ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ (31)

Saturday, 17 July 2021 15:46

አስታራቂስ ማነው?

Written by

ጥግ ጥጉን መያዝ ለሕዝባችን ይጠቅማል ብሎ ኹሉም ለሕዝቡ ራሱን ወክሎ ሲቆራቆዝ በሚውልበት ጊዜ፣ ያንንም ይህንንም፣ ግራውንም ቀኙንም፣ ያልያዙ ሰዎች የግድ ያስፈልጉናል። ሕዝብም ኾነ ግለሰቦች ዕድሜ ልክ አይቀያየሙም፤ አንድ ወቅት ዕርቅ ይፈለጋል። አስታራቂ ሽማግሌ እንደ አባይ ድርድር ከውጭ ሀገር ልናፈላልግ ነው?
ሽማግሌነት በዕድሜ መኾኑ እየቀረ የመጣ ይመስለኛል። ባለዕድሜዎቹም በጊዜው ማዕበል ተስበው ጥግ ጥጉን ይዘው እየተቆራቆዙ እያየን ነው። ተስፋ የሌለ እየመሰለ ነው። በዚህ መሃል ምንም ዓይነት መለኪያና ወሰን ሳይኖረው ጽንፉን ያልያዘ የግብር “ሽማግሌ” ያስፈልገናል፤ ኹሉም ቂም ያልያዙበት። ይህንን ሰው ከየት ነው የምናመጣው?
ማነው “አስመሳይ” ሳይባል “አንተም ተው፣ አንተም ተው” ብሎ ሊያደራድር የሚችልና በኹሉም የሚደመጥ? ማነው በሰው ቁስል እንጨት ሲሰድ የማይገኝ? ማነው “መኻል ሰፋሪ” እየተባለ ሲሰደብም ዋጥ አድርጎ መቆም የቻለ? ይህን ሰው መፈለግ ያለብን ጊዜ ላይ አይደለንም? እንዲህ ዓይነት ሰው ብቅ ብሎ “ተዉ! ምን እናድርግ?” ማለት ያለበት ጊዜ እየዘገየ አይደለም? ይህንን ዓይነት ሰው ወደ አደባባዩ አሁን ካላመጣን፣ ያለው አካሄድ መቼ እንዲለወጥ ነው የምንጠብቀው?


  ጎረቤቴ ቺስታ ግብፃዊ ነው፤ "ኢትዮጵያ የህዳሴ ግድቡን ከገነባች እንግዲህ ተስፋ የለንም" ብሎ አሜሪካ ውስጥ ጥገኝነት ጠይቆ በመኖር ላይ ይገኛል! እኔ ከወራት በፊት “ግድቡ ተሽጧል” እሚለውን ቀደዳ አምኜ ጥገኝነት መጠየቄን የሰማ አይመስለኝም፡፡
ኑሮዬ ለክፉ እሚሰጥ አይደለም፤ አውቶብስ እነዳለሁ፤ በተረፈው ጊዜዬ ዲሽ አጥባለሁ፤ የናሳውን ሳተላይት ዲሽ ማለቴ ነው፤ ግብጡ ግን መና-እጢ ደሃ ነው፤ (by the way “መናጢ ድሃ” ማለት በጣም ከማጣቱ የተነሳ እጢ ሳይቀር የሚቸግረው ድሃ ማለት መሆኑን ስንቶቻቸን እናውቃለን?) ስላሳዘነኝ እኔ በወር ሰማንያ ዶላር እምከፍልበትን ዋይፋይ እንዲጠቀም ፓስወርዱን ሰጠሁት፡፡ አንባቢ ሆይ! ለዚህ ደግነቴ ያገኘሁት ምላሽ ምን ይመስልሃል? ባለፈው መንገድ ላይ አግኝቶኝ፣ እሳት ጎርሶ እሳት ለብሶ፣ ባረብኛ “ኢንቲ አዩኒ” ብሎ ባረቀብኝ! የዛሬ አመት ወደ አሜሪካ ስበርር ለትራንዚት ዱባይ አምስት ሰአት ስለተቀመጥሁ አረብኛ በመጠኑ እሰማለሁ፤ ምን ማለቱ መሰላችሁ፤ “ፊልም ላይ ተጥደህ እየዋልክ ኔትዎርኩን ስሎው እያደረግህብኝ ነው!" ማለቱ ነው! እረ ገለስ! ውፈር ተበገስ it is my Wi-Fi‘ ብዬ ቀወጥኩት!
(በግብጽ የኢትዮጵያ አምባሳደር እንዳጫወቱኝ ግብፆች “ጀ“ የሚል ቃል የላቸውም፤ ገማል ይላሉ እንጂ ጀማል አይሉም! ለዛ ነው ”ጀለስ; ማለት ሲገባኝ “ገለስ; የሚለውን ቃል የተጠቀምኩኝ! ለምሳሌ፤ ባህር ዳርቻ አሸዋ ላይ በጀርባህ ተንጋለህ ተኝተህ፤ ደረትህን ለጸሀይ፥ ጉያህ ላይ ያለውን ፎጣ ደግሞ ለነፋስ ሰጥተህ ዘና ስትል፤ አንዲት ግብፃዊ “ገላህ ያምራል" ካለችህ  ሙገሳ አይደለም፤ ሃራስመንት ነው!
በምነዳው አውቶብስ ውስጥ እንደ ወያላ ሆኖ የሚሰራ ፈረንጅ አለ፤ ትናንት የተቃውሞ ሰልፈኞችን ኒውዮርክ አራግፈን ስንመለስ ያባይ ነገር ተነሳና “ግብጻውያን በፍቅር ዘፈን ውስጥ ሳይቀር ስለ ናይል እንደሚዘፍኑ ታውቃለህ?" አለኝ “አንተ በዚህ ትገረማለህ? የእኛ ዘፋኞችማ ግድቡ ከመሰራቱ ሃያ አመት አስቀድሞ ስለግድቡ ሲዘፍኑ ኖረዋል" ብዬ መለስኩለት፤ የነገርኩትን ሰምቶ አማትቦ ዞር ይላል ብዬ ሳስብ “እስቲ አንዱን ዝፈንልኝ ; ብሎ አያፋጥጠኝም? ዞር ዞር ብዬ አውቶብሱ ውስጥ አበሻ አለመኖሩን ካረጋገጥኩ በሁዋላ የንዋይ ደበበን ዘፈን ተረርር ር አደረኩለት ፤
“ገዳም የፍቅር ገ-Dam
ልቤ አንቺን አይከ-dam”
በነገራችን ላይ፤ ግድቡን ትተን ስለ ባልቦላው ማውራት የምንጀምርበትን ጊዜ አልናፈቃችሁም?! እንደኔ እንደኔ፤ ግድቡ ስራ ሲጀምር ለአንድ አመት ያህል ህዝቡ ለመብራት መክፈል የለበትም! እንዲያውም በጊዜ መብራት አጥፍቶ የተኛ ሰው በወንጀል ቢጠየቅ ደስ ይለኛል!
የሰይጣን ጆሮ ይደፈንና ግድቡ ተርባይኑን ማንቀሳቀስ ቢያቅተው ወይም ተርባይኑን ለጥቂት ቢስተውስ? ወይ ደግሞ የግልገል ጊቤን አርአያ ተከትሎ ቢገግምስ? እኔ ጣጣ ያለው አይመስለኝም፤ ሌላው ቢቀር ሳልመን እናረባበታለን፤ በነገራችን ላይ ሳልመን የፈረንጅ ሞጃ እሚበላው ምርጥ ያሳ አይነት ነው፤ በአሳ በሎች ግምገማ እንደ ሀረር ሰንጋ ይቆጠራል፤ ሳልመን የበላ ትውልድ ጭንቅላቱ ይሰራል፤ ጭንቅላቱ ከሰራ አጥብቆ ይመራመራል፤ ኤሌክትሪክ የሚያመነጭ ኒውክልየር ይፈጥራል፡፡
ይህ በእንዲህ እያለ፤ አባይ በተነሳ ቁጥር “አባይ ማደርያ የለው ግንድ ይዞ ይዞራል; የሚለው እጅ እጅ እሚል ተረት መጠቀሱ የማይቀር ነው፤ የሆነው ሆኖ፤ ከግድቡ ሙሌት በሁዋላ ግንዱ ለማን ይደርሳል? ዶክተር ዐቢይ፡- ሶስት ቦታ ተቆርጦ እንደ ቅርጫ እንካፈለው እንደማይል ተስፋ አለኝ! እዛው ግብፅ ፈልጣ ሩዝ ትቀቅልበት!
ከአበዛሁት አትፍረዱብኝ! የአገር ፍቅር ሲበዛ ካቲካላ ነው! አናት ላይ ይወጣል!

Saturday, 17 July 2021 15:45

ቀበጧ አማፂ

Written by

     (አማን መዝሙር)
አማራ ክልል ብአዴን በየአመቱ ስብሰባ ሲያደርግ የህወኃት ሰዎች ይገኛሉ። ለነሱ ደስታ ሲባል ብአዴኖች ግድግዳው ላይ «ትምክህተኝነትን እንጠየፋለን» የሚል ፅሁፍ ይለጥፋሉ። ህወኃት’ኮ ትምክህተኛ የምትለው የአማራን ህዝብ ነው
አንድ ጊዜ ለኦሮሚያ ፕሬዚዳንት የሚሆን ሰው የኔ ዘመዶች መርጠው ወደ መለስ አመጡ። መሌ የሰውዬውን ስም ሲመለከት «አልተመቸኝም ቀይሩት» ብሎ ላከ። ኦህዴዶች አላቅማሙም፤ ድጋሚ ፕሬዚዳንት ተቀየረ። ምፅ ምፅ !
ሱማሌ ክልል ምክር ቤት ስብሰባ ሲደረግ የግድ የህወኃት ሰዎች ይገኛሉ። እነሱ ታዲያ ሱማሊኛ ስለማይችሉ ስብሰባው በአማርኛ ይደረግ ነበር
እግዜር ያሳያችሁ፤ የዛሬዋ አማፂ የትናንቷ ልእለ ሃያል መንግስት ህወኃት ከዚህ አይነት ከባድ power ወርዳ ነው ዛሬ አንድ የአማራ ክልል መኪና ሰረቅሁ ብላ ፎቶ የምትለቀው። እንዲህ ያለ ነገር በዘራችሁ አይድረስ!


  በጦርነት አሸንፎም ሆነ ተሸንፎ ልቡ የፈቀደውን ያደረገ ስርዓት፣ መንግስት ወይም ቡድን በዓለም ላይ የለም፡፡ ይዋል ይደር እንጂ ጦር አውርድ ባዮች እርስ በርሳቸው ተጫርሰውና ሕዝብ አጫርሰው አቅማቸው ሲሟጠጥና ጉልበታቸው ሲዝል ሁሉም ወደ ድርድር ጠረጴዛ መምጣታቸው አይቀርም። የትናንት አሳዳጅ የዛሬ ተሳዳጅ፤ የዛሬ ተሳዳጅ ደግሞ የነገ አሳዳጅ፣ ትናንት ግፍ ተፈጽሞብኛል ባይ ዛሬ ግፍ ፈጻሚና ሂሳብ አወራራጅ ተራ በተራ በመሆን ሁላችንም በአዙሪት ውስጥ ተዘፍቀን እንደምንዳክር በተግባር እያየነው ነው፡፡
ጦርነት መፍትሔ አይሆንም፣ ሆኖም አያውቅም፤ ቁጭ ብለን ሰጥቶ በመቀበልና በመርህ እንደራደር ሲባል ሌላ ተአምር ኖሮ ሳይሆን ጦርነት የመጨረሻውን ሽንፈት ለመበቀል በሚደረግ ትንንቅ ተጠምደን ወደ ከፋ እልህ፣ መጠፋፋት፣ ጭካኔና ፈጽሞ ማምለጫ ወደሌለው አዙሪት ውስጥ መግባታችን የሚጠበቅ ስለሆነ ነው፡፡ ዛሬ ላይ ጦርነቱ ከአንዱ ሕዝባዊ ትግል ወደ ሌላው ሕዝባዊ ትግል ተሸጋግሮ ታጠፋኛለህ ወይም አጠፋሃለሁ የሚል ሆኗል፡፡ ይህንን መጠፋፋት ለመቀልበስ ሲባል ሌላ ሕዝባዊ ትግል ልታዋልድ ሀገራችን በምጥ ላይ ነች፡፡
በዚህ ሂደት ጦርነቱም እየተባዛ በመቀጠል፤ አዳዲስ ጦረኞች ከየራሳችን ክልላዊ እምብርት ተዋልደውና ተራብተው በቅርቡ ሁሉን አቀፍ ጦርነት ውስጥ ተዘፍቀን መፍትሔው እንደ ሰማይ ሊርቀን እንደሚችል እገምታለሁ፡፡ እዚህ ላይ የጎረቤት ሀገሮችና የዓለም አቀፍ ማህበረሰብን ጣልቃ ገብነት ጨምሩበት እንግዲህ !
ሰርቢያ፣ ሶርያ፣ የመንና ሶማሊያ ሩዋንዳ ወዘተ (Sectarianism) በሴክቴርያኒዝም ብጥስጥሳቸው የወጣውና አንዳንዶቹ አጣብቂኝ ውስጥ ተቀርቅረው የቀሩት፣ በዚህ ዘመን ከንግግር ይልቅ አንዳቸው አንዳቸውን በጦርነት ለማሸነፍ እንችላለን ብለው በመታበያቸውና ትልልቅ ጦርነቶችን ቀስቅሰው እልፍ ትንንሽ ጦርነቶችን መጸነስና መወለድ በመቻላቸው ነው፡፡
ዛሬ ኢትዮጵያ ከዚህ ውጥንቅጥ ብዙም የራቀች አይደለችም፡፡ በየአቅጣጫው የጦርነት ነጋሪት ጉሰማው እያደገና እየጎላ በመምጣት ከአንድ ጦርነት ውስጥ ሌላ ጦርነት እየተረገዘና እየተወለደ ጥላቻውና እልቂቱም በመስፋፋት ላይ ነው፡፡ ጎረቤት ሀገሮች ዛሬ ፈራ ተባ ቢሉም ቀን እየጠበቁልን እንደሆነ መገመት ይቻላል፡፡ ምዕራባውያንም በለመዱት መንገድ የቀሰቀሱትና ያባባሱትን ጦርነት ሲከር በቅጡ ሳያቦኩና ሳይጋግሩ ጥለውን እንደሚፈረጥጡ የታወቀ ነው፡፡ ወገን፣ ለራሳችን ያለነው እራሳችን ብቻ ነን፤ ለተሻለ ነገ ዛሬ እንደማመጥ እላለሁ!!

   ፕራግማቲዝም ውጤት-ተኮር ውሳኔ የመስጫ ፍልስፍናዊ መርህ ነው፣ ልምድ ላይ ለተመሠረቱ ዕውቀቶች (Experiential Knowledge) ቅድሚያ ይሰጣል። የሳንደርስ ፓርስንና የዊሊያም ጄምስን ፕራግማቲክ ፍልስፍናን “systematize” በማድረጉ ስሙ የሚነሳው አሜሪካዊ ጆን ድዌ፤ ፕራግማቲዝም ልምድን ወደ ዕውቀት ቀይሮ ፍልስፍናን መላ ቅጡ ከጠፋበትና ለማህበራዊ ጠቀሜታ ምንም ፋይዳ ከሌለው ደረቅ ንድፈ ሐሳብ ይታደጋል ይለናል...”Pragmatism intellectualizes practice”
አንዳንዶች እንደሚሉት፤ ፕራግማቲዝም “የትም ፍጭው ዱቄቱን አምጪው” ዓይነት ፍልስፍና አይደለም። በአጭር ቃል ፕራግማቲዝም ዱቄቱ የት መፈጨት እንዳለበት ቅድሚያ ጥናት ያደርጋል። በጆን ድዌ የፕራግማቲክ ፍልስፍና አቅጣጫ ከሄድን፣ ድዌ ልምዶችን የሚገመግምበት ሳይንሳዊ ሂደቶች አሉት...In fact some postmodern philosophers such as Richard Rorty criticized such scientific and objective methodology of John Dewey... ያም ሆኖ የጆን ድዌ ፕራግማቲዝም ለተሞክሮዎች ቅድሚያ ይሰጣል ማለት የተሞክሮዎቹ ዘለቄታዊ ጠቀሜታዎች በሳይንሳዊ መንገድ አይፈተሹም ማለት አይደለም።
ስለዚህም ምናልባት መንግስት በአሁኑ ወቅት ለውሳኔ አሰጣጥ ፕራግማቲዝምን እንደ አንድ መርህ እከተላለሁ የሚል ከሆነ ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ አለበት። እደግመዋለሁ... ፕራግማቲዝም “የትም ፍጪው፣ ዱቄቱን አምጪው” ዓይነት መርህ አይደለም። በተቃራኒው ፕራግማቲዝም ወደ ውጤቱ ለመድረስ የመረጥነው መንገድ በአጭርና በረዥም ጊዜ የሚያመጣውን ተፅዕኖ በሚገባ ይፈትሻል፣ በአጭር ጊዜ ጥቅምና ውጤት ላይ ብቻ ትኩረት አድርጎ መወሰን የረዥም ዘመን ሳንካን ይፈጥራል። ለዚህም በምሣሌነት የመፅሐፍ ቅዱሱን አብርሃምን እንዳነሳ ይፈቀድልኝ፦
አብርሃም ከሚስቱ ሣራ ልጅ ለመውለድ ያደረገው ጥረት ሳይሳካለት በመቅረቱ ሳራ ባሏ አብርሃም ከሠራተኛው ከአጋር ልጅ እንዲወልድለትና እሷም ከአጋር የሚወለደውን እንደ ልጇ አድርጋ ለማሳደግ ቃል ገባችለት። አብርሃም የሚስቱን ምክር ከሰማ በኋላ “ፕራግማቲክ” የሚመስል ውሳኔን ወሰነ፣ ውጤት-ተኮር ሆኖ ከአጋር እስማኤልን ወለደ፣ ቆይቶ ግን በሣራ በኩልም የተስፋው ቃል የነበረው ይስሐቅ ተወለደ፣ ከዚያ በኋላ በእስማኤልና በይስሐቅ መካከል የተፈጠረው አተካራ አብርሃምንና ሣራን የቱን ያህል እንዳናጋቸው ከማናችንም የተሰወረ አይደለም። ያኔ በአብርሃምና በሣራ የተወሰነው ፕራግማቲክ ተብዬ ውሳኔ ዛሬም ድረስ ለሁለት ካምፕ ውጥረቶች ምንጭ ለመሆን በቅቷል።
መንግስት ውጥረት ውስጥ ሲሆን በአጭር ጊዜ ውጤት ላይ ብቻ ተመስርቶ እንደ አብርሃምና ሣራ ለትውልድ የሚተላለፍ ውሳኔን ከመወሰን መታቀብ አለበት። ዛሬ ስኬታማ ያደረጉን የሚመስሉ ውሳኔዎች በረዥም ጊዜ ያልተጠበቀ ዕዳ ይዘው ሊመጡ ይችላሉ።


  (ጦርነትን ቀድሞ የጀመረ ቅድመ ሁኔታን የማስቀመጥ ሞራል የለውም!)


             ጦርነቱ በተጀመረ በሁለተኛው ቀን ሴኩቱሬ በድምፀ ወያኔ ቀርቦ ጦርነቱን ሕወሓት እንደጀመረችው በግልፅ ቋንቋና ሰፋ ባለ ማብራሪያ ገለፀ፣ ሴኩቱሬ ይህን ገለፃውን በሚሰጥበት ወቅት በቴሌቪዥኑ እስክሪን ላይ የተጻፈው ርዕሰ ጉዳይ “የመጀመሪያው ምዕራፍ በድል የመጠናቀቅ አንድምታ” የሚል ነበር። ርዕሱ ሴኩቱሬ ይህን በሌላ በየትኛውም አግባብ መለቀቅ የሌለበትን ማስረጃ ለኢትዮጵያና ለዓለም ይፋ ያደረገበትን ምክንያት ግልፅ ያደርጋል፣ በአጭር ቃል ሴኩቱሬ በሰሜን ዕዝ ላይ ስኬታማ መብረቃዊ ጥቃትን መፈፀሙን እንደ መጨረሻው የድል ምዕራፍ ሳይቆጥረው አልቀረም። ሌላ ረዘም ያለ ጦርነት በቀጣይነት እንዳለ ቢያውቅ ኖሮ ይህን መግለጫ ባልሰጠም ብዬ አስባለሁ።
ሴኩቱሬ በ45 ደቂቃ ውስጥ በሰሜን ዕዝ ላይ ጥቃቱ በቅድሚያ መፈፀሙን ይፋ ከማድረጉም ባለፈ ለድርጊቱ ሕጋዊ ሽፋን ለመስጠትም የአቅሙን ያህል ሞክሯል። እሱ ያለው "...ከሰሜን በኩል አሃዳዊውና ወራሪው የአብይ መንግስት ደግሞ በደቡብ በትግራይ ሕዝብ ላይ ግልፅና የማይቀር (imminent) ጥቃት ሊፈፅሙ እንደሆነ እንደገመገምን ቀድመን በመብረቃዊ ምት ሰሜን ዕዝን “demobilize” አድርገናል...ነው።" በመቀጠልም ሴኩቱሬ እንደዚህ ዓይነት እርምጃ በዓለም አቀፍ ደረጃ ዕውቅና ያለው ፅንሰ ሐሳብ መሆኑን ከገለፀልን በኋላ ስያሜውም በእንግሊዝኛ “Anticipatory Self defence” ተብሎ ይጠራል በማለት አብራርቶልናል። ታዲያ ይህ ዘዴ ትንንሽ ሀገራት በትላልቅ ሀገራት ሊዋጡ እንደሆነ ማስረጃዎች ሲገኙ ጥቅም ላይ የሚውል ራስን የመከላከል እርምጃ ነውም በማለት ነግሮናል።
ሴኩቱሬ ለቅድመ-ጥቃቱ ዓለም አቀፋዊ ሕጋዊ ሽፋን ለመስጠት የጠቀሰው “Anticipatory Self Defence” ምንን ያመላክት ይሆን? ራስን ከታለመ ወይም ከታቀደ ጥቃት ቀድሞ መከላከልን በተመለከተ የሚያጠኑ ምሁራን ሦስት የመከላከል ዓይነቶች እንዳሉ ያመለክታሉ።
1. ለማይቀረው ጥቃት የሚወሰድ የመከላከል እርምጃ (Anticipatory Self Defence)፦ ይህ አንድ ሀገር በሉዓላዊነቱ ላይ እጅግ በጣም ግልፅና በማስረጃ የተደገፈ ጥቃት ከሌላ ሀገር ወይም ታጣቂ ቡድን እንደሚሰነዘርበት እርግጠኛ ሲሆን ቀድሞ የሚወስደው የመከላከል እርምጃ ነው። ይህ ጥቃቱን እንደሚያደርስ ወደሚገመትበት ሀገር ድንበር ገብቶ እስከ ማጥቃት የሚዘልቅ የመከላከል እርምጃ ነው። ስለ ሕጋዊነቱ(Legitimacy) እመለስበታለሁ።
2. ከተገማች ጥቃት ለመከላከል የሚወሰድ እርምጃ (Pre-emptive Self Defence)
ይኼኛው የመከላከል እርምጃ ቀደም ሲል ከጠቀስኩት የሚለየው ጥቃቱ ከሚፈፅመበት የጊዜ ሰሌዳ አኳያ ነው። “Anticipatory Self Defence” ጠላት በጣም ቅርብ በሆነ ጊዜ ጥቃቱን እንደሚፈፅም በተረጋገጠ ጊዜ የሚወሰድ እርምጃ ነው። Pre-emptive Self defence ግን የተገመተው ጥቃት የሚፈፀምበት የጊዜ ሰሌዳ ከ”Anticipatory” ራቅ ሊል ይችላል።
3. Preventive Self Defence
ይኼኛው የመከላከል ዘዴ የታለመው ጥቃት የሚፈፀምበትን ወቅት በእርግጠኝነት ማወቅን እንደ ቅድመ ሁኔታ አያስቀምጥም። ጠላት ወደ ፊት በአሳቻ ጊዜ ጥቃት እንደሚፈፅም ሲታመን “Preventive Self defence” ተግባራዊ ይሆናል።
“Anticipatory Self Defence “ከዓለም አቀፍ ሕግና ከተባበሩት የዓለም መንግስታት ቻርተር አንፃር፦
ከ”Anticipatory” የመከላከል እርምጃ ጋር በተያያዘ በተደጋጋሚ የዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ሕጎች፣ የተባበሩት መንግስታት ቻርተር አንቀፅ 51 እና እ.ኤ.አ በ2004 በተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሐፊ አማካይነት የተደረገው ውይይት ይጠቀሳሉ። ከነዚህ ውስጥ እ.ኤ.አ. በ1951 በተባበሩት መንግስታት ቻርተር ላይ የሰፈረውን እንደሚከተለው ላስቀምጥ፦
Article 51 of the UN Charter “Nothing in the present Charter shall impair the inherent right of individual or collective self-defense if an armed attack occurs against a Member of the United Nations until the Security Council has taken measures necessary to maintain international peace and security”
ከላይ እንደምትመለከቱት በዚህ አንቀፅ ውስጥ “Anticipatory Self Defence” የሚል ሐረግ የለም። ይህን የሚጨማምሩት ተርጓሚዎቹ ናቸው፣ እንደዚያም ሆኖ ሐረጉ በግልፅ ባለመቀመጡ እስከ ዛሬም አንቀፁ በአጨቃጫቂነቱ ቀጥሏል። በግልፅ እንደምንመለከተው አንቀፅ 51 የሚለው “If an armed attack occurs..” ነው።
ከተባበሩት መንግስታት ይልቅ ለ"Anticipatory Self Defence” የሚቀርበው እ.ኤ አ.አ በ2004 በተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሐፊ በተዘጋጀው ውይይት ላይ የተቀመጠው ማጠቃለያ ነው።
“In 2004, the Secretary-General’s High-Level Panel on Threats, Challenges and Change stated “A threatened State, according to long established international law, can take military action as long as the threatened attack is imminent, no.other means would defelect it and the action is proportionate.”
ይህ ውሳኔ ግን እስከዛሬ ድረስ በተባበሩት መንግስታት ቻርተር ስለ አለመግባቱ ልብ ይሏል። እስከ አሁን ይህን የመከላከል መብት በተመለከተ የሚደረጉ ክርክሮች እንደቀጠሉ ነው። ነገር ግን ከ9-11 ጥቃት ወዲህ ይህ የመከላከል እርምጃ በተለይም አሸባሪዎች ጥቃት እንደሚያደርሱ በማስረጃ ከተረጋገጠ ወዲያው ተግባራዊ መሆን እንዳለበት ብዙዎች የሚስማሙበት ነው።
በታሪክ “Anticipatory self Defence”ን ተግባራዊ ያደረጉ ብዙ ሀገራት አሉ፣ ለምሣሌ እንግሊዞች ካናዳን ቅኝ በሚገዙበት እ.ኤ.አ. በ1837 ዓ.ም የካናዳን አማፂያን የተሳፈሩበትን የካሮላይንን መርከብ ለመምታት በኒጋራ ፏፏቴዎች አቅጣጫ ወደ አሜሪካ ድንበር ዘልቀው ገብተው ጥቃት አድርሰዋል። ይህ እርምጃ “Caroline Incidence” ተብሎ ይታወቃል። እስራኤል እ.ኤ.አ. በ1967 ግብፅን አስቀድማ የመታችው በ”Anticipatory Self defence” መርህ ነበር። አሜሪካ ኢራቅን፣ አፍጋኒስታንና ሱዳንን በየወቅቱ ያጠቃችው በ”Anticipatory Self Defence” መርህ ነው። በተለይም በሱዳን ላይ ጥቃትን በሰነዘረች ጊዜ ያወደመችው እንደገመተችው የአሸባሪዎችን ካምፕ ሳይሆን የመድኃኒት ፋብሪካን ነበር፣ ይህም ከፍተኛ ውግዘትን አስከትሎባታል።
ይህን ሁሉ ርቀት የመጣሁት የሴኩቱሬን ቅጥ አምባሩ የጠፋውን ማብራሪያውን legitimize ለማድረግ እንዳልሆነ ብዙዎቻችሁ የምትረዱኝ ይመስለኛል። ሴኩቱሬ ግን አንድ ውለታ ውሎልን አልፏል፦ በቃ “Anticipatory Self-Defence” የሚለውን ፅንሰ ሐሳብ በተነፈሰበት ቅፅበት፣ ጦርነቱ በሕወሓት እንደተጀመረ በቪዲዮ የተደገፈ ግልፅ ማስረጃ ሰጥቶናል፣ ምክንያቱም ይህ እርምጃ ሁሌም የሚወሰደው በጠላትነት ከተፈረጀው ቡድን ጥቃት አስቀድሞ ነው። ታዲያ ታምራት ላይኔ በወቅቱ “ጦርነቱን ማን እንደጀመረው ወደፊት በገለልተኛ አካላት ይረጋገጣል” ብሎ ሲናገር ሰምቼው፣ የምር ይህ ሰው የኢትዮጵያ ጠ/ሚኒስትር ነበር? በማለት ራሴን እስከ መጠየቅ ደርሼአለሁ። ምክንያቱም ታምራት ጦርነትን ከማንም በላይ በተግባር ጭምር የሚያውቅ ሰው ነው፣ ነገር ግን ሴኩቱሬ በግልፅ በ”Anticipatory Self-Defence” ጦርነቱን የጀመርነው እኛ ነን እያለ ሲናገር፣ ታምራት ወደፊት ማን እንደጀመረው ይጣራል እያለ ከሴኩቱሬ ይልቅ ስለ ሁኔታው እንደሚያውቅ ሰው ሊተነትንልን ይሞክራል፣ አያድርስ ነው!
ሌሎች የሕወሓት አክቲቪስቶችና ጋዜጠኞች ደግሞ የሴኩቱሬን ማብራሪያ አንዴ “Pre-emptive” ሌላ ጊዜ ደግሞ ሁለት የጦር አይሮፕላን ቀደም ሲል በትግራይ ክልል ሲበር ነበር እያሉ ያለ የሌለ ማብራሪያ በመስጠት የሴኩቱሬን እውነተኛ ማስረጃ ለመሸፋፈን ደፋ ቀና ሲሉ ተስተውለዋል። Anticipatory ሌላ፣ pre-emptive ሌላ!
ሆኖም ግን ሴኩቱሬ ማስረጃውን ይስጠን እንጂ ማብራሪያዎቹ በሕፀፆች የታጨቁ ነበሩ።
1. “Anticipatory Self Defence” ቢፈቀድ እንኳን ትግበራው የሚመለከተው በተባበሩት መንግስታት ውስጥ በሀገርነት የተመዘገቡ ሀገራትን ብቻ ነው። የተባበሩት መንግስታት ቻርተር የሀገራት እንጂ የክልል መንግስታት ቻርተር አይደለም። ስለዚህ ዓለም አቀፍ ሕጎች የሚፈቅዱት ፅንሰ ሐሳብ ነው የሚለው ማብራሪያው ሙሉ በሙሉ ስህተት ነው። እሱን አይመለከተውም።
2. ሴኩቱሬ “Anticipatory Self Defence” የሚተገበረው... ትንንሽ ሀገራት (ትግራይን እዚህ ውስጥ ከትቷት ይሆን?) በትላልቅ ሀገራት ሊዋጡ እንደሆነ ማስረጃው ሲኖር... እያለ ያብራራውም ስህተት ነው። ይህ ራስን ከጥቃት አስቀድሞ የመከላከል ሕግ የሚሰራው ለሁሉም የተባበሩት መንግስታት አባል ሀገራት ነው። ትንሽ ትልቅ የሚል ተረት ተረት የለውም።
3. “Anticipatory Self Defence” መከወን ያለበት ከአቅም ግምገማ በኋላ ነው። ዘመን ያለፈበትን ክላሽ ይዘህ ድሮን የታጠቀውን ጦር በ”Anticipatory Self Defence” ቀድሜ እመታዋለሁ ብሎ መነሳት የኢንተለጀንስ ሥራ ድክመትን፣ የጦርነት መረጃ እጥረትን ያመለክታል። ሌሎቹ ሀገራት “Anticipatory Self Defence”ን የሚተገብሩት የጠላትን ጦር አቅም በሚገባ ከፈተሹ በኋላ ነው። የሚጠቃው ጠላት አቅሙ የደረጀ ከሆነ ምናልባትም በሰላም ምድር ጦርነትን እንደ መጥራት ይቆጠራል። በሰሜኑ ጦርነት በተግባርም ያየነው ይህንኑ ነው።
4. በመጨረሻም “Anticipatory Self Defence”ን መተግበር ከተጠያቂነት አያስመልጥም፣ ምክንያቱም አንድ ሀገር ይህን እርምጃ ከመውሰዱ አስቀድሞ መፈተሽ ያለባቸው በጥቂቱ ወደ አራት መስፈርቶች አሉ። በነገራችን ላይ ከላይ የጠቀስኳቸው ሀገራት ማለትም እስራኤልና አሜሪካ ጥቃቱን በተመለከተ ለተባበሩት መንግስታት ማብራሪያ እንዲሰጡ ተጠርተው ነበር።
ሳጠቃልል፦ ትናንት ሕወሓት የደረደራቸውን ቅድመ ሁኔታዎች ተመለከትኩና ሴኩቱሬና መግለጫው ትዝ አሉኝ። የኢትዮጵያ መንግስት ይህን የሴኩቱሬን የማስረጃ አበርክቶት ለሙግቶቹ የተጠቀመበትን አግባብም ለማወቅ ፈለግሁኝ። በነገራችን ላይ እነ አሜሪካ ሕወሓት ጦርነቱን አስቀድማ እንደጀመረችው ያውቃሉ፣ በግልፅ ሲናገሩም ነበር፣ የኢትዮጵያ መንግስት ዲፕሎማቶች ግን በዚህ ረገድ ገፍተው የሄዱ አይመስለኝም። በእርግጥ የውጭ ጉዳይ ሚ/ር በሶሻል ሚዲያ ለመግለጫው የእንግሊዝኛ ካፕሽን ጨምሮበት ለቅቋል። ከዚህ ባለፈ የዚህ ቪዲዮ ቅጂ ተተርጉሞ ለተባበሩት መንግስታት ተሰጥቶት እንደሆነ መረጃው የለኝም። ምክንያቱም በየትኛውም ሕግ ጦርነቱን አስቀድሞ የለኮሰው አካል ለደረሱት ድህረ ጦርነት ቀውሶች ቅድሚያ ተጠያቂ እንጂ ቅድመ ሁኔታ ደርዳሪ የመሆን ሞራል የለውም። እውነትን መያዝ ብቻውን በቂ አይደለም፣ እውነት በተግባቦት ጥበብ ተከሽና ካልቀረበች ባክና ትቀራለች። ካለመናገር ብዙ ነገር ይቀራል፣ ትኩረት ለዲፕሎማሲያችን!

  (አማን መዝሙር)
ጋሼ ... አንዳንዴ ውሸት ሲደጋገም እውነት ይመስላል። ህውሃት የትግራይ ህዝብ ጠላት ባይሆንም፣ ለትግራይ ህዝብ ግን ጠላት ሲገዛለት ነው የኖረው። ግራ ዘመሞቹ ህውሃቶች ትግራይ ከሰላሳ አመት በፊት ያልነበራት የችግር አረንቋ ውስጥ ጨምረዋታል። ከሰላሳ አመት በፊት ከተራ አተካሮ ባለፈ ኤርትራ የትግራይ ጠላት አልነበረችም። ከሰላሳ አመት በፊት ትግራይ ከአማራ ጋር ምንም አይነት የመሬት ግጭትም ሆነ ይሄ ነው የሚባል ጠብ አልነበራትም። ከሰላሳ አመት በፊት ትግራይ ከሱማሌ ከአፋር፣ ከደቡብ፣ ከኦሮሞ፣ ከአማራ ጦር ጋር ጋር እንዲህ በግልፅ ጠብ ውስጥ አልገባችም። ከሰላሳ አመት በፊት ትግራይ ከፌደራል የሚሄድላት በጀት አልተቋረጠባትም። መብራት፣ ስልክና ነዳጅ አልተቋረጠባትም። ከሰላሳ አመት በፊት የትግራይ ሰው በአማራም ሆነ በየትኛውም የኢትዮጵያ ክፍል ሄዶ ሲኖር ምንም የባይተዋርነት ስሜት አይሰማውም። በጥርጣሬም አይታይም ነበር።
አሁን
ትግራይ ወድማለች። ብዙዎች ተሰደዋል። ብዙዎች ተደፍረዋል። ብዙዎች በረሃብ አልቀዋል። ከፊት ብዙ ርሃብ አለ። ህዝቡ በዚህ ስቃይ ውስጥ ሆኖም ህውሀት ህዝቡን ለማይረባ pride እና ego ሲባል ለከባድ ጦርነት እያዘጋጀችው ነው።
ጥያቄ
ህዝቡ የፈለገውን የመደገፍ መብት አለው። ግን መች ይሆን ያልነበረውን ጠላት ያፈሩለት፣ እነሱ በዘረፉት ንፁሁን ሰው ባልበላው ያስወቀሱትን። 17 አመት በጦርነት አቆይተውት፣ አሁንም ለማያባራ ጦርነት ያዘጋጁትን ያረጁ ያፈጁ ሽማግሌዎች ቆም ብሎ የሚጠይቀው? ህውሀት ሃይማኖት ነች እንዴ። ደብረፂዮን ተሰቅሎልናል እንዴ? ጌታቸው አሰፋን ያመነ መንግስተ ሰማይ ይገባል እንዴ? አብዮታዊ ዲሞክራሲ ከሰማየ ሰማይ የወረደ እንከን አልባ ወንጌል ነው እንዴ? የህውሀት ማእከላዊ ኮሚቴዎች ለነፍሳቸው ያደሩ ደቀመዛሙርት ናቸው እንዴ?
ይሄ መልስ የሌለው ጥያቄ ስለሆነ ይብራብኝና አንድ ነገር ተናግሬ ላምልጥ ...
አለም ላይ የሌለ፣ ምርጫ ቦርድ የሌለበት፣ የክልል ምርጫ አካሂዳለሁ ያለችው ህውሃት። በየቀኑ የኮማንዶ ትርኢት እያሳዩ ክልሏን ሰሜን ኮሪያ ያስመሰሏት እነሱው፣ ምርጫ ካደረጉ በኋላ ከዚህ ወዲያ ለፌደራል መንግስቱ አንታዘዝም ብለው መግለጫ ያወጡት እነሱ፣ ከፌደራል መንግስቱ የሚላኩ አመራሮችን በመጡበት አውሮፕላን የመለሱት እነሱ። መጨረሻም መከላከያን ገድለው ህዝባቸውን ለስቃይ የተዉት እነሱ!
ትግራይ ህዝብ ላይ የደረሰው ስቃይ ቢያሳዝነኝም። ለዚህ ሁሉ ግፍ የመጀመሪያው ተጠያቂ ህውሃትና የህውሃት ደጋፊዎች ናቸው! ለትግራይ እናዝናለን ስንል «ምናገባህ?» የሚል የህውሃት አገልጋይ ይመጣል። ሰውዬ ስለ ትግራይ ለማሰብ ለማወቅ ያንተ አፕሩቫል አያስፈልገኝም። ትግሬ ስለሆንክ ከኔ በላይ ለትግራይ ታዝናለህ ማለትም አይደለም።
ብሔር የምርጫ ጉዳይ ነው። ደም አይደለም። ብፈልግ ነገ ተነስቼ ትግሬ መሆን እችላለሁ።


ከርቀት ስትታዘበው -
ተከዜ ወንዝ የሚመስል - በከርሱ ውሃ
የያዘ፤
ተሻግረኽ ስትጠጣው ግን -
ከባሩድ በላይ የሚገድል - በሄምሎክ
የተመረዘ፤
ሸለቆው ማዶ ቁጭ ብለህ -
ባሻገር ያለውን ጋራ - አድማሱን
ስታስተውለው፤
አልፈኸው እስክትሄድ ድረስ -
ሐኖሱ ድባቡ ሁላ - እናት ኢትዮጵያን
መሳይ ነው፤
‹‹ይሄ አገር ማን ነው›› የምትል -
ወንዙን ስትሻገረው፣ መርዙን
ስትጎነጨው፤
ጉድ ነው!
አገሬ ልንገርሽማ፥ ምን ምን እንዳጋጠመኝ-
ስሚማ በመይሳው ሞት
ሕይወቴ ያንቺ ሆኖ ሳለ - ስሜቱን
ከሥሙ ጋር - ለእኔ የሰጠ ድርጅት
ከሴት ደፋሪ መድቦኝ- ሥሜን እንደ ጥጥ
ሲያባዝት
ያንን የሰሜን አርበኛ -
ከአንበጣ ተርታ መድቦ - ጨፍጭፎ ያደረ
ባንዳ፤
ከዝንጀሮ ጋር ሸምቆ-
ሌባ ዘራፊ እያለ- ሲነዛ ፕሮፓጋንዳ፤
ቄስሽ መስቀሉን ጥሎ- ቦንብ ታቅፎ   
ሲንጋጋ
በምሞትለት ስጠቃ- በምዋጋለት ስወጋ፤
ደፍረውኝ እንደ ደፋሪ- ሰልበውኝ እንደ
ሰላቢ
ክደውኝ እንደ ከሃዲ - ወግተውኝ እንደ
ደብዳቢ
ሶሪያ እንደተገኘ-
በባዕድ ስሜት ተውጬ- ስልልሽ ‹‹ያላህ
ያረቢ››
አክሱም ጽዮንን አጥፍቶ- ለደብረ ጽዮን
የሚሰግድ፤
የሚረዳኝ ብቸኛ ጌታ -
ጌታቸው ረዳ ነው ብሎ - እግዜር አላሁን
የሚክድ፤
ሲገድል ጀጋኑ የሚባል - ሲሞት ንጹሕ
የሚሆን፤
ከተኩሶ ክሱ በርትቶ - ሲለቀልቀኝ
እድፉን፤
ታጣቂ ካላየ በቀር-
መባረቅ የማያሰኘው - መተኮስ
የማይችል ክላሽ፤
መያዜን ያወቀ ውርጋጥ -
ተኩሶ ከሸሼ ወዲያ - እኔን ሲያደርገኝ
ተከሳሽ፤
እናም እናታለሜ-
እንደ አምናው ሁሉ ዘንድሮም - ነፍሴን
ልሰጥሽ ወጥቼ
ጠላትሽን ከመታሁ ወዲያ -
እያነባሁ ነው የወጣሁ - ምድሩ ላይ
አንቺን አጥቼ፡፡

 ኢትዮጵያ ዘመም ስትልና ስትቃና የኖረች አገር ናት፤ በነዋሪዎቿ መካከል ያለው አንድነት ባንዱ ዘመን ይታመማል፤ በሌላው ዘመን ይታከማል::
ዛሬ ጋብ ባለ ጦርነትና መልኩ ባልታወቀ መጭ ዘመን መሀል ቆመናል፤ ተደባብረናል፤ ተጠማምደናል፤ “እንገንጠል” “ይገንጠሉ“ የሚሉ የቃላት ልውውጦች አየሩን ሞልተውታል፤
ግን ታሪክን ብናይ ሌላም አማራጭ ያሳየናል፤ ባንድ ዘመን እንቀሳሰፋለን፤ በሌላው ዘመን እንተቃቀፋለን፨
ከዘመነ መንግስታቸው ባንዱ ቀን፤ አጤ ዮሀንስ ከንጉስ ተክለሃይማኖት ጋራ ተጣሉና ወደ ጎጃም ዘመቱ፤ ለጊዜው አውራውን ቢያጡት ህዝቡን መቱት፤ ህዝቡም አጥብቆ ረገማቸው፤ የሳቸው ቤተ መንግስት ጸሃፊ “ንጉሱ ወደ ሰው በላው አገር ዘመተ" እያለ ጣፈ፤ ከጥቂት ጊዜ በሁዋላ በጎጃም ጌታና በንጉሰነገስቱ መሀል እርቅ ተደረገ፤ አጤ ዪሀንስ ተጠጠቱ፤ ጎጃምን “የሰው በላዎች አገር" በሚል የሚፈርጀውን ስድብ ከብራናው ላይ አስፋቁት፤ ብዙም ሳይቆዩ የበጌምድር ህዝብን ከጠላት ሲከላከሉ ከብዙ ትግራዮች ጋራ ተሰው፤
ከአመታት በሁዋላ ጣልያን በጀልባ ተሻግሮ ሲወር ጎጃሜ ለትግራይ ሊመክት ዘመተ፤ አገር ቀጠለ፤
በልጅ ኢያሱ ዘመን ደጃቸ አብርሃ ሸፈቱ፤ የደጃዝማች አባተ ጦር ተላከባቸው፤
“የዳኘው አሽከር የጦር ገበሬ
አይበገርም ላብርሀ ወሬ"
እያሉ እየፎከሩ ዘመቱ፤ አብርሃና ጭፍሮች ኮረም ላይ ተሸንፈው ተማርከው ወደ ሸገር ተወሰዱ፤ በኢያሱና በመኮንኖቹ ፊት ለፍርድ ቀረቡ፤ ካሸናፊዎች ወገን የሆነ አንድ ሰው እንዲህ አለ፤ “ይህንን ጥፋት ያጠፉት ትግሮች ሁሉ መክረው ነው እንጂ አብርሃ ብቻቸውን አልሰሩትምና ትግሬዎች ሁሉ ይቀጡልኝ"
ልጀ ኢያሱ የሰውየው እብሪት አገር የሚያነድ ክብሪት ሆኖ ታያቸው፤ ተናጋሪውን አስጥለው ጀርባውን ባርባ ጅራፍ ማሳጅ አስደረጉት፤ የጅራፉ ድምጥ ሲያባራ ሸዌና ትግራይ አብሮ መኖር ቀጠለ፤
እኛም እንዲሁ እምንቀጥል ቢመስለኝ ምን ይገርማል፤
በዘንድሮው ጦርነት በየፊናው የተጎዱ ዜጎች፣ ይህ ቃሌ እንደማይዋጥላቸው እገምታለሁ፤ ያልተነካ ግልግል ያውቃል ቢሉኝም አልፈርድባቸውም፤ ግን ያልተነካም ይሁን ያልተከካ ከሆነ ቦታ ገላጋይ መምጣት አለበት፤ ቀደምቶቻችን ከኛ በላይ ተደባድበዋል፤ የሽንፈትን መራራ ጥዋ በየፈረቃው ቀምሰዋል፤ ተገነጣጥለው ያልጠበቁን መገንጠል የሚባለው ነገር “ነፋስን መከተል" ሆኖ ቢታያቸው ነው፤ የጂኦግራፊ ቁራኛ ሆነህ አንዴ ከተፈጠርህ በሁዋላ መገንጠል የሚባለው ነገር ቅዠት ነው፤
አሁን ባለንበት ሁኔታ የማእከላዊ መንግሰት ሆነ የክልል መንግስት አውራዎች መጀመርያ ማድረግ ያለባቸው ዛቻ፤ አሽሙር፤
ጦርነት ጉሰማ መቀነስ ነው፤ ከዚያ የህዝቡን የጋራ ካፒታል ተጠቅሞ ለርቅና ለሰላም መስራት፤
ከጂኦግራፊ ባሻገር በትግራይና በአማራ ህዝብ መሀል ትልቅ ማህበራዊ ካፒታል አለ፤ የግእዝ ፊደል፤ ከብሉይና ሀዲስ የተቀዳ ባህል፤
“የጎንደር ሃይማኖት ቆማ ስታለቅስ
አንገቱን ሰጠላት አጤ ዮሀንስ”፤ “አይነትና መሰል የጋራ ሰማእትነት ታሪኮች ፤ ወዘተ፤
የቸከ ቢመስልም ይህንን ለማለት እፈልጋለሁ፤
ምላጭ የሚያስውጥ እልህህን ዋጥ አደርገህ ቁጭ ብለህ ተነጋገር፤ ስለ እርቅ፤ ስለ ጉማ፤ የጋራ አገርን አልምቶ በጋራ ስለ መክበር ተነጋገር፤ ያለፈው አልፏል፤ በህይወት የቀረነው አብረን እንድንኖር ተፈርዶብናል፤ ምርጫ ካለን በሁለት ነገሮች ላይ ብቻ ነው፤ እየተራረድን ወይስ እየተራረምን እንኑር? ሁለተኛውን ተስፋ አደርጌ ልተኛ!

Tuesday, 15 June 2021 20:03

ከፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

Written by
“ማመቅ” ወይስ “ማሟሟት”?!
ሙሼ ሰሙ
 
የማሳቹሴት ገዢና 5ኛው የአሜሪካ ምክትል ፕሬዚዳንት የነበሩት ኤልብሪጅ ጄሪ፣ የዴሞክራቲክ ፓርቲ እጩዎች እንዲያሸንፉ በሚያመቻች መልኩ ዲስትሪክቶቻቸውን በአዲስ መልክ እንዲካለሉ የሚፈቅድ ቢል ማጽደቃቸውን ተከትሎ፣ “ጄሪ ማንደሪንግ” የሚባል ቃል ተፈጠረ።
“ጄሪ” ከኤልብሪጅ ጄሪ ስም የተወሰደ ሲሆን “ማንደር” ደግሞ “ሳላማንደር” ከተባለው የድራገን ዝርያ በመዋስ የተፈጠረ ድቅል ቃል ነው። “ሳላማንደር” የሚለው ቃል መነሻው አንዱ አዲስ “ክልል” የአፈ ታሪኩን ድራገን “ሳላማንደር” በመምሰሉ ነበር። ዛሬ ላይ ቃሉ ከመለመዱ የተነሳ ምርጫን ለማጭበርበር አዳዲስ አከላለልን የሚፈጥሩ መንግስታት መጠርያ ሆኗል።
የሳላማንደር “መንግስታት” በሳላማንደሪንግ ድምጽን ለማፈን ሁለት ስትራቴጂ እንደሚጠቀሙ ይወሳል።
1ኛ) መፈልቀቅ/ማሟሟት (Cracking) ይባላል። የተቃዋሚ ፓርቲ መራጮችን በሰፊ አከላለል ውስጥ በመበተን ወይም ወረዳን ወደ ክፍለ ከተማ በማሳደግ የተቃዋሚን ድምጽ በማሟሟት (Dilute) ድምጻቸውን ማሳሳት ነው።
2ኛ) ማመቅ (Packing) ይባላል። የተቃዋሚ ፓርቲ መራጮችን ድምጽ በአንድ አካባቢና ዝቅተኛ መስተዳድር፣ ቀበሌ ወይም ወረዳ እንዲታጨቅ በማድረግ ድምጻቸውን ማፈን ነው።
በነገራችን ላይ ኢህአዴግ በ1997 ላይ አንዳንድ የአዲስ አበባ ወረዳዎችን በማጣመርና ሌሎችን በመክፈል ጄሪ ማንደሪንግ ሰርቷል። ለምሳሌ ወረዳ 17 ላይ 4 ገበሬ ማህበር በመደበል፣ ከወረዳ 15 ላይ ግማሹን ከወረዳ 18 ጋር በመቀላቀል፣ ቃሊቲና አቃቂን በማዋሃድ ወዘተ...
6ኛው የአዲስ አበባ ምርጫ እጩ አቀራረብ፣ ከወረዳ ወደ ክፍለ ከተማ መስፋፊያዎችን ከነባሮቹ ጋር ማጣመሩና 6 እጩ ከማቅረብ በክፍለ ከተማ ደረጃ 14 እጩ ወደ ማቅረብ መሸጋሸጉ የትኛውን “ጄሪ ምንደራ” ሊመስል ይችላል?! “ማመቅ” ወይስ “ማሟሟት”?! ከውጤቱ የምናየው ይሆናል?!!


Page 1 of 3