Administrator

Administrator

Monday, 15 June 2020 00:00

የስኬት ጥግ

     ስኬታማ ሰዎች--

  • ሁሌም ማለዳ ይነሳሉ
 • ውድቀትን አይፈሩም
 • በሌሎች ሃሳብ አይመሩም
 • ሳያነቡ አይውሉም
 • ገንዘባቸውን ያወጣሉ
 • መስዋዕትነት ይከፍላሉ
 • የፈጠራ ጽሑፍ ይጽፋሉ
 • ሳያቋርጡ ራሳቸውን ያሻሽላሉ
 • ማህበራዊ ትስስር ያዳብራሉ
 • የአካል እንቅስቃሴ ያደርጋሉ
 • በየዕለቱ የጥሞና ጊዜ ይወስዳሉ ጉዞህ እንዲቀና--
 • ሀሳብህን በይፋ ግለጽ
 • ለራስህ ሀቀኛ ሁን
 • በራስህ ተማመን
 • ለሌሎች ጆሮ ስጥ
 • ጊዜህን በብልሃት ተጠቀም
 • አታማርር -አታለቃቅስ
 • ዛሬን በቅጡ ኑር
 • ወረተኛ አትሁን
 • በቂ እንቅልፍ ተኛ
 • የሌሎችን ስሜት ተጋራ


    ኢቲኒክ ፌዴራሊዝም ለድርድር የማይቀርብ ከሆነ--
በብሔርና በቋንቋ ላይ የተመሠረተ ፌዴራሊዝምን እንኳን ለወዳጅ ለጠላትም አልመኘውም። ኢትዮጵያ ካላት የብሔር ብሔረሰቦች ዲሞግራፊ አንፃር አሃዳዊውንም ፈፅሞ አልደግፍም። ለብሔር ብሔረሰቦች ባህልና ቋንቋ ተግባራዊነት ዕውቅናን ሰጥቶ የሚዋቀረውን ጂኦግራፊያዊውን “Non-Ethnic.. Non-Territorial Autonomy” ፌዴራሊዝምን ግን እደግፋለሁ። አሁን ግን በተግባር ያለነው በየወቅቱ ለድርድር እንደማይቀርብ በሚነገረን በኢቲኒክ ፌዴራሊዝም መዋቅር ውስጥ ነው። የዚህ መዋቅር አንዱም ችግሩ፤ እራሱ በሕገ መንግስታዊ ማዕቀፍ ለብሔሮች ቃል የገባውን ለመተግበር ወገቤን ማለቱ ነው። ለምሣሌ የኢፌዴሪ ሕገ መንግስት አንቀፅ 39፣ ንዑስ አንቀፅ 3 እንደዚህ ይላል፦
“ማንኛውም የኢትዮጵያ ብሔር፣ ብሔረሰብ፣ ሕዝብ ራሱን የማስተዳደር ሙሉ መብት አለው። ይህ መብት ብሔሩ፣ ብሔረሰቡ፣ ሕዝቡ በሰፈረበት መልክዓ ምድር ራሱን የሚያስተዳድርበት መንግሥታዊ ተቋማት የማቋቋም እንዲሁም በክልልና በፌዴራል አስተዳደሮች ውስጥ ሚዛናዊ ውክልና የማግኘት መብትን ያጠቃልላል፡፡”
የቀድሞው የሕወሓት/ኢሕአዴግ መንግስት ይህን አንቀፅ ከወረቀት ላይ ባለፈ በተለይም ደቡብ ላይ ተግባራዊ ማድረግ ሲያቅተው፣ እንደ አማራጭ አድርጎ የተቀበለው፣ 56 የሚያህሉ ብሔሮችን በአንድ ቋት ውስጥ አጭቆ ማዋቀርን ነበር (በአንድ ቋት ማድረጉ ለሕወሓት የሚያበረክተው የምርጫ ሚዛን ጠቀሜታው እንደተጠበቀ ሆኖ)። ይህን በአቶ መለስና በአቶ ኃ/ማሪያም የአመራር ዘመን የተቃወሙ ብሔሮች በጉልበት ባሉበት እንዲቆዩ ተደርጓል። ከለውጡ ወዲህ የዲሞክራሲ ምህዳሩ መስፋቱን ተከትሎ ግን ጥያቄዎቹ በስፋትና በጥልቀት እንደገና አገርሽተው መነሳታቸው የአደባባይ ምስጢር ነው። የዶ/ር ዐቢይ መንግስትም ለዚህ ለከረመ ጥያቄ ከአንዴም ሁለቴ በኮሚቴዎች ጥናት ችግሩን ለመፍታት ሙከራ አድርጓል። በትናንትናው ዕለትም በአቶ አባዱላና በዶ/ር አሸብር የተመራው ካውንስል ያቀረበው ጥናት ጠ/ሚኒስትሩ ቢሮ ቀርቦ፣ አሁንም ከተወሰኑ ብሔሮች ተወካዮች ተቃውሞ ቀርቦበታል። የኔውን የከምባታ-ጠምባሮ ብሔር ተወካዮች ጨምሮ የሌሎች ብሔሮች ተወካዮች ዝምታም ቢሆን የአጥኚ ቡድኑ ጥናት ታች ባለው ሕዝብ ተቀባይነት ስለማግኘቱ ዋስትና የሚሰጥ ነው ብሎ ማለፍ የሚቻል አይደለም።
ከአራት ቀናት በፊት በራሴ ገፅ ላይ “የደቡብ ክልል ለመለስ ዜናዊ ኢቲኒክ ፌዴራሊዝም የጎን ውጋት መሆኑ የሚቀጥል ክስተት መስሎ ይታየኛል።” በሚል መግቢያ አንድ ፅሁፍ ማስነበቤ ይታወሳል። ዛሬም ይህንኑ እደግማለሁ። ለምሣሌ የከምባታ-ጠምባሮ ዞን ቀደም ሲል ሕገ መንግስቱ በፈቀደው መሠረት በዞን ምክር ቤት ደረጃ ተወያይቶና አፅድቆ ክልል ለመሆን ያቀረበውን ጥያቄ ለሚመለከተው አካል ማመልከቻ ማስገባቱ ይታወሳል። ይሁንና የአሁኖቹ አጥኚዎች ብሔሩ በተለጣፊነት መዋቅር እንዲካተት ሐሳብ አቅርበዋል።
እንደ ብሔሩ ተወላጅ አሁንም ቢሆን የዞኑ ተወካዮች ዝምታ የሕዝቡን ፍላጎት ያንፀባርቃል ብዬ ፈፅሞ አላምንም። በሕዝብ ፍላጎት ላይ ያልተመሠረተ ውሳኔ ደግሞ ነገ ከነገ ወዲያ ጥያቄው ላለመነሳቱ እርግጠኛ መሆን አይቻልም። እንደ ግለሰብና እንደ አንድ የብሔሩ ተወላጅም ተለጣፊነቱን ከብዙ ታሪካዊ ዳራዎች አንፃር የምደግፈው አይደለም። ስለዚህም መንግስት መውሰድ ያለበት እርምጃ አንድና አንድ ብቻ ነው፦ የኢፌዴሪ ሕገ መንግስት በሚፈቅደው መሠረት፤ የሕዝቡን ፍላጎት በስብሰባ ሳይሆን በሪፍረንደም መጠየቅና በሪፍረንደሙም ውጤት መሠረት፣ ውሳኔዎችን ተግባራዊ ማድረግ!! ሕዝቡ በተለጣፊነት ከሌሎች ብሔሮች ጋር ጥምር ክልል መመስረት ምርጫው ከሆነ በተለጣፊነት ይቀጥል፤ ሕገ መንግስቱ በሰጠው መብት የራሱን ክልል መመስረት ከፈለገም፣ ሕገ መንግስታዊ መብቱን አክብሮ ውሳኔውን መቀበል!! ኢቲኒክ ፌዴራሊዝም ለድርድር የማይቀርብ ከሆነ፣ በራሱ የሕገ መንግስት አንቀፆች ውስጥ የተቀመጡትን መብቶች ማክበርም ለድርድር መቅረብ የለበትም!
(ከጌታሁን ሔራሞ ፌስቡክ)
***
ለካ ህጻናትን አስገድዶ መድፈር ያልበዛው--
አዲስ አበባ ከኮቪድ-19 ወረርሽን ጋር ተያይዞ 101 ልጆች ተደፈሩ፤ ወንድ ልጆችም አሉበት፡፡ የተደፈሩት ደግሞ በቤተሰቦቻቸው፣ በቤተ ዘመዶቻቸው፣ በጎረቤቶቻቸው፣ . . . . በአባቶቻቸውም ጭምር ነው፡፡ ይህ ማህበረሰባዊ ዝቅጠት የወለደው ሰይጣናዊ ጥቃት ነው፡፡ አንዳንዶች እንስሳዊ/ ደመነፍሳዊ ይሉታል፤ እንስሳዊ ደመነፍስም ይህን አይፈቅድም፡፡
.ከዚህ በላይ ማህበረሰብን የሚያፈርስ አደጋ የለም፡፡ . . . ልጆች በጠባቂዎቻቸው፣ መከታዎቻችን ባሏቸው ሰዎች ሲደፈሩ ከማየት የበለጠ የሚሰቀጥጥ ሰይጣናዊ ተግባር የለም፡፡ በዚህ አጭር ጊዜ በዚህን ያህል ቁጥር ሲፈጸም፣ ያውም እነዚህ ሀኪም ቤት በመሄዳቸው አደባባይ የወጡ ናቸው፡፡ በየቤቱ ተደብቀው የቀሩት ከዚህ እንደማይተናነሱ እገምታለሁ፡፡
.ከዚህም በላይ በአዲስ አበባ ከ14 -17 አመት ያሉ ልጆች እራሳቸውን እያጠፉ እንደሆነ እየተነገረ ነው፤ የእነዚህ ልጆች ራስን ማጥፋት ምክንያትስ ምንድነው? እንዲህ ያለው አስገድዶ መድፈር ተፈጽሞባቸው እንደሆነስ? ለካ ህጻናትን አስገድዶ መድፈር ያልበዛው፣ ማህበረሰቡ ህጻናቱን ስለሚንከባከብ አልነበረም፤ ኑሮ ባተሌ አድርጎት፣ ጊዜ ባለማግኘቱ ነው፡፡ ይኸው ጊዜ ሲያገኝ የገዛ ልጁን፣ የገዛ ቤተሰቡን፣ ቤተዘመዱንና ጎረቤቱን ይደፍር ገባ፡፡ ሙሉ በሙሉ ከተሞች በተዘጉባቸው አውሮፓና አሜሪካ እንዲህ አይነቱ ወንጀል አልተፈጸመም፤ ሊታሰብም አይችልም፤ በርግጥ ቀድሞም ቢሆን፣ የአስተሳሰብ መናወጥ ያለባቸው ናቸው በምእራቡ አለም ይህን አይነቱን ተግባር የሚፈጽሙት፡፡ እናም እድሜያቸውን ሙሉ ከማህበረሰቡ ተገልለው በወህኒ ይኖራሉ፡፡
.በሀገራችን በአስገድዶ ደፋሪዎች ላይ የሚሰጠው ቅጣት በተደፋሪዎች ላይ የሚሳለቅ ነው፤ በሬና ፈረስ የሰረቀ፣ ህጻን ከደፈረ ሰው በበለጠ እስራት የሚቀጣበት አጋጣሚ ብዙ ነው፡፡ ወዳጄ አበረ አያሌው እዚሁ ፌስ ቡክ ላይ አጋርቶት እንዳነበብኩት፣ በቡሬ ከተማ አስገድዶ ደፍሮ፣ የልጅቱን ክብረ ንጽህና ገስሶ፣ አምስት አመት እስራት ተፈርዶበታል፡፡ የሚያስቀው ደግሞ፣ ሰብሳቢው ዳኛ አቶ አበራ ገበየሁ፣ ‹‹ሌሎችንም ለማስተማርና ከድርጊታቸው እንዲቆጠቡ ለማድረግ›› ፍርዱን እንደሰጡ ማስታወቃቸው ነው፡፡ ... ‹‹ከእሷ ጋር አድሬ ሲነጋ ልሙት›› እያለ የሚዘፍን ማህበረሰብ፣ አስገድዶ ክብረ ንጽህና የገሰሰ አምስት አመት ታሰረን ሲሰማ ይጎመዥ እንደሁ እንጂ አይማርም፡፡
ምን መደረግ አለበት?
እነዚህን አውሬዎች ለህዝብ በየቴሌቪዥኑ ማሳየት፣ ማንነታቸውን ማጋለጥ፣ ማህበረሰቡ እራሱን ከነዚህ ሰዎች እንዲጠብቅ ማድረግ፣ የመጀመሪያው ተግባር መሆን አለበት:: እንዲህ አይነት ሰዎች አንድ ጊዜ ብቻ ጥቃቱን አድርሰው እንደማይቀመጡ፣ በተደጋጋሚ እንደሚፈጽሙት በርካታ ጥናቶች አረጋግጠዋል፡፡ ከአስር አመት በላይ ታስረው ሲወጡ እዚያው ወንጀል ላይ የተያዙ በርካቶች ናቸው፡፡ ለዚህ ነው እንዲህ አይነት በሽተኛ ሰዎች እድሜያቸውን ከማህበረሰብ ተገልለው በማረሚያ ቤት የሚያሳልፉት፡፡ በሀገራችንም ይህ መደረግ አለበት፡፡
(ከበድሉ ዋቅጂራ ፌስቡክ)
****
አሜሪካ ምን እያስተማረን ነው?
እንኳን በአንድ አገር ሕዝብ ውስጥና፣ እንኳን በአንድ ከተማ የፖሊስ ኃይል ውስጥ ይቅርና በአንድ ቤተሰብም ውስጥ ጻድቅና ኃጥእ፣ የፍትሕ ሰውና ወንጀለኛ ይወለዳሉ፤ ጥያቄው እነዚህን ሁኔታዎች እንዴት እናስተናግዳቸዋለን? ነው፡፡
ከመጀመሪያው እንነሣ፡- አንድ መለዮውን የለበሰና የታጠቀ የከተማው (ሚኒአፖሊስ) ነጭ ፖሊስ አንድ ጥቁር ዜጋን በግፍ ገደለ፤ አንድ ዜጋን አንድ ዜጋ ገደለ፤ መለዮ የለበሰውና የታጠቀው ሕግ አስከባሪው ዜጋ ሰላማዊውን ሰው በግፍ ገደለው፤ እንዲያውም አራት ሕግ አስከባሪዎች ነበሩ፤ ደስ የሚለውና የኢትዮጵያ ሕዝብም ሊማረው የሚገባ የሚኒአፖሊስ ከተማ ብቻ ሳይሆን የአሜሪካ ሕዝብ በሙሉ መቆጣቱን ነው፤ ተቆጥቶና ሰላማዊ ሰልፍ በማድረጉ ገዳዮቹ ከሥራቸው ተሰናበቱ፤ ዋናው ገዳይ ታስሮ ክስ ተመሠረተበት፤ የአሜሪካ ሕዝብ ነጭ በደለ፤ጥቁር ተበደለ ሳይል አንድ ዜጋ ተበደለ ብሎ ጮኸ፤ የኢትዮጵያ ሕዝብ ይህንን ዓይነት ኅብረትና ይህንን ዓይነት ቁጣ ማሳየት መማር ያስፈልገዋል፤ በደርግ አገዛዝ በአራት ኪሎ በአንድ ገዳይ ላይ፣ በአዲሱ ከተማ በራጉኤል አካባቢ የአዲስ አበባ ነዋሪ አሳይቷል፤ ግፍ ሲፈጸም ቁጣን መግለጽ ለሕጋዊነት በኅብረት መቆም የማኅበረሰቡን የመንፈስ ልዕልና ያሳያል፡፡
ሰላማዊ ሰልፉን አጨንግፎ ወደ ንብረት ማቃጠልና ሰዎችን ወደ መጉዳት ሲለወጥ መጀመሪያውኑ ግፍ ከሠራው ፖሊስ ጋር መተባበርና አብሮ በመንፈስ መውደቅ ነው፤ ወይም አንድ ወሮበላ ፖሊስን ተከትሎ እሱ የሠራውን ግፍ ማራባት ነው፤ ይህ ለማንም አይጠቅምም፤ ማኅበረሰቡን አያሻሽልም፤ ኑሮን አያቃናም፤ ከግፈኛው ጋር የመንፈስ ጉድጓድ ውስጥ ወድቆ ከግፈኛው እሻላለሁ ማለት ራስን ማታለል ነው፡፡
(ከመስፍን ወልደ ማርያም ፌስቡክ)
***
ከምክንያት በላይ የሆኑ ሰዎች ያስፈልጉናል!
በትግራይ ክልልና በፌዴራል መንግስቱ መካከል ያለው ቅራኔ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየሰፋና በጣም እየከረረ ነው፡፡ ችግሩ ከጥቂት የፖለቲካ አመራሮች ቃል መወራወር አልፎ እንዲህ አጋጣሚ እየጠበቀ ህዝብን ከጎን የማሰለፍና የመቦዳደን ውድድር ውስጥ እየገባ ያለ ነው የሚመስለው፡፡ ወቅታዊውን የጠ/ሚ ዐቢይ የፓርላማ ንግግር ተከትሎ አጠቃላይ በሁለቱም በኩል የቆመው ህዝብ ድባብ ከባለፉት ጊዜያት ጋር ካነፃፀራችሁት ምን ያህል ጥላቻና መራራቅ አገሪቱ ላይ እየገዘፈ እንደሆነ ይገባችኋል፡፡ ችግሩ ሰሞነኛ ጩኸት ብቻ መስሎ ከተሰማን የዋህነት ነው፡፡
ይሄ ነገር ለማንም አይበጅም ! ታሪክ አንደሚነግረን፤ ህዝባችን አብሮ ከመብላትና ከመጠጣት በላይ ድንጋይ ካቀበሉት እርስ በእርስ የመፈነካከት ባህሉ ከፍተኛ ነው:: የእብድ ገላጋዩን ምሁር፣ የፖለቲካ ተንታኝና የጦር ነጋሪት ወጋሪውን ሁሉ ወደ ጎን ትተን የአገር ሽማግሌዎች፣ የሐይማኖት አባቶች፣ ምሁራንና ተሰሚነት ያላችሁ ሰዎች ሁለቱንም ወገኖች በሰከነና ፍፁም ገለልተኛ በሆነ መንገድ በማነጋገርና በማቀራረብ ለዚች አገር ትልቅ ውለታ ስሩ! ቢያንስ እናንተ ከምክንያት በላይ ሁኑ!
(ከአሌክስ አብርሃም ፌስቡክ)
***
የተዘነጋው የሕዝብ ቁጥር እድገት?!
ለዘመናት በርካታ ውጣ ውረዶችን ያሳለፉትና እጅግ በጣም የዘመነና የበለጸገ ማህበረሰባዊ ስርዓት ማነጽ የቻሉት ማያዎች ስልጣኔያቸውን ከዘሩበት የማያ ከተማ በድንገት ወጥተው የቀሩት ውስን የተፈጥሮ ሃብታቸው ከአቅሙ በላይ የሕዝብ ቁጥር በማስተናገዱና ተፈጥሮን የመንከባክባና የማከም ስራ ስላልሰሩ ነበር:: አንትሮፖሎጂስት (ያ)ጃሬድ ዳይመንድ፣ በቀላል ቋንቋ ይህንን ሲያስቀምጠው፤ “የዘመን አይሽሬው የማልቴዢያን ጽንሰ ሃሳብ” ውጤት ይለዋል፡፡ እኛስ ስለ ሕዝብ ቁጥር መጨመር፣ ስለ እምቦጭ፣ ስለ ፓርኮችና ደኖች በሰደድ እሳት መቃጠል፣ ስለ መሬት ለምነት ከምር መቼና እንዴት ማሰብ እንጀምር?
“ቁጥር አንድ ኢህአዴጎች” በጽንሰ ሀሳብ ደረጃ ያልተመጣጠነ የሕዝብ ቁጥር እድገትን ስለ መቆጣጠር ለወቅቱ ጠ/ሚ ፓርላማ ላይ ጥያቄ ቀርቦላቸው፣ ፋሽዝም ነው ብለው ተዘባብተው ነበር። እርግጥ ነው ሕዝብ ሃብት ነው፣ ነገር ግን ያልተገደበ የሕዝብ ቁጥር እድገት ደግሞ ያልተመጣጠነ የምርት አቅርቦት ጥያቄ መቀስቀስና የተፈጥሮ ሃብት፣ የውሃ፣ የመሬት፣ የማዕድን መራቆትና መመናመን የሚያስከትል ነው፡፡
ዛሬ በራሱ የፖለቲካ ርዕዮት ላይ የቆመ የሚመስለን “ከክልሌ ውጣ፣ መሬቴን ልቀቅ፣ ቅድሚያ ለኔ ይገባኛል“ በሚል አባዜ በብሔር መብት ስም የሚካሄደው የተካረረ የግጭትና የእልቂት ፖለቲካ፤ በአንድ በኩል ከፍተኛ  የሕዝብ ቁጥር እድገት ያስከተለው፣ የተፈጥሮ ሃብት መራቆት ወደ ኢኮኖሚያዊ ቀውስ (Suitcase Politician) መሸጋገሩ “ለሻንጣ ፖለቲካኞች” እድል ስለፈጠረላቸው ነው፡፡
የደን ማልማት ንቅናቄውን ልዩነታችንን ጠብቀን ማገዝ የሚሻለው፣ ተፈጥሮ የሕልውናችን መሰረት ስለሆነች ብቻ ነው:: ለመጣላትም ቢሆን ከመከራና ከጭንቀት የጸዳች ተፈጥሮ ታስፈልገናለች፡፡ ሞራሉ ይህ ብቻ አይደለም፡፡ ደን መትከሉ በራሱ ግብ ሊሆን አይችልም። ይልቁንም በማህበረሰባዊ ሳይንስ መሰረት የሕዝብ ቁጥር እድገትና የቤተሰብ ምጣኔ አብሮ ሊሰራበት ይገባል:: እርዳታ ሰጭ ሀገራት የሚረዱን በውዴታ ግዴታ የቤተሰባቸውን ቁጥር መጥነው ነው:: “የምበላው ሳጣ ልጄ ጥርስ አወጣ” በሚል የተማጽኖ ተረት፣ የዓለምን ሕዝብ በልመና ማስጨነቅ ማፈሪያ ባህል ማድረግ አለብን፡፡
(ከሙሼ ሰሙ ፌስቡክ)
***
ምቀኝነት ግን የግላችን ነው?
የእኛን ሰው እግዜር አገኘው አሉ፡፡ የልብህን አንድ መሻት ንገረኝና ይሆንልሃል አለው፡፡ ግን ደግሞ ላንተ ከሆነልህ እጥፍ ለባልንጀራህ አደርግለታሁ አለው አሉ:: የእኛ ሰው ትንሽ አሰብ አደረገና፤ አንድ አይኑን እንዲያጠፋለት ተማፀነ አሉ፡፡ የእኛን ምቀኝነት ለማሳየት የሚውል ወግ ነው፡፡ ግን ግን ምቀኝነት የግላችን ነው እንዴ? አሜሪካ ሀገር የተሰራ ጥናት ነው:: ተማሪዎች ላይ፡፡ ቅድመ ምሩቃን ላይ እንዳይመስልህ፤ ድህረ ምሩቃን ተማሪዎች ላይ ነው፡፡ የህግ ወይም ባዮሎጂ ወይም ጂኦግራፊ ድህረ ምሩቃን ተማሪዎች እንዳይመስሉህ፡፡ የMBA ተማሪዎች ላይ እንጂ፡፡ የቀላል ዩኒቨርስቲ ተማሪዎች እንዳይመስሉህ፤ በአለም ላይ አሉ ከሚባሉት የቢዝነስ ትምህርት ቤቶች በአንዱ የሚማሩ ተማሪዎች ናቸው፤ ማንም ዘው ብሎ የማይገባባቸው፤ ሲመረቁም ዲግሪያቸውን በባይንደር ይዘው ስራ የማይፈልጉ፤ ስራ ያሉበት ድረስ የሚመጣላቸውና በኋላም የአለማችን ትልልቅ ኩባንያዎች የሚሰሩና የሚመሩ፡፡
ጥናቱ የተደረገው ተማሪዎቹ ምን ያህል ደሞዝ ቢከፈላቸው እንደሚመርጡ ለማወቅ ነው፡፡
ለጥናቱ ተካፋዮች በየግል የተጠየቁት፣ የትኛውን ደሞዝ ትመርጣላህ ወይም ትመርጫለሽ? የሚል ነው፡፡
ሀ. በአመት 200ሺ ዶላር ይከፈልሃል፤ ጓደኞችህ ግን 225ሺ ይከፈላቸዋል
ለ. በአመት 150ሺ ዶላር ይከፈልሃል፤ ጓደኞችህ ግን 125ሺ ይከፈላቸዋል
እስቲ አንተ ምረጥ፡፡ አንተማ የኛው ሰው አይደለህ∙! የኛው ሰው የሚመርጠውንማ ከላይ አይተነዋል፡፡ ባሏን ጎዳሁ ብላ የሚል ተረት ያለ ነገር ተረታችን አልሆነም፡፡ አብዛኞቹ የዚህ ምርጥ የቢዝነስ ትምህርት ቤት ተማሪዎች የመረጡት ሁለተኛውን ነው፤ ባልጠጣውም አደፈርሰዋለሁ፡፡
እናልህ ወዳጄ, የኛን ሰው ለቀቅ አድርግው፤ ሀበሽኛ አይደለም. ሰውኛ እንጂ፡፡ ታዲያ እኛ ጠቢቡ ሰው ነን? Are we homo sapiens who are tired of being homo sapiens and are now aspiring to be homo deus? Or we are not yet homo sapiens?
ከምን መጣ ግን የመብለጥ ፍላጎት? ካልበለጥን ደስ የማይለን ለምንድን ነው? የሰው ልጅ ስልጣኔ መሰረት መብለጥ መፈለጉ ነው፤. ይህ ባይሆን ኖሮ አሁን የምናየው ስልጣኔ እውን አይሆንም ነበር፡፡ እንዲህ የሚሉ አሉ፡- የብልጫ፣ የመብለጥ፣ የበላይ የመሆን ፍላጎቱ ነው ጠቢብ ያደረገው፡፡ ሰው መሆን መብለጥ መፈለግነት ነው፤ ሰው መሆን ማለት እኩልነትን መጠየፍ ነው፤ እኩልነትን የሚፈልገው እኩል እስኪሆን ብቻ ነው፤ በውድድርም እኩል ለመሆን ይተጋል፤ እንዲህ ነው? ትጎበኘው፤ ታስበው፤ ታከብረው ዘንድ ሰው ምንድን ነው?
ማስታወሻ፡- ከዚህ በላይ የጠቀስኩት የጥናቱን መሰረታዊ ሃሳብ ለማሳየት እንጂ የጥናቱን ዝርዝር በትክክል ላያስቀምጥ ይችላል::
(ከሙሉጌታ መንግስት አያሌው ፌስቡክ)
***
አባይ፣ ኢትዮጵያና ግብጽ
ኮረና ያደረገው ነገር ቢኖር ትልቁን አለም በቤታችን እንድንፈጥር መንገዱን እንድንፈልግ መግፋት ነው። ችግሩ ትልቁን አለም በትንሷ ቤታችን እንድናያት የሚያግዙንን የአዕምሮ ቴሌስኮፖች የማግኘትና የመጠቀም አቅም የማጎልበት ጉዳይ ነው። ለዚህም መጽሐፍትን ማንበብ፣ ፊልሞችን ማየት፣ ያገኘነውን ሃሳብ ማሰላሰልና ወጥ የሆነ ሌላ ሃሳብን የመፍጠርን አቅም መገንባት ይጠይቃል።
ኢትዮጵያ ባህር አቋርጠው የሚያስገብሩ የእነ ካሌብ፣ የአገር ድንበሩ ውቅያኖስ ነው የሚሉ የእነ አምደ ጺዮንና ዘርዕ ያቆብ፣ ኢትዮጵያን ከዘመነ መሣፍንት በማውጣት አንድነቷን ጠብቃ ሃያልነቷን እንድትመልስ ህልሙን ሰንቆ ህይወቱን የገበረላት ቴዎድሮስ፣ የታላቆቹ አሉላ አባነጋና አብዲሳጋ፣ የምእራባውያንን የቀኝ ግዛት መስፋፋት በዲፕሎማሲም፣ በጦርም የገታው፣ ለስልጣኔ መምጣት ጠንክሮ የሠራው የምኒሊክ አገር ነች። አገራችን በራሳቸው የሚተማመኑ፣ ነፃነትንና ኩራትን ከቀደምቶቻቸው ያጣጣሙ ሕዝቦች አገር ነች። ዛሬም ይህ ሕዝብ የሚፈልገው ጥሩ አመራር እንጂ አባቶቹ ያደረጉትን ለማድረግ ፍላጎቱ፣ አቅሙ፣ ዝግጅቱ አለው። እናም አሁን እያየነው ያለውን ወቅታዊ ውስጣዊና ውጫዊ ችግሮች፣ ለሕዝባችን በማስረዳት ለተሻለው ነገ፣ የአባቶቻችንን አኩሪ ታሪክ ለመድገም የመሸጋገሪያ ድልድይ አድርገን ልንጠቀምበት ይገባል። ይህን ለማድረግ ግን የፖለቲካ መሪዎች በሕዝብ መታመንን ይጠይቃል። ይህ ታማኝነት ሊመጣ የሚችለው ደግሞ ስርዓትን በማስተካከል፣ ባለ አቅምና ታማኝ መሪዎችን ወደፊት በማምጣት፣ አስተዳዳሪነት ያለ አድሎ ሁሉንም የማህበረሰብ ክፍል በእኩል ማገልገል መሆኑን በመረዳትና በተግባር ማሳየት ሲቻል ነው። ስለዚህም የደካሞች ፖለቲካ፣ ዘረኝነት፣ ለማኝነት ይቅርብን። ለእድገት፣ ለትልቅነት፣ ለሚገባን ሃያልነት እንስራ።---
ግብጽ በአባይ ግድብ ላይ ለምትሞክረው ማንኛውም ድርጊት፣ ከእሷ የተሻለ ኢትዮጵያ አማራጭ አላት። አለም አቀፍ የውሃ ሕግ የሚደግፈው እኛን ነው። ውሃ ሰጭ እንጂ ተቀባዩ ያላደረገን ጂኦግራፊ አለ። ምርጥና ለአገሩ የቆመ ጀግና ሰራዊትና ሕዝብ አለን። እናም በተቻለ መጠን ዲፕሎማሲው ላይ አተኩሮ መስራት፣ በጉልበት እንሞክራለን ካሉ ግን ገባሮችን ሁሉ መገደብ፣ አስፈላጊ ሆነ ከተገኘ የነሱንም አስዋን ማፍረስ ነው። ለግብፅ ደጋፊ የሆነ አቋም፣ የዝቅተኝነት ስነ ልቦና ያላቸው ዜጎች ካሉም፣ በሕግ ተጠያቂ ማድረግ ያስፈልጋል። በተቻለው ሁሉ ያለንን አማራጭ መጠቀም ይኖርብናል። የሚገርመኝ ከ25 አመት እድሜ በታች የነበረው ታላቁ እስክንድር፣ አገሩን ከመቆዶንያ እስከ ሕንድ ገዥ ሲያደርግ እያወቅን፣ በአባቶቹ ባህር ተሻግሮ ይገዛ የነበረ ሀገር ዜጋ ግን ለግብጽ ሲርድ ማየት ያሳፍራል። በድህነትና በተመጽዋችነት መኖር እዚህ ላይ ሊበቃን ይገባል።
እነዚህ ሰዎች፣ ለምን ከጉራቸው በፊት ከቅኝ ተገዥነት ነጻ አይወጡም። ይህን በአመት በቢሊዮኖች የሚወጣለትን የአሜሪካ ታዛዥ ጦር ማስፈራሪያ ለማድረግ ታሰቡ፣ ተሳስተዋል። ከዛ ውጭ ያባቶቻችን ልጆች መሆናችንን ንገሩልን። ግብጽ በየዘመናቱ በመጡ ሃያላን መንግስታት፣ በአሳይሪያ፣ ሱሚሪያ፣ ባቢሊን፣ ፐርሻያ፣ ግሪክ፣ ሮም፣ አረቢያ፣ ኦቶማን ቱርክ፣ እንግሊዝ አሁን ደግሞ በአሜሪካ የሞግዚት አስተዳደር የቀጠለች፣ የራሷ ማንነት የሌላት ሀገር ነች። ይህች ሀገር በበላይ ጠባቂዎቿ በኩል ለዘመናት ነጻነቷን ጠብቃ የቆየችውን ኢትዮጵያን ለመጉዳት የራሷን ዲፕሎማሲ ስትጠቀም ቆይታለች።
ለ1620 አመታት ያህል ከ110 ባላነሱ አቡኖቿ እድገታችንን ያወከችና በዚያው መንገድ መቀጠል የምትፈልግ ሀገር እንደሆነች የታወቀ ነው። የዮዲትና የግራኝ አህመድ ደጋፊ ነበረች። ከ1832-1876 ዓ.ም. ብቻ ከ16 ያላነሱ ጦርነቶች በኢትዮጵያ ላይ አካሂዳለች። በእነ እጼ ዮሃንስ፣ አሉላ አባ ነጋና በእነ ሞሃመድ ሃንፍሬ ተደቁሳ ብትመለስም። ሶማሌያ ሁለት ጊዜ ኢትዮጵያን በወጋችባቸው ጊዜያት፣ የሻብያን፣ የሕወሓትንና የኦነግን እንቅስቃሴ ወዘተ ደጋፊ ነበረች። በዚህም ከኛው ደካማነት ጋር ተዳምሮ ለኤርትራ መገንጠልና የባህር በር የሌለው አገር እንድንሆን አድርጋናለች። አሁን ደግሞ የእኛ ፖለቲከኞች አንዴ የብሔር፣ ሌላ ጊዜ ደግሞ የሃይማኖት ግጭት እየፈጠሩ አገር ያምሳሉ፤ ትራምፕ የአገራችንን ሉዓላዊነት የመካከለኛው ምስራቅ ሰላም መደራደሪያ እያደረገው ነው። በአለም ባንክና በአይኤምኤፍ ብድር ምክንያት አባይንና ሉዓላዊነታችንን እንዳያሳጡን መሪዎቻችን አጥብቀው ያስቡበት። በተለይም ሙያተኞችን ማሳመን ሲያቅታቸው መሪዎች ይፈርሙ አካሄድ ግልጽ አልሆነልንም?
There is also fire in the other house. Do not forget that the country which is pushing against the rock is the down stream country. Please do not push us to do wrong. If you try to beat our dam, we will beat the Aswan Dam. We will also use every drop of water and tributary rivers as we like if you are not going to be ruled by international water laws. We Ethiopians in all field of life are proud of our national defence force. And, every of us are soldiers to our country.
They said “Egypt is gift of Nile” and now we are saying “Nile is gift of Ethiopia; therefore, Egypt is gift of Ethiopia”. Thus, we have the right to do anything on our gifts. አባይ ግብጽን አስገኘ እንጂ፣ ግብጽ አባይን አላስገኘችም። አረቦች ከግብጽ ጋር እንቆማለን ካሉ፣ ከነዳጅ ከሰበሰቡት ሃብት ኢትዮጵያ ለጊዜው ለምታጣው ጥቅም ለግብጽ ሊከፍሉላት እንደሚገባ ይወቁ።
እኛ እርስ በርስ ስንባላ የአለም የበታች ናችሁ፣ የታዘዛችሁትን አድርጉ እየተባልን በሌሎች መንግስታት ትዕዛዝ እየወጣልን ነው። አብረን ስንቆም አሸናፊ እንሆናለን። ከተለያየን ግን 110 ሚሊዮናችንም ተሸናፊዎች ነን። ለአለፈ መቆጨት አይጠቅመንም። አሁን በአሜሪካ የሚደገፈውን የግብጽን ትንኮሳ በሕብረት ልናከሽፈው ይገባል።
የኢትዮጵያ መንግስት፣ የአገራችንን ጥቅም ለመካከለኛው ምስራቅ ሰላም መደራደረያ ሊያደርገው በሚፈልገው ትራምፕ አደራዳሪነት ከሚደረገው ድርድር መግባቱ ትክክል ባይሆንም፣ መውጣቱ ግን ትክክልና አስፈላጊም ነው። እኔ አገሬንና መሪዬን ከሚነካ ጋር አይደለሁም። ከተሳሳተ የምተቸው እኔ ዜጋው እንጂ ማንም ሊሆን አይችልም፣ አይገባምም። ሌላ ጣልቃ ከገባ ግን እኔ ከመሪዬ ጋር ነኝ። እሱ ለኔ ከማንም ይቀርበኛልና። እናም ከአገራችን ጉዳይ እጃችሁን አንሱ እንላለን። Yes, Abiy did some diplomatic missteps and open the way to these international partners to think in a wrong way. However, I am with him in this crisis. Plus, he should reconsider privatization of public properties supported by World Bank and IMF in order to help our poor and develop our infrastructures.
“...final testing and filling should not take place without an agreement. We also note the concern of downstream populations in Sudan and Egypt due to unfinished work on the safe operation of the GERD, and the need to implement all necessary dam safety measures in accordance with international standards before filling begins.”
The Trump Administration is crossing the line to evade the sovereignty of our country, Ethiopia, with regard to the Grand Renaissance Dam. The negotiating team from Treasury and World Bank were trying to have the signed agreement with Egypt through their negative maneuvering of the Ethiopian negotiating team. We are also observing a letter from this team skewed to advantages of Egypt. We hope that US government will play its usual positive role.
የአባይ ጉዳይ የሕብረትን አስፈላጊነት እያሳየን ስለሆነ፣ መነታረካችንን አቁመን፣ በአንድነት የምንቆምበት ጊዜ አሁን ነው። ለዚህም ለማንም ብሄር ያልወገነ ዴሞክራሲያዊ መንግስት መመስረቻው ጊዜ አሁን ነው። አብረን ስንቆም አሸናፊ እንሆናለን። ከተለያየን ግን 110 ሚሊዮናችንም ተሸናፊዎች ነን። ለአለፈ መቆጨት አይጠቅመንም። አሁን በአሜሪካ የሚደገፈውን የግብጽን ትንኮሳ በሕብረት ልናከሽፈው ይገባል። ስለዚህም የውስጥ ችግራችንን ተነጋግረን መፍታትና የሷን ተጽእኖ ግን መከላከልና መቋቋም የኛው ሃላፊነት ነው። መሪዎችም የአባይን አጠቃቀም አስመልክቶ የምንፈርመው ሁሉ የዛሬና የነገን ጥቅማችንን ያስጠበቀ እንዲሆን ይሁን እንላለን። ያለዚያ ግን ነገ ላይ ሆነን፣ ትናንት እንዲህ-እንዲያ ብናደርግ ብለን መቆጨታችን የማይቀር ነው።
(ከመላኩ አዳል ፌስቡክ)


Saturday, 13 June 2020 12:19

ከፖለቲከኞች ድርሳን

       --የበረሃ ሕልመኞች የጎሣ ታሪክን እያወቁ፣ በሀገሪቱ ውስጥ ያለውን የጎሣ ሁኔታ እያዩ፣ የቀየስነውና የዘረጋነው የጎሣ ሥርዓት ከመጀመሪያው ጊዜ ጀምሮ ትክክል ነው፣ ወደፊትም አጠናክረን እንቀጥልበታለን እያሉ ነው፡፡
የኢትዮጵያ ሕዝብ በቅርብ ታሪኩ የአመራር ግትርነት ምን ያህል ችግር እንዳስከተለ ያውቃል:: ለምሳሌ ቀደም ሲል እንደተገለፀው፣ አፄ ቴዎድሮስ ለኢትዮጵያ የነበራቸው ምኞት ቀና ቢሆንም፣ የአስተዳደራቸው ግትርነት በሕዝቡና በራሳቸውም ላይ ያስከተለው ጉዳት ምን ያህል እንደነበር ይታወቃል፡፡
አፄ ኃይለ ሥላሴ ንጉሠ ነገሥት በነበሩበት ጊዜ ቆራጭ ፈላጭ ሥልጣናቸውን አላስነካም፣ አላስደፍርም ብለው በአንድ በኩል ዕድሜ እስኪጫናቸው፣ በሌላ በኩል ደግሞ የደርግ ሕልመኞች ከሥልጣን ወንበራቸው ላይ ጎትተው እስከሚወስዷቸው ድረስ የሙጥኝ ብለው ቆዩ፡፡ በደርግ ሕልመኞች ጊዜም ፕሬዚዳንት መንግሥቱ ኃይለ ማርያም፣ በአንድነትና በሀገር ፍቅር ስም፣ በግትርነት፣ በእልክና በጭካኔ ስሜት ምክንያት በወቅቱ ባለመወሰዳቸው ሀገሪቱ የደረሰባት ምስቅልቅልና መሪውም ለስደት መዳረጋቸው ይታወቃል፡፡ በአሁኑ ጊዜ ደግሞ የበረሃ ሕልመኞች አዲስና ግትር አቋም ይዘው መጡ፡፡ አገሪቱ በጎሣ ሥርዓት ትመራለች፤ ምድራዊ አከላለልዋም በጎሣ ላይ የተመሠረተ ይሆናል በማለት ይህን አቋማቸውን ለሃያ ሰባት ዓመታት ነክሰው ይዘዋል፡፡ ይህ ግትርነት የሰፊው ሕዝብ ባህሪ አይደለም፡፡ የተሳሳተ አመራር ባህሪ ነው፡፡
እኛ ዜጎች በተሳሳተ አመራር በጎሣ መስመር እንድንኮለኮል ተደረግን፡፡ በየቀበሌያችን እንደ አዲስ በየጎሣችን መመዝገብ አለባችሁ ተባልን:: እያንዳንዳችን ጎሣችንን የሚያመለክት የቀበሌ መታወቂያ በየደረት ኪሳችንና በየቦርሳችን እንድንይዝ ተደረግን:: ለምሳሌ እኔ “ትግሬ” ተብዬ ተመዘገብኩ:: ለምን እንደዚህ ይሆናል? መመዝገብ ካለብኝ “ኢትዮጵያዊ” በሚል ነው ብዬ ተከራከርኩ:: በወቅቱ የነበረው ወጣት ታጋይ የምዝገባ ኃላፊ “ግዴታ ነው” አለኝ፤ ቁጣን ባዘለ አነጋገር፡፡ አተኩሮ እየተመለከተኝ፣ “በትግሬነትዎ አይኮሩም እንዴ?” አለኝ፡፡ ለጊዜ የምለው ነገር ቸግሮኝ፣ “የመኩራትና ያለመኩራት ጉዳይ አይደለም...” ብዬ ዝም አልኩ፡፡ ባለቤቴ “አማራ” ተባለች፡፡ ልጄም በአባቷ “ትግሬ” ነች ተባለች፡፡
የጎሣ ፖለቲካ ሀገርን ለከፋፍለህ ግዛ አሰራር፣ ለሙስና መስፋፋት፣ ብቃት ለሌለው አመራር ለሙስና እና ለሌሎች ፖለቲካዊ ኢኮኖሚያዊና ባህላዊ ችግሮች በመዳረግ አንድነትን እንደሚያዳክም ሕዝብ ከልምድ ያውቀዋል:: በተለያዩ የዓለም ክፍሎች የተካሄዱ አያሌ ጥናቶችም ይህን ያረጋግጣሉ፡፡ ከኢትዮጵያ ሌላ ለምሳሌ የናይጄሪያን ልምድ በአጭሩ እንመልከት፡፡
እንደሚታወቀው የናይጄሪያ መንግሥት ፌደራላዊ ሪፐብሊክ ሲሆን በውስጡ ከ300 በላይ ጎሳዎች እንዳሉ ይታወቃል:: በጣም ትላልቆቹ ጎሣዎች ዩሩባ፣ ሀውሳ እና ኢግቦ ናቸው፡፡ ሀገሪቱ እንደ አውሮፓ አቆጣጠር በ1960 ከእንግሊዝ ቅኝ ግዛት ነፃ ከሆነች በኋላ የፈጠረችው የፖለቲካ ሥርዓት በሦስቱ ዋና ዋና ጎሣዎች ላይ የተመሠረተ ነበር፡፡ በአሁኑ ጊዜ አገሪቱ 36 ስቴቶች (ክፍለ ሀገሮች/ ክልሎች) አሏት:: ስቴቶቹ ሆን ተብሎ አንዳቸውም የጎሣ ስም እንዳይኖራቸው በሕግ ተደንግጓል:: ስሞቻቸው ሁሉ ከታወቁ ከተሞች፣ ወንዞች፣ ከፍተኛ ቦታዎችና ሌሎች የታወቁ የአካባቢ የተፈጥሮና የታሪክ ምልክቶች ጋር የተያያዙ ናቸው፡፡
እዚህ ላይ የጎሣ ፖለቲካ በናይጄሪያ ውስጥ ስለሚፈጥረው ችግር ዕውቀትና ልምድ የሚያካፍሉን ናይጄሪያዊ ምሁር ዲ. ቲ. ኦርጂያኮ ናቸው፡፡ ጽሑፋቸው “ ” የሚል ነው፡፡
እንደሚታወቀው የበረሃ ሕልመኞች በ1983 አዲስ አበባ በገቡ በዓመቱ አካባቢ ሕገ መንግሥት ለማርቀቅ ቅድመ ዝግጅት ይደረግ እንደነበር ይታወቃል፡፡ በዚህ ቅድመ ዝግጅት በ1984 በአዲስ አበባ ከተከናወኑ ተግባራት አንዱ የሕግ ጥናት ሲምፖዚየም ማካሄድ ነበር:: ናይጄሪያዊ ምሁሩ የጥናት ጽሑፋቸውን አዲስ አበባ ያቀረቡት በዚሁ ጊዜ ነበር፡፡ የጥናቱ ትኩረት በጎሣ በተከለለ አገር የፖለቲካ ፓርቲዎችን ማደራጀት ምን ያህል አስቸጋሪ እንደሆነ ለማመልከት ነው፡፡ እንዲህ በማለት ይጀምራሉ፡-
 “ዋናዎቹ ሦስት የፖለቲካ ድርጅቶች ከሞላ ጎደል በጎሣ ክልል ላይ የተመሰረቱ ነበሩ፡፡ ይህ ሁኔታ በሀገሪቱ የፖለቲካ ሂደት ላይ ከባድ ችግሮችን ፈጥሯል፡፡ የፖለቲካ ፓርቲ አባልነት ከግለሰቡ ዕምነት የመነጨ በመሆን ፈንታ በመጣበት አካባቢ ላይ የተመሰረተ መሆን ከሞላ ጎደል ግዴታ ሆነ፡፡ ስለሆነም የፖለቲካ ውድድር የጎሣ ክልል ውድድር እየሆነ መጣ:: ውሳኔዎችም ሁልጊዜ የሚወሰኑት ብሔራዊ ግቦችን በሚጎዳ መልኩ የጎሣ ጥቅሞችን ለማርካት ብቻ ሆነ፡፡”
ናይጄሪያ ነፃነቷን ካገኘች በኋላ ሪፐብሊኳን በየጊዜው አሻሽላለች፡፡ የመጀመሪያው ሪፐብሊክ በጎሣ ላይ የተመሠረተ ፖለቲካ ባስከተለው ቀውስ ምክንያት በተፈጠረ ችግር ከፈረሰ ከ14 ዓመታት በኋላ (እ.ኤ.አ በ1979) ሁለተኛው ሪፐብሊክ ተመሰረተ፡፡ ዲ. ቲ. ኦርጂያኮ ሪፐብሊኩን መለስ ብለው ሲያዩ የሚከተለውን ይላሉ፡-
“አዲስ ሕገ መንግሥት ከጨበጥንና አዲስ የፖለቲካ ሥርዓት ከዘረጋን በኋላ... በሀገራችን አዲስ የፖለቲካ ጎሕ ቀደደ፤ ናይጄሪያ ከ30 ወራት አሰቃቂ  [የቢያፍራ] የእርስ በርስ ቀውስና ጦርነት ወጥታ ወደ ጠንካራና የተባበረች አገር ተሸጋገረች የሚል ዕምነት ነበረን፡፡ ሆኖም ስህተታችንን /የፓርቲዎች በጎሣ ክልል ላይ የተመሰረቱ መሆን አደገኛነቱን መዘንጋታችንን/ ለመገንዘብ ብዙ ጊዜ አልወሰደብንም፡፡ የመጀመሪያው ስህተታችን የመጀመሪያው ሪፐብሊክ ዓይነት የፓርቲ ሥርዓት /በጎሣ ላይ የተመሰረተ/ እንዲቀጥል ማድረጋችን ነው፡፡”
ካለፈው ልምዳቸው በመማር ናይጄሪያውያኖች ሦስተኛውን ሪፐብሊካቸውን ለመመሥረት ዝግጅት በሚያደርጉበት ጊዜ የክልል አወሳሰንንና የፓርቲ አመሠራረትን በተመለከተ ምን ማሻሻያዎችን አደረጉ? በመጀመሪያ የጎሣ ፌደራሊዝምን በሕግ አንቅረው አስወገዱ:: ዲ. ቲ. ኦርጂያኮ “ከጎሣ ፈደራሊዝም ለማምለጥ ምን አደረግን?” ብለው ይጠይቁና መልሱን እንደሚከተለው ይሰጣሉ፡-
“በጎሣ ላይ የተመሠረተ ፈዴሬሽን የመፍጠሩ ሁኔታ ሁልጊዜ አጓጊ ነው፡፡ በዚህ አጓጊ ሁኔታ ብንማረክ ኖሮ አሁን ያሉን 30 [በኋላ 36 የሆኑ] ክፍለ ሀገሮች ሳይሆን ይኸኔ ከ200 በላይ ክልሎችን መሥርተን ነበር፡፡ ናይጄሪያ ይህን ችግር የፈታችው በቋንቋ ቡድኖች ላይ የተመሰረተ ሳይሆን የራስን ፍላጎት በሟሟላትና ራስ መቻል ላይ የተመሠረቱ ስቴቶችን በማቋቋም ነው፡፡”
ከላይ የተጠቀሱትን ሀሳቦች ያካተተው ጥናት የቀረበው የዛሬ 26 ዓመት በ1984 ነው:: ጥናቱ አዲስ አበባ በነበረው ሲምፖዚየም ላይ ሲቀርብ የበረሃ ሕልመኞች የአቅራቢውን ንግግር ሳይሰሙ፣ ጽሑፉን ሳያነቡ፣ ውይይቱንም፣ ክርክሩንም ሳይከታተሉና ምክርም ሳያገኙ አልቀሩም፡፡ ምክር አግኝተው ከነበረ ግን እንዳልተጠቀሙበት አሁን ግልጽ ሆኗል፡፡
ከላይ የተጠቀሰው ጥናት ከቀረበ ከ26 ዓመታት በኋላ አደሌኬ አደግባሚ እና ቻርለስ ኡቼ (Adeleke Adeghbami እና I.N. Charles Uche) የተባሉ ሌሎች ናይጄሪያውያን ምሁራን፣ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ2015 የጎሣ ፖለቲካን በተመለከተ “Ethnicity and Ethnic Politics: An Impediment to Political Development in Nigeria” (“ጎሣና የጎሣ ፖለቲካ፣ ለናይጄሪያ የልማት ዕድገት እንቅፋት”) በሚል ርዕስ በጋራ አንድ ጥናት አቅርበዋል፡፡
ምሁራኑ የጎሣ ፖለቲካ የማያባራ የእርስ በርስ ጥላቻ እንደሚያስከትል፣ ሙስናን ለማስፋፋት እንደሚያመች፣ የሀገር ፖለቲካና ኢኮኖሚ እድገትን እንደሚገታ፣ ሕዝብን ለድህነት እንደሚዳርግ፣ ሰላም እንደሚነሳና በአጠቃላይ የአገር ራስ ምታት እንደሆነ በድጋሚ ይገልጻሉ፡፡ የጎሳ ፖለቲካ ዘርፈ ብዙ መዘዝ ያለው በመሆኑ እንደ ራሰ ብዙ ደራጎን (hydra-headed monster) ይመስሉታል:: በመቀጠልም በዋናው ጥናታቸው አንድ ንኡስ ክፍል ውስጥ Ethnic Politics in Some African Nationals በሚል ንኡስ ርዕስ የሚከተለውን ይላሉ፡- “እንደ አንጎላ፣ ናይጄሪያ፣ ሱዳን፣ ኢትዮጵያ፣ ሶማሊያ፣ ሩዋንዳ፣ ብሩንዲ፣ ላይቤሪያና ሴራሊዮን ያሉ አገሮች በአስጊ ሁኔታ በጎሳ ፖለቲካ ተዘፍቀዋል፡፡
በመጨረሻም ጥናታቸውን ሲያጠናቅቁ የሰጡት ምክር የሚከተለው ነው፡-
“The study recommended that, Nigeria should imbibe the spirit of oneness and stamp out ethnicity in the conduct of the affairs of the nation, in order to experience national unity and peace which are essential ingredients for the nation’s development, progress, stability and national integration.”
(የናይጄሪያ በውስጥዋ የአንድነት መንፈስን ማስረጽና ጎሰኝነትን ከአሰራር ሥርዓቷ ሥረ መሠረት ውስጥ ማስወገድ አለባት፡፡ ይህንን ማድረግ ያለባት ብሔራዊ አንድነትንና ሰላምን ለማስፈንና በዚህም መንገድ ብሔራዊ እድገትን፣ ልማትን፣ መረጋጋትንና መቀራረብን ለማምጣት ነው)::
የበረሃ ሕልመኞች የጎሣ ፖለቲካን በጓዳቸው፣ በአፍሪካ ጎረቤቶቻቸው፣ በብዙ የቅርብና ሩቅ እሲያ አገሮች (የመን፣ ምያንማር፣ ስሪላንካ፣ ኢንዶኔዥያ፣ ባንግላዴሽ...) የሰላም ጠንቅ፣ የሰው ሕይወት እልቂትና ስቃይ፣ የሰው ሰራሽና የተፈጥሮ ሀብት ውድመት ምክንያት መሆኑን እያዩ፣ እየሰሙና እያወቁ እንደ አምልኮ አክርረው በመያዝ በእልህ እየገፉበት ነው፡፡
በሌላ በኩል “ተሳስተናል”፣ “ከስህተታችን ተምረናል”፣ ወዘተ. የሚሉ ቃሎችን እየሰማን ነው፡፡ ብዙ የተሐድሶ ምዕራፎችን አገላብጠናል:: ሆኖም ነገሮች “ዛሬም እንደዚያው” እየሆኑ፣ አሊያም ሲባባሱ ነው እያየን የመጣነው፡፡ የአሁኑ የበረሃ ሕልመኞች ቁርጠኛ የተሐድሶ ዙር፣ ቁርጠኛ ለውጦችን ማምጣት አለበት:: በአሁኑ ጊዜ መምጣት ካለባቸው በርካታ ቁርጠኛ ለውጦች አንዱና ዋናው የጎሣ ፖለቲካቸውን ማስወገድ ነው፡፡ የበረሃ ሕልመኞች በወጣትነት ስሜት፣ በግርድፍ ማርክሲዝም- ሌኒንዝም-ስታሊንዝም፣ የራስን ዕድል በራስ የመወሰን ሀሳብ ተማርከው፣ በቅንነት፣ ለኢትዮጵያ ይጠቅማል በሚል እምነት፣ የዛሬ 27 ዓመት መጥተው በጎሣ ላይ የተመሰረተ ፌደራሊዝም በሀገሪቱ ላይ አሰፈኑ::
የናይጄሪያ ምሁራኑ ከአገራቸው ልምድ ተነስተው ከሰጡት ምክር፣ በሌላው ዓለም ዙሪያ ከሚታዩ የጎሣ ግጭቶችና የኢትዮጵያ ሕዝብ ራሱ በቅርቡ ካገኘው ልምድና በተደጋጋሚ ከገለፀው በመነሳት የጎሣ ፈደራሊዝም፣ በአገራችን በሕግ እንደመጣ፣ በሕግ መወገድ አለበት፡፡
በጎሣ ላይ የተመሰረተ አስተሳሰብ የደም ግንኙነት እንጂ የአዕምሮ ውጤት አይደለም:: አንድ ሰው የጎሳ አባል የሚሆነው አውቆት፣ አምኖበት መርጦትና ወዶት አይደለም፤ ተወልዶበት እንጂ፡፡ ለምን እንዲህ ሆንክ ተብሎ ቢጠየቅም “የተወለድኩበት ነው” ከማለት ያለፈ መልስ አይኖረውም፡፡ አንድነት የሚፈጠረውና የሚጠናከረው በዘር ቆጠራ ሳይሆን በአዕምሮ ፈጠራ ነው፡፡ ቀደም ሲል እንደተገለፀው፣ የሰው ልጅ አንድነትን ለመፍጠር የተገደደው ምክንያታዊ በሆነ ውስጣዊ የአዕምሮ ግፊት ነው፡፡
ዛሬም እንደ አገር አንድነታችንን የምናጠናክረውና ህልውናችንን የምናረጋግጠው በአዕምሮአችን በምንፈጥረው ዕውቀት፣ በብልህነትና በምናዳብረው ባህሪ ነው:: መመራት ያለብን በጎሣ ፖለቲካ ሳይሆን በአዕምሮ ፖለቲካ ነው::---
(በቅርቡ ለንባብ ከበቃው
የዶ/ር ሃይሉ አርአያ መጽሐፍ የተቀነጨበ)

Saturday, 13 June 2020 11:32

መፍጨርጨሪያዎቻችን

     ...ኑሮን (ፖለቲካን) ማማረሩ ምንም ፋይዳ እንደሌለው እስካሁን ካልተገነዘባችሁ መቼም አትገነዘቡም፡፡ ማማረሩ የማይቀር ከሆነ ደግሞ አዲስ አይነት የማማረሪያ መንገዶችን ቢያንስ መሞከሩ ሳይሻል አይቀርም፡፡ ማማረር ካልቀረ የሚመር እና የሚሰለች ባይሆን አይሻልም? ምን ትላላችሁ?! የኑሮን ሱሪ ባንገት ማጥለቅ እና ማውለቅ ከተለማመዳችሁ፣ በአዲስ ዘዴ ማማረርን መለማመድ እንዴት ያቅታችኋል?
ብዙዎቻችሁ፣ የኑሮ ጫማ ጠቧችሁም ሚስት እያገባችሁ ልጅ እየወለዳችሁ መሆኑን ተመልክቻለሁ፡፡ ጋብቻ፣ ጥሩ ኑሮን የማሸነፊያ ብልሃት ነው፡፡ ጎበዞች ናችሁ፡፡ ልጅ መውለዱ ደግሞ ቆራጥ ተፍጨርጫሪ ያደርጋል፡፡
በዛ ላይ፣ ‹ልጆች የራሳቸውን እድል ይዘው ይወለዳሉ› ብላችሁ ታምኑ የለ? በዚህ አይነት ጊዜ፣ የኑሮ አውሬ እንደ ቀን ጅብ ሁሉንም እየነከሰ ባለበት ሁኔታ፣ ልጅ መውለድ ራስ ወዳድነት ነው ብዬ አስብ ነበር፤ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ፡፡
‹ከእጅ ወደ አፍ› ሳይሆን፣ እጅ ታስሮ አፍ ብቻ በሚያዛጋበት የኢኮኖሚ አቅም፣ ሌላ አፍ መጨመር እብደት ይመስለኝ ነበር፤ ተሳስቻለሁ:: እናንተ እንደ ሁልጊዜውም፣ በምክንያታዊነት ሳይሆን በደመ ነፍስ የምትሰሩት ነገር ሁሉ ትክክል ነው፡፡ ለካ ልጅ ከቤት እና ከገቢ በፊት ያስቀደማችሁት፣ ለምታደርጉት መፍጨርጨር ምክንያት እንዲሆናችሁ ነው፡፡ ልጅ ለካ መፍጨርጨርን ለማነሳሳት የሚያገለግል፣ ለመኖር ምክንያትን የሚፈጥር “ኢንሴንቲቭ” ነው፡፡ አሁን እኮ ነው የገባኝ (የእኔ ነገር)፡፡
ሕይወት መፍጨርጨር በሆነበት ሀገር፣ ልጅ “ማፍጨርጨሪያ” ነው፡፡ እልህ መቀስቀሻ፣ የማታገያ፣ ሮጥ-ሮጥ ማድረጊያ ክኒን ነው፡፡ ልጅ፣ የኑሮ “ሬድ ቡል” ነው፤ ወይንም ነዳጅ:: ለምሳሌ፤ ወፍ እንደ እናንተ አታደርግም፡፡ መጀመሪያ ጎጆ መስራት አለባት፡፡ ምግብ በሚገኝበት የአመቱ ወቅት ውስጥ ነው፣ የትዳር ጓደኛ የምትፈልገው:: የትዳር ጓደኛ ፈልጋ፣ ጎጆው ሙሉ መሆኑን ስታረጋግጥ ነው እንቁላሏን የምትጥለው:: እንቁላሉ ሲፈለፈል፣ ራሱን እስኪችል ድረስ፣ ጫጩቱን መንከባከብ እና መጠበቅ አለባት:: ወፏ ጫጩቱን ጥላው ወደ ‹አረብ ሀገር› አትሄድም፡፡ እናት ጫጩቱን የማሳደግ ሃላፊነት አለባት፡፡ ‹የወለድኩትን ወላጆቼ ያሳድጉ› በወፍ የአስተሳሰብ ምህዳር አያራምድም፡፡
እናንተ ግን ወፍ አይደላችሁም፤ ልጅን መውለድ እና አለማሳደግ ትችላላችሁ፡፡ ልጁ ይዞ በሚመጣው የራሱ ዕድል ወላጆች ሲጠቀሙም ተመልክቻለሁ፡፡ አጎቶቹ እና አክስቶቹ ከባህር ማዶ ይልኩለታል፡፡ መቼም አክስቶቹ ባህር ማዶ፣ አጎቶቹ በስደት በረሀ ተበትነው የሆነ ቦታ ላይ ያልበቀለለት አንድ ሰውም አይገኝም፡፡ ልጅ በመውለዱ የሚጠቀመው ወላጅ ነው፡፡ እናትም አረብ ሀገር ሰራተኛ ለመሆን ያላትን ማመንታት ወደ ተግባር ቀይራ ሰራተኛ እና ማህበራዊ ጉዳይ ቢሮ በር ላይ ለስደት እንድትቆርጥ ያደርጋታል፡፡ ስለዚህ ልጅ ጥሩ ነው፤ ልጅ ይበረታታል፡፡
ጫት ማቆም ያቃታቸው፣ ሲጋራ ላይ መወሰን የተሳናቸው፣ መጠጥ ገንዘባቸውን የመጠጠባቸው ሰዎች፣ ልጅ በመውለድ ሱሳቸውን ሲያቆሙ አስተውዬ ተደስቻለሁ:: ልጅ መፍጨርጨሪያ ብቻ ሳይሆን “Rehab for Addiction” ጭምርም ነው፤ ማለት ይመስላል፡፡ ልክ ሀይማኖት ውስጥ በመግባት ሕይወታቸውን አትርፈዋል እንደሚባሉት፣ ከሱስ ብዛት ከመጣ የጤና እጦት ምክንያት የቀረበ ሞታቸውን፣ ልጅ በመውለድ ራሳቸውን የሰበሰቡ ብዙ ናቸው፡፡
እንግዲህ በድሮ ጊዜ ልጅ፡- የወላጆቹን፣ የአያቶቹን ስም ማስጠሪያ ነበር፡፡ የእነሱን ስም ለማስጠራት ካልሆነ፣ ሌላ አገልግሎት አልነበረውም፡፡ አይንን (የራስን)፣ በአይን (በልጁ) ለማየትም ልጅ ይወለድ ነበር (ወይንስ አሁንም እንደዛ ነው?)፡፡ እንደ መስታወት የሌላ ሰውን መልክ ከማንፀባረቅ ወይንም ከማሳየት ውጭ ሌላ አገልግሎት የለውም ነበር፡፡ የሚያኮሩ የልጅ ምንነት ፍቺዎች አሉን፤ የሚያኮራ ሀገር ላይ፡፡
ዘንድሮ ደግሞ፣ ቅድም በጠቃቀስኳቸው የልጅ አገልግሎቶች ላይ፣ አዳዲስ እና የተሻሻሉ ጥቅማ ጥቅሞች ተገኝተዋል:: ልጅ፡- ኢንሴንቲቭ፣ ወጥሮ ለመኖር የሚያስገድድ መወጠሪያ፣ ማፍጨርጨሪያ፣ ለስደት ማነሳሻ፣ ገንዘብን ላለማጥፋት ጥቅም ላይ ማዋያ፤ ቁጠባን የሚያበረታታ መቆጠቢያ፣ የተበታተነ ሀሳብን መሰብሰቢያ፣ ሱስ ማቆሚያ... ወዘተ እና የመሳሰሉትን ያጠቃልላል፡፡ እዚህ ላይ ልጁ ከተወለደ በኋላም ወላጅ መፍጨርጨር ያቃተው ከሆነ፣ አሊያም ተፍጨርጭሮ ድሮ ከነበረበት ምንም ፈቅ ማለት ከተሳነው፣ ልጁ ያለ አገልግሎት እንደሚወሰድ የሚመር ክኒን ወይንም  የሚያሳምም መርፌ ይሆናል፡፡
ልጁ ወላጆቹን መቀየር ወይንም ማከም ካቃተው፣ ራሱን ማሳደግ መጀመር መቻል አለበት፡፡ ብሎም፣ ወላጆቹን ጨምሮ ለማሳደግ እንዲሟሟት ይገደዳል:: ሕጻናት ልጆቻቸውን ሜዳ ላይ በትነው፣ መንገደኛውን፣ ወጪ ወራጁን የሚያስለምኑ ወላጆች፣ በልጆቻቸው አማካኝነት የሚያድጉ ናቸው፡፡ ልጆቻቸውን ተንከባክበው የሚያሳድጉ ሳይሆን ልጆቻቸው ወላጆቻቸውን ተሯሩጠው ያሳድጓቸዋል:: በልጆቻቸው የሚያድጉ ወላጆች ብዙ ናቸው፡፡ ብዙ ሆነው ግን የብዙሀኑን የሚመለከት ሚስጥራቸው እንደተጠበቀ ይቀጥላል፤ የሕፃናቶቹ ብዝበዛ:: ለህጻናቱ እስካሁን አልተነገራቸውም፡፡ ቢነገራቸውም የዋህ ናቸውና አይገባቸውም፡፡ ገብቶአቸው ማመፅ የጀመሩ ዕለት፣ እነሱም ልጅ ሳይሆኑ አዋቂ ሆነዋል፡፡--
(ሰሞኑን ለንባብ ከበቃው የደራሲ ሌሊሳ ግርማ “ነጸብራቅ” የተቀነጨበ)


 ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ታዋቂና ጉረኛ አዳኝ በአንድ መንደር ይኖር ነበር፡፡ ጉረኛነቱን የሚያውቁ የመንደሩ ሰዎችም፤ ቡና ሲጠጣም፤ ድግስ ላይም፣ ሐዘን ቤትም ጨዋታ ገና ሲጀምሩ፤
“ዛሬ ምን አጋጠመኝ መሰላችሁ?”
አንደኛው፤
“ምን አገኘህ?” ይለዋል ጨዋታውን እንዲቀጥል
አዳኙም፤
“ጐሽ ነው! ጐሽን አግኝቼ ደፋሁት!”
ሁለተኛው፤
“ብራቮ! ድንቅ አዳኝ’ኮ ነህ አንተ!
ሌላስ?”
አዳኙ፤
“ሌላማ ትላንትና ነው!”
ሁለተኛው፤
“ትላንት ምን አጋጠመህ ወዳጄ?”
አዳኙ፤
“ትላንትናማ አጋዘን አገኘሁ”
ሁለተኛው፤
“ከዛስ?”
“ከዛስ፣ ትለኛለህ እንዴ? ሌባ ተይዞ ዱላ ይጠየቃል እንዴ? ደፋሁታ!”
ከዚያ አንዲት የባለቤቱ ጓደኛ ጣልቃ ገባች ድንገት፡፡ በጣም ደፋር፣ ግልጽና የማይጥማትን ነገር ዝም ብላ መቀበል አይሆንላትም፡፡
“ዛሬስ? ምን ልታድን ነው ዝግጅትህ?”
“ኦ! ዛሬማ አደኔ ከሁሉም ቀን የተለየ ነው፤ ነብር ነው ማደን አለብኝ ብዬ የተነሳሁት!”
“እንዴ! ነብር’ኮ አደገኛ ነው” ትለዋለች ሴቲቱ፤ በጥያቄ መልክና በድንጋጤ
“አውቃለሁ፡፡ ለአደን ስወጣ አስቀድሜ ስለማድነው አውሬ ጠባይ፣ በደንብ አድርጌ ጥናት አካሂዳለሁ!”
በዚህ ማህል አንድ የጥንት አዳኝ የነበረ ሰው ይመጣል፡፡
“ምን እያወጋችሁ ነው?” አለና ጠየቀ፡፡
“አዳኙ ዛሬ ስለሚያድነው አውሬ እየነገረን ነው”
የጥንቱ አዳኝም፤
“እሺ፤ እኔም ልስማ?”
ሴቲቱም፤ “አንተማ ሙያህም ነው፣ ይመለከትሃል”
የጥንቱ አዳኝ፤
“እሺ ምን ልታድን አሰብክ? ወዳጄ?”
አዳኙም፤ “ነብር” አለው፡፡
የጥንቱ አዳኝም፤ እራሱን በመዳፉ መሀል ይዞ፤
“ኧረ! ነብር አደገኛ እኮ ነው!”
የአሁኑ አዳኝም፤
“ነው! ግን እስከዚህም አያሰጋኝም፡፡ ጥሩ አነጣጣሪ ነኝ!”
“ከሳትከው ግን ወየውልህ፡፡ በጣም አልሞ መቺ ጐበዝ፤ መሆን አለብህ!”
“ጐበዝ ነኝ!”
“እሺ፤ በመጀመሪያ ስትተኩስ ብትስተውስ?”
አዳኙም፤ “ልምድ ያለኝ ሰውኮ ነኝ፡፡ ቶሎ ብዬ አቀባብልና ሁለተኛውን እለቅበታለሁ!”
“በሁለተኛው ብትስተውስ?”
“ወዲያው ፈጥኜ ሦስተኛውን እተኩስበታለሁ!”
“በሦስተኛውስ ብትስተው?”
“እንዴ! ሰውዬ! አንተ ከኔ ጋር ነህ ከነብሩ ጋር?!” አለው፡፡
*   *   *
በሀገራችን ጉራ አሉታዊ ቃል ነው፡፡ ጉራ የተነዛበት ጉዳይ አብዛኛውን ጊዜ በሥራ ላይ አይውልም፡፡ በአበሽኛ ሲታሰብ አንድ ብዙ የተወራበት ነገር ለፍሬ ሳይበቃ ከቀረ - “ማን ጉራህን ንዛ አለው? ማን ሆዱን ረገጠው? ምነው አርፎ ቤቱ ቢቀመጥ? ምነው አፉን ቢዘጋ? “እዩኝ እዩኝ ያለች ኋላ ደብቁኝ ደብቁኝ ትላለች!” ወዘተ ይባልበታል፡፡ “ዝም ባለ አፍ ዝምብ አይገባበትም!” “ዝም አይነቅዝም”፤ “ሥራ በልብ ነው!” “አላርፍ ያለች ጣት…” “ፊት የተናገረን ሰው ይጠላዋል፡፡ ፊት የበቀለን ወፍ ይበላዋል!” አያሌ ተረቶች፣ አያሌ አባባሎች፣ አያሌ ምሳሌያዋ አነጋገሮች አሉን:: ከሁኔታዎች ጋር፣ ከባህላዊ ትውፊቶቻችን ጋር ተዋህደው ለወቅታዊ ጉዳዮች መገለጫ ሆነው በህያውነት በማገልገል ላይ ያሉ ናቸው፡፡ እንደ ኢትዮጵያ የብዙ ዘመን ታሪክ ያላት አገር፣ የልሣናዊ አገር ብትሆንና ከጽሑፋዊነት ተራኪነት ቢገዝፍባት አይገርምም፡፡ Story – teller Society (ተራኪ - ህብረተሰብ) ቢሉንም ዕውነት አላቸው፤ አንደበተ - ርቱዕነት፣ ደስኳሪነት መልካም ነገር ነው፡፡ ክህሎትም ነው! ይህን የምንለው ግን “ነገር ቢያበዙት በአህያ አይጫንም”ን ሳንዘነጋ ነው፡፡ ዞሮ ዞሮ ኢትዮጵያ “የበላ ልበልሃ” “የተጠየቅ ልጠየቅ” አገር መሆኑዋ ገሃድ ዕውነታ ነው! ስለዚህም ነገር በምሳሌ፤ ጠጅ በብርሌ ማድረጋችን፣ የሥር- የመሠረታችን ደርዝ ነው! ከአኗኗራችን፣ ከአስተማመራችን፣ ከፈጠራ - ክህሎታችን ጋር በጥኑ የተሳሰረ ነውና የአስኳላ ትምህርት ዘለቅን ብለን አንተወውም፡፡ ይልቁንም በተገኘው አጋጣሚ አንቱ እንለዋለን፡፡
እንደ ዛሬ ነገሩ ሁሉ ግልጽነት (Transparency) ወደሚለው ዲሞክራሲያዊ ገጽታና ዕሳቤ ሳናድግ፤ መላችን ሁሉ በድብቅነት፣ በሃሳዊ ግንዛቤ ላይ የተመሰረተ ይሆንብናል፡፡ ይህንን መግታት ይገባል፡፡ ወጣቶቻችን በዕውቀት ላይ የተመሠረተ ግልጽነትን ባህል ያደርጉ ዘንድ የውይይት ባህልን፣ የትምህርት ባህልን፣ የመተጋገዝ ባህልን በቅጡ እንዲጨብጡ፣ ይሁነኝ ብሎ መኮትኮት፣ ማጠንከርና ዳር ድረስ ማጐልበት ያስፈልጋል፡፡ በዙሪያቸው ያለውን ክልልና ከባቢ ብቻ ሳይሆን በሀገራቸው ዙሪያ ያሉትን ሀገሮች አውቀው፣ ተረድተውና አመለካከታቸውን አስተውለው፣ አህጉራዊ ማንነታቸውን፣ ህልውናቸውንና ትግላቸውን በማጤን፤ የተሳሰረ ትግልንና ብልጽግናን በንቃት - ህሊናዊ ምጥቀት በማገዝ፣ የአህጉራዊነትን መንፈስ ማለምለም ያስፈልጋቸዋል፡፡ ፓን-አፍሪካኒዝም ቢውጠነጠንና ቢዳብር፤ አስተሳሰብ ሀገራዊም አህጉራዊም እንዲሆን መጣር ጤናማ መንገድ ነው፡፡ አበው ልጆቻቸው ምክራቸውን አልሰማ ሲሉና ጐረቤት አገሮች ሲያድጉ፤ የነሱ ህይወት ግን አልሰማ ሲልና ረብ - የለሽ ሲሆን፤ ቁጭታቸውንና እልሃቸውን ለመግለጽ “እኔ እምመክረው ለልጄ፣ የሚያዳምጠኝ ጐረቤቴ” ይላሉ፡፡ የሚነገረውን የሚሰማ፣ የሚመከረውን ልብ- የሚል ወጣት እንዲኖረን፣ ከቤት እስከ ህብረተሰብ ጥረት እናድርግ፡፡ ስለ ጤና በሚነገረን ነገር ላይ በተለይ ልብ እንግዛ!


           ባለፈው እሁድ ትልቁ ቁጥር ተሰማ…
አለማችን የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ከተቀሰቀሰበት ጊዜ አንስቶ ታይቶ የማይታወቀውን ከፍተኛ ዕለታዊ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር አስመዘገበች - 136,000 ሰዎች በአለማችን የተለያዩ አገራት በቫይረሱ መያዛቸው ተረጋገጠ፡፡
በነጋታው ሰኞ በጉዳዩ ዙሪያ መግለጫ የሰጡት የአለም የጤና ድርጅት ዳይሬክተር ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም፣ ካለፉት 10 ቀናት በ9ኙ በየዕለቱ ከ100 ሺህ በላይ ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸውን ጠቁመው፣ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ስርጭትና ሞት ምንም እንኳን በአውሮፓ አገራት የተወሰነ መቀነስ ቢያሳይም፣ በአለማቀፍ ደረጃ ግን ከቀን ወደ ቀን እየተባባሰ እንደሚገኝ አስጠንቅቀዋል፡፡
እሳቸው እንዳሉትም፣ ነጋ ጠባ መስፋፋቱን የቀጠለው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ፣ እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ ድረስ በመላው አለም ወደ 7.6 ሚሊዮን የሚደርሱ ሰዎችን ማጥቃቱን፣ የሟቾች ቁጥር ከ420 ሺህ ማለፉንና ያገገሙት ደግሞ 3.8 ሚሊዮን እንደደረሱ የወርልዶ ሜትር ድረገጽ መረጃ ያረጋግጣል፡፡
ኮሮና በመላው አለም እንደ አሜሪካ ክፉኛ ያጠቃው አገር የለም፡፡ በአገሪቱ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ 2,069,973 የደረሰ ሲሆን፣ የሟቾች ቁጥርም ከ115,243 ማለፉን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
ከአለማችን አገራት እጅግ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸውን ሰዎች በመመርመር ላይ በምትገኘው አሜሪካ፤ በየዕለቱ ግማሽ ሚሊዮን የሚጠጉ ናሙናዎችን እንደምታደርግና በአገሪቱ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች  ቁጥር ከፍ ማለቱም ከዚህ የምርመራ አቅም ከፍ ማለት ጋር የተያያዘ እንደሆነ ተነግሯል፡፡ በተያያዘ ዜና ደግሞ በአሜሪካ መዲና ዋሽንግተን ዲሲ፣ ጥቁር አሜሪካዊው ጆርጅ ፍሎይድ በፖሊስ በአሰቃቂ ሁኔታ መገደሉን በመቃወም ከሰሞኑ ከተደረጉ ሰልፎች ጋር በተያያዘ በርካታ ወታደሮች በኮሮና ቫይረስ መጠቃታቸው ተነግሯል፡፡
ሰላማዊ ተቃዋሚዎች ሃይል የተቀላቀለበትና ያፈነገጠ ድርጊት መፈጸማቸውን ተከትሎ፣ ሁኔታውን ለማረጋጋትና በቁጥጥር ስር ለማዋል በስፍራው ከተላኩት ከ1 ሺህ በላይ ወታደሮች መካከል በርካታ ቁጥር ያላቸው በቫይረሱ መያዛቸውን እንጂ ማንነታቸውን ወይም ትክክለኛ ቁጥራቸውን መንግስት ይፋ አለማድረጉ ተነግሯል፡፡
እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ ድረስ 775,581 ሰዎች የተጠቁባት ብራዚል፤ በቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር ከአሜሪካ በመቀጠል ከአለማችን አገራት የሁለተኛነት ደረጃን የያዘች ሲሆን፣ ሩስያ በ502,436 ተጠቂዎች ትከተላለች፡፡ ከ41 ሺህ በላይ ሰዎች የሞቱባት እንግሊዝ እና ወደ 40 ሺህ የሚጠጉ ሰዎች የሞቱባት ብራዚል፣ ከአሜሪካ በመቀጠል በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰዎች የሞቱባቸው ሁለቱ የአለማችን አገራት መሆናቸውንም መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡

የአለም ሰላም በ“ዘመነ - ኮሮና”
ኢንስቲቲዩት ፎር ኢኮኖሚክስ ኤንድ ፒስ የተባለው አለማቀፍ ተቋም ባለፈው ረቡዕ የአመቱን የአለማችን የሰላም ሁኔታ አመላካች ሪፖርት ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ ኮሮና ቫይረስ እያደረሰ ያለው ኢኮኖሚያዊ ተጽዕኖ በአለማችን ፖለቲካ መረጋጋት፣ አለማቀፍ ግንኙነትና የሰብዓዊ መብቶች አያያዝ ላይ ጥቁር ጥላውን በማሳረፍ፣ ግጭቶችና ብጥብጦች እንዲባባሱ እያደረገ ነው ብሏል:: ወረርሽኙ ያስከተለው ኢኮኖሚያዊ ጫና በተለይም በእርዳታ የሚኖሩና ከፍተኛ የብድር ዕዳ ያለባቸው አገራትን ሰላም በማናጋት ረገድ ከፍተኛ ተጽዕኖ ይፈጥራል ተብሎ እንደሚጠበቅ የጠቆመው ሪፖርቱ፣ የተመድ የሰላም ማስከበር ተልዕኮዎች ሊቀዛቀዙ እንደሚችሉና በዚህም በተለያዩ አገራት ግጭቶች ሊባባሱ እንደሚችሉ ገልጧል፡፡
መንግስታት ወረርሽኙን ለመግታት ዜጎች ከቤታቸው እንዳይወጡ መከልከላቸው ወይም የእንቅስቃሴ ገደቦችን መጣላቸው ለሰላም መደፍረስ አይነተኛ ሚና እንደሚጫወት ያስገነዘበው ሪፖርቱ፣ መንግስታት ለቫይረሱ በሚሰጡት ምላሽ አለመርካት ወይም አለመደሰትም አሜሪካ፣ ጀርመንና ፈረንሳይ ውስጥ እንደታየው ሁሉ የሌሎች አገራት ዜጎችንም ለተቃውሞ፣ ለብጥብጥ፣ አመጽና ሰላምን ማደፍረስ ሊያነሳሳቸው እንደሚችል አስምሮበታል፡፡
ቫይረሱ አለማችን ለረጅም አመታት ገንብታው የቆየችውን ማህበረ-ኢኮኖሚያዊ ልማት በማፈራረስ፣ ሰብዓዊ ቀውሶችን በማባባስ፣ አለመረጋጋትና ግጭቶችን በማበረታታትና በመቀስቀስ፣ የአገራትን ሰላም የማደፍረስ አቅሙ እጅግ ሃያል መሆኑንም የተቋሙ ሪፖርት ያመለክታል:: የአለማችን አገራት የሰላም ሁኔታ እንደ ባለፉት 12 አመታት ዘንድሮም ለ9ኛ ጊዜ ማሽቆልቆል እንደታየበት የጠቆመው የተቋሙ ሪፖርት፤ በ2020 የፈረንጆች አመት የ81 አገራት ሰላም ሲሻሻል፣ የ80 አገራት ሰላም ደግሞ ወደ ከፋ ደረጃ መውረዱን  አመልክቷል፡፡
ላለፉት 11 አመታት የአለማችን እጅግ ሰላማዊት አገር ሆና የዘለቀችው አይስላንድ፣ ዘንድሮም በአንደኛ ደረጃ ላይ ስትቀመጥ፣ ኒውዚላንድ፣ ኦስትሪያ፣ ፖርቹጋልና ዴንማርክ ይከተሏታል፡፡ አፍጋኒስታን እንደ አምናው ሁሉ ዘንድሮም ሰላም የራቃት የአለማችን ቀዳሚዋ አገር ስትሆን፣ ሶርያ፣ ኢራቅና ደቡብ ሱዳን ቀጣዮቹን ደረጃዎች ይዘዋል፡፡


Wednesday, 10 June 2020 15:54

“ጥንቃቄ!

Wednesday, 10 June 2020 15:53

“ጥንቃቄ!

Wednesday, 10 June 2020 15:08

“ጥንቃቄ!

  ኢትዮጵያና ቱኒዝያ ይገኙበታል

               በኮሮና ቫይረስ ስርጭት እጅጉን ከተጎዱ ዘርፎች መካከል የጉዞና ቱሪዝም ዘርፍ መሆኑን ያስነበበው ፎርብስ መጽሔት፤ ኢትዮጵያን ጨምሮ 7 መዳረሻዎች ግን ከኮሮና ቫይረስ ማገገም በኋላ ከፍተኛ የቱሪስት መዳረሻ እንደሚሆኑ ዘግቧል፡፡
የተመረጡት መዳረሻዎች በተፈጥሮ ሀብት፣ በታሪካዊ ቅርሶችና በባህል የከበሩ መሆናቸውን የጠቀሰ ሲሆን፣የአለማችን ተመራጭ መዳረሻዎች ይሆናሉም ብሏል፤ መጽሔቱ፡፡
ኢትዮጵያን ጨምሮ ኢራን፣ ማያንማር (በርማ)፣ ጆርጅያ፣ ፊሊፕንስ፣ ስሎቬንያና ቱኒዝያ በፎርብስ መጽሔት የተካተቱ ሌሎች መዳረሻዎች ናቸው፡፡ ከአፍሪካ ሀገራት ከኢትዮጵያ ጋር የተካተተችው ሰሜን አፍሪካዊቷ ሀገር ቱኒዝያ ስትሆን፣ እ.ኤ.አ. በ2019 ከ9.4 ሚሊዮን በላይ ጎብኝዎችን አስተናግዳለች፡፡
የኢትዮጵያ መንግስት ለቱሪዝም ዘርፍ ዕድገት ከፍተኛ ትኩረት በመስጠት ቢሊዮን ብሮችን ለመዳረሻ ልማትና አዳዲስ መስህቦችን ለማልማት የመደበ ሲሆን፣ አንድነት ፓርክ፣ አብሮነት ፓርክ፣ የእንጦጦ መዝናኛ፣ የወንዝ ዳርቻ ልማት ስራዎችና የመሳሰሉት ይጠቀሳሉ፡፡
ኢትዮጵያ የአለም ስልጣኔ ሀገር ናት ያለው ፎርብስ፤ ነፃ ሀገር፣ የሰው ዘር መገኛ፣ የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያን የደን ሽፋንና ተፈጥሯዊ መስህቦች እንዲሁም ከሌላው ዓለም የተለየ የአመጋገብ ባህል ከሌሎች የዓለም አገራት ተመራጭ መዳረሻ ያደርጋታል ብሏል፡፡
 ኢትዮጵያ የዘርፉን ዕድገት ለማረጋገጥ የመንግስትና የግሉ ዘርፍ ሽርክና አሰራርን ለመተግበር እየተንቀሳቀሰች ሲሆን የኮሮና ወረርሽኝ በዘርፉ ላይ ያሳደረውን ተፅዕኖ ለመከላከል በቀጣይ በጤና፣ በንፅህና፣ የቱሪስቶችን ደህንነት በማስጠበቅ ሂደት ላይ በትኩረት እየሠራች ሲሆን የቱሪስት መዳረሻዎችና አካባቢያቸውን ከኮሮና ቫይረስ ስጋት ነፃ ለማድረግም የፀረ-ተህዋስያን ስርጭት ለማከናወን ከባለድርሻ አካላት ጋር በትብብር እየሰራች መሆኑ ታውቋል፡፡
ፎርብስ መፅሔት፤ በየዓመቱ ተመራጭ የዓለማችን የቱሪዝም መዳረሻ አገራትን በተለያዩ መስፈርቶች  እየመዘነ ደረጃዎችን የሚሰጥ ሲሆን በአለም አቀፍ ደረጃም ከፍተኛ ተቀባይነት፣ተደራሽነትና ተከታዮች እንዳሉት ይታወቃል፡፡


Page 8 of 485