Administrator

Administrator

 ባለፈው የፈረንጆች አመት 2020 ብቻ በአፍሪካ አህጉር 30 ሺህ የሚጠጉ ህጻናት በካንሰር ሳቢያ ለሞት መዳረጋቸውን የአለም የቴና ድርጅት ከሰሞኑ ባወጣው መረጃ አስታውቋል፡፡ የኮሮና ወረርሽኝ ካንሰርን ጨምሮ ለሌሎች በሽታዎች የሚደረጉ ህክምናዎችን በማስተጓጎል ከፍተኛ ጥፋት ማስከተሉን ያስታወሰው ድርጅቱ፣ በአፍሪካ ከሚገኙት አገራት በ46 በመቶው የህጻናት ካንሰር ምርመራ መስተጓጎሉን አመልክቷል፡፡
በአፍሪካ የካንሰር ህክምና የሚያገኙ ህጻናት 30 በመቶ ያህሉ ብቻ መሆናቸውንና በህጻናነት ካንሰር የመሞት ዕድል በአፍሪካ 80 በመቶ ብቻ መሆኑን የጠቆመው ድርጅቱ፣ በከፍተኛ ገቢ አገራት ግን 20 በመቶ ብቻ መሆኑን አክሎ ገልጧል፡፡

 በመላው አለም በተለያዩ ምክንያቶች ራሳቸውን የሚያጠፉ ሰዎች ቁጥር እያሻቀበ እንደሚገኝና ባለፉት 30 አመታት ብቻ በአለማችን ከ20 ሺህ በላይ ሰዎች ራሳቸውን እንዳጠፉ አንድ ጥናት አመልክቷል፡፡
ኢንጁሪ ፕሪቬንሽን በተባለው ጆርናል ላይ የወጣወን ጥናት ጠቅሶ አንድ ዘገባ እንዳለው፣ በመላው አለም በየአመቱ በአማካይ 800 ሺህ ያህል ሰዎች ራሳቸውን እያጠፉ ቢሆንም ለጉዳዩ የተሰጠው ትኩረት ግን በእጅጉ አናሳ ነው፡፡
እ.ኤ.አ እስከ 2019 ድረስ በመላው አለም ራሳቸውን ያጠፉ ሰዎች ቁጥር 759 ሺህ እንደሚጠጋ የጠቆመው ዘገባው፣ ግማሽ ያህሉ አነስተኛና መካከለኛ ገቢ ያላቸው አገራት ዜጎች መሆናቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡
በሁሉም የአለማችን አካባቢዎች ራሳቸውን የሚያጠፉ ሰዎች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ ጭማሪ ያሳየው ከ70 አመት በላይ በሚገኘው የዕድሜ ክልል ውስጥ መሆኑንም ዘገባው አመልክቷል፡፡

  ትዝ ይላችኋል፤ በዚያን ሰሞን እንኳን ዶከተር ዐቢይ በቴሌቪዥን ቀርቦ “የሕዳሴው ግድብ ፍፁም ሆኖ መጠናቀቅ አለበት” እያለ በቴሌቪዥን ሲያወራ። ካልረሳችሁት እሱን ተከትለው ሌሎችም ኢትዮጵያውያን፣ “ግድቡ የእኔ ነው፤ ግድቡ የእኛ ነው” እያሉ በቴሌቪዥን ቀርበው ሀሳባቸውን ሲያንፀባርቁ  ነበር። አሁን ትዝ አላችሁ?!
ታዲያ በዚያን ጊዜ አንዲት እንጨት ተጠግርራ የተሸከመችና ከእንጨቱ ብዛት የተነሳ ከወገቧ በላይ ያጋደለች የምትመስል ሴት አላያችሁም? ያችን ሴት እያሳየ በሚመስል ሁኔታ ዶ/ር ዐቢይ ታዲያ “አባይ የሚገነባው የእነዚህን የእንጨት ተሸካሚዎች ድካም ለመቅረፍ ነው” በሚል መልክ እጁን እንጨት ወደ ተሸከመችው ጎባጣ ሴት እየጠቆመ፣ ደጋግሞ ያችን ሴት ለህዝብ ያሳያት ነበር። እናም ያቺ ሴት ታዲያ፣ የእናቴ ጓደኛ ነች። አጓንዴ ትባላለች።
ታዲያ እናቴና አጓንዴ አንጨት ለመልቀም እንጦጦ ሲወጡ አይለያዩም። አጓንዴ ከሽሮ ሜዳ ዶርዜ ሰፈር ትነሳለች። እናቴ ደግሞ ከቀጨኔ ወጣ፣ ከጨፌ ዝቅ ብሎ ከሚገኘው  ከጉራጌው  አርጋው ቤት አካባቢ ትነሳና፣ ከባዱን የእንጦጦን ዳገት መውጣት ከመጀመራቸው በፊት ቁስቋም  ማርያም ቅጥር ግቢ ውስጥ ይገናኛሉ። ከዚያም የቁስቋሟ ማርያም እንድታበረታቸው ድምፃቸውን ከፍ አድርገው፣ ሰው እየሰማቸው በጋራ ሆነው ይፀልያሉ። ከዚያም የእቴጌ ጣይቱ ብጡል ት/ቤትን አልፈው፣ ሽቅብ የእንጦጦን ዳገት ይያያዙታል።
ዳገቱን ሲወጡ ከላያቸው ላይ ለጠፍ የሚያደርጓት ትንሽ ብጫቂና እድፋም ነጠላ ለብሰው፣ ወገባቸውን እንደዚሁ በረጅም አዳፋ ነጠላ ጠምጥመውና በብብታቸው አካባቢ እንጨት የሚያስሩበትን ገመድና እንጨት ለመተፍተፍ የምትረዳ አነስተኛ መጥረቢያ ሸጎጥ አድርገው ነው።
እንዲህም  ሆኖ ወደ እንጦጦ ሲወጡ፣ ዝናብም  ሆነ ፀሐይ፣ ብርድም ኖረ ነፋስ፣ ግድ አይሰጣቸውም፡፡ ዳገቱን የሚወጡት እየሳቁ፣ እየዘፈኑ፣ ማርያምን እያመሰገኑ፣ ለማንም በሚገርም ሁኔታ የደስተኝነት ስሜት ተላብሰው ነው። በተጨማሪም በመንገድ ሲሔዱ ያዩትን ሰው ሁሉ ሰላም ሳይሉ አያልፉም። ለነገሩ በመንገድ ያገኙትን ሰው ሁሉ ሰላም ማለት ለአጓንዴ ጭምር ያስተማረቻት እናቴ ነች።
አንድ ቀን እናቴን፤ “ያገኘሽውን በሙሉ የፍቅር እስከ መቃብሩን በዛብህን ይመስል ሰላም ማለት አይሰለችሽም እንዴ? “ብዬ ጠየቅኳት። “በዛብህ ደግሞ ማን ነው? እኔ የማውቀው ሠላምተኛ  የእናቴ  (ያያትህ) ጎረቤት የሆኑትን አቶ አርጋው ጨንገሬን ብቻ ነው “አለች። ቀጠለችናም፤ “ስለ አቶ አርጋው ሰላምተኝነት ብትሰማ ምን ልትል ነው፣ እኔን በዚች የሰናፍጭ ቅንጣት በምታክል ሰላምታ ሰጭነቴ የምታደንቀኝ!” አለችኝ።
 እናቴ ስትነግረኝ፤ “(ጎረቤቷ አቶ አርጋው) ድሮ ታክሲ እንዳሁኑ ባልበዛበት ጊዜ ጧት ተነስተው በእግራቸው መርካቶ እስኪደርሱ ድረስ፣ ባርኔጣቸውን አንስተው ያገኙትን ሁሉ (ትግሬ ሆነ አማራ፣ ጉራጌ ሆነ ኦሮሞ፣ ነጭ ሆነ ጥቁር፣ ቀጭን ሆነ ወፍራም፣ ደርግ ሆነ መኢሶን) ምንም ሳይመርጡ ሰላምታ ሲሰጡ ይቆዩና፣ ባርኔጣቸውን መልሰው በራሳቸው ላይ የሚያጠልቁት እግቢያቸው ሲደርሱ ነው” አለችኝ።
 እናም  እናቴ እየተደነቀች በምትነግረኝ በአቶ አርጋው አስደናቂ ምግባር ተመስጬ፣ እስከ አሁን ድረስ ያገኘሁትን ሁሉ ሰላም ማለት ያስደስተኛል፣ደግሞም ሰላምታ መስጠትን እመቤቴ ማርያምም ትወደዋለች” አለችኝ።
ታዲያ የእነዚህን እንጨት ለቃሚ እናቶች ውጪያዊ ጉስቁልና አይቶ፣ በአንጻሩ እየሳቁና ተደስተው፣ ላዩት ሁሉ ሰላምታ እየሰጡ፣ በምስጋናና በተስፋ ሲኖሩ የተመለከታቸው ሁሉ ግራ ይጋባል። እኔም እንደ ውጪው ሰው፣ የእናቴ ሁኔታ ድንገት በአዕምሮዬ ውስጥ ሲታወሰኝ በእጅጉ ግራ እጋባለሁ።
ድሃ ሆነው፣ እንጨት ለቅሞ ለመሸከም ቀን በቀን ተራራ እየወጡና እየወረዱ፣ እንዴት ሁሉ ነገር እንደተሟላለት ሀብታም ሲፍለቀለቁ ይውላሉ” እላለሁ።
እንደገና ደግሞ ምን አለ፣ በዚህ ትዕግስታቸው፣ በዚህ ሰላምታ አሰጣጣቸው፣ በዚህ ማመስገን አወዳደዳቸው፣ ከዚህ የእንጨት ሸክም ስራ አንስቶ እኔ ያለሁበት መስሪያ ቤት፣ የሽያጭ ክፍል ሠራተኛ የሆኑትን እነ አልማዝ በለጠን ወዲያ አሽቀንጥሮ በእነሱ ምትክ የሽያጭ ሠራተኛ ቢያደርጋቸው እላለሁ።
ደግሞም ቀጠል አደርግና፣ አሁን እነ አልማዝ እንግሊዝኛ ከመናገር ውጪ ሌላ ምግባር የሌላቸው ሽያጭ ሠራተኛ ይባላሉ! አንድ ደንበኛ እንኳን በቅንነት ሲያናግሩ ተሰምተው የማያውቁ ወስላቶች! ፀረ ሙስና ከዚህ በለቃቀማቸው!” እላለሁ።
ይህንን ብሶት ሳሰማ የሚሰማኝ ያ የቢሮ ጎደኛዬ (ደርጋጎ)፤  ወደ ጆሮዬ ጠጋ ይልና “ፀረ ሙስና ምን ጥፍር አለው፣ጥፍሩ እኮ ለስላሳ ነው” ይለኛል።
ሌላ ጊዜ ደግሞ እናቴና አጓንዴ ፣እንጦጦ እንጨት ያለበት ደን ውስጥ የሚገቡት በቀጨኔ በኩል አድርገው፣ ጥድ የሚባለውን ተራራማ ስፍራ አቋርጠው ነው። እናቴ እኔን የወለደችው ፣አጓንዴም ታምሬን የወለደችው በጥድ ብቻቸውን ሲጓዙ በወንዶች ተደፍረው ነው። ሁለቱም ባንድ ቀን ተደፈሩ፤ በተመሳሳይ ቀን ማርገዛቸውን አሳውቀው ወንድሞቻቸው ጋር በመኖር ከንጨት ለቀማ ቀሩ፤ በተመሳሳይ ቀን ልጆች ወለዱ፤ ልዩነቱ እናቴ እኔን (ወንድ) ወለደች። አጓንዴ ደግሞ ታምሬን (ሴት) ወለደች።
ታዲያ ሁለቱም እንጨት ቆራጭ የሆኑት የእናቴና የአጓንዴ ወንድሞች በጧት ተነስተው፣ የእንጨት መቁረጫ ስል መጥረቢያቸውን ይይዙና፣ "በድጋሚ እንዳትደፈሩ ሸኝተናችሁ፣ ጥድን አሳልፈናችሁ እንመለስ" ሲሏቸው የሚሰጡት መልስ የሚገርም ነው።
"እንኳን ተደፈርን ምን ሆንን?  ልጆች አገኘን፣ በእጃችን ፍቅርና ተስፋ ገባ” ይላሉ።
ምን አይነት አገላለጽ ነው!? እኔማ ይህ አነጋገራቸው ስጋት ያሳድርብኛል። እንዲህ ሲሉ የሴቶች መብት ተሟጋቾች ወይም አምነስቲ የተባለው ድርጅት ሰራተኞች ይሰሟቸውና፣ በደፋሪው ምትክ እነሱን እስር ቤት እንዳያስገቧቸው እላለሁ።
ሌላ ጊዜ ደግሞ ከባድ እንጨት ተሸክመው፣ ከእንጨቱ ክብደት የተነሳ አጎንብሰው፣ በሁለቱም እጆቻቸው ዱላ ተመርኩዘው፣ እንደ አህያ በአራት እግር በሚመስል ሁኔታ ሲጓዙ፣ ሰው አይቶ “አሁንስ አህያ መሰላችሁ”  ይላቸዋል። ታዲያ ለዚህ አባባል እነሱ ግድም አይሰጣቸው። "ኤዲያ! እንምሰላ! በማን እድላችን! አህያ እኮ ጠንካራ ነች፤ እንደዚሁም የእግዚአብሔር ፍጥረት ነች፤ እንዳህያ ጠንካራ ብንሆንማ ለልጆቻችን እንደ ሐብታም ልጆች ሚሪንዳ እየሰጠን፣ ሁለት ሁለት ፓስቲና ሳንቡሳ ገዝተን እያበላን እናሞላቅቃቸው ነበር” ሲሉ የሰሟቸው ሰዎች ነግረውኛል። በእነሱ ቤት ሚሪንዳ ፓስቲና ሳንቡሳ ትልቅ መጠጥና መብል መሆኑ ነው።
ደግሞም ሰው አህያ ሲባል “አንተ ነህ አህያ ብሎ” ለፀብ ይጋበዛል እንጂ እንዴት በማን እድላችን ብሎ፣ ባህያ ጥንካሬ ተመስጦ፣ ‘እንኳን ‘ብሎ መልስ ይሰጣል። አይ እናቴ! አይ አጓንዴ! የሚገርሙ ናቸው።
እንጨት ለቅመው ከእንጦጦ ሲመለሱ አንዱ ከፊት ሌላው ከኋላ ሆነው፣ ፊትና ኋላ መሆንን እየተለዋወጡ፣ አንዱ ሌላውን እየመራ፣ ማርያም ወንዝ እሸቴ አስፋው ጠጅ ቤት በታች፣ እንጨት የሚሸጡበት ቦታ ድረስ ይጓዛሉ።
አብዛኛውን ጊዜ የሚሸከሙት እንጨት ወደ ጎን ሲታይ፣ ረጅም ስፍራ ስለሚይዝ ባስፋልት ላይ ሲሔዱ የመኪና መንገዱን አብዛኛውን ስፍራ ይሸፍኑታል። ከዚህ የተነሳ እነሱ ባሉበት አካባቢ ከታች በኩል ሆነ ከላይ በኩል የሚያልፍ እግረኛ፣ ባለ አህያም ሆነ ባለ መኪና እንደ ልቡ መንቀሳቀስ ይቸገራል።
አንዳንድ ጊዜማ እነሱ በስፋት ሲሔዱ መንገድ ይዘጋጋና፣ በመንገዱ ላይ ትልቅ የመኪና አደጋ እንዳጋጠመ አይነት መንገዱ ጭንቅንቅ ብሎ ክላክስ በክላክስ ይሆናል።
ሌላ ጊዜ ደግሞ የገበያ ቀን በሚባሉ ቀኖች፣ ባህያ ዕቃ ተሸክመው ወደ ከተማ የሚሔዱ አህዮች ስለሚበዙ የእናቴና የአጓንዴ እንጨት አስፋልቱን ይይዘውና፣ አህዮቹ መተላለፊያ ያጣሉ፡፡ ይህን ጊዜ ታዲያ “ጎዲን ጎዱን “የሚለው የአህያ ባለቤቶች ማስጠንቀቅያ ይበረክታል።
አንድ ቀን ከላይ ከሱልልታ የሚመጡ ባለ አህዮች እንደተለመደው፣ “ጎዲን ጎዲን” በማለቴ እናቴንና አጓንዴን በጣም ግራ አጋቧቸው፤ “ምን ጎዲን ጎዲን ትላላችሁ፤ አታዩም እንዴ? እኛም እኮ አህዮች ነን፣ ባለ አህያ ሆናችሁ፣ ለአህዮች አታስቡም እንዴ?; አለቻቸው እናቴ።
አጓንዴ ደግሞ በተራዋ “እኛም እኮ እንቸኩላለን፣ ማርያም ወንዝ እኮ ቡና ሱሳቸውን ለማስታገስ፣ ቆሎ ቆልተው የልጆቻቸውን ርሐብ ለማስታገስ፣ እንጎቻ አንጉተው ለሚወዱት ባላቸው ለማብላት፣ በማርያም ወንዝ እንጨት ገበያ ተሰብስበው የሚጠብቁን ብዙ ደንበኞች አሉን። እነዚህ ደንበኞች እኮ እንደ ሌሎች ሰዎች የኮረንቲ ምጣድና ምድጃ የላቸውም” ስትል ንዴቷን ገለፀች።
ይህን ጊዜ “ጎዲን ጎዲን” የሚሉት ባለአህዮች፣ የእናቴንና የጓደኛዋን ሁኔታ የተመለከቱት ሁለት ኦሮሞ ሴቶች በጣም ስላዘኑ፣ ያህዮቻቸውን ጭነት አሸጋሽገው እናቴና አጓንዴ የተሸከሙትን ባህዮቻቸው ጭነው፣ እንጨት የሚሸጡበት ማርያም ወንዝ ድረስ አድርሰውላቸዋል። ሌላ ጊዜም ተመሳሳይ የመንገድ መጨናነቅ ተፈጥሮ፣ የተፈጠረውን የትራፊክ ችግር ለመፍታት አንድ የሚኒ ባስ ሹፌር ጭነታቸውን በታክሲው ጭኖ እዚያው መሸጪያ ቦታቸው ድረስ አድርሷቸዋል።
ከዚህ የተነሳ እናቴም ሆነች አጓንዴ እነዚህን ሁለት ኦሮሞ ሴቶችና ባለሚኒባሱን ጨምሮ፣ የቁስቋም ማርያም ማህበር ሲደግሱ ሳይጠሯቸው ቀርተው አያውቁም። ባለአህዮቹም ሆነ ባለሚኒባሱ እቤታቸው ድግስ ካለ፣ በተመሳሳይ፣ እናቴና አጓንዴን ጠርተው ይጋብዟቸዋል።
በዚህ የተነሳ እናቴ ልትድረኝ የምትፈልገው፣ ሱሉልታ ድግስ ተጠርታ ሔዳ ያየቻትን፣ ከእነዚያ ቅንና ደግ ከሆኑ ኦሮሞዎች ውስጥ ያንዱ ልጅ የሆነችውን በቀሉን ነው። አይገምም! እንግዲህ እነዚህ ባንድ ቀን ተደፍረው ባንድ ቀን ያረገዙ፣ በተመሳሳይ ቀን የወለዱ፣ ተደፍረው ልጅ መውለዳቸውን እንደ መልካም አጋጣሚ የሚመለከቱ፣ እንጦጦ ሲወጡ ተለያይተው የማያውቁ፣ ከእንጦጦ እንጨት ተሸክመው ሲመለሱም ፊትና ኋላ ሆነው ዳገቱን ከመውረድ ውጪ ተራርቀው የማያውቁ ጓደኛሞች፤ ሰሞኑን ግን አጓንዴ ከእነ ጥግርር እንጨቷ፣ በቴሌቪዥን ከዶ/ር ዐቢይ ኋላ ሆና ብቻዋን ታየች።
ለነገሩ "ብቻዬን ሆኜ ፍቶግራፍ አታንሱኝ፣ ጓደኛዬን እምሬን ጠብቋት፣ ከኋላዬ እየመጣች ነው፣" አያለች ነው አሉ፣ ፎቶግራፍ አንሺዎቹ ቸኩለው፣ አጓንዴን ለብቻዋ አንስተው በቴሌቪዥን እንድትታይ ያደረጓት። በዚህ የተነሳ አጓንዴ ብዙ ጊዜ ትፀፀታለች፤ “እንዴት ተለያይተን የማናውቀውን ሰዎች፣ ካንቺ ከጓደኛዬ ለይተው፣ ከዶ/ር ዐቢይ ፊት ለፊት እንድታይ ያደርጉኛል፤ የኦሮሞ ባለ አህያ ሴቶችና ባለሚኒባሶች ይህንን ጉድ በቴሌቪዥን ሲያዩ ምን ይላሉ!?” ትላለች።
አሁንማ እንኳን ለአባይ ግድብ፣ እንኳን ለእንጦጦና ሸገር ፓርክ፣ እንኳን ለደን ልማት ፕሮግራም ---ወዘተ አጓንዴና እናቴ ስራ አግኝተዋል። የሸገር ፓርክ ሠራተኛ ሆነዋል። ከደን ነቀላ ወደ ደን ተከላ ስራ ተዛውረዋል። ቢሆንም ግን እነዛ የእነሱን ጉልበት ጠብቀው
የእለት እንጎቻቸውን አንጉተው የሚበሉ፣ የዕለት ቡናቸውን አፍልተው ፉት የሚሉ የእንጨት ደንበኞቻቸው ጉዳይ አሳስቧቸው ነበር። ሰሞኑን ደግሞ የህዳሴው ግድብ ድምፁ ሳይሰማ ሞልቶ ተገኘ ተባለ። እናም "እኛ ከእንጨት ሸክም እንደወጣን ሁሉ፣ ደንበኞቻችንም ከጭስ አፈና ሊወጡ ነው" እያሉ ነው። እንዳፋቸው ያድርግላቸው፡፡



 የሸቀጦችና የአገልግቶች ዋጋ በከፍተኛ መጠን በመናሩ በተለይ የከተማ ነዋሪዎች እጅግ ለከፋ የኑሮ ውድነት ተጋልጠዋል።
ለመሆኑ  የዋጋ ንረትና የኑሮ ውድነት መንስኤው ምንድን ነው? መፍትሄውስ? የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ  ከኢኮኖሚው ባለሙያና የፖለቲካ ተንታኙ አቶ ሙሼ ሰሙ  ጋር ተከታዩን ቆይታ አድርጓል።

            በአጭር ጊዜ ውስጥ የሸቀጦች ዋጋ መናርና የኑሮ ውድነት መባባስን ያስከተለው  ምንድን ነው?
ለዚህ አንድ ምክንያት ብቻ አይደለም ያለው፤ መነሻ ምክንያቶቹ ብዙ ናቸው። አንደኛ ከባለፈው ጊዜያት የቀጠሉ ችግሮች አሉ። በተለይ ባለፉት ሶስት ዓመታት፣ ኢትዮጵያ ውስጥ የተፈጠረው አለመረጋጋት፣ የምርትና አቅርቦት መቀዛቀዝን፣ የኤክስፖርት መዳከምን፣ የስራ እድል መጥፋትን፣ የንብረት መውደምን…  አስከትሏል።
እነዚህ መፈጠራቸው ሳያንስ ደግሞ ኮሮና የበለጠ የስራ እድል መዳከምንና የምርታማነት  አለመኖርን አስከትሏል። ይህም ኢኮኖሚውን አዳክሞታል። ይህ በእርግጥ ዓለማቀፍ ሁኔታ ነው። ተፈጥሮ ያመጣው ችግር ነው። በሌላ በኩል፤ የበረሃ አንበጣ መንጋ ከሀገሪቱ አጠቃላይ ዓመታዊ ምርት ውስጥ 23 በመቶውን አውድሟል። ጦርነቱ ያመጣው ምስቅልቅል አለ። ጦርነቱ በራሱ አዲስ ፍላጎት ፈጥሯል። ለጦርነቱ ግብአት የሚሆኑ ምርቶች በገፍ አስፈልጎታል። መሳሪያ ስንቅና ትጥቅ ማቅረብ ብቻውን በኢኮኖሚው ላይ ተፅዕኖው የበረታ ነው። ሌላው የገበያ ወይም የኢኮኖሚ አሻጥር ነው። በጦርነቱ ከመንግስት በተቃራኒ የቆመው ሃይል፣ ኢኮኖሚው ላይ አሻጥር በመስራት ተንቀሳቅሷል፤ ሆን ብሎ ዶላር በመግዛት፣ እቃ በመደበቅ፣ ሃብት በመሰወር።  የገበያው ሰንሰለት ቀደም ብሎ በጥቂት ግለሰቦች የተያዘ የገበያ አቅርቦቱን ሆን ብሎ በማዛባት፣ አቅም በማሳጣት የተፈጸመም ተፅዕኖ አለ።
ከሁሉም በጣም ከባዱ ደግሞ መንግስት ታላላቅ ፕሮጀክቶችን ለመጨረስ   የሚያስፈልገው ገንዘብ በህትመት ከብሔራዊ ባንክ የወጣ መሆኑ ነው። ያ ማለት የአቅርቦት ኢኮኖሚው ሳያድግ፣ የፍላጎት ኢኮኖሚው ነው ያደገው። በገበያ ዝውውሩ ብዙ ገንዘብ እንዲገባ ተደርጓል። በአንፃሩ አቅርቦት የለም። ስለዚህ ብዙ ገንዘብ፣ ያለችው ጥቂት ምርት አሳዳጅ ሆኗል። እነዚህ ተደማምረው ኢኮኖሚው ላይ ከባድ ተፅዕኖ ፈጥረዋል።
የመጨረሻው ደግሞ በውጭ ምንዛሬ ላይ የተደረገው ከፍተኛ የሆነ ጭማሪ ጉዳይ ነው። ብር ከዶላር አኳያ 28 በመቶ የሚደርስ ግሽበት እንዲያሳይ ተደርጓል። እነዚህ መሰረታዊ ነገሮች አንድን ኢኮኖሚ ወደ ወድቀት ነው የሚወስዱት። እንደውም የኛ ማህበረሰብ የፍላጎትና የአቅርቦት ጉዳይ በጣም በድህነት ላይ የተመሰረተ ስለሆነ ኢኮኖሚው ሊቋቋመው ቻለ እንጂ ሌሎች ሃገሮች ላይ ቢሆን፣ እንደ ሃገር ከፍተኛ ምስቅልቅል ነበር የሚፈጠረው። እነዚህ ነገሮች ተደምረው ነው እንዲህ ችግሩ የተባባሰው።
የዶላር ምንዛሬ በጥቁር ገበያ  በከፍተኛ መጠን ማሻቀቡ በኢኮኖሚው ለይ የሚያሳድረውን ተፅዕኖ ሊያብራሩልን ይችላሉ?
በእርግጥ የጥቁር ገበያ ምንዛሬ በቀጥተኛ አካሄዶች ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ እስካሁን ድረስ ያህል ከባድ የሚባል አልነበረም። ከዚህ በፊት የነበረው የጥቁር ገበያ በአመዛኙ ከባንክ የተፈቀደላቸው ዶላር ሲያንሳቸው፣ ጉዞ ሲያደርጉ በኪሳቸው የሚይዙት ዶላር ሲያስፈልጋቸውና በአብዛኛው የኮንትሮባንድ ንግዱ ነበር ተጠቃሚው። በዚህ ምክንያት ዋናውን የኢትዮጵያ የዶላር ኢኮኖሚ አልነበረም ይጎዳ የነበረው። አሁን ግን በሂደት ዋነኛው የዶላር ኢኮኖሚ መስመሩ የጥቁር ገበያው ሆነ። ዋነኛው መስመር መሆኑ ደግሞ የዶላር ፍላጎቱን አናረው፤ መንግስትም ለአቅርቦት ኢኮኖሚው የሚያስፈልገውን ዶላር ማቅረብ የማይችልበት ሁኔታ ውስጥ ገብቷል። ለዚህ ደግሞ መሰረታዊ ምክንያቱ ፍላጎት ማደጉ ነው።  ይህ ሁኔታ ፍላጎትን በመጨመሩ ከውጭ የሚገቡ ዕቃዎች  ፍላጎት ጨምሯል። ይህም የዶላር ፍላጎት መጨመር እንዲኖር አድርጓል። ያ በመሆኑ ባለችው ትንሽ ዶላር ላይ ከፍተኛ ርብርብ ሲደረግ ዋጋው መጨመሩ አይቀርም። ይሄ የአቅርቦትና ፍላጎት አለመጣጣም ውጤት ነው።
ሁለተኛው ደግሞ መንግስት ከአለማቀፉ የገንዘብ ተቋም (IMF) ጋር በነበረው ግንኙነት፤ የኢትዮጵያ ብር አሁን ባለው ገበያ ተገቢው ዋጋ ላይ አይደለም፤ከዚህ በታች ዝቅ ማለት አለበት የሚል መግባባት ላይ ተደርሷል።  ስለዚህም መንግስት በሂደት ቀስ በቀስ ብር ከዶላር ያለውን ምጣኔ  መቀነስ ነው የጀመረው። ይሄ ሲሆን የቅናሹ መቆሚያ ገደቡ ስለማይታወቅ፣ ሰዎች በራሳቸው ግምት እየተነሱ በየጊዜው የዶላር ፍላጎትን ተከትለው ዶላር ላይ ዋጋ መጨመር ጀመሩ ማለት ነው። አንዳንዱ በአንድ በኩል፣ የአቅርቦትና የፍላጎት አለመጣጣም አለ። በሌላ በኩል፤ መንግስት በጣም ዝግ ያለ የጭማሪ ሂደት ውስጥ በመግባቱ፣ የዶላር ገበያው በግምት ላይ ተመስርቶ፣ በግለሰቦች ፍላጎት ዋጋው እንዲወሰን ተደርጓል።
ሌላው ለዶላር ፍላጎት መጨመር መንስኤው አሻጥር ነው። በርካታ ሰዎች ከተፈጠረው ግጭት ጋር በተያያዘ፣ በብዙ ቦታዎች ንብረት  እየሸጡ፣ ሃብታቸውን ወደ ዶላር በመለወጥ፣ ዶላሩን አከማችተው በመያዛቸው፣ የዶላር ዝውውሩ እንዲቀንስ አድርገውታል። እነዚህ ሶስት መሰረታዊ ነገሮች ናቸው ዶላር በጥቁር ገበያ ዋጋው እንዲንር ያደረጉት።
አሁን ለተፈጠረው የኑሮ ውድነትና የሸቀጦች ዋጋ መናር፣ ጦርነቱ በራሱ ምን ያህል ነው ድርሻው?
የጦርነት ኢኮኖሚ ከባድ እንደሆነ ይታወቃል። ጦርነቱ ምን ያህል የወጪ ፍላጎት እንዳለውም አይታወቅም። ያ ማለት ጦርነቱ በተራዘመ ቁጥር ለጦርነቱ የሚወጣው ወጪ መጠን ይበዛል፤ ቀለብ፣ የመሳሪያ አቅርቦት በተለይ ተተኳሾች፣ ነዳጅ ወዘተ ምን ያህል ያስወጣል የሚለው አይታወቅም። በዚህ የተነሳ ጦርነቱ የሚያስከትለውን ኪሳራ፣  አስቀድሞ በትክክል መገመት ያስቸግራል። ለእኔ ከጦርነቱ በላይ ባለፉት ሶስት አመት የተከሰተው አለመረጋጋት በተለይም የሰዎች መፈናቀልና መገደል፣ ማህበራዊ ህይወት መናጋት ወዘተ ነው።….ብዙ ችግር ያስከተለው፡፡
አሁን ላይ ላለው ችግር የበለጠውን አስተዋፅኦ እያደረገ ያለው ጦርነቱ፣ ገና መጀመሩ ስለሆነ  የጎላ ተፅዕኖ ልናይ የምንችለው፣ ምናልባት በቀጣይ በጀት ዓመት ነው። አሁን መንግስት ለጦርነቱ የሚያስፈልገውን ገንዘብ በህትመት ያቀርባል። ግልፅ መሆን ያለበት መንግስት በቀላሉ  ለዚህ ጦርነት የሚያስፈልገውን ገንዘብ በሁለት መንገድ እንደሚያገኝ ነው። አንደኛው በእቅድ የተያዙ ፕሮጀክቶችን በማጠፍ፣ ለእነሱ የተመደበውን ወደ ጦርነቱ ማዞር ነው። ሁለተኛው መንገድ ተጨማሪ ገንዘብ ማተም ነው። እነዚህ ሁለቱም መንገዶች ለአንድ ኢኮኖሚ በጣም ጠንቅ ናቸው። ኢኮኖሚው ወይም አቅርቦቱ ከሚሸከመው በላይ ገንዘብ ወደ ኢኮኖሚው ሲገባ፣ የሸቀጦች ዋጋ ከሚገባው በላይ እንዲንር ምክንያት ይሆናል። ፕሮጀክቶች ሲታጠፉ ደግሞ በተያዘላቸው ጊዜ ባለመፈጸማቸው፣ ለስራ የተዘጋጀ ሃይል ወደ ስራ እንዳይገባ በማድረግ፣ የስራ እድልን ይቀንሳሉ፤ የስራ አጥነት ቁጥሩን ይጨምራል። በሌላ በኩል፤ አቅርቦትን ያዳክማሉ። በተያዘላቸው ጊዜ አልቀው ቢሆን ምርታቸውን ወደ ገበያ አውጥተው ገበያውን በማረጋጋት አስተዋፅ ይኖራቸው ነበር። ነገር ግን አሁን እኛ እየተጋፈጥን ያለነው ያለፉት ሶስት ዓመታት አለመረጋጋቶች ውጤትን ነው። የጦርነቱ ውጤት ገና ለወደፊት ነው በደንብ ጎልቶ የሚታየው። ከአሁን በኋላ በደንብ ግልፅ እየሆነ ይመጣል።
የሸቀጦች ዋጋ መናርና የኑሮ ውድነቱ ጊዜያዊ ነው ወይስ ዘላቂነት ይኖረዋል?
አሁን ኢኮኖሚያችን ላይ የምናያቸው ችግሮች አንደኛው፣ ታቅደው ታስበው የሚፈጸሙ ሰው ሰራሽ ችግሮች ናቸው። ለምሳሌ በዶላር መወደድ ምክንያት የጤፍ ዋጋ የሚንርበት ምክንያት አይገባኝም። የ300 እና 400 ብር የዋጋ ጭማሪ ማምጣቱ፣ የስግብግብነትና የተፈጠረውን እድል ከሚገባው በላይ የመጠቀም ባህሪ መኖሩ እንዲሁም፣ ተቆርቋሪነት ያለመኖሩ ውጤት ነው። እነዚህ ሰዎች አውቀው አቅደው የሚፈጥሯቸውን ችግሮች መፍታት ይቻላል።- ስርዓትና ህግ በማበጀት፣ አቅርቦቱን በማሻሻል። የሸማቾችና የአምራቾች ህብረት ስራ ማህበራትን እንደገና እንዲያንሰራሩ በማድረግ ብዙ ነገሮችን ማሻሻል ይቻላል።
በሌላ በኩል ማምረት የሁለትና ሶስት ወር ስራ አይደለም። በቂ ዝግጅት፣ በቂ ጥናትና አቀራረብ ይፈልጋል። ጠንካራ ስራዎች መሰራት አለባቸው።  ኤክስፖርት ላይ የተሰማሩ ሰዎችን የሚያማልል ፖሊሲ መቅረፅ፣ የታክስ ሁኔታዎችን ማሻሻል፣ የተቀላጠፈ የአገልግሎት መዘርጋት፣ የሙስና ሰንሰለቱን መበጣጠስ ያስፈልጋል፤ የጉምሩክ ስርአትን ማሻሻል ያስፈልጋል። እነዚህን የመሳሰሉ ነገሮች ደግሞ ጊዜን ይጠይቃሉ።
የሃገር ውስጥ ምርትን መጨመር፣ ኤክስፖርትን ማሳደግና ማስፋፋት ያስፈልጋል፤ እነዚህም  የረጅም ጊዜ  ሥራን ይጠይቃሉ፡፡ ሰው ሰራሽ አሻጥሮች የፈጠሩትን  ችግር ግን መቅረፍ ይቻላል፡፡ ሰዎችን በማረም፣ ሃቀኞችን በማበረታታትና ማህበራዊ አገልግሎት የሚሰጡ እንደ የሸማቾች ማህበራትን በማጠናከር መቅረፍ ይቻላል። በሌላ በኩል፤ መንግስት የገንዘብ ህትመቱን መቀነስ አለበት።
አሁን ባለው ሁኔታ ያለ እቅድ ኢኮኖሚው ከሚሸከመው በላይ በገበያ ያለው ገንዘብ፣ ከ20 እስከ 25 በመቶ የጭማሪ ደረጃ  አሳይቷል። ይሄን ገንዘብ በአፋጣኝ ከገበያው  ሰብስቦ ግሽበትን  ጋብ ማድረግ ያስፈልጋል። አንዳንዴ አቅርቦትን ባላሳደገ ኢኮኖሚ፣ ፍላጎትን ብቻ ተከትሎ መሄድ መልካም አይሆንም።
ብሔራዊ ባንክ ንብረትን አስይዞ መበደርን መከልከሉ በኢኮኖሚው ላይ ያለው ፋይዳ ምንድን ነው?
እንደውም የብሔራዊ ባንክ ውሳኔ ዘግቷል ማለት እንችላለን። በትክክለኛው ሰዓት ቢወሰን ኖሮ ብዙ ችግር መቅረፍ ይቻል ነበር። አሁን ቢዘገይም ውሳኔው ትክክል ነው። ባንኮች የገንዘብ ስርጭታቸውን እንዲቀንስ መደረጉ፣ በተለይ ብድር በተሰጠ ቁጥር ወደ ገበያው የሚገባውን የገንዘብ መጠን መቀነስ ያስችላል። ስለዚህ ትክክለኛ ውሳኔ ነው።
እስቲየኑሮ ውድነቱን ሊያሻሽሉ የሚችሉ የውሳኔ እርምጃዎች ይንገሩን?
የመንግስት ሰራተኛውን ደመወዝ በማሻሻል የሚቀረፍ ችግር አይኖርም። ዋናው አቅርቦትን ማሳደግ ነው። አሁን በየሰው ኪስ የሚገባው ገንዘብ መጠን ጨምሯል። ነገር ግን አቅርቦት ባለመኖሩ በየሰው ኪስ የገባው ገንዘብ ጥቂት ምርትን ነው የሚያሳድደው። ስለዚህ መንግስት ደሞዝ ከመጨመር ይልቅ አቅርቦት ማሳደግ ላይ ቢሰራ ነው የተሻለ የሚሆነው።
ሌላው የአገልግሎት ዋጋዎች ላይ ቅናሽ ማድረግ ነው። የመብራ፣ ስልክ፣ ውሃ፣ ታክስ የመሳሰሉት ላይ ቅናሽ ማድረግ ያስፈልጋል። ታክስ ሲባል የገቢ ታክስ ማለት ሳይሆን አቅርቦት ላይ የሚጣሉ እንደ ኤክሳይስ ታክስ፣ ሱር ታክስ የመሳሰሉትን ነው። እነዚህ ላይ ቅናሽ ቢደረግ ህብረተሰቡ ተጠቃሚ ይሆናል። ለምሳሌ የመብራት ወጪ ለምግብ ከሚወጣው የሚተናነስ አይደለም። እዚህ ላይ ቅናሽ ማድረግ ያስፈልጋል። በዋናነት ግን በሁሉም ዘርፍ አቅርቦትን ማሳደግ ነው ወሳኙ። በእህል ምርቶች ላይ የሚጣሉ ታክሶችን ማሻሻል ተገቢ ነው። የዳቦ  አምራቾችን በተለይ በስፋት የሚያመርቱ ፋብሪካዎችን ማበረታታት ጠቃሚ ነው። መንግስት ትልቁ ስራው ዜጎች እንዳይራቡ ማድረግ ነው፤ የዜጎችን በልቶ ጠጥቶ የማደርን ፍላጎት  ማረጋገጥት የችሮታ ጉዳይ ሳይሆን ግዴታው ነው። ይህን ካልተወጣ መንግስት ዋነኛ ሃላፊነቱን ዘንግቷል ማለት ነው።

 በትግራይ  የተፈጠረው ጦርነት ያስከተላቸው ሰብአዊ ቀውሶች የተራዘመ ጊዜ ችግር ሆነው ሊቆዩ እንደሚችሉ ያስገነዘበው የተባበሩት መንግስታት የሰብአዊ ድጋፍ ማስተባበሪያ ጽ/ቤት፣ ጦርነቱ በአማራና አፋር ክልልም በመቶ ሺዎችን አፈናቅሎ ለእርዳታ ጠባቂነት ዳርጓል ብሏል።
በትግራይ ክልል ካሉ አጠቃላይ 5.2 ሚሊዮን ያህል ተረጅዎች ውስጥ 4 መቶ ሺህ ያህሉ  ለእርዛት መዳረጋቸውን ያመለከተው የተቋሙ ሪፖርት፤ 75 በመቶ ለሚሆኑ አጠቃላይ ተረጂዎች የህውኃት ታጣቂ ሃይል በፈጠረው ጦርነት ምክንያት መተላለፊያ ኮሪደር ባለመገኘቱ  እርዳታ ማድረስ እንዳልተቻለ ጠቁሟል።
በአሁን ወቅት የምግብ አቅርቦት ወደ ትግራይ እየገባ ያለው በአፋር በኩል በአባኦላ መሸጋገሪያ ብቻ መሆኑንና በዚያም በኩል ቢሆን መንግስት የተናጠል የተኩስ አቁም አድርጎ በነበረበት ወቅት ህውኃት ጦርነቱን በመቀጠሉ መተላለፊያውን አስቸጋሪ አድርጎታል ብሏል- የተቋሙ ሪፖርት።
በአሁን ወቅት ወደ ትግራይ በቂ እርዳታ እየገባ ካለመሆኑም ባሻገር በቀጠለው ጦርነት ምክንያት አርሶ አደሮች የእርሻ ተግባራቸውን ማከናወን እንዳልቻሉና  ሪፖርቱ አመልክቶ ይህም ችግሩን እንዲራዘም ያደርገዋል ብሏል።
በበርካቶቹ የትግራይ አካባቢዎች አርሶ አደሮች የእርሻ ጊዜውን መጠቀም ሳይችሉ መቅረታቸውንና አጠቃላይ ሊመረት ከሚገባው የሰብል ምርት ከ25 እስከ 50 በመቶ ያህሉ ብቻ መከናወኑን ሪፖርቱ አመልክቷል።
በዚህም ትግራይ ያለው ችግር እስከ ጥቅምት 2015 ሊቆይ እንደሚችል ከወዲሁ የተገመተ ሲሆን በዚህም ዜጎች በእጅጉ ተጎጂ እንደሚሆኑ ተመልክቷል።
በትግራይ አሁንም ጦርነቱ መቀጠሉን ተከትሎ የምግብና የጤና አቅርቦት እጥረት የትምህርት ቤቶች መዘጋት፣ የአካባቢውን ማህበረሰብ እየፈተነ ከአመት በላይ እንደሚዘልቅ ሪፖርቱ ያመለክታል።
የመብራት፣ የቴሌኮም፣ የየብስና አየር ትራንስፖርት ግንኙነት መቋረጡም የክልል ነዋሪዎች ከሌላው ኢትዮጵያዊ ጋር ያላቸው ግንኙነት ተቋርጦ እንዲቆይ ከማድረጉም ባሻገር፣ በ21ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ለሰው ልጅ አስፈላጊና መሰረታዊ ከሆኑ መካከል አንዱ የመረጃ ልውውጥ ግንኙነት እንደመሆኑ የትግራይ ህዝብ ከመረጃ ርቆ በአፈና ውስጥ እንዲቆይ እንደሚያደርገው ተጠቁሟል።
በተመሳሳይ ወደ አፋር እና አማራ ክልሎች በተዛመተው ጦርነት ከሁለቱም ክልሎች ከ8 መቶ ሺህ ያላነሱ ዜጎች መፈናቀላቸውን፣ የክረምት የእርሻ ተግባር መስተጓጎሉን የጠቆመው ሪፖርቱ፤ ይህም ሃገሪቱን በተራዘመ ሁኔታ ለሚፈትን የሰብአዊ ቀውስ እንደሚያጋልጣት የተባበሩት መንግስታት የሰብአዊ ድጋፍ ማስተባበሪያ ሪፖርት አመልክቷል።

 ከዕለታት አንድ ቀን፣ እመት ጦጣ እሰው ማሳ ገብታ፣ እሸት ስትቦጠቡጥ፣ የማሳው ባለቤት ይደርስባትና ይይዛታል። ከዚያም እግቢው ውስጥ ካለው ትልቅ ግንድ ላይ ጥፍር አድርጎ ያስራትና ወደ ቤቱ ይገባል።
ከጥቂት ጊዜ በኋላ አያ ዝንጀሮ እየተጎማለለ ሊጠይቃት ይመጣል።
አያ ዝንጀሮ፡
“እመት ጦጢት እንዴት አረፈድሽ?”
ጦጢትም፤ “ደህና አርፍጃለሁ። አንተስ  ደህና ነህ?”
አያ ዝንጀሮ፤ “በጣም ደህና ነኝ። ወደ ሰፈርሽ ብቅ ብዬ ለዐይኔ ሳጣሽ፣ የት ሄዳ ይሆን እያልኩ ስጨነቅ ነበር “
ጦጢትም፤ “ቆየሁ´ኮ! ብታይ ጌታዬ፣ ሰብሉ ውስጥ ከያዘኝ ጀምሮ ብዙ አሰረኝ።”
“ምን አጠፋሽ ብሎ ነው?”
“ምን እባክህ እኔ ለራሴ ሆድ የለኝ። የአገር ምግብ አምጥቶ፣ ይሄን የመሰለ ምግብ እኔ ቤት እያለልሽ ምን ልሁን ብለሽ ማሳዬ ውስጥ ገባሽ ብሎ ነው!”
“አንቺ ለምን እምቢ አልሽ?”
“ይገርምሃል! በጣም ጥግብ ብያለሁ። ከዚህ በኋላ ማር አልልስም!”አለች።
አያ ዝንጀሮም፤ “ወይኔ! እኔ ባገኘሁት ጥርግ አድርጌ ነበር የምበላው” አለ።
ጦጢትም፤ “እኔ በጣም ስለመረረኝ ማን ይተካኛል?” እያልኩ ስጨነቅ ነበር።”
ዝንጀሮ ተስገብግቦ፤
“እንዴ! እኔ ልተካሽ ታዲያ?”
“አርገኸው ነው አያ ዝንጀሮ!”
“መልካም፤ በይ ልፍታሽና አንቺ እሰሪኝ።”
“እሺ የእኔ ቆንጆ!” ብላ ተፈታች።
ከዚያም ዝንጀሮን ከግንዱ ጋር ጥፍር አድርጋ አሰረችውና፤
“በል የሚበላ ነገር ልፈልግ”፣ ብላው ሄደች።
ቆየት ብሎ የሰብሉ ባለቤት መጣ።
ከዚያም በጦጣዋ ቦታ ዝንጀሮን ታስሮ አገኘውና፤
“ምን ልታደርግ እዚህ ተገኘህ!?” አለው።
“ጦጢትን ተክቼ አንተ የምታቀርበውን ምግብ እየጠብኩኝ ነው።”
ባለ ሰብሉም ወደ ቤት ገብቶ ጉማሬ አለንጋውን ይዞ መጥቶ፣ የውስጥ ቆዳው ውጪ እስኪታይ ሙልጭ አድርጎ ገረፈና ለቀቀው።
ዝንጆሮም፤
“አይለመደኝም!” ብሎ ምሎ ተገዝቶ ተለቀቀ።
*   *   *
ብልጦች እንዳያሞኙንና መጫወቻ እንዳያደርጉን እንጠንቀቅ።
ከሁሉ በፊት፤
“ከሞኝ ደጅ ሞፈር ይቆረጣል” የሚለውን ተረት አንዘንጋ።
አያ ዝንጀሮ፤ “ጦጢት ለምን ታሰረች” የሚለውን ጥያቄ ባለመጠየቁ፤ በጦሷ ገብቶ፤ ያስጠይቀኛል ሳይል ቀለጠ። እንደተስገበገበ የአለንጋ ዋጋውን ቀመሰ።
የሌሎችን ንብረት፣ የሌሎችን ፈንታ መውሰድ ቀርቶ መመኘትም ትክክል አይደለም። ያልለፋንበትን፣ ያልደከምንበትን ገንዘብ አንፈልግ፣ ንብረትም ላግኝ አንበል። ይሄ ልማድ እያደረ ያልተመቸን ጊዜ ወደ መስረቅ ወደ መመዝበር ይሄዳል። አለመታመን የረባ የኃላፊነት ቦታ ላይ አለመሾምን ያመጣል። በላብ ዋጋ አለመክበር የሚከሰተው፣ በአግባቡ የመበልፀግን ጉዳይ፣ ሂሳብ ውስጥ ካለማስገባት ነው።  ውርደት ከሌብነት የሚመጣ  አባዜ ነው። ሁሉንም ነገር ስናደርግ ጥንቃቄንና አለመጣደፍን ሥራዬ ብሎ ማጤን ይገባል። ጥንቃቄ ወደ ፍርሃት እንዳያደርሰንም ከመሰረቱ ብልህነትንና ዘዴ ማወቅን እንደሚጠይቅ ልብ እንበል። አለመጣደፍ ዋና ጉዳይ ነው ስንል፤
“ካልተሳፈሩበት ቶሎ ተሽቀዳድሞ
ጊዜ ታክሲ አይደለም አይጠብቅም ቆሞ”
…የሚለውን የትናንት ግጥም ሳንረሳ ነው። ጊዜያችንን በአግባቡ መጠቀም ዋና ነገር ነው። ናፖሊዮን ቦናፓርት እንዳለው፤
“የተወሰደብንን ቦታ ማስመለስ እንችላለን።
ያጣነውን/ያጠፋነውን ጊዜ ግን ማስመለስ አይቻለንም።”
አንድም ደግሞ እያጎ እንዳለው (በሼክስፒር ልሳን)፤
“አንዴ የሆነን ነገር ለምን ሆነ ማለት
ለማለት ብቻ ማለት…”
አንዴ ሆኗልና ወይ ለማረም፣ ወይ ከናካቴው ስለ ነገሩ እርግፍ አድርጎ ለመርሳት ዝግጁ መሆን  መለኛነት ነው። ይህ እሳቤ አዲስ ዘዴ ወደ መቀየስ ሊወስደን ስለሚችል፣ ለህይወታችን ሂደት ዓይተኛ ግብዓት ይሆነናል። ከዕድል ሁሉ መልካም ችግርን በትክክል የመፍታት ፀጋን መጎናፀፍ ነው። ወደተነሳንበት ሀሳብ ተመልሰን በለሆሳስ ስናስቀምጠው፤ ለኔ ብቻ ማለትን፣  ሁሉን ልብላው ማለትን፣ መስገብገብን እናስወግድ ዘንድ የህይወት ተመክሮ ይመራናል። አለበለዚያ ብዝበዛ፣ ምዝበራ፣ ዘረፋ ደረጃ የሚያደርሰን የራስ ወዳድነት አባዜ ነው!
“ሆዱን ያየ ሆዱን ተወጋ” ከላይ ያነሳናቸውን መዘራዝሮች ሁሉ የሚያካትትልን ለዚህ ነው!!


በፕርሽያ የህክምና ሙያና ጥናት ረዥምና የዳበረ ታሪካ ያለው ነው፡፡ የጥንት ኢራናውያን መድሀኒቶች ከሜሴፖታሚያ፤ ከግብጽ፤ ከቻይናና፤ ከግሪክ የህክምና ባህሎች የተወጣጣ ሲሆን ይሄ ከአራት ሺ አመታት በላይ ሲዳብር የነበረ እውቀትና የህክምና ሙያ ነው  በ13ኛው ክፍለ ዘመን ለአውሮፓ  የህክምና ሙያ መሰረት የሆነው።
ጁንዲሻፑር ዩኒቨርስቲን (3ኛው ክ/ዘመን ኤዲ) የመሳሰሉ የኢራን የትምህርት ማዕከሎች፣ ከተለያዩ ሥልጣኔዎች የወጡ ታላላቅ ሳይንቲስቶች መፈልፈያ ነበሩ፡፡
የኢራን የህክምና ባለሙያዎች፣በታላቁ የእስልምና ሥልጣኔ ወቅት፣ በህክምና ሳይንስ ለተመዘገበው ዕድገት ትልቅ ድርሻ ነበራቸው፡፡ በመካከለኛውና ቅርብ ምስራቅ የመድሃኒት ቅመማና ሥርጭትን ጨምሮ የህክምና ሳይንስ ወደ ጥንት የሜሶፖታሚያ ዘመን የሚዘልቅ ረዥም ታሪክ አለው ፡፡
 ኢራን ማናቸውንም ዓይነት የጤና ክብካቤ አገልግሎቶች በማቅረብ ከሚጠቀሱ የዓለማችን ምርጥ አገራት አንዷ ናት፡፡ ግሩም የጤና መሰረተ ልማቶችና አገልግሎቶች አሏት፤ ዓለማቀፍ መስፈርቶችን የሚያሟሉ፡፡ በላቀ ደረጃ የተማሩና የሠለጠኑ የህክምና ባለሙያዎች አፍርታለች፡፡ ከምዕራባውያንና ምስራቅ አገራት አንጻር የህክምና አገልግሎት ክፍያ በእጅጉ ተመጣጣኝ ነው፡፡ ለዚህም ነው የላቀ ጥራት ያለው የጤና ክብካቤ አገልግሎት ወይም የቀዶ ጥገና ሕክምና የሚፈለጉ ህመምተኞችና ቱሪስቶች የትኩረት ማዕከል የሆነችው፡፡
የህክምና ቱሪዝም በኢራን
የህክምና ቱሪዝም ወይም የህክምና ጉዞ (ሜድ ቱር)፤ የኢራን የህክምና ቱሪዝምን በማሳደግ ረገድ ጉልህ ሚና ከተጫወቱ ዘርፎች አንዱ ሲሆን  እያንዳንዱን የሰው ልጅ ህይወት ትናንሽ ክፍል ያካትታል፡፡ ይህን ዕድገት በተጨባጭ ለማየት ወደ ኢራን ተጓዙ፡፡ በርግጥ የህክምና ጉዞ (med tour) ሰፊ ጽንሰ ሃሳብ ነው፡፡ የቱሪዝም ኢንዱስትሪው እያንዳንዱን የህብረተሰብ ክፍል የሚነካ ነው፡፡
የህክምና ቱሪዝም ባለው ዕምቅ አቅምና ተነፃፃሪ ብልጫ የተነሳ ከፍተኛ ትኩረት አግኝቷል፡፡ የህክምና ቱሪዝም፤ ከነዳጅ ኢንዱስትሪው (oil industry) እና አውቶሞቢል ኢንዱስትሪው በመቀጠል በዓለም 3ኛው ትልቁ ኢንዱስትሪ ነው፡፡ በአገሪቱ  የውጭ ምንዛሬ ግኝት ላይ ትርጉም ያለው አዎንታዊ ተጽዕኖ የሚያሳድር ሲሆን በቅርቡ ያለ ጥርጥር የዓለማችን ቁጥር 1 ትልቁ ኢንዱስትሪ ይሆናል፡፡
ኢራንን እንደ ህክምና ቱሪዝም መዳረሻነት ለመምረጥም ሆነ ወደ ኢራን ለመጓዥ ብዙ ምክንያቶች አሉ፤ አስደማሚ ችሎታ ካላቸው የቀዶ ህክምና ባለሙያዎች እስከ ግሩም የደንበኛ አገልግሎት እንዲሁም ከዝቅተኛ የህክምና ክፍያ እስከ የኢራን ከተሞች ውብ መስብህ ድረስ የሚዘልቅ፡፡
በአነስተኛ ወጪ ህክምና ለማግኘት ወደ ኢራን ተጓዙ፡፡ ዝቅተኛ የህክምና ክፍያ፣ ከኢራን የህክምና ቱሪዝም ጥቅሞች አንዱ ነው፡፡
የኢራን የጤና ቱሪዝም መዳረሻ ሰፊ ነው፡፡ በርካታ የህክምና ቱር ኩባንያዎች አሉ፡፡ አሊያም እንደ ታላቁ ዛንጃኒስ ያሉ ሆቴሎች አሉ፡፡ አንዱ የዛንጃን ሆቴል ለምሳሌ በህክምና ቱር ረገድ ሊረዳችሁ ዝግጁ ነው፡፡
ኢራን በህክምና ቱሪዝም ኢንዱስትሪው በእጅጉ አድርጋለች፡፡ የጤና ቱሪዝም በይፋ የተጀመረው እ.ኤ.አ ከ2003 አንስቶ ቢሆንም፤ ዘርፉ በዓይን ቀዶ ህክምና፣ በካንሰር፣ በውስጥ አካላት ቅድመ ተከላ፣በዓይን ህመም ፈውስ በፊትም ይታወቃል፡፡ በተዋጣላቸው የህክምና ባለሙያዎች፣ እጅግ ዝቅተኛ በሆነ ዋጋ ጥራቱን የጠበቀ የህክምና አገልግሎት ታገኛላችሁ፡፡ ከዚያም በምቹና አስደሳች ከባቢ ውስጥ በፍጥነት ጤናችሁን ትቀዳጃላችሁ፡፡
በአሁኑ ጊዜ ኩዌት፣ ኳታርና ኢራቅን ጨምሮ ከአረብ አገራት በርካታ ዜጎች ለህክምና ወደ ኢራን ይመጣሉ፡፡ በብቃት በተደራጁና ጥራታቸውን በጠበቁ ሆስፒታሎች ውስጥ ይታከማሉ፡፡ ከአውሮፓ አገራት ይልቅ ኢራንን ይመርጣሉ፡፡ አንድም የህክምና ዋጋ ከአውሮፓ በእጅጉ ዝቅተኛ በመሆኑ፤ አንድም ደግሞ ለቅርበቱ፡፡
የዛሬዋ ኢራንና  አቅሞቿ
ከአብዮቱ ድል  በፊት ኢራን  በጤናውና ህክምናው ዘርፍ  ጥገኛ ከሆኑ አገራት አንዷ ነበረች፡፡ ከእስላማዊ አብዮቱ ድል በኋላና አሁን ደግሞ (ከአራት አስርት ዓመታት በኋላ) በዓለም ከሚገኙ ዋነኛ የህክምና ማዕከላት አንዷ ለመሆን በቅታለች፡፡
ኢራን በአሁኑ ወቅት  ከሚያስፈልጓት መድሃኒቶች ውስጥ ከ97 በመቶ በላይ የሚሆነውን በአገር ውስጥ እያመረተች ሲሆን ከ14 በላይ recombination መድሃኒቶችም ታመርታለች፤አብዛኛውም ካንሰርን ለመሳሰሉ በሽታዋች ጥቅም ላይ የሚውል ነው፡፡ ኢራን በደም መተካት ህክምና (blood transfusion medicine) ዘርፍ በእሰያ ካሉ 5 ቀዳሚ አገራት አንዷ ናት፡፡ በተጨማሪም በዓለም ሁለተኛዋ የፕላዝማ ቴራፒ ፕሮጀክት ተግባሪ ናት፡፡
የኢራን የጤና ቱሪዝም ኢንዱስትሪ፣ በውበትና ትሪትመንት ዘርፍ የተሟላ የህክምና አገልግሎቶችን  ይሸፍናል፡፡ የፊት እንዲሁም የእጅና እግር ውበት፣የጥርስ ማስተካከያ፣የመካንነት፣ የውፍረት ቅነሳ ቀዶ ጥገና፣የጀርባ ህመም፣የልብ ህመም፣የዓይን ቀዶ ጥገና፣የተለያዩ ካንሰሮች ሴል (ቲሹ) ምርመራና ህክምና፣ እንዲሁም የውስጥ አካል ቅድመ ተከላ፣የነርቭ ቀዶ ጥገና እና ሌሎች የህክምና አገልግሎቶች በኢራን ይሰጣሉ፡፡
የፕላስቲክ ቀዶ ህክምናዎች በኢራን
ኢራን በዓመት ውስጥ በሚከናወኑ የፕላስቲክ ቀዶ ህክምናዎች ብዛት በዓለም  ቀዳሚዋ ናት፡፡ በኢራን በዘመናዊ የህክምና ተቋማት ውስጥ የፕላስቲክ ቀዶ ጥገና በሚያደርጉ ግለሰቦች ዘንድ ከተቀዳጀችው እምነት ባሻገር፣ በፕላስቲክ ቀዶ ህክምና ዋጋ አንጻር በኢራንና ሌሎች አገራት መካከል ያለው ከፍተኛ ልዩነት ህመምተኞች ኢራንን ተመራጭ  እንዲያደርጓት አበረታቷቸዋል፡፡
የህክምና አገልግሎት በኢራን ለምን?
ኢራን  የዓለም ጎብኚዎችን በሚያማልሉት ባህላዊ፣ታሪካዊና ተፈጥሯዊ ትንግርቶቿ ትታወቃለች፡፡ ባለፉት አስርት ዓመታት ደግሞ የህክምና ቱሪዝም በሺዎች የሚቆጠሩ ጎብኚዎች ወደ አገሪቱ እንዲጓዙ ምክንያት ሆኗቸዋል፡፡
ኢራን በዓለም ቀዳሚ ከሆኑት የጤና ቱሪዝም መዳረሻዎች አንዷ ናት፡፡ ከመላው ዓለም የህክምና አገልግሎት ለማግኘት ወደዚህች አገር የሚጓዙ ህመምተኞች  በከፍተኛ መጠን እየጨመሩ መጥተዋል፡፡
መንግስት የጤና ቱሪዝሙን በንቃት እያስተዋወቀ ነው፡፡ ኢራን ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ከመላው ዓለም ለሚመጡ ጎብኚዎች አስተማማኝ የህክምና መዳረሻ ሆናለች፡፡
የህክምና ማዕከላትና ሆስፒታሎች የጤና ቱሪዝም ያለውን አቅም ተገንዝበዋል፤ እናም ግሩም የማረፊያ ስፍራ፣የላቀ ህክምና፣ ተመጣጣኝ ዋጋና ሌሎች ተጨማሪ አገልግሎቶች የሚያቀርቡ ተቋማት ለጎብኚዎች (ተጓዦች) ግሩም አማራጭ ሆነዋል፡፡
በኢትዮጵያና በኢራን መካከል ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የተጀመረበትን 70ኛ ዓመት ምክንያት በማድረግም፣ በአዲስ አበባ የሚገኘው የኢራን የባህል ማዕከል የታዳጊዎች የስዕል ውድድር አዘጋጅቷል፡፡
የውድድሩ ጭብጥ ፡- የኢትዮ - ኢራን ወዳጅነት
ዕድሜ ፡- ከ 11 እስከ 16 ዓመት
የማስረከቢያ ቀነ-ገደብ፡-   ይህ ማስታወቂያ ከወጣበት ቀን ጀምሮ እስከ  መስከረም 7 ቀን 2014 ዓ.ም  ድረስ
የኢራን ባህል ማዕከል ለውድድሩ አሸናፊዎች  ሽልማት ይሰጣል፡፡
የውድድር ጭብጡን ወይም ደንቦችን በተመለከተ ጥያቄ ካለዎት በኢሜይል አድራሻችን፡- This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.   ወይም This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ይጻፉልን፡፡
ለበለጠ ዝርዝር መረጃ የፌስቡክ ገፃችንን ይጎብኙ፡፡
https://www.facebook.com/IranianculturalcenterInaddisababa

  ይህ ጽሁፍ በዓለማቀፍ የወዳጅነት ቀን ዋዜማ ላይ፣ በእህትማማች አገራቱ በኢራንና ኢትዮጵያ መካከል ያለውን የሁለትዮሽ ግንኙነቶች ለማሳየትና ሁለቱ አገራት ሊጠቀሙባቸው የሚገቡ ዕምቅ እድሎችን ለመጠቆም ያለመ ነው፡፡
ጥንታዊ ፐርሺያና ኢትዮጵያ የሥልጣኔ ምንጮች ነበሩ፡፡ እነዚህ ታላላቅ ሥልጣኔዎች፤ በንግድና ባህላዊ እሴቶች አማካኝነት መደበኛ ግንኙነቶችንና ልውውጦችን ሲያደርጉ ኖረዋል፡፡ በርካታ የአኗኗር ልማዶችን፣ ባህላዊ እሴቶችን እንዲሁም የሥነምግባርና የሞራል መርሆችን ተጋርተዋል፡፡
ሁለቱ ሀገራት በጥንታዊ ሥልጣኔ ፈር ቀዳጅነት ብቻ ሳይሆን መድብለ-ባህላዊነትንና  ብዝኃነትን በማስተናገድም ረገድ ተመሳሳይነትን ይጋራሉ፡፡ በታሪክ፣ የተለያዩ ብሔሮች አገር የሆነችው ኢራን፤ በርካታ የብሔረሰብ፣ ቋንቋና ሀይማኖት ቡድኖችን ያቀፈች መድብለ  ህብረተሰብ ሆና ቀጥላለች፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ፣ ኢትዮጵያም የተለያዩ ቋንቋዎች፣ ሀይማኖቶችና ባህላዊ እሴቶች ያሏቸው ብሔር ብሔረሰቦች አገር ናት፡፡ ሁለቱም  መድብለ ባህላዊነትን እንደ አስተዳደር ዘይቤያቸው ሙሉ በሙሉ ተቀብለውታል፡፡ ሁለቱ ሀገራት ብዝኃነትን በአግባቡ በመያዝና በሰላም በጋራ መኖርን በማረጋገጥ ረገድ አይነተኛ ምሳሌዎች ናቸው፤ያውም በዓለም አቀፍ ደረጃ የአገራዊ ብሔርተኝነት ተረክ እየጎላ በመጣበት ዘመን፡፡
ሁለቱ ታላላቅ ሀገራት በረዥም ዘመን ታሪካቸው በብዙ ፈተናዎች ውስጥ አልፈዋል፡፡ አገራቱ የገጠሟቸውን የውጭ ወራሪዎች በፅናት ተዋግተዋል፡፡ ነፃነታቸውን ለመቀዳጀትም ህዝባቸውን መስዋዕት አድርገዋል፡፡ ነፃነትንና ሉአላዊነትን ማስጠበቅ ቅዱስ ተግባር መሆኑን ለትውልድ ላስተማሩ የሁለቱ ሀገራት ሰማዕታት ምስጋና ይግባቸውና፤ በወራሪ የውጭ ሀይሎች ላይ ድልን ተቀዳጅተዋል፡፡
በዘመናዊ ዲኘሎማሲ አግባብ፣ በኢራንና በኢትዮጵያ መካከል የሁለትዮሽ ግንኙነት የተመሰረተው እ.ኤ.አ በ1960 ዓ.ም ነው፡፡ ኢራን፤ ከሰሃራ በታች ከሚገኙ የአፍሪካ ሀገራት ግንኙነት የመሰረተችበት የመጀመሪያዋ አገር ኢትዮጵያ ስትሆን ሁለቱ አገራት በአለም አቀፍና ክልላዊ ጉዳዮች ላይ ተመሳሳይ እይታዎችን ሲጋሩ ኖረዋል። ኢራንና ኢትዮጵያ የተባበሩት መንግስታት ድርጅትን ከመሰረቱት አባል አገራት መካከል ተጠቃሽ ሲሆኑ የተባበሩት መንግስታት ቻርተር ፈራሚዎችም ናቸው፡፡ ከተባበሩት መንግስታትም አስቀድሞ ሁለቱ አገራት ሰላም የሰፈነባት ዓለም የመፍጠር፣ የእርስ በእርስ ዕውቅናና ክብር የመስጠት እንዲሁም ጣልቃ ያለመግባት መርሆችን ለማክበር ያላቸውን ቁርጠኝነት ሊግ ኦፍ ኔሽንን በመቀላቀል አረጋግጠዋል፤ ምንም እንኳን ተቋሙ የተጣለበትን አደራ ሙሉ በሙሉ መወጣት ቢሳነውም፡፡ ሁለቱ አገራት የNon-Aligned movement (NAM) ደጋፊና አባላትም ናቸው፡፡ ሁለቱም የNAM ንቁ ተሳታፊ ሲሆኑ በንቅናቄው አማካኝነትም፣ ጣልቃ ገብነትን፣ ቅልበሳን፤ በሀያላን አገራት የሚደረግ የሀይል እርምጃን እንዲሁም በሌሎች አገራት የፖሊሲ አቅጣጫ ላይ ማናቸውም አይነት ርዕዮተ አለም ለመጫን የሚያደርጉትን ጥረት አበክረው ይቃወማሉ፡፡ ኢራንና ኢትዮጵያ፣ በNAM አማካኝነት፣ አባል አገራት ነፃነትን ፣እኩልነትንና ብሔራዊ ማንነትን እንዲሁም ውጤታማ ትብብርን እንዲያረጋግጡ አበረታተዋል፡፡  
የእህትማማች አገራቱ ጠንካራ ትብብር በሌሎች አለማቀፋዊና ክልላዊ ጉዳዮችም ተስተውለዋል፡፡ ሁለቱም የ G-77 እና ሳውዝ-ሳውዝ ትብብርና ሌሎች መድረኮችም አባላት ናቸው፡፡ ኢራንና ኢትዮጵያ፣ በእነዚህ መድረኮች አማካኝነት፣ ለአለማቀፋዊና ክልላዊ ጉዳዮች በስምምነት ላይ የተመሰረተ ህግ ለመቅረጽ እንዲሁም አለማቀፋዊና ክልላዊ ተግዳሮቶችን በመፍታት ረገድ ሁሉም አሸናፊ የሚሆንበት ዲፕሎማሲያዊ ማዕቀፍ ለማጎልበት ተግተዋል፡፡
የኢራንና የኢትዮጵያ መሪዎች በ1971 ዓ.ም የኤሚቲ ትሪቲን በመፈረም አርቆ አሳቢነት የተመላበት ውሳኔን ወስነዋል፤ ይህም ሁለቱ ህዝቦች የመሰረቱትን ወዳጅነት የሚያጠናክር ወሳኝ ፖለቲካዊና ህጋዊ መሰረቶችን የጣለና ከረዥም ጊዜ አንፃርም፣ የሁለትዮሽ የወዳጅነት ትብብርን የሚያረጋግጥ ነው፡፡ የኤሚቲ ትሪቲ መፈረም ሁለቱ አገራት እንዲሁም የሁለቱ አገራት ህዝቦች የረዥም ጊዜ ልማትን ለማረጋገጥ ያላቸውን ፅኑ ፍላጎት አሳይቷል፡፡ ውሉ ወይም ስምምነቱ የተፈረመው የጋራ ልማትና ብልፅግናን ለማሳካት ይቻል ዘንድ ሁለቱንም በጋራ ተጠቃሚ የሚያደርግ ትብብርን ለማጠናከር ነበር፡፡
ለመጪዎቹ ረዥም ጊዜያት፣ ኢራንና ኢትዮጵያን በአንድነት የሚያስተሳስሩ እጅግ በርካታ ዕድሎች አሉ፡፡ ከአለም ነባራዊ ሁኔታ አንፃር፣ በአንድ ክፍለ ዘመን ያልታየ ጉልህ ለውጥ እየታዘብን ባለንበት ወቅት፣ ኢራን ከኢትዮጵያ ጋር ግንኙነቷን ለማጠናከር፣ በጋራ ለመስራትና ለሁለቱም ህዝቦች የበለጠ ተጠቃሚነትን ለማምጣት፣ የአገራቱን የወዳጅነት ትብብር ወደ አዲስ ደረጃ ለማሳደግ ዝግጁ ናት፡፡ ውስብስብና ተለዋዋጭ አለማቀፋዊ እውነታ በተደቀነበት ሁኔታ፣ ኢራንና ኢትዮጵያ በእጅጉ ማደጋቸውን መቀጠል ያለባቸው ሲሆን የሁለትዮሽ ግንኙነቶችንም ወደ ላቀ ደረጃ ማሳደግ ይኖርባቸዋል፡፡
 አገራቱ ካላቸው የቴክኒክና ኢንጅነሪንግ አቅምና ችሎታ አንፃር፣ ኢራንና ኢትዮጵያ የሁለትዮሽ የኢኮኖሚና ንግድ ትስስራቸውን ሊያሳድጉት ይችላሉ፡፡ ሁለቱ አገራት ካላቸው የገበያ ስፋትና ቅርበት እንዲሁም የኢኮኖሚ አቅም አንፃር፣ የንግድ ግንኙነታቸው ሳይቋረጥ   እያደገ መቀጠል ይኖርበታል፡፡ በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ ውስጥ በአግሮ-ፕሮሰሲንግና ኢነርጂ ዘርፍ ኢንቨስት ያደረጉ የኢራን ኩባንያዎች አሉ፤ ነገር ግን ኢራን ተጨማሪ ኩባንያዎችን በኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ዘርፍ ተሳታፊ ሆነው ማየት ትሻለች፡፡  
የአገሮቻችንን የቴክኖሎጂ እድገት አንዳንድ  አገራት ለመግታት በሚያደርጉት ማቆሚያ የለሽ የሆነ ሙከራ አውድ ውስጥ፣ በሳይንስና ፈጠራ ዘርፍ መስተጋብር መፍጠር ጉልህ ስፍራ የሚሰጠው ነው፡፡ የሳይንስ፣ የቴክኒክና የፈጠራ ትብብርን ማጠናከር ያስፈልገናል፡፡ የሁለተኛና የሶስተኛ ዲግሪ ትምህርታቸውን በኢራን ዩኒቨርስቲዎች ውስጥ የሚከታተሉ ጥቂት ኢትዮጵያውያን ተማሪዎች ቢኖሩም፣ ያለውን አቅም አሟጥጦ ለመጠቀም የበለጠ መስራት ይገባናል፡፡
ሁለቱም አገራት ለብዝኃነት መርህ ተገዥ ሲሆኑ፤ የአንድ ወገን የበላይነትንና የሀይል ፖለቲካን ይቃወማሉ። በዚህ ረገድም በስፋት ይመሳሰላሉ፡፡ ፍላጎታቸውና አጀንዳቸው ብዙ ጊዜ ይጣጣማል፤ ሁለቱም በተባበሩት መንግስታት ላይ ለተመሰረተ አለም አቀፍ የህግ ማዕቀፍ ትኩረት ይሰጣሉ፤ በተለይም በሉአላዊ አገራት ውስጣዊ ጉዳዮች ጣልቃ ያለመግባት መርህን፡፡
 ሲጠቃለል፤ ኢራንና ኢትዮጵያ ያለፈው ዘመን ታላላቅ አገራት ብቻ አይደሉም፤ የመጪውም ዘመን ታላላቅ አገራት እንጂ፡፡ በመጨረሻም፤ ለኢትዮጵያ ህዝብና መንግስት እንዲሁም ለሁሉም ሰላም ወዳድ ህዝቦች፤ እንኳን ለአለም አቀፍ የወዳጅነት ቀን አደረሳችሁ ለማለት እወዳለሁ፡፡
በኢትዮጵያና በኢራን መካከል ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የተጀመረበትን 70ኛ ዓመት ምክንያት በማድረግም፣ በአዲስ አበባ የሚገኘው የኢራን የባህል ማዕከል የታዳጊዎች የስዕል ውድድር አዘጋጅቷል፡፡
የውድድሩ ጭብጥ ፡- የኢትዮ - ኢራን ወዳጅነት
ዕድሜ ፡- ከ 11 እስከ 16 ዓመት
የማስረከቢያ ቀነ-ገደብ፡-   ይህ ማስታወቂያ ከወጣበት ቀን ጀምሮ እስከ  መስከረም 7 ቀን 2014 ዓ.ም  ድረስ
የኢራን ባህል ማዕከል ለውድድሩ አሸናፊዎች  ሽልማት ይሰጣል፡፡
የውድድር ጭብጡን ወይም ደንቦችን በተመለከተ ጥያቄ ካለዎት በኢሜይል አድራሻችን፡- This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.   ይጻፉልን፡፡


 የአፍሪካ የአየር መንገዶች ተጓዦች ቁጥር በ66 በመቶ ቀንሷል


            የኳታሩ ሃማድ አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ጣቢያ የ2021 የፈረንጆች አመት የአለማችን ምርጥ አውሮፕላን ማረፊያ ተብሎ መሸለሙን አረብ ኒውስ ዘግቧል፡፡
በአለም ዙሪያ የሚገኙ የአውሮፕላን ጣቢያዎችን በተለያዩ መስፈርቶች እየገመገመ ደረጃ የሚሰጠው ስካይትራክስ የተባለው ተቋም፣ ከሰሞኑም የአመቱን ምርጦች ዝርዝር ይፋ ያደረገ ሲሆን ባለፈው አመት በ3ኛ ደረጃ ላይ የነበረውና በኳታር መዲና ዶሃ የሚገኘው ሃማድ አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ጣቢያ ዘንድሮ በአንደኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል፡፡
በዘንድሮው የአለማችን ምርጥ የአውሮፕላን ማረፊያዎች ዝርዝር ውስጥ የሁለተኛነትን ደረጃ የያዘው የጃፓኑ ቶክዮ ሃኔዳ አውሮፕላን ማረፊያ ሲሆን፣ ሲንጋፖር ቻንጊ አውሮፕላን ማረፊያ ሶስተኛ ደረጃን ለመያዝ ችሏል፡፡
ከአራተኛ እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ የያዙትም እንደ ቅደም ተከተላቸው ኢንቼኦን አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ፣ ናሪታ አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ፣ ሙኒክ አውሮፕላን ማረፊያ፣ ዙሪክ አውሮፕላን ማረፊያ፣ የለንደኑ ሄትሮው አውሮፕላን ማረፊያ፣ ካንሳኢ አውሮፕላን ማረፊያ እና ሆንግ ኮንግ አለማቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ መሆናቸውን ለማወቅ ተችሏል፡፡
በአመቱ ከፍተኛ የደረጃ መሻሻል ያሳየው የአውሮፕላን ማረፊያ ኢስታንቡል ኤርፖርት መሆኑንና ባለፈው አመት ከነበረበት 102ኛ ደረጃ ዘንድሮ ወደ 17ኛ ደረጃ ከፍ ማለቱንም ዘገባው አመልክቷል፡፡
በተያያዘ ዜና ደግሞ፣ ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ አለማቀፉ የአየር ትራንስፖርት መንገደኞች ቁጥር በ70 አመታት ውስጥ ከፍተኛውን ቅናሽ ባሳየበት የፈረንጆች አመት 2020፣ የአፍሪካ አየር መንገዶች ያጓጓዟቸው መንገደኞች ቁጥር በ2019 ከነበረው  በ66 በመቶ ያህል ቅናሽ ማሳየቱን ዘ ኢስት አፍሪካን ድረገጽ ከሰሞኑ ባወጣው ዘገባ አስነብቧል፡፡
የአፍሪካ የአየር መንገዶች በ2019 ያጓጓዟቸው መንገደኞች ቁጥር 95 ሚሊዮን ያህል እንደነበር ያስታወሰው ዘገባው፣ በ2020 የፈረንጆች አመት ግን ይህ ቁጥር በ65.7 በመቶ ያህል በመቀነስ ወደ 34.3 ሚሊዮን ዝቅ ማለቱን አመልክቷል፡፡
የአፍሪካ አየር መንገዶች በአመቱ በድምሩ 10.21 ቢሊዮን ዶላር ያህል ገቢ ማጣታቸውን ያስታወሰው ዘገባው፣ አለማቀፉ የአየር መንገደኞች ገቢም በ69 በመቶ ያህል ቅናሽ ማሳየቱንም አመልክቷል፡፡
የኮሮና ወረርሽኝ በአለማቀፍ ጉዞዎች ላይ የፈጠረው ቀውስ እጅግ ከፍተኛ እንደነበር ያስታወሰው ዘገባው፣ የአለማቀፍ የአየር መንገደኞች ቁጥር በአንጻሩ በ2019 ከነበረበት 4.5 ቢሊዮን በ60.2 በመቶ ያህል በመቀነስ ወደ 1.8 ቢሊዮን ዝቅ ማለቱንም አክሎ ገልጧል፡፡


 የሱዳን መንግስት በእስር ላይ የሚገኙትን የቀድሞ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ኦማር አልበሽርንና ሌሎች የቀድሞ ባለስልጣናትን ለአለማቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት አሳልፎ እንደሚሰጥ ማስታወቁን አጃንስ ፍራንስ ፕሬስ ዘግቧል፡፡
የአገሪቱ መንግስት የቀድሞውን መሪ ኦማር አልበሽርን ጨምሮ በዳርፉር ግጭት ወቅት የጦር ወንጀሎችንና የዘር ማጥፋት ወንጀሎችን ፈጽመዋል ተብለው በአለማቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት የሚፈለጉትን የቀድሞ ከፍተኛ የአገሪቱ ባለስልጣናትን አሳልፎ እንደሚሰጥ የሱዳን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማሪያም አል መሃዲ ባለፈው ረቡዕ ማስታወቃቸውን ገልጧል፡፡
አልበሽርና ባለስልጣናቱ ለአለማቀፉ ፍርድ ቤት ተላልፈው እንዲሰጡ ውሳኔ የተላለፈው የሱዳን የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባደረገው ስብሰባ እንዲሁም የአገሪቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትርና ከሰሞኑ ሱዳንን በጎበኙት ተቀማጭነቱ በሄግ የሆነው አለማቀፉ ፍርድ ቤት ዋና አቃቤ ህግ መካከል በተደረገ ውይይት መሆኑን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ መናገራቸውንም ዘገባው አብራርቷል፡፡
ከአልበሽር ጋር ለአለማቀፉ ፍርድ ቤት ተላልፈው ይሰጣሉ ከተባሉት የቀድሞ የሱዳን ከፍተኛ ባለስልጣናት መካከልም፣ የአገር ውስጥና የመከላከያ ሚኒስትር የነበሩት አብደል ራሂም ሙሃመድ ሁሴን እንደሚገኙበት የጠቆመው ዘገባው፣ የሱዳን አቃቤ ህግ በዳርፉር ግጭት አልበሽርና ሌሎች ባለስልጣናት ፈጽመውታል የተባለውን ወንጀል በተመለከተ ባለፈው አመት የራሱን ምርመራ ጀምሮ እንደነበርም አስታውሷል፡፡
እ.ኤ.አ በ2003 በተቀሰቀሰው የዳርፉር ግጭት ከ300 ሺህ በላይ ሰዎች መገደላቸውንና ከ2.7 ሚሊዮን በላይ ሰዎች መፈናቀላቸውንም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡

Page 9 of 548