Administrator

Administrator

  በመላው አለም የአካል ጉዳተኛ ህጻናት ቁጥር ከ240 ሚሊዮን ማለፉንና ህጻናቱ የመብቶቻቸው ተጠቃሚዎች እንዳይሆኑ የሚያግዷቸው እንቅፋቶችና ፈተናዎች እየተበራከቱ እንደሚገኙ የተባበሩት መንግስታት የህጻናት መርጃ ድርጅት ዩኒሴፍ ሰሞኑን ባወጣው አለማቀፍ ሪፖርት አስታውቋል፡፡
ድርጅቱ የህጻናትን አጠቃላይ ደህንነት ሁኔታ ለመገምገም የሚያስችሉ 60 ያህል ነጥቦችን መሰረት በማድረግ በ42 የአለማችን አገራት የሰራውን ጥናት ውጤት ባካተተበት ሪፖርቱ እንዳለው፣ የአካል ጉዳተኛ ህጻናት በአብዛኛው ከሌሎች ህጻናት ጋር ሲነጻጸር ተገቢው ትኩረት አይሰጣቸውም፡፡
አካል ጉዳተኛ ህጻናት በማህበረሰባቸው ውስጥ በበቂ መጠን ተሳትፎ እንዳያደርጉ ጫና እንዳለባቸውና የተመጣጠነ ምግብና የንጹህ ውሃ አቅርቦት በበቂ መጠን እንደማያገኙ የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ለተለያዩ አካላዊና ልቦናዊ ጥቃቶች እንዲሁም ለጉልበት ብዝበዛ እንደሚዳረጉም አመልክቷል፡፡
የአካል ጉዳተኝነት ችግር ያለባቸው ህጻናት ከሌለባቸው ጋር ሲነጻጸር፣ ከትምህርት ገበታ ውጭ የመሆን፣ አነስተኛ የንባብ ችሎታ የመያዝ፣ ደስተኛ ያለመሆን እድላቸው ከፍ ያለ እንደሆነም ሪፖርቱ አብራርቷል፡፡


 በመጪው የፈረንጆች አመት በአለም ዙሪያ የኮሮና ክትባቶችን በስፋት ለማዳረስ የተያዘው ዕቅድ በክትባት መርፌዎችና ሲሪንጆች እጥረት ሊስተጓጎል እንደሚችልና አለማችን ተጨማሪ 2 ቢሊዮን ሲሪንጆች እንደሚያስፈልጓት የአለም የጤና ድርጅት አስጠንቅቋል፡፡
ድርጅቱ ባለፈው ማክሰኞ ባወጣው መግለጫ እንዳለው፣ የኮሮና ክትባት ምርት በአለማቀፍ ደረጃ እያደገ ቢሆንም ክትባቱን ለመስጠት የሚያገለግሉ ሲሪንጆችና መርፌዎች ምርት ግን ምንም አይነት መሻሻል ያላሳየ ሲሆን ከዚህ ጋር ተያይዞም ክትባቶችን በስፋት በማዳረስ የቫይረሱን ስርጭት በአፋጣኝ ለመግታት የተያዘው አለማቀፍ ጥረት ሊስተጓጎል ይችላል፡፡
በመላው አለም እስካሁን ድረስ ከ7.25 ቢሊዮን በላይ የተለያዩ የኮሮና ክትባቶች መሰጠታቸውን የጠቆመው ድርጅቱ፣ በቀጣይ ክትባቶችን በስፋት ለማዳረስ ቢታቀድም የክትባት ሲሪንጅ እጥረቱ ደህንነታቸው ባልተጠበቀ መርፌዎችና ሲሪንጆች ወደ መጠቀም ወይም መላልሶ ወደ መጠቀም ሊያመራ እንደሚችል አመልክቶ፣ ይህም ሌላ የጤና ቀውስ ሊያስከትል እንደሚችል አሳስቧል፡፡
ሲሪንጆችንና መርፌዎችን በበቂ መጠን ከማምረት ጋር በተያያዘ እየተፈጠረ ያለው እጥረት አምራች አገራት ከሚጥሏቸው የወጪ ንግድ ክልከላዎችና የትራንስፖርት ችግሮች ጋር በተያያዘ ሊባባስ እንደሚችል የጠቆመው ድርጅቱ፣ አገራት ስጋቱን ሰበብ አድርገው መርፌዎችንና ሲሪንጆችን ከሚገባው በላይ እንዳይከዝኑም ጥሪውን አቅርቧል፡፡

Saturday, 13 November 2021 13:07

የሰው ነገር - ሦስት ይቀናዋል

 • ሦስቱ መሰረታዊ መብቶች (የሕይወት፣ የነፃነትና የንብረት)።
      • የኒውተን ሦስት የፊዚክስ ህጎች፤ • የአርስቶትል ሦስት የሃሳብ (የሎጂክ) ህጎች፣
      • ሦስቱ የኢየሱስ እሴቶች- (እውነት፣ መንገድ፣ ሕይወት)
      • ሦስቱ የአየንራንድ እሴቶች- (አእምሮ፣ አላማ፣ የራስ ክብር)፣ ብዙ ነው።


           የኢትዮጵያ አዋቂዎች የሰውን ተፈጥሮ ሲገልጹ፣ በሶስት ገጽታ ይተነትኑታል- ነባቢ፣ ለባዊ፣ ሕያዊ ይሉታል። “ይተነትኑታል” መባሉ ትክክል ነው።
እያንዳንዱ ሰው፣ አንድ ውሁድ ተፈጥሮ ነው- ምሉዕ ተፈጥሮ። ለግንዛቤ እንዲመች፣ ለእውቀት የሚጠቅም ውጤታማ ዘዴ ለማበጀት ነው፤ በሦስት ገፅታ መተንተንና ማፍታታት ያስፈልጋቸው።
በእርግጥ፤ የሰውን ነገር እንዘርዝረው ከተባለ፣ ለቁጥር ለስፍር እንደሚያስቸግር ያውቃሉ። የሰውነት ክፍሎች አይነትና ብዛት፣ አኳሃንና ተግባር ቢቆጠር፣ እልፍ አእላፍ ነው። በስሜት ህዋሳቱ የሚገኘው የቀለምና የድምጽ አይነትና ብዛትስ፣፣ የማስተዋልና የትኩረት፣ የሃሳብና የእውቀት አይነትና ብዛትስ፣ ተዘርዝሮ ያልቃል? ባሕርይና መንፈሱ፣ ልማዱና ራዕዩ፣ አቅምና ብቃቱ፣ ከእርምጃ እስከ ሩጫና እስከ አክሮባት፣ የመናገርና የማንበብ፣ የማድነቅና የማፍቀር ብቃቱ…
ምኑን አንስቶ ምኑን መተው ይቻላል? “ምኑ ቅጡ!” ብለው አልተቀመጡም… አዋቂዎች። እልፍ አእላፉን ዝርዝር አዋህደን ለመገንዘብ እንድንችል ነው፤ በሶስት ማዕቀፍ አዋቅረው ያስተማሩን።
ለስፍር ቁጥር የሚያስቸግሩ ዝርዝሮችን በቀላሉ አቅፈን፣ በቅጡ እውቀት ለመጨበጥ ይረዱናል- ነባቢ፣ ለባዊ፣ ሕያዊ የተሰኙት ማዕቀፎች።
ምን ለማለት ፈልጌ ነው?
በአንድ በኩል፤ ውሁድና ምሉዕ የሰው ተፈጥሮን በሦስት ፈርጅ ለመተንተን ያለግላል- የአካል፣ የአእምሮና የመንፈስ ገጽታዎችን አፍታትቶ ለመገንዘብ።
 በሌላ በኩልም፤ መተንተኛዎቹ፣ ማቀፊያዎች ናቸው። እልፍ ዝርዝሮችን በሦስት ማዕቀፍ አዋህደው፣ እውቀትን ያስጨብጣሉ። የተግባር፣ የሃሳብና የባሕር አይነቶችን በፈርጅ በፈርጃቸው በማዕቀፍ አበጅተን እውቀትን እናደረጃለን።
በእርግጥ፣ ይሄ አዲስ ዘዴ አይደለም። በሦስት ገፅታ መተንተን፣ በሦስት ማዕቀፍ ቅጥ ማስያዝ፣ በአዋቂዎች ዘንድ በጣም የተለመደ ነው። እንዲያውም፣ “በሦስት ያልተፈረጀ፣ በሦስት ያልታቀፈ ምን አለ?” ያሰኛል።
ፈላስፎች፣ የሃይማኖት መሪዎች፣ የሳይንስ ተመራማሪዎች፣ የፖለቲካ መሪዎች፣ ሌላ ሌላውም ሰው ሁሉ፣ በየፊናውና እንደየእውቀቱ፣ ፈርጅና ማዕቀፍ ያበጃል- በሦስት በሦስት።
ሦስቱ መሰረታዊ መብቶች (የሕይወት፣ የነጻነትና የንብረት)።
የኒውተን ሦስት የፊዚክስ ህጎች።
 የአርስቶትል ሦስት የሃሳብ (የሎጂክ) ህጎች።
 ሦስቱ የኢየሱስ እሴቶች (እውነት፣ መንገድ፣ ሕይወት)።
 ሦስቱ የአየን ራንድ እሴቶች (አእምሮ፣ አላማ፣ የራስ ክብር)።
 ብዙ ነው።
በጥንት አባባል እንጀምር? በየት በኩል ወዴት እንሂድ? መነሻ፣ መሄጃና መድረሻ ማወቅ ይጠቅማል። ሦስት የጉዞ ገፅታዎች መሆናቸው ነው።
ያለህበትን ቦታና ሁኔታ ማወቅ፣ መነሻህን ማወቅ  እንደማለት ሊሆን ይችላል።
ምኞትሽን፣ አላማሽንና ግብሽን መምረጥሽ፣ የእንዳንዱ ምዕራፍ መድረሻዎችሽን እንደመወሰን  ማለት ነው።
ሁለቱን የሚገያናኝ፣ ከመነሻ ወደ መድረሻ የሚወስድ ተግባርና ጥረት ደግሞ ከመሃል አለ- መሄጃ አቅጣጫ፣ መንገድና እርምጃ።
ለነገሩ፣ ቅጥ ያለው ማንኛውም የሰው ሃሳብና ተግባር ሁሉ፤ የምክር ንግግርም ሆነ መሳጭ ትያትር፣ ሦስት ክፍሎች እንዳሉት ታላቁ ፈላስፋ አስተምሯል- Beginning, Middle, end. እጥር ምጥን ያለ የእውቀት ማዕቀፍ ድንቅ ነው። ነገር ግን  ማወሳሰብም ይቻላል።
 “ጅማሬው፣ ከመነሻው ተነስቶ እስከየት ድረስ ነው? መሃሉስ፣ ምን ያህል ነው? መጨረሻውስ ከየት ይጀምራል?” እንዲህ እንዲህ እየተባለ፣ ነገር እየተመዘዘ እየመነዘረ ፣ መላቅጡ የሚጠፋ ከሆነ፣ ነገሩ ሁሉ ትርጉም ያጣል። ልኩን አለመሳት ያስፈልጋል።
ሦስት ፈርጀ ሦስት ማዕቀፍ - ተፈጥሯዊ ወይስ ምናባዊ?
ጊዜን በፈርጅ ለመተንተን፣ በፈርጅ ለማቀፍ… ትናንት፣ ዛሬ፣ ነገ እንል የለ! የትናንት ማብቂያ፣ የዛሬ መነሻ የትኛው ነው? የዛሬ መቋጫ፣ የነገ መዳረሻስ?
እለታዊ ጉዳይ ላይ፣ ማለዳ ጀምበር ስታበራ፣ ትናንት አብቅቶ፣ ዛሬ ተወልዷል ልንል እንችላለን።  ትክክለኛ ዘዴ ነው- ሃሳባችንን ቅጥ እናስይዝበታለን። “የእለት መሸጋገሪያማ እኩለ ሌሊት ነው” ብለን ሌላ የልኬት ችካል ብናበጅም ያስኬዳል። ቅጥ ማስያዣ ነው።
እውነተኛና ትክክለኛ ሃሳቦች፣ የእውኑ ተፈጥሮና የአእምሮ ጋብቻ ናቸው ይላል- ሊዮናርድ ፔኮፍ። እውኑን ተፈጥሮ የተከተሉ አእምሯዊ ማዕቀፎች  ናቸው- ትክክለኛ ሃሳቦች።
“ትናንት፣ ዛሬና ነገ” ብለን ስንናገር፣ የተፈጥሮን ዑደት በአእምሮ የመገንዘብ ጉዳይ ነው፤ ግንዛቤንም በቅርቡ ማዕቀፍ አስይዞ ስያሜ ሰጥቶ እውቀትን መጨበጥ፣ የአእምሮ ስራ ነው። “ዛሬ” ስንል እውኑ ዓለም ውስጥ፣ ተፈጥሯዊ “ታፔላዎችን” በማንበብ  አይደለም። “ዛሬ” የሚል ባንዲራ የምታውለበልብ እለት ወይም በቀስተደመና የራሷን ስም የምታውጅ ቀን አይተን አናውቅም።
 ግን ደግሞ፣ “ዛሬ” የሚለው ሃሳብና ስያሜ፣ ከባዶ የመጣ፣ የምናብ የዘፈቀደ ፈጠራ አይደለም። ከማለዳ እስከ ማለዳ፣ ወይም ከእኩለ ሌሊት እስከ እኩለ ሌሊት፣ ተፈጥሯዊው ዑደት፣ ተፈጥሯዊ እውነታ ነው። የዘፈቀደ ምናባዊ ፈጠራ አይደለም።
“ዛሬ የሚለው ማእቀፍ ወይም ፍሬ ሃሳብ፣ እውኑን ዓለም፣ ተፈጥሯዊውን ዑደት በአእምሮ የመገንዘብ፣ አቅም የመያዝ፣ እውቀት የመጨበጥ ፍሬ ነው። የእውኑ ዓለምና የአእምሮ ጋብቻ።
“በእርግጥ፣ ትናንት፣ ዛሬን፣ ነገ…ስንል፣ እለታዊ ጉዳዮችን ለመረዳትና ለመግለጽ ላይሆን ይችላል። ድሮ ለማለት ስንፈልግ፣ ትናንት ብለን በጥቅሉ እንናገራለን። ያለፈው ዘመን ታሪክን ለመጥቀስም እንጠቀምበታለን። የቅርብ ዓመታትን ሁኔታ ለመግለጽ፣ ዛሬ፣ የዛሬ ዘመን፣ ዘመናዊ… እንላለን። ከ5፣ ከ10 ዓመት በኋላ፣ መጪውን ጊዜ አሻግረን ለማማተር፣ ነገ፣ የነገ ዘመን፣ የነገ ሕይወታችን… እንላለን።
ቢሆንም ግን፤ የዕለት ጉዳይ ሲሆንና የዓመታት ጉዳይ ሲሆን፣ ልዩነታቸውን ልካቸውን ለይተን መረዳት አያቅተንም። ልካቸውን አለመሳት ማለት ይሄው ነው።
የጅማሬው ማብቂያ፣ የመጨረሻው መጀመሪያ እያልን ልኩን ስተን ቢምታታብንም፣ ተፈጥሮ ላይ መፍረድ የለብንም። አእምሮን ማጣጣል አይገባንም። ባለሦስት ፈርጅ ባለሦስት ማዕቀፍ እውቀትን መውቀስ የለብንም።
አንድ ኪሎግራምና አንድ ኩንታል እኩል አይደሉም ብለን፤ “አንድ” የተሰኘው ቁጥር ላይ እንደማማረር ይሆናል። ለነገሩማ አንድ ኪሎ ግራም ወርቅና አንድ ኪሎ ሜትር፣ እኩል አይደሉም ብለን ልናወግዝ ነው? መመዘንና መመተርን  ከእንግዲህ  እርም ልንል ነው?
ከእውኑ ተፈጥሮና ከእውኑ ገፅታ ጋር የሚገጣጠም መሆን አለበት ሃሳባችንና መለኪያችን። ክብደት  ያለው ነገር፣ ክብደት ባለው ነገር ይመዘናል፤ አንድ ግራም ሁለት ግራም እየተባለ። ርዝመት ያለው፣ ርዝመት ባለው ነገር ይመተራል፤ አንድ ስንዝር ሁለት ስንዝር፣  አንድሜትር ሁለት ሜትር እየተባለ።
እውኑ ነገር አለ። መለኪያው አለ። ቁጥሩ (ልኩ) አለ። ሦስቱን አዋህደን ማገናዘብ ይኖርብናል- የሂሳብ መሰረታዊ ገጽታዎች ናቸውና።
(Atribute, unit, magnitiude)… እነዚህ የልኬት (የመጠን) ገጽታዎች ናቸው (Measurement)::
(Substance, unit, multitude)… እነዚህም የቆጠራ (የልኬት) ገጽታዎች ናቸው።  አንድ መኪና፣ ሁለት መኪና… አንድ ጥንቸል፣ ሁለት ጥንቸል፣… አንድ አተም፣ ሁለት አተም… እንላለን።
የነገሮችን መጠን፣… ርዝመታቸውን ወይም ክብደታአውን መለካት ብቻ ሳይሆን፤ የነገሮችን ብዛት፣ ቁሳቁሶቹን ራሳቸው መቁጠርም የሂሳብ ዘዴ ነው።
ለማንኛውም፤ የመጠን ልኬትም ሆነ የቆጠራ ልኬት፣ የሶስት ፈርጆች ውህደት ነው።
1. የነገሮችን ተመሳሳይ ገጽታ ማስተዋል፤ የመጀመሪያው ቁም ነገር ነው። ትኩረታችን፣ ለምሳሌ የነገሮች ርዝመት ላይ ሊሆን ይችላል። ወይም የነገሮች ክብደት ላይ።
2. ለልኬት የሚያመች አስተማማኝና ተጨባጭ መለኪያ መያዝ ሁለተኛው ቁምነገር ነው። ርዝመት ለመለካት፣ “የተወሰነ ርዝመት ያለው” መለኪያ እንጠቀማለን- “አንድ ክንድ” ወይም “አንድ እርምጃ” ወይም “አንድ ሜትር” ሊሆን ይችላል- መለኪያችን አሀድ (unit)።
3. ስንት ክንድ? ስንት እርምጃ? ስንት ሜትር? እያልን በቁጥር መለካት ሦስተኛው ቁም ነገር ነው።
የመጠን ልኬትና የቆጠራ ልኬት እዚህ ላይ ነው መገናኛቸው። ርዝመት እንደ ቁሳቁስ፣ አንድ፣ ሁለት፣ እየተባለ አይቆጠርም። ነገር ግን፣ አንድ ስንዝር፣ ሁለት ስንዝር፣ ዘጠኝ ሜትር አስር ሜትር ብለን መጠኑን ስንለካ፣ ከቆጠራ ጋር ይመሳሰላል።
ስናጠቃልለውም በሦስት ማዕቀፍ ነው።
ምን ለመለካት- ርዝመትን። በምን መለካት- በስንዝር። እንዴት  መለካት-በቁጥር።
የተራቀቁ የፊዚክስ ልኬቶች፣ ስሌቶች፣ ቀመሮች ሁሉ፣ በእነዚህ ሦስት ፈርጆች ውህደት ላይ የተመሰረቱ ናቸው።
ከመጠን ልኬትና ከቆጠራ ባሻገር፣ በሰፊው ስለሳይንሳዊ ዘዴ እንነጋገር? እዚህ ላይ የሚጠቀስ ትልቅ ሰው አለ- ፍራሲስ ቤከን። የሳይናሳዊ ዘዴ ዋና ዋና ገጽታዎችን በቅጡ አሟልቶ ያስተማረ የመጀመሪያው ሰው ነው ይሉታል።
እውቀት ማለት፣ የእውኑ ዓለም እውቀት  ማለት አይደል?
ስለዚህ፣ እውኑን ዓለም ማስተዋል፣ ዋና የእውቀት መሰረት ነው- የእውነተኛ መረጃዎች ምንጭ ነውና። የመጀመሪያው ስራ በሉት።
እውነተኛ መረጃዎችን አረጋግጦና አመሳክሮ፣ በወጉ መዝግቦና አነጻጽሮ፣ በጥንቃቄ አገናዝቦና አመሰላስሎ፣ ወደ “ጠቋሚ ሃሳብ” መሸጋገር፣ ሁለተኛው ትልቅ ስራ ነው።
በእርግጥ ጠቋሚ ሃሳብ፣ የድምዳሜ ሃሳብ ወይም የተጣራ የእውቀት ግኝት ማለት አይደለም። እውኑን ዓለም ከማስተዋልና እውነተኛ መረጃዎችን ከማገናዘብ የመነጨ ነው- ጠቋሚ ሃሳብ። ነገር ግን፣ የጠራ የነጠረ የተሟላና የተረጋገጠ ሃሳብ ለመሆን ገና ይቀረዋል።
መመርመሪያ ማረጋገጫ መላ ያስፈልጋል-  በጥንቃቄ የተዘጋጀ “የመፈተኛ ሙከራ” የሚመጣው እዚህ ላይ ነው።
በጥቅሉ፣ እውኑን ዓለም ማስተዋል፣ ጠቋሚ ሃሳብና፣ መፈተኛ ሙከራ (Observation, Hypothesis, Experiment)… እነዚህ በአንድ በኩል ሳይንሳዊ ዘዴን ለመተንተን የሚያገለግሉ ገጽታዎች ናቸው። በሌላ በኩል ደግሞ፣ የሳይንሳዊ ዘዴ እልፍ አእላፍ ተግባራትንና ሂደቶችን በሦስት ፈርጆች ቅጥ ለማስያዝ የሚችሉ ማዕቀፎች ናቸው።

 (ሰማይ ከይንድይብ ረሐቐና፣ ምድሪ ከይንጥቐልል ገፊሑና)
የትግሪኛ አባባል

  ከዕለታት አንድ ቀን በአንድ ሩቅ አገር የሚኖር አንድ ባለፀጋ ንጉስ ነበር፡፡ 5 ልጆች አሉት፡፡ ዕድሜው ወደ ሞት እየተቃረበ ሲመጣ ዙፋኑን ለማን እንደሚሰጥ ግራ ይጋባል፡፡ በመጨረሻ ግን አምስቱንም ልጆቹን ይጠራና፤
“ውድ ልጆቼ! እነሆ ሰው ነኝና እንደ ንጉስ ብኖርም እንደ ሰው መሞቻዬ ደረሰ፡፡ ከመካከላችሁ ለአንዳችሁ ዙፋነ - መንግስቴን መስጠት የግድ አለብኝ፡፡ ለዚህ የመረጥኩት መንገድ እናንተን ማወዳደርና የተሻለ ውጤት ያመጣ ስልጣነ መንግስቴን እንዲወርስና ሁላችሁንም በእኩል እይን እያየ፣ ሳያዳላ፣ ስርዐቱን ጠብቆ እንዲያስተዳድር፤ ሌሎቻችሁም ወንድማችሁን አንድም እንደ ወንድምነቱ፤ አንድም እንደ መሪያችሁ አድርጋችሁ በቀና-ዐይንና በፍቅር እያገዛችሁት እንድትተዳደሩና አገራችሁን እንድትጠብቁ ማድረግ ነው፡፡;
ልጆቹ በአባታቸው ማርጀትና መድከም ቢያዝኑም ሌላ ምርጫ ስለሌላቸው፤
“የመወዳደሪያ ጥያቄው ምንድን ነው?” ሲሉ ጠየቁ፡፡
ንጉሱም፤
“እያንዳንዳችሁ፣ በየበኩላችሁ እስከዛሬ ደግ ሰርተናል የምትሉትን እጅግ ትልቅ ነገር አምጡና ንገሩኝ፡፡ የተሻለ ደግ ነገር የሰራውን ልጅ መርጬ እኔ ዳኝነት እሰጣለሁ፡፡ አሁን ሂዱና ነገ ከነገ ወዲያ ተመለሱ” ብሎ አሰናበታቸው፡፡
ልጆቹም ወደየክፍላቸው ሄዱ፡፡
በየፊናቸው ሲያስቡበት ቆይተው፣ ከሁለት ሶስት ቀን በኋላ ሁሉም ወደ አባታቸው ተመለሱ፡፡
ንጉሱም፤
“እህስ እጃችሁ ከምን? ምን ምን ደግ ስራ ይዛችሁልኝ መጣችሁ?” ሲል ጠየቀ፡፡
የመጀመሪያው የበኩር ልጅ፡-
“ንጉስ ሆይ፣ አንድ ቀን በሰፈራችን ከፍተኛ የቤት ቃጠሎ ደርሶ አይቼ፣ አንዲት ልጃገረድ ቤት ውስጥ ልትቃጠል ስትል፣ ለነብሴ ሳልሳሳ ገብቼ ተሸክሜ አውጥቼ አድኛታለሁ” አለ፡፡
ሁለተኛው ልጅ ቀጠለ፡-
“ንጉስ ሆይ፤ አንድ አዛውንት አይናቸው በቅጡ የማያይ ናቸውና ገደል አፋፋ ላይ ተንጠልጥለው አይቼ፣ ሰው ጉድ! ጉድ! እያለ ሲተራመስ፣ እኔ አፋፉን ወርጄ፣ ከስር ተሸክሜ አወጣኋቸው፡፡ ነብሳቸው ዳነ” አለ፡፡
ሶስተኛው ልጅ ደግሞ የሚከተለውን ተናገረ፡-
“ንጉስ ሆይ፤ እኔ ደግሞ አንድ ነብስ ያላወቀ ህጻን፣ ከቤቱ ደጃፍ ካለ አውራ ጎዳና ላይ እየዳኸ ሲሄድ፣ ታኮ ያልተደረገለት ከባድ መኪና ወደ ኋላ እየተንሸራተተ መጥቶ ሊደፈጥጠው ሲል፣ ከሩቅ እየሮጥኩ ደርሼ፣ ከጎማው ስር አፍሼ አውጥቼ አድኜዋለሁ” አለ፡፡
አራተኛው ወንድምም፡-
“ንጉስ ሆይ፤ እኔም አንዲት አሮጊት መንገድ ላይ ወድቀው፣ የወደቁበት ድንጋይ ጭንቅላታቸውን መቷቸው ደም ሲፈሳቸው ደርሼ ተሸክሜ ወደ አቅራቢያው ጤና ጣቢያ ወስጄ አሳክሜ አድኛቸዋለሁ!”አለ፡፡
የመጨረሻው ወንድም እንዲህ አለ፡-
“ንጉስ ሆይ፤ እኔ ያደረኩት ቀላል ነገር ነው፡፡ አንድ ቀን አንድ ከዚህ ቀደም በድሎኝ ተጣልተን፣ተደባድበን ተኮራርፈን የነበረ ሰው፣ ዋና ሳይችል ውሃ ውስጥ ገብቶ እየሰመጠ ሳለ እኔ ደረስኩ፤ ሰውየውም "እባክህ በድዬሀለሁና ከመሞቴ በፊት ይቅርታ አድርግልኝ?” አለኝ፡፡ እኔም ወዲያው ልብሴን አወላልቄ ውሃ ውስጥ ገብቼ እየቀዘፍኩ፣ በዋና ይዤው ወጣሁ፤ ዳነ!”
ንጉሱም፤
“ልጆቼ ሆይ! ሁላችሁም የፈፀማችሁት ወደር የሌለው መልካም ነገር ነው፤ የመጨረሻ ትንሹ ልጄ ግን ለበደለው ሰው ይቅርታ ማድረጉን፣ ያንንም በተግባር ማሳየቱን የሚያህል ትልቅ ነገር አይገኝም፡፡  እሱ መንግስቴን ይውረስ። እናንተ ደግሞ፣ ምንም ሳትመቀኙ የተለመደውን የደግነት እገዛችሁን ለግሱት፡፡” ብሎ ልጆቹን አሰናበታቸው፡፡
*   *   *
ይቅር-ባይነት የደግነት ሁሉ የበላይ ነው!! ከእኔ ይቅር ማለት ታላቅ ፀጋን መጎናጸፍ ነው፤ ብጎዳም እኔ ልለፈውና የጋራ ህልውናና ደህንነታችን፣ የጋራ ቤታችን በጠነከረ ሁኔታ ይቆይ ማለት፣ አርቆ አስተዋይነት ጭምር ነው፡፡ የመጨረሻ ትንሹ ልጅ ጠላቱን፣ “እንደሰመጠ ይቅር!” ማለት ተስኖት አይደለም፤ ለጠላቱ ሳይቀር ትምህርት ሊሰጥ የሚችል ልባዊ ደግነት ስላለው ነው! ይህን መቀዳጀት ወደ ፍጹም ፍቅር፣ ያለ ሂሳብ ወደ ሚሰጥ ፍቅር፣ መጠጋት ነው፡፡ በአንጻሩ በስሌት የሚሰጥ ደግነትና ፍቅር፣ "ዛሬ ይህን ባደርግለት ነገ ይሄን ይከፍለኛል" የሚባል ዓይነት ፍቅር ወይም ደግነት ዞሮ ዞሮ ወደ ንግድ የሚመደብ ነው! ዲሞክራሲም በተናጽሮ ሲታይ ይህን መሳይ ባህሪ አለው፡፡
ዲሞክራሲ ያለ ሂሳብ በንጹህ መልኩ ሲተገበር ደግነት አለበት፡፡ መስዋዕትነትን ይጠይቃል፡፡ በሚታሰብ ትከፍለኛለህ ሲባል ግን ዞሮ ዞሮ መግቢያው ንግድ ይሆናል፡፡ ያ ንግድ ደግሞ በትክክለኛ ዋጋው የሚነገድ አይደለም፡፡ “ዋናውን ከመለሰልኝ ይበቃኛል” በሚል ተጀምሮ፣ “ባመጣሁበት ውሰደው” እየተባለ  ስንጥቅ ይተረፍበታል፡፡ ውሎ ሲያድር ደግሞ የተትረፈረፈ ጥቅም ለማግኘት ከእንክርዳድ ደባልቆ መሸጥ ይመጣል፡፡ ቅቤው ሙዝ ይገባበታል፡፡ የማር ጠጅ ይባል የነበረው ሙሉ በሙሉ የስኳር ጠጅ ሆኖ ቁጭ ይላል፡፡ (በአራዳ ቋንቋ “የተወጋ ነው” ይባላል) ከዚህም አልፎ “የኔን ሸቀጥ ብቻ ግዛ” ወደ ማለት ይሸጋገራሉ-የተወጋም ቢሆን። “የእኔን ዲሞክራሲ ብቻ ተቀበል” ማለት ይመጣል፡፡ "የተናወጠችው ጀልባ ላይ እኔም አለሁ እኮ፤ ከእናንተው ጋር ነኝ፤ ብንድንም አብረን፣ ብንሰጥምም አብረን ነው" ማለት ይከተላል፡፡ ብቻ እኔንና የእኔን መስመር አትልቀቅ፤ያንን መልክ ለመስጠት እውስጡ ቅድመ ሁኔታ እንደረድራለን። መመሪያ፣ ደምብ፣ ህግ፣ አለማቀፍ የንግድ ህግና የንግድ ውል… እያልን እንቀጥላለን፡፡ “ንጹህ የማር ጠጅ!” የሚል ማስታወቂያ እንለጥፋለን እንደ ማለት ነው!  ከዚያ "ይህን ካልገዛህ ህልውና የለህም" ወደ ማለት እናሳድገዋለን፡፡ እጅ መጠምዘዝ እንጀምራለን፡፡ ይህ ሁሉ የሚሆነው እንግዲህ “ስለ ዲሞክራሲ” ሲባል ነው፡፡ “ስለ ሰው ልጆች መብት" ሲባል ነው፡፡ ምናልባት! “ስለ ሶሻል ካፒታል” ሲባል ነው ማለት ያስኬዳል፡፡ ያለንበት ዓለም ይህን ግንዛቤ ከፍ አድርጎ “ግሎባላይዜሽን” ይለውም ይሆናል፡፡ በዚህ ግሎባላይዜሽን ገበያ ዲሞክራሲን በሚያዋጣ ዋጋ እንሸጣለን፡፡ (በአዲስ መልክ የፆም ምግብ ጀምረናል እንደ ማለት ነው) የንግድ ስምምነት እንፈራረማለን፡፡ የብድር ግዴታ ፊርማ እናኖራለን። የዚህ ሁሉ ውስጡ፣ የዚህ ሁሉ ቡጡ፤ የዚያው “የተወጋ ዲሞክራሲ”፣ የዚያው በልካችን የተሰፋ ዲሞክራሲ፣ “በነፃ መስፋፋት” ነው!
የዚያው “የመልካም አስተዳደር” መስፈን መንሰራፋት ነው፡፡ የዚያው “የፍትህና እኩልነት” ዜማ “የተሻሻለ ቅንብር” በእገሌ ሙዚቃ ቤት እየተባለ መለፍለፍ ነው፡፡ ከጥንታዊት ግሪክ ዲሞክራሲ እስከ ዛሬው “ዲሞክራሲ” የሄድንበት መንገድ “የንግድ ህግን” የተከተለ ነው፡፡ ለትርፍ የተቀነበበ በመሆኑ መቼም ቢሆን ሙስና አያጣውም! እርግጥ ሙስናው፤ ዝማሬ-ቃናው ቅኔ ዘረፋና አቋቋሙ ይለያያል፡፡ እንደየ አገሩ የውጪ ምንዛሬ መጠኑም ይለየያል፡፡ እንጂ ውስጠ -ነገሩ አንድ ነው፡፡ የናይጄሪያው ይከፋል፣የኬኒያው ትንሽ መለስ ያለ ነው፡፡ የኢትዮጵያው ጠየም ይላል፡፡ የሱዳኑም በጣም አልለየለትም ወዘተ.. እንበል እንጂ ሙስና ሙስና ነው!! ሁሉም በዲሞክራሲ ስም፣ ሁሉም በሰፊው ህዝብ ስም፣ ሁሉም በፍትሐዊነት ስም፣ ሁሉም በነፃና አድልዎ- አልባ ምርጫ ስም፣ ሁሉም በሰላም ስም… የሚፈጸም ምዝበራ ነው፡፡ ግለሰብ ሰሪው፣ ፓርቲ ሰሪው፣ መንግስት ሰሪው  አያጨቃጭቅም፡፡ የሙስና  ቦቃ የለውም፡፡ ስለ ዲሞክራሲ ስናወራም፤ የአሜሪካ ተፅዕኖ፣ የእንግሊዝ ተፅዕኖ፣ የፈረንሳይ ተፅዕኖ፣ የጀርመን ተፅዕኖ ያመጣው ወዘተ… ማለትም አያዋጣም፡፡…ዞሮ ዞሮ “ለአምጪው እንዲከፈል ህግ ያስገድዳል” ይላልና መፅሐፉ!
ሀገራችን ከላይ ካለንው የዲሞክራሲ ሂደት ውጪ አይደለችም፡፡ በእርግጥ የራሷ ንቅሳት የራሷ ክትባት የራሷ ዕትብት አላት፡፡ ውስጧ ስንገባ ጓዳ ጎድጓዳዋ ብዙ እንደ መሆኑ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ኑሮዋ ዘርፈ ብዙ ጣጣ ፈንጣጣ ያለው ነው፡፡ ኢኮኖሚዋና ኢኮኖሚስቷ፣ ወርቁ ቢጠፋ ሚዛኑ አይጥፋ - የሚባል ዓይነት ነው። ማህበራዊ ኑሮዋና ነዋሪዋ- “የባሰ አታምጣ” የሚል ነው፡፡ ፖለቲካዋና ፖለቲከኛዋ “ሰማይ እንዳንወጣ ራቀብን፤ ምድርን እንዳንጠቀልል ሰፋብን” የሚል፤ ራስ ሳይኖረው ትራስ ፍለጋ የሚዞር ነው!
ስለሆነም፤ ከፊሉ የሞተ ፈረስ ይጋልባል፤ ከፊሉ የሌለ ፈረስ አለኝ ይላል፤ከፊሉ ያገኘውን ፈረስ ከመጋለብ ይልቅ አፉን ይዞ ይጎትታል፡፡ ደግሞ ከፊሉም መውደቁን ረስቶ ብቻውን እየሮጠ፤ አለው እየጋለብኩ ነው፤ ይላል፡፡ ከፊሉ ደግሞ ከፈረሱ ይልቅ ራሱ ያልተገራ ሆኖ ይደነባበራል፡፡ አንዳንዴም ጋላቢው ፈረሱ፤ ተጋላቢው ባለፈረሱ ይሆናል፡፡ ብዙ ዘመን ጋልቤያለሁ የሚለው ደግሞ ራሱም ማርጀቱን፣ ፈረሱም መገጣጠቡንና ማነከሱን፣ ማለክለኩንና አረፋ መድፈቁን ሳያስተውል መጭ ይለዋል….ከዚህ ሁሉ ይሰውረን! የተሻለ ቀን እንመኝ!


    የ2 ሚሊዮን ሄክታር መሬት ማሳ ከጥቅም ውጪ በማድረግ፣ ከ41 ሚ. በላይ ምርት አውድሟል።
                     
          የህውሃት አሸባሪ ቡድን በአማራ ክልል ወረራ በፈጸመባቸው አካባቢዎች ወደ 280 ቢሊየን ብር የሚጠጋ ሀብት ማውደሙ ተገለጸ። ቡድኑ በክልሉ በወረራቸው የክልል አካባቢዎች፣  የሁለት ሚሊዮን ሄክታር መሬት የሰብል ማሳ ከጥቅም ውጪ በማድረግ፣ ከ41 ሚሊዮን ኩንታል በላይ ምርት ማውደሙ ተጠቁሟል።
የክልሉ ፕላንና ልማት ቢሮ ይፋ ያደረገው መረጃ እንደሚያመለክተው፤ ቡድኑ በወረራ በያዛቸው አካባቢዎች በሰው ህይወትና ንብረት ላይ የከፋ ጉዳት አድርሷል። በአሸባሪው ቡድን ጉዳት ከደረሰባቸው መሰረተ ልማቶች መካከል ትምህርት፣ ጤና፣ ውሃ፣ መንገድና መስኖ ልማት የሚገኙበት ሲሆን በእነዚህ መሰረተ ልማቶች ላይ በተፈጸመ ጥቃት 280 ቢሊየን ብር የሚጠጋ የሃብት ውድመት ደርሷል ብሏል።
ንፁሃን ዜጎችን በጅምላ የጨፈጨፈው ይኸው ቡድን የአርሶ አደሩን ሰብልና የቤት እንስሳት ጭምር ማውደሙንም መረጃው አመላክቷል።
ቡድኑ ለተወሰኑ ጊዜያት ወርሯቸው በነበረው የክልሉ 45 ወረዳዎች በተካሄደ ክልል አቀፍ የዳሰሰ ጥናት እንደተረጋገጠው በ1 ሺ 466 ሆስፒታሎችና ጤና ጣቢያዎች ላይ ጥቃት በመፈፀም ከ2.2 ቢሊዮን ብር በላይ የሚሆን ንብረት አውድሟል። በ6 ፖሊቴክኒክ ኮሌጆች በፈፀመው ጥቃት 2.3 ቢሊዮን ብር የሚጠጋ ሃብት አውድሟል። በመንገድና በድልድዮች ላይ በፈጸመው ጥቃትም ከ2 ቢሊዮን ብር በላይ  መውደሙ ተገልጿል።
ጥናቱ በአሁኑ ወቅት  በአሸባሪው ቡድን የተወረሩ የክልሉ ከተሞችን የማያካትት መሆኑን ያመላከተው መረጃው፤ በቀጣይ አዳዲስ ጉዳት የደረሰባቸው አካባቢዎችን የጉዳት መጠን ያካተተ ጥናት ሲካሄድ የጉዳቱ ስፋት በእጅጉ የከፋ ይሆናል ተብሏል።
በተያያዘ ዜና፤ አሸባሪው ቡድን ወረራ በፈጸመባቸው የክልሉ አካባቢዎች 2 ሚሊዮን ሄክታር መሬት የሰብል ማሳ ከጥቅም ውጪ በማድረግ 41 ሚሊዮን ኩንታል ምርት ማውደሙን የአማራ ክልል ግብርና ቢሮ ገልጿል። ቡድኑ በወረራቸው የአማራ ክልል ዞኖች 6.3 ሚሊዮን ህዝብ ለከፋ ችግር እንዲጋለጥ ማድረጉንም ግብርና ቢሮው አስታውቋል።
አሸባሪው ቡድን በወረራቸው የአማራ ክልል አካባቢዎች ጉዳት በደረሰባቸው 160 ት/ቤቶች ውስጥ የሚማሩ ከ1.2 ሚሊዮን በላይ ተማሪዎች፣ ከትምህርት ገበታ ውጪ ሲሆኑ ከ47 ሺ በላይ መምህራንና ሰራተኞችም ከስራቸው መፈናቀላቸውን- የክልሉ ፕላንና ልማት ቢሮ መረጃ ይፋ አድርጓል።

  “4 ታጣቂዎች በቡድን በሴት ልጄ ፊት ደፍረውኛል
                                       
           የአማራ ክልል አንዳንድ አካባቢዎችን በሃይል የተቆጣጠሩት የህወኃት ታጣቂዎች፣ በንፁሃን ዜጎች ላይ ዘረፋ፣ አካላዊ  ጥቃቶችና የአስገድዶ መደፈር ወንጀል መፈፀማቸውን አምነስቲ ኢንተርናሽናል ሰሞኑን ባወጣው ሪፖርት አስታውቋል፡፡
ታጣቂዎቹ በሃይል በተቆጣጠሯቸው የአማራ ክልል አካባቢዎች፣ ሴቶች ልጆቻቸው ፊት ሳይቀር በቡድን ተደፍረዋል የሚለው ሪፖርቱ፤ ታጣቂዎቹ ሆስፒታሎችንና የህክምና ተቋማትን መዝረፋቸውንና ማውደማቸውን በዚህም በርካቶች በህክምናና መድሃኒት እጦት ለስቃይ መዳረጋቸውን አምነስቲ አረጋግጧል።
በአማፅያኑ ተወርረው ከተያዙ አካባቢዎች አንዱ በሆነው በንፋስ መውጫ የአምነስቲ የምርመራ ቡድን ያነጋገራቸው ሴቶች በህወኃት ታጣቂዎች በቡድን መደፈራቸውን አረጋግጠዋል፡፡ ከ16ቱ  ሴቶች 14ቱ በቡድን በሚንቀሳቀሱ ታጣቂዎች መደፈራቸውን ነው ለአምነስቲ ያረጋገጡት፡፡
አብዛኛዎቹ ሴቶች መሳሪያ ፊታቸው ተደቅኖ አዋራጅ ኢ-ሰብአዊ ድርጊቶች እየተፈጸመባቸው፣ ክብረ ነክ በሆነ መልኩ መድፈራቸውንም ሪፖርቱ ያትታል፡፡
ታጣቂዎቹ በንፋስ መውጫ አካባቢ በነበሩባቸው ዘጠኝ ቀናት ብቻ ከ70 በላይ ሴቶችን አስገድደው መደፈራቸው በሪፖርቱ ተመልክቷል፡፡
የአምነስቲ የምርመራ ቡድን ካነጋገራቸው የጥቃቱ ሠለባዎች መካከል የ45 ዓመት እድሜ ጎልማሳዋ በእምነት አንዷ ስትሆን በታጠቁ ሶስት የህወኃት ታጣቂዎች መደፈሯን አስረድታለች፡፡
“በነሐሴ 14 እ.ኤ.አ ምሽት ላይ አራት  የህወኃት ታጣቂዎች ወደ ቤቴ ቀጥታ መጡ፤ ቡና እንዳፈላላቸው ጠየቁኝ፤ ከሁኔታቸው ግን  ሌላም ፍላጎት እንዳላቸው ተጠራጥሬ ነበር፤ ይህን ስመለከት ሴት ልጆቼን ወደ ሌላ ቦታ ላኳቸው፤ ነገር ግን  ልጆቼን መልሼ እንዳመጣቸው አስፈራሩኝ፤ እኔም አይሆንም አይመጡም አልኳቸው፤ ይሄን ጊዜ ስድብ ጀመሩ፡፡ ማንነት ተኮር ስድቦችን ይሰድቡኝ ነበር፡፡ ይህ ሲሆን ከመካከላቸው አንደኛው እሷን ልንሰድብ አይገባም ሴት ነች እናታችን ነች” ብሎ ሲቃወም ከቤት እንዲወጣ አደረጉትና፣ ሶስቱ ብቻ ቤት ውስጥ ቀሩ። ከዚያም በየተራ ደፈሩኝ” ብላለች፡፡
የዚያው የንፋስ መውጫ ነዋሪ የሆነችው የ30 ዓመቷ ገበያነሽ በበኩሏ፤ “እነሱ ያደረጉን ነገር ለመናገር ይከብደኛል” ትላለች፡፡ በጣም አሰቃይተው ደፍረውኛል፤ ሶስት ሆነው በህጻናት ልጆቼ ፊት ነው የደፈሩኝ፤ አንደኛው ልጄ የ10 ዓመት ነው፤ ሌላኛው 9 ዓመቱ ነው፤ በፊታቸው ነው የደፈሩኝ፤ ልጆቼ የሚያደርጉትን --- እያዩ ያለቅሱ ነበር። ሰዎቹም  የሚያደርጉትን አድርገው ቤት ውስጥ ያለኝን ምግብ ሁሉ ነው ዘርፈውኝ የሄዱት ከቤቴ ውስጥ ሽሮ እና በርበሬ ሳይቀር ነው የወሰዱብኝ፤ በተደጋጋሚ በጥፊ መትተውኛል፤ ክብረ ነክ ስድብ ይሰድቡኝ ነበር፤ ሲደፍሩኝም መሳሪያቸውን ፊት ለፊቴ ደቅነው ተኩሰን እንገልሻለን እያሉ ያስፈራሩኝ ነበር” ብላለች፡፡
የ28 ዓመቷ ሃመልማል፤ በነፋስ መውጫ ከተማ እንጀራ በመሸጥ ነው የምትደራደረው። አራት የህወኃት ታጣቂዎች በቡድን ሆነው በገዛ ሴት ልጄ ፊት ነበር የደፈሩኝ፡፡
“ሁለት ልጆች አሉኝ፤ አንደኛዋ የ10 ዓመት፣ ሌላኛዋ የ2 ዓመት ነች፡፡ በእለቱ ልጆቼን ይገድሉብኛል ብዬ በጣም ፈርቼ ነበር፡፡ “ልጆቼን አትንኩብኝ እኔን የፈለጋችሁትን አድርጉ” ብዬ ለመንኳቸው። በወቅቱ የ2 ዓመቷ ልጄ እንቅልፍ ተኝታ ነበር፤ ነገር ግን የ10 ዓመቷ ልጄ እየተፈራረቁ ሲደፍሩኝ ያደረጉትን ሁሉ ትመለከት ነበር።"
ሌላኛዋ የ30 ዓመቷ መስከረም በተመሳሳይ በ3 ታጣቂዎች በቡድን መደፈሯን፣ ከአቅሟ በላይ መደብደቧን፣ በመሳሪያ ሰደፍ መመታቷን ታስረዳለች፡፡
እጅግ አፀያፊ ዘር ተኮር ስድቦችን ሁሉም የጥቃቱ ሠለባዎች መሰደባቸውን ለአምነስቲ አስረድተዋል፡፡
በቡድን የተደፈሩ ሴቶች በሙሉ በቤታቸው ውስጥ የነበሩ መገልገያ እቃዎች፣ ጌጣ ጌጦች የምግብ ግብአቶች በሙሉ እንደተዘረፈባቸውም ተናግረዋል፡፡
በተደጋጋሚ በታጣቂዎቹ መደፈሯን የምትናገረው ፍሬ ሕይወት፤ ተንቀሳቃሽ ስልኳንና ጥሬ ገንዘብ እንደተዘረፈች፤ ትእግስት የተባለች ሌላኛዋ የመደፈር ጥቃት የደረሰባት ደግሞ የሱቅ እቃዎቿ በሙሉ እንደወደመባትና ጌጣጌጦቿን በሙሉ እንደዘረፏት አስረድታለች፡፡
የአምነስቲ መርማሪ ቡድን ካነጋገሯቸው 16 የመደፈር ጥቃት የተፈፀመባቸው ሴቶች መካከል 15ቱ ባጋጠማቸው ጥቃት ምክንያት ለከፍተኛ አካላዊና ስነ- ልቦናዊ ጉዳት  መዳረጋቸውን ሪፖርቱ ይገልጻል።
አብዛኛዎቹ ለጭንቀት መዳረጋቸውን ያመለከተው ሪፖርቱ፤ የ20 ዓመቷ ሠላማዊት በበኩሏ በቡድን ባጋጠማት መደፈር በአሁኑ ወቅት ነፍሰ ጡር መሆኗ መረጋገጡን ጠቁሟል፡፡
በአጠቃላይ የህወኃት ታጣቂዎች የፈፀሙት ጥቃት የጦር ወንጀል እንዲሁም በሰብአዊነት ላይ የሚፈፀም ወንጀል መሆኑን ነው አምነስቲ ያረጋገጠው፡፡
መንግስት የጥቃቱ ሠለባዎቹን ጤንነት እንዲከታተል እንዲሁም በጉዳዩ ላይ ጠለቅ ያለ ምርመራ እንዲካሄድም አመነስቲ በሪፖርቱ ማጠቃለያ ባስቀመጠው ጥቆምታዎቹ አስገንዝቧል፡፡

 • ከ279 ነጥብ 5 ቢሊዮን በላይ ንብረት በክልሉ በጦርነት ወድሟል
  • ከ1 ሚሊዮን በላይ ተማሪዎች ከትምህርት ገበታ ውጪ ሆነዋል
                  
              የህወኃት ታጣቂ ሃይሎች በወረሯቸው የአማራ ክልል አካባቢዎች  ከ2950 (ሁለት ሺ ዘጠኝ መቶ ሃምሳ) በላይ ት/ቤቶች በላይ ሙሉ ለሙሉ መውደማቸውን፣ በአሁኑ ወቅት ከ1 ሚሊዮን በላይ የክልሉ ተማሪዎች ከትምህርት ገበታ ውጪ መሆናቸውን የትምህርት ሚኒስትሩ ፕ/ር ብርሃኑ ነጋ ያስታወቁ ሲሆን የክልሉ ፕላንና ልማት ቢሮ በበኩሉ በአጠቃላይ በወረራው ከ279 ነጥብ 5 ቢሊዮን ብር በላይ ንብረት መውደሙን አመልክቷል፡፡
ከትናንት በስቲያ በተካሄደው የተባበሩት መንግስታት የትምህርት ሳይንስና ባህል ተቋም (ዩኒስኮ) 41ኛ ጠቅላላ  ጉባኤ ላይ የትምህርት ሚኒስተሩ ፕ/ር ብርሃኑ ነጋ ባቀረቡት ንግግር፤ በኢትዮጵያ በተለይም ከጦርነት ጋር ተያይዞ ስላጋጠመው ጉዳቶች በዝርዝር አስረድተዋል፡፡
በዚህም ሕወኃት ካለፈው  ሰኔ መጨረሻ ጀምሮ በአማራ ክልል የተለያዩ አካባቢዎች በፈፀማቸው ወረራዎች፣ ከአፀደ ሕፃናት ጀምሮ  እስከ ኮሌጅ ድረስ ያሉ የትምህርት ተቋማትን ሙሉ ለሙሉ ማውደሙን አመልክተዋል፡፡
ታጣቂ ሃይሎች የሁሉንም ት/ቤቶች የመማሪያና ማስተማሪያ ግብአቶች መዝረፋቸውን፣ ግማሹን ማቃጠላቸውን ሆን ብለው ውድመት መፈፀማቸውን የትምህርት ሚኒስትሩ  አስታውቀዋል፡፡
በዚህ ት/ቤቶች ላይ ያነጣጠረ አውዳሚ ጥቃት፣ በአማራ ክልል ዋግምህራ ብሔረሰብ አስተዳደር ዞን፣ ሰሜንና ደቡብ ጎንደር፣ሰሜን ወሎና ወረሪው ሃይል በያዛቸው የክልሉ አካባቢዎች ከ2950 በላይ ት/ቤቶችን ሙሉ ለሙሉ ማውደሙን፤ በዚህም ከ1 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ በየደረጃው ያሉ ተማሪዎች ከትምህርት ገበታ ውጪ እንዲሆኑ መገደዳቸውን አመልክተዋል፡፡
እነዚህን ት/ቤቶች   ከጦርነቱ በኋላ መልሶ ለማቋቋምና ተማሪዎችን ወደ ትምህርት ገበታቸው ለመመለስ ለሚደረገው ጥረት አለማቀፉ ማህበረሰብ ድጋፍ እንዲያደርግም ጥሪ አቅርበዋል፡፡
ከዚህ ከህወኃት ወረራ እና በአማራ ክልል ካደረሰው ጉዳት ጋር በተያያዘ የክልሉ ፕላንና ልማት ቢሮ ከትናንት በስቲያ ይፋ ባደረገው መረጃ በተለያዩ የአማራ ክልል አካባቢዎች ከ279 ነጥብ 5 ቢሊዮን ብር የሚበልጥ ሃብት ማውደሙን አመልክቷል፡፡
በዚህ ጥቃት በ45 የአማራ ክልል ወረዳዎች ከ6 ሚሊዮን በላይ ዜጎች ችግር የተጋለጡ ሲሆን ከ1 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ ዜጎች ከመኖሪያ ቀያአቸው ተፈናቅለዋል፡፡
በክልሉ ከወደሙት ት/ቤቶች ባሻገር 1 ሺህ 466 ሆስፒታሎች፣ጤና ጣቢያዎችና ኬላዎች ላይ በተፈፀመ ጥቃት ከ2ነጥብ ቢሊዮን ብር በላይ የሚገመት ንብረት ሲወድም፣በመንገድ መሰረተ ልማቶች ላይ ባደረሰው ጉዳት ከ2 ቢሊዮን ብር በላይ እንዲሁም በመስኖ ልማት ላይ በደረሱ ጉዳቶች ደግሞ ከ1 ነጥብ 2 ቢሊዮን ብር በላይ የሚገመት ሃብት ወድሟል ሲል የአማራ ክልል ፕላንና ልማት ቢሮ አስታውቀዋል፡፡
በአጠቃላይ የህወኃት ወራሪ ሃይል በግብርና፣ በባህልና ቱሪዝም፣ በገንዘብ፣ በውሃ በስራ እድል ፈጠራ በአዲስ ኢንቨስትመ፣ንት በንግድና በሌሎችም አገልግሎት ሰጪ ተቋማት ላይ ከፍተኛ ጉዳይ ማድረሱን የቢሮ መረጃ አመልክቷል፡፡


 በቦሌ ለሚ ኢንዱስትሪ ፓርክ ውስጥ የሚገኘውና በጨርቃ ጨርቅ ምርት ላይ የተሰማራው ኬ.ኢ.አይ ኢንዱስትሪ ኢንጅነሪንግ ኮንሰልታንሲ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር፣ የፓርኩን ህገ ደንቦች ባለማሟላቱ  ከፓርኩ ለቆ እንዲወጣ ተወሰነ።
በቦሌ ለሚ ኢንዱስትሪ  ፓርክ በሼድ ቁጥር 18 ውስጥ በሚገኘውና  በኮሪያዋ ባለሃብት ሁዋን ራዩ ባለቤትነት የሚመራው ፋብሪካው ለረጅም ጊዜ  ያለ ስራ በመቆየቱና የኩባንያው የስራ ብቃትና አቅም ለፓርኩ የሚመጥን ባለመሆኑ ከፓርኩ ለቆ እንዲወጣ የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽን ማናጅመንት ኮሚቴ ባለፈው ሰኞ ጥቅምት 30 ቀን 2014 መወሠኑን የኮሚሽኑ አንድ ከፍተኛ የስራ ሃላፊ ለአዲስ አድማስ አስታውቀዋል፡፡
ለረጅም ዓመታት በቦሌ ለሚ ኢንዱስትሪ ፓርክ ውስጥ መቆየቱ የተጠቆመው ኩባንያው ከመንግስት በኩል በርካታ ድጋፎችን እያገኘ የቆየ ቢሆንም ዝቅተኛውን የኤክስፖርት መመዘኛ ማሟላት አልቻለም ተብሏል፡፡
ኩባንያው በሼዱ ውስጥ ያሉትን ማሽነሪዎች አውጥቶ ሌሎች ብቃቱ ያላቸው ኩባንያዎች  እንዲጠቀሙበት በኢንቨስትመንት ኮሚሽን ማናጀመንት መወሰኑንና የኢንዱስትሪ ፓርኮች ልማት ሂደቱን እንዲያስፈፅም ትዕዛዝ ተላልፏል፡፡
ኩባንያው ከኢንዱስትሪ ፓርኩ ከመውጣቱ በፊት የግብር ጉዳይ፣የኦዲትና የመሳሰሉት ሂደቶችን ማለፍ እንደሚጠበቅበት የገለፁት ሃላፊው፤ ኩባንያው የፓርኩን ደንቦች በመጣስ በተደጋጋሚ ማስጠንቀቂያዎች ሲሠጡት እንደነበር አመልክተዋል፡፡
ኮርያዊው ባለሃብት ሁዋን ራዩ በሚመራው ኩባንያና በግለሰቡ ላይ የተለያዩ የወንጀል ጥቆማዎች ለቦሌ ፖሊስ መምሪያ መቅረቡንም ለአዲስ አድማስ ዝግጅት ክፍል የቀረቡ ሰነዶች ያመለክታሉ፡፡
ኬ.ኢ አይ ኢንዱስትሪ ኢንጂነሪንግ  ኮንሰልታንሲ ሃ/የተ/የግ/ማህበር ፈጽማቸዋል ተብለው በፖሊስ ከቀረቡ ጥቆማዎች መካከል ጊዜው ባለፈ የንግድ ፍቃድ መስራት፣ የማማከር ፍቃድ ሳይኖረውና የማማከር አገልግሎት ሳይሰጥ ክፍያ መቀበልና ክፍያውን ወደ ውጪ ማሸሽ ከሰራተኞች የሚሰበሰብ የጡረታ ገንዘብ ሊመለከተው አካል ያለማስተላለፍ የአደይ አበባ ቁጥር 2 ፋብሪካ በኢንቨስትመንት የወሰዱበት መንገድ የተጭበረበ ነው፣ ባለሃብቱ በኢትዮጵያ የመኖሪያ ፍቃዳቸውን ሳያድሱ ከሁለት ዓመት በላይ እየኖሩ መሆኑ ተጠቃሽ ናቸው፡፡



               ዌስተርን ዩኒቨርስቲ ኮሌጅ በመጀመሪያና በሁለተኛ ዲግሪ ያስተማራቸውን ተማሪዎች ባለፈው ቅዳሜ ለ10ኛ ጊዜ በኢሊሌ ኢንተርናሽናል ሆቴል አስመረቀ፡፡ ዩኒቨርስቲ ኮሌጁ አሜሪካ ካሊፎርኒያ ግዛት ከሚገኘው የሊንከን ዩኒቨርስቲ ጋር በመተባበር በዓይነቱ ለየት ያለ ድንበር ተሸጋሪ የድህረ ምረቃ (MBA) ፕሮግራምና በመጀመሪያ ዲግሪ በማስተማር ላይ እንደሚገኝም ታውቋል፡፡
 ዌስተርን ዩኒቨርስቲ ኮሌጅ ባለፉት አስር ዓመታት ጥራቱን የጠበቀ ትምህርት ሲሰጥ የቆየው ከአሜሪካ በሚመጡና ከፍተኛ ክህሎት እንዲሁ ተጨባጭ የስራ ልምድ ባላቸው እውቅ ፕሮፌሰሮች አማካኝነት በመደበኛ ደረጃ በክፍል ውስጥ ፊት ለፊት በሚሰጥ ትምህርት እንደሆነ በምርቃቱ እለት ንግግር ያደረጉት የዩኒቨርስቲ ኮሌጁ ፕሬዝዳንት አቶ አቤቱ መላኩ ተናግረዋል፡፡ የዩኒቨርስቲ ኮሌጁ በማስተርስ ኦፍ ቢዝነስ አድሚኒስትሬሽን (MBA)20 ተማሪዎችን መጀመሪያ ዲግሪ ደግሞ 70 በድምሩ 90 ተማሪዎችን ያስመረቀ ሲሀን፣ በትምህርት ብልጫ  ላሳዩ ተማሪዎች ሽልማትና እውቅና ሰጥቷል፡፡
በምርቃት ሥነ ስርዓቱ ላይ የትምህርት ሚኒስቴርና የሊንክን ዩኒቨርስቲ ተውካዮች፣የተማሪ ቤተሰቦችና ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶችም  ታድመው ነበር፡

Survivors of TPLF attack in Amhara describe

gang rape, looting and physical assaults

 Women raped at gunpoint, robbed and assaulted

  • Lack of medical care after TPLF fighters damaged and looted hospital
  • Abuses committed as Tigray conflict has spilled over into Amhara region

 

Sixteen women from the town of NifasMewcha in Ethiopia’s Amhara region told Amnesty International they were raped by fighters from the Tigray People’s Liberation Front (TPLF) during the group’s attack on the town in mid-August 2021.

Survivors described being raped at gunpoint, robbed, and subjected to physical and verbal assaults by TPLF fighters, who also destroyed and looted medical facilities in the town. Fourteen of the 16 women Amnesty International interviewed said they were gang raped.

The TPLF took control of NifasMewcha, in Amhara’sGaint District, for nine days between 12 and 21 August 2021, as part of an ongoing offensive into parts of the Amhara and Afar regions. Regional government officials told Amnesty International that more than 70 women reported to authorities that they were raped in NifasMewcha during this period.

The testimonies we heard from survivors describe despicable acts by TPLF fighters that amount to war crimes, and potentially crimes against humanity. They defy morality or any iota of humanity.

AgnèsCallamard, Amnesty International’s Secretary General


“The testimonies we heard from survivors describe despicable acts by TPLF fighters that amount to war crimes, and potentially crimes against humanity. They defy morality or any iota of humanity,” said AgnèsCallamard, Amnesty International’s Secretary General.

“TPLF fighters must immediately stop all human rights abuses and violations of international humanitarian law, including sexual and gender-based violence. The leadership must make clear that such abuses will not be tolerated and remove suspected perpetrators from their ranks.”

Gang rape and physical assaults

Amnesty International used secure video call applications to individually interview 16 survivors of sexual and gender-based violence in NifasMewcha.

The organization also interviewed the head of NifasMewcha hospital, as well as local and regional government officials with knowledge of the assault and its aftermath.

According to a local government desk officer for Women, Children and Youth Affairs, 71 women reported that they were raped by TPLF fighters during the period in question; the Federal Ministry of Justice puts the number at 73.

Survivors told Amnesty International that the attacks began as soon as the TPLF took control of the town on 12 August 2021. The women all identified the perpetrators as TPLF fighters based on their accents and the ethnic slurs they used against victims, as well as their overt announcements that they were TPLF.

Bemnet, a 45-year-old NifasMewcha resident, told Amnesty International that four TPLF fighters came to her house on the evening of 14 August and demanded she make them coffee, before three of them gang raped her. She said:

“I suspected their intentions, and I sent away my daughters to stay away from the house. [The soldiers] told me to bring them home. I told them they won’t come. Then they started to insult me. They were saying ‘Amhara is donkey’, ‘Amhara is useless’. One of them told the others to stop insulting me. He said, ‘she is our mother; we don’t have to harm her’. They forced him to leave the house and three of them stayed back at my home. Then they raped me in turns.”

Gebeyanesh, a 30-year-old food seller in the town, told Amnesty International: 

“It is not easy to tell you what they did to me. They raped me. Three of them raped me while my children were crying. My elder son is 10 and the other is nine years, they were crying when [the TPLF fighters] raped me. [The fighters] did whatever they wanted and left. They also assaulted me physically and took shiro and berbere [local food items]. They slapped me [and] kicked me. They were cocking their guns as if they are going to shoot me.”

Hamelmal, 28, sells enjera in the town. She told Amnesty International that four TPLF fighters raped her during the night of 13 August at her home, while her daughter watched: 

“I have children, 10- and two-year-old girls. I was scared they might kill my daughter. I said, ‘don’t kill my children, do whatever you want to me.’ The youngest was asleep, but the older [one] was awake and saw what happened. I don’t have the strength to tell you what she saw.”

They were saying ‘Amhara is donkey’, ‘Amhara is useless’. One of them told the others to stop insulting me. He said, ‘she is our mother; we don’t have to harm her’. They forced him to leave the house and three of them stayed back at my home. Then they raped me in turns

Bemnet, a 45-year-old NifasMewcha resident

Dehumanizing verbal assaults

TPLF fighters also subjected the women to degrading ethnic slurs, such as ‘donkey Amhara’, and ‘greedy Amhara’. In some cases, the TPLF forces told women they were raping them in revenge for the rape of Tigrayan women by Federal government forces. Amnesty International previously documented widespread rape and sexual violence by government-allied troops and militias in Tigray

Hamelmal, who said she was raped by four TPLF fighters, told Amnesty International:

“The one who raped me first is their superior. He was saying ‘Amhara is a donkey, Amhara has massacred our people (Tigrayans), the Federal Defense forces have raped my wife, now we can rape you as we want’.”

Meskerem, age 30, who told Amnesty International that three TPLF fighters raped her and beat her with the butts of their guns, said:

“They were insulting me, calling me ‘donkey Amhara, you are strong, you can carry much more than this’. I was unconscious for more than an hour.”

Stealing from rape victims

Amnesty International heard that, after raping the women, TPLF fighters then looted their homes. Survivors, many of whom live hand-to-mouth by working in low-paid and informal jobs, running small businesses or engaging in sex work, described fighters stealing food, jewelry, cash and mobile phones.

Meskerem, who sells kollo [a local cereal-based food], told Amnesty International that: “Four of the soldiers came to my restaurant and they ate and drank whatever was in the house. Then two of them raped me. They also took my ring and necklace.” 

Frehiwot said she was gang raped several times by TPLF fighters between 12 and 20 August, and that one fighter stole her phone and cash. 

Tigist said the TPLF fighters who raped her on 12 August also destroyed her shop items and took her jewelry:

“They took my property. After they drank the beer, they broke the beer bottles in four caskets. They also broke the two caskets of soft drink and took my gold necklace. They also took my beddings. Now I am not able to [run] my business as before since I lost all I had. I am only selling coffee… I am also a sex worker. But it has become difficult for me to trust anyone after what they did to me.”

Health impact

Fifteen of the 16 rape survivors Amnesty International interviewed described suffering physical and mental health problems as a result of the attacks. They described a variety of symptoms including back pain, bloody urine, difficulty walking, anxiety and depression.

While two of the women have sought basic private medical treatment since the rape, damage and looting to the town’s hospital and health station by the TPLF attack has meant that none of the survivors interviewed has been able to access comprehensive post-rape care, including emergency contraception, post emergency prophylaxis for HIV and sexually transmitted infections, assessment and treatment of injuries, or focused therapy for mental health care. An NGO that normally provides such services told Amnesty International that it cannot access the area due to security concerns prompted by the government’s hostile public statements about international humanitarian organizations.

Bemnet, who has a pre-existing medical condition as well as back pain and other symptoms as a result of the rape, said: “I am just relying on God to save me.”

Selamawit, a 20-year-old domestic worker, told Amnesty International that three TPLF fighters raped her on 12 August. She said she is now pregnant due to the rape, but wasn’t able to access any medical services.

Many of the survivors told Amnesty International that they have developed anxiety and depression since the rape.

Amhara regional government officials told Amnesty International that NifasMewcha residents, including 54 rape survivors, had received livelihood support since the attack. They also said they are preparing to restock medical equipment and other supplies to looted hospitals and facilities in the region, and to provide counselling and psychosocial services for the survivors.

The Ethiopian government must speed up efforts to fully support the survivors of sexual violence and the conflict’s other victims. As an urgent first step, it must facilitate immediate and unhindered humanitarian access to all areas of northern Ethiopia impacted by the conflict.

AgnèsCallamard

“The Ethiopian government must speed up efforts to fully support the survivors of sexual violence and the conflict’s other victims. As an urgent first step, it must facilitate immediate and unhindered humanitarian access to all areas of northern Ethiopia impacted by the conflict,” said AgnèsCallamard.

“The government must also ensure allegations of all sexual violence are promptly, effectively, independently and impartially investigated. They must bring those suspected of criminal responsibility to justice in open, accessible civilian courts in full compliance with international standards for fair trial without recourse to the death penalty and reparations for the survivors.”

(Amnesty International)

 

Page 13 of 573