአፍ ላይ የሚያስጭነው።  አንደኛ የወጣው ቡና በኪሎ 330 ዶላር ነው የተሸጠው።
“ለጨረታ የቀረበው 1440 ኪሎው አይደለም። ለናሙናም ብዙ አገር ሲላክ፣ ዝግጅት ሲደረግም የሚወጣ ስላለ 1140 ኪሎ ብቻ ነው ለጨረታ የቀረበው። አንደኛ የወጣው ወደ 364 ሺህ ዶላር ነው የተሸጠው።”
አምስተኛ የወጣው ወደ 67 ሺህ ዶላር ተሸጧል።
“በአጠቃላይ ሁለቱም 431 ሺህ ዶላር ገደማ ነው የተሸጠው። አሁን ባለው የዶላር ምንዛሪ ወደ 19 ሚሊየን ብር ማለት ነው” ታምሩ እንደገለጸው።
“ገዢዎቹ በጣም የተለየ ቡና ለመግዛት ነው የሚወዳደሩት”
ለምን ይሆን ቡናዎቹ በዚህን ያህል ዋጋ የሚሸጡት?
ይህ የቡና ግብይት መድረክ የተለየ ገበያ መሆኑን የሚገልጹት ወ/ት ቅድስት፤ “ሁሉም ቡና ግን በዚህ ዋጋ አይሸጥም” ይላሉ።
“ስፔሻሊቲም (ባለ ልዩ ጣዕም ቡና) እንደዚህ አይሸጥም። ይህ ውድድር ነው። ገዢዎቹ በጣም የተለየ ቡና ለመግዛት ነው የሚወዳደሩት። በዚያ ላይ ቡናው በአራት ደረጃ፣ በስምንት አገራት ተቀምሶ ስለተሸጠ በአንድ አምራች ሊሸጥ ሲሞከር አንድ አይደለም።” ሲሉ ያስረዳሉ፤ወ/ት ቅድስት፡፡
“ሌላው ካፕ ኦፈ ኤክሰለንስ ብዙ አባላት አሉት። እነሱ በሚያምኑት መንገድ ምንም መጭበርበር ሳይኖር የሚቀርብ ቡና ስለሆነም ነው በዚያ ዋጋ የሚሸጠው፡፡” ብለዋል።
የታምሩ ቡናስ ምን ቢሆን ነው እንደዚህ ተወዳጅና ተመራጭ የሆነው? ዋጋስ ያወጣለት?
“ቡናው ከሌላው ቡና የሚለየው፣ ከሚበቅልበት ቦታ ነው። አየሩ፣ ከአፈሩ ቡናው የሚያገኘው ሚኒራል አካባቢው ሁሉ ተደምሮ ልዩ ያደርገዋል። ከበቀለበት ቦታ እንጂ እኛ ያደረግነው ልዩ ነገር የለም። የቡናው ዝርያ ችግኙ 74158 እና 74165 የሚባል ዝርያ እኛ ጋ ብቻ አይደለም ያለው፤ ሌላም ቦታ አለ። በጣም ከፍታ ቦታ ላይ የሚበቅል ነው። ቦታው ነው ልዩ የሚያደርገው።” ብሏል፤ታምሩ፡፡
"ካፕ ኦፍ ኤክሰለንስ በረከት ይዞ
እንደመጣ ቁጠረው"
ውድድሩ የአንድ ጊዜ ገንዘብ ማግኛ ብቻ አይደለም። ታምሩም ሁሌም ቡናውን በዚህ ዋጋ ይሸጣልም ማለት አይደለም።
“በውድድሩ መሳተፉ ብዙ ጥቅሞች አሉት። ተቆጥሮም የሚያልቅ አይደለም። አንደኛውና ትልቁ ዕውቅናን ያቀዳጃል፡፡ ቡና ላይ ያለ ሰውና ገዢዎችን ለማወቅ ያግዛል። ለአገርም ለግለሰብም ትልቅ ጥቅም ነው የሚያመጣው። በዘርፉ ታዋቂ እንድትሆን ያደርጋል። ለዓለም ገበያ ኤክስፖርት እንዲኖርህ ያደርጋል። በገንዘብ ረገድም በጣም ይረዳል።”
“ጥሩ መነቃቃት ነው ለእኛ ካምፓኒ የፈጠረው። በኢትዮጵያ ደረጃም ካየነው ‘ካፕ ኦፍ ኤክሰለንስ’ ትልቅ ዕድል ነው ይዞ የመጣው። በረከት ይዞ እንደመጣ ቁጠረው። ለአገራችንም መነቃቃቱ ደስ የሚል ነው። ገበሬው ሁሉ ከፍ ያለ ዋጋ ነው የሚያገኘው። እንዲህ ነው ብለህ የምትጨርሰው አይደለም” ብሏል።
ጥቅሙ ታምሩ ከገለጸው ቢበልጥ እንጂ የሚያንስ አይደለም የሚሉት ወ/ት ቅድስት ናቸው።
“ሽልማቱም ለሁሉም ነው” ይላል፤ ታምሩ፡፡
“ውድደሩ ተጽዕኖ ይፈጥራል፡፡ ካለፈው ዓመት አሸናፊዎች እንዳየነው፣ አካባቢው በመተዋወቁ ከመደበኛው ዋጋ በላይ በሦስት እጥፍ እየሸጡ ነው። አንዱ አምራች ካሸነፈ በአካባቢው ሌሎችም ቡና አምራቾች ይጠቀማሉ።” ብለዋል፤ ወ/ት ቅድስት፡፡
ገንዘቡ ጠቀም ያለ ነውና ብሩን ምን ላይ ታውለዋለህ? ሲል ቢቢሲ ታምሩን ጠየቀ።
“ቡና ውስጥ ነው ያለሁት። 100 ፐርሰንት ኤክስፖርት አደርጋለሁ። የቡና ሥራዬን ሰፋ አድርጌ ለመሥራት ነው ዕቅዴ። በዚህ ብቻ ሳይሆን ከባንክም ጨምሬ ሰፋ አድርጌ ለመሥራት ነው የምፈልገው” ታምሩ መለሰ።
መቼም ውጤቱ የታምሩ ብቻ አይደለም። ብዙዎችም ተሳትፈዋል። “ሽልማቱም ለሁሉም ነው” የሚለውም ለዚህ ነው።
“ገበሬዎች አሉ፤ ቡና የሚያቀርቡ፡፡ እነሱ ላይ የተሻለ ነገር እንዲኖራቸው እንደ ሽልማትም ለመስጠት አስበናል። እነሱንም ማበረታታት ነው። ቀጣይነት እንዲኖረው ከግብርና ባለሙያዎች ጋር በመተባበር ችግኝ በማቅረብ ምርታማነትን በመጨመር፣ ህይወታቸውን የሚያሻሽል ነገር በገንዘቡ ለመሥራት አስበናል።”
ታምሩ የአሁኑ ውድድር ለመጀመሪያ ጊዜ የተሳተፈበት ነው። ለዚህም ነው “በቀጣይ እወዳደራለሁ፤ ብዙ ቡና ላልሰጥ እችላለሁ ግን እወዳደራለሁ፤ በየዓመቱ ቡና እያዘጋጀሁ” ያለው፡፡  
“የቡና ሱሰኛ አይደለሁም”
ለመሆኑ ዘንድሮ ምርጥ ቡና ከኢትዮጵያ ማቅረብ የቻለው ታምሩ ቡና ይጠጣል?
ቡና ይጠጣል። ግን ካገኘ ነው። ሱሰኛ አይደለም። ካገኘ አራትም አምስትም ሲኒ በቀን ሊጠጣ ይችላል። ካጣ ደግሞ አንድም ላይጠጣ ይችላል። የጀበና ቡና ብዙም አይመስጠውም። ምክንያቱም ታምሩ ቡና መቅመስ ተምሯል። “በጣም ልምድ ባይኖረኝም እቀምሳለሁ” ሲል ራሱን ይገልጻል።
ቡና መቅመስ መቻሉ ደግሞ “ቡና ለመለየትም ለማድነቅም ጥሩ ነው” ይላል።
“የጀበና ቡና ብዙ ጊዜ ስለሚያር አልወደውም፡፡ በትክከል የሚፈላውን እጠጣለሁ፡፡” ብሏል።
እንደ መውጫ
ብዙዎቹ የካፕ ኦፍ ኤክሰለንስ ተጫራቾችና ገዢዎች ቡናን ከመቁላት ጀምሮ በተለያዩ ደረጃ እሴት ጨምረው የሚሸጡ ናቸው። ሲሸጡም ‘ካፕ ኦፍ ኤክሰለንስ’ ብለው በከፍተኛ ዋጋ ነው የሚሸጡት። ሌሎች ደግሞ በጣም ትልልቅ የሆኑ ካፌዎች ውስጥ ይሸጣሉ።
“ባለፈው ዓመት አንደኛ [የሆነውን ቡና የገዛው] ለንደን ውስጥ በ65 ዶላር ነው አንድ ሲኒ የሸጠው። እሱም በማስታወቂያ ከዚህ እስከዚህ ቀን ተብሎ በግል ባሬስታ ነው የቀረበው” ብለዋል፤ ወ/ት ቅድስት።
“እነዚህ እንግዲህ ሃይ ኢንድ [ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚገኙ] ካፌዎች ናቸው። በጣም ውድ ውድድር ነው። ለብዙ ሰዎች የሚደርስ ሳይሆን የቅንጦት ነው” ሲሉ ገልጸዋል።
ለዚህም ነው ታምሩ፣ በቡና ዘርፍ የተሰማራችሁ ወገኖች፣ በውድድሩ ተሳተፉ የሚለው።
“እየተወዳደርኩ እቀጥላለሁ፡፡ መወዳደሩ ጥሩ ነው፤ ለእኔ ብቻ ሳይሆን ለሁሉም ሰው። ሁሉም ቡና ላይ የተሠማራ ሰው መወዳደር አለበት ብዬ ነው የምመክረው” ብሏል።
ውድድሩ ለማንም ክፍት ነው፤ ቡና ላይ ለተሠማራ አምራችም ሆነ ወደ ውጪ ላኪ ለሆነ ነጋዴ።
መስፈርት ግን አለ። “ቡናው ትሬሰብል (ከየት ተነስቶ የት እንደደረሰ የሚያሳይ ማስረጃ የሚቀርብበት) መሆን አለበት። በትክክል ቡናው የተመረተበትን ቦታ መረጃ እንፈልጋለን፤ የይዞታ ማረጋገጫ እንፈልጋለን። ይህን ማሟላት የሚችል መሳተፍ ይችላል” ብለዋል፤ ወ/ት ቅድስት።
እናም ለሚቀጥለው ዓመት ተዘጋጁ ተብላችኋል።
ምንጭ፡ (ቢቢሲ)




       ዶ/ር  ወርቁ መኮንን ኮመርስ (የንግድ ሥራ ኮሌጅ) ከቦታው መነሳቱን በመቃወም፣ በሪፖርተር ጋዜጣ ሐምሌ 25 ቀን 2013 ዓ.ም የተወሰኑ ውሀ የማይቋጥሩ ነጥቦችን አስቀምጠዋል።
መነሳታቸው አግባብነት ያለውና መንግስት ወደፊትም በሌሎችም በጥናት ላይ ተመስርቶ እንዲያድሱ፣ ደረጃውን የጠበቀ ህንፃ እንዲገነቡና ቦታ እንዲቀይሩ ማድረግ ይጠበቅበታል። ይህም አዲስ አበባን፣ አዲስ አበባ የማድረግ ወሳኝ ተግባር ሲሆን እንደ ኮመርስ ያሉ ተቋማት ላይ ግን የተወሰደው እርምጃ ቢዘገይም ትክክለኛነቱን መጥቀስ ያስፈልጋል።
1.ተቋሙ እንደ ስሙ እድሜውና የያዘው ትልቅ ስፍራ የቆሻሻ መጣያ የመሰለ፣ ውስጡና ውጭው የቆሸሸ፣ ገፅታን የሚያበላሽ፣ ለተማሪው የማይመጥን አሳፋሪ ስፍራ የነበረ መሆኑ ያደባባይ ሚስጢር ነው።
2. አዲስ አበባ በጀመረችው የከተማ ለውጥ ጉዞ (አርባናይዜሽን) ተገቢውን ድጋፍ በማድረግ፣ የከተማችንን ውበት እውን ማድረግ በሁለንተናዊ ቅንጅታዊ ስራ በመሆኑ፣ የረባ ያልረባ ምክንያት መፍጠር ሳይሆን የመፍትሄ አካል መሆን ይገባል።
3.  ለውጥ ሲኖር ነውጥ መኖሩ ግር ሳይለው በቀጣይም መንግስት ከተማዋን ለማዘመን የሚታደሱ፣ የሚፈርሱ ብሎም የሚሸጋሸጉ ተቋማት መኖራቸውን የቅድመ ግንዛቤ ስራ በመስራት፣ ኢትዮጵያን የአለም ቱሪስቶች ግንባር ቀደም መስህብ ማድረግ ያስፈልጋል።
ስዩም አበረ
( PhD in Urban Planning )


 ኢትዮጵያ እስከ 1966 ዓ.ም ማብቂያ ድረስ ባላባታዊ ስርዓት የምትከተል፣ በንጉሠ ነገሥት የምትመራ አገር ነበረች። በዘውዱ አገዛዝ ስር የምትገኘውን ኢትዮጵያ፣ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተማሪ የነበረው ዋለልኝ መኮንን “የብሔረሰቦች ጥያቄ” በሚል ርዕስ ባቀረበው ጽሑፍ፤ “የብሔረሰቦች እስር ቤት” ሲል ፈረጃት። ከዚህ ፍረጃ በመነሳትም በብሔረሰባችን ላይ ጭቆና ደርሶበታል ያሉ አንዳንድ ወጣቶች፣ የየብሔረሰባቸውን የነጻነት ንቅናቄ ወይም ግንባር መሰረቱ። የሁሉም ንቅናቄዎች ወይም ግንባሮች አላማና ግብ፣ አለብን የሚሉትን ጭቆና ማስወገድና ኢትዮጵያን የእኩልነት አገር አድርጎ ማስቀጠል ሳይሆን፣ ኢትዮጵያን በማፍረስ የየራሳቸውን ነፃ አገር መመሥረት እንዲሆን ተደርጎ ተቀረፀ።
ነፃነቱን የነፈጋቸው ፊውዳላዊውና ዘውዳዊው መንግሥት ነው ብለው በተቀበሉበት መጠን፣ ዘውዳዊውን መንግሥት፣ የአማራ መንግሥት አድርገው በመውሰዳቸው፣ አማራ ነፃነት ሰጪ እነሱ ነጻነት ተቀባይ ሆኑ። አማርኛ ቋንቋው ለአገር አቀፍ መግባቢያ በመሆን ከማገልገሉ በቀር የተለየ ልማትና እድገት ያላገኘው አማራ፣ በሌላው ሃብት እንደለማ ተደርጎ እስከ መታሰብም ተደረሰ።
የአጼ ኃይለስላሴ መንግስት ወድቆ የደርግ መንግስት ከተመሰረተ በኋላ የፊውዳላዊው መንግስት የኢኮኖሚ መሰረት የነበረው መሬት፣ በየካቲት 1967 ዓ.ም “የመሬት ላራሹ” አዋጁ ከታወጀና  መሬት የሕዝብ ከሆነ፣ ጭሰኝነት ከቀረ፣ ፊውዳሊዝም እንደ ሥርዓት ከፈረሰ በኋላ፣ የኢትዮጵያ ፖለቲካ በግልጽ መለወጡ የማይታይ ቢሆንም፣ የነጻነት ንቅናቄዎቹ ግን ከተለወጠው የኢትዮጵያ ፖለቲካ ጋር የተለወጠ የፖለቲካ አላማና ግብ መስራት አልቻሉም። የደርግ 17 ዓመት፣ የኢሕአዴግ 27 ዓመት፣ በድምሩ 44 ዓመት ያህል ጊዜ የነጎደ ቢሆንም፣ ነጻ አውጪ ነን ብለው እራሳቸውን የሰየሙ ወገኖች ዘንድ ግን ዛሬም በኢትዮጵያ መንግስታዊ ስልጣን ላይ ያለው “የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት” ሆኖ ነው የሚታያቸው። ስለዚህም ነው ዛሬም ድረስ ከአርባ ዓመት በፊት ባነሱት ጥያቄ ላይ እንደቆሙ የቀሩት። ለዚህም ነው አማራ በኢትዮጵያ መንግስታዊ ሥልጣን ላይ ባይኖርም፣ በነገራቸው  ሁሉ ፀረ አማራ ሆነው የቀጠሉት። በዚህ በኩል ደግሞ አሸባሪውን ትህነግን የሚያህልና  የሚወዳደር ድርጅት የለም።
ትህሕነግ ለአማራ ነፍጠኛ የሚል ስም በመስጠት በመላው ኢትዮጵያ የሚገኙ ብሔረሰቦች ጠላት አድርገው እንዲቆጥሩት አድርጎት እንደነበርም አይዘነጋም። ከክልሉ ወጪ ያለው አማራ ነፍጠኛ፣ በክልሉ ውስጥ የሚገኘው ደግሞ ትምክህተኛ እየተባለ በትሕነግ/ኢሕአዴግ የአገዛዝ ዘመን፣ በአማራው ላይ የደረሰው በደል እጅግ ብዙ ነው። እሱን ከመዘርዘር ለታሪክ መተዉ የተሻለ ነው። ለዚያም ቢሆን ለማወቅ እንጂ ቂም ለመቋጠር እንዳይሆን አጥብቆ ማሳሰብ ያስፈልጋል። በቀል በበቀል አይሻርም፣ በይቅርታ እንጂ።
ከ2008 እስከ 2010 ዓ.ም መጋቢት ድረስ በዘለቀው የሕዝብ አመጻ ወንበሩ የተነቀነቀው ትህነግ፤ የጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር  ዐቢይ አሕመድ መንግስት ወደ ሥልጣን ከመጣ በኋላ ጓዙን ጠቅልሎ መቀሌ ለመግባት ተገድዷል። ወደ መቀሌ የሄደው ክልሉን ለማልማት ሳይሆን ለጦርነት ዝግጅት ለማድረግ ነበር፡፡
የአገሪቱ የመከላከያ ሰባ በመቶ የሚሆነውን ኃይል በትግራይ ክልል ውስጥ እንዲሰፍር መደረጉ፣ የደህንነቱንና መገናኛውን ወዘተ ማዕከል ወደ መቀሌ መሻገሩ፣ ይኸና ይህን የመሰለው ተግባሩ ሁሉ ሲታይ፣ ትሕነግ ለአንድ ዓይት ፍልሚያ እራሱን ሲያዘጋጅ የነበረው ከአዲስ አበባ እግሩን ከመንቀሉ ብዙ ዓመታት ቀደም ብሎ እንደሆነ ለመረዳት አይከብድም።
ጥቅምት 24 ቀን 2013 ዓ.ም በመከላከያ ላይ ጥቃት የከፈተውና ጦርነቱን የጀመረውም ከእጄ የሚወጣ ወይም የሚያመልጥ ነገር የለም ከሚል እምነት ተነስቶ እንደሆነም እርግጥ ነው።
በአስራ አምስት ቀናት ውስጥ ያለ የሌለ ትጥቁ ወድሟል፤ ከሞትና ከምርኮ የተረፈው አመራሩም  በተምቤን በረሃ እንደ ዝንጀሮ ገደል ለገደል እየተንከራተተ ነው የተባለው ትሕነግ፤ ከስምንት ወር በኋላ እንዴትና እንደምን ወደ አጥቂነት ተሻጋገረ ብሎ መጠየቅ ያስፈልጋል።
የአማራና አፋር ክልሎች የትግራይ ተጎራባች በመሆናቸው የችግሩ ገፈት ቀማሽ ሆነዋል፡፡ ትሕነግ ከትግራይ ድንበር ብዙ ርቀት ተጉዞ  አፋርና አማራ ክልል እስኪገባ ድረስ ምን እየተጠበቀ ነበር? ማለትም ግድ ይሆናል።  
ወደ ኋላ እንመለስ፡፡ ደርግ መቀሌን ለቆ ከወጣ በኋላ የትሕነግ ሰራዊት፣ “የትግራይ ድንበር አልውኃ ነው ብላችሁናል። ከዚህ በኋላ አንዋጋም። ሌላው ብሔር ብሔረሰብ ነፃነቱን ከፈለገው ራሱ ተዋግቶ ነፃነቱን በራሱ ያምጣ” በማለት አቋም ወስዶ እንደነበር ይታወቃል። ወደ አማራ ክልልና ወደ ሌላው አካባቢም የተንቀሳቀሰው ከብዙ ጊዜ  የፖለቲካ ሥራ በኋላ ነው። አማራ ክልል ከገባ በኋላ ደግሞ የተዋጋው ደርግን ይጠላ የነበረውንም ያልነበረውንም አማራ፣ በውድም በግድም  በፊት መስመር በማሰለፍ ነው።
ደርግ ትግራይን ለቆ ለትህነግ የመደራጃ ጊዜ መስጠቱና ትህነግ አማራ ክልል መግባቱ በአማራ ጉልበትና ህይወት ደርግን ለመውጋት ተጠቅሞበታል። ዛሬም ተመሳሳይ ሁኔታ እየተፈጠረ ነው። ትህነግ በገባበት የአማራ ክልል የሚገኘውን ወጣትና  መሳሪያ ለመሸከም አቅም ያለውን የከበበውን ሰው እያስገደደ፣ ወደ ጦርነት የሚማግድበት ሁኔታ እየተፈጠረለት ነው።
የመጀመሪያው እርምጃ የትህነግን እንቅስቃሴ ወደ ኋላ መመለስ፣ እሱም ካልተቻለ ባለበት እንዲቆም ማድረግ ነው። ወደ ማሰልጠኛ እየገባ ያለውን የሰው ኃይል የእግረኛ ሰልፍ ማስተማሩ ቀርቶ ግዳጁን ለመፈጸም የሚያስችለው ስልጠና መስጠት ነው።
ሁለተኛው ልዩ ልዩ በራሪ ወረቀቶች በማዘጋጀት የትህነግ ጦር እጁን ለመከላከያ እንዲሰጥ ማግባባት ነው። በዚህ መንገድ የአንድ ሰው ልብ ማሸነፍ ከተቻለ እንደ ትልቅ ግብ መታየትም ይኖርበታል። ከሁሉ በላይ ግን የፌደራል መንግስትም ሆነ የክልል መንግሥታት እየተፋለሙት ያለውን ጠላት ማለትም፣ ትሕነግን አበጥረው አንጠርጥረው ማወቃቸው ወሳኝ ነው፡፡ ትሕነግን ድል ለመምታት አስፈላጊና ቀዳሚ ግብዓት ነውና።


Page 8 of 546