Administrator

Administrator

Saturday, 21 July 2018 13:05

ወንዶችና የጡት ካንሰር…

  ….አንድ ስራ ልቀጠር አስቤ በቅድሚያ የጤና ምርመራ ማቅረብ ስለነበረብኝ ወደ ሕክምና ባለሙያ ዘንድ ቀረብኩ። እሱም …የሚሻለው ወደ ግል ሐኪምህ ሄደህ ብትታይ ጥሩ ነው …አለኝ፡፡ ወደሁዋላ መለስ ብዬ ሳስበው…ላለፉት ሁለት አመታት አንድ ችግር ገጥሞኝ ነበር፡፡ በሰውነቴ ላይ በተለይም በጡቴ አካባቢ አንድ ትክክል ያልሆነ ተፈጥሮአዊ ቅርጽ ማየት ጀመርኩ፡፡ ለካስ የጡት ካንሰር የሚባል በሽታ ቀስ በቀስ እየተስፋፋ ኖሮአል፡፡ እኔ የነበረኝን ስሜት ችላ ብዬ ነበር የቆየሁት። አሁን ግን ሕይወቴ አደጋ ላይ ነው፡፡
አንድ ምክር አለኝ፡፡ እባካችሁ ማንኛችሁም ብትሆኑ ትንሽ ነገር ነው ብላችሁ ችላ አትበሉ፡፡ ምንም አዲስ ነገር ቢሰማችሁ በፍጥነት ወደባለሙያዎች በመቅረብ ምንነቱን ተረዱ፡፡
ጽሁፉን ያገኘንበት ምንጭ ያሰፈረው የግለሰብ ታሪክ ነው፡፡
የጡትን ተፈጥሮ ስንመለከት ወንዶችም ሴቶችም ከተፈጥሮ የሰውነት አካላቸው መካከል ጡት የሚባል ነገር መኖሩ እሙን ነው፡፡ የሴቶች ጡት በተፈጥሮአቸው ባላቸው ሆርሞን ሳቢያ እንዲያድግና የተለያዩ ተፈጥሮአዊ ግዴታዎችን እንዲወጣ የሚያስችል ይሆናል፡፡ የወንዶች ጡት ግን በደረት ላይ ተፈጥሮውን ለማመላከት ያህል ይታያል እንጂ ወደየትም የማያድግ እና ምንም የተለየ አገልግሎት ማለትም ለልጆች እንደወተት መስጠት የመሳሰሉትን ግዴታዎች እንዲወጣ የማይጠበቅ ነው። በእርግጥ ሴቶች ጡታቸው ወተት የሚያመርተው ከእርግዝና ጋር በተያያዘ በሚኖር ተፈጥሮአዊ ሂደት ነው፡፡
የጡት ካንሰር ለወንዶች አልፎ አልፎ የሚከሰት ሕመም እንጂ እንደሴቶቹ በስፋት የሚስ ተዋል አይደለም። ምናልባትም ከሚከሰቱት የጡት ካንሰር ሕመሞች ከ1% በታች የሚሆነው በወንዶች ላይ የሚከሰት ይሆናል፡፡ ወንዶች በሕይወት ዘመናቸው በጡት ካንሰር ሕመም የሚ ጠቁት ከ1000/ከአንድ ሺህዎቹ አንድ ሰው ቢሆን ነው፡፡ ይሄ ሲታይ ምናልባትም ወንዶች የጡት ካንሰር ሕመም አይይዛቸውም ለማለት ሊያስደፍር ይችል ይሆናል፡፡ ነገር ግን እውነታው በመጠኑም ቢሆን ወንዶች ጡታቸውን ሊታመሙ ይችላሉ፡፡
ወንዶች የጡት ካንሰር ይዞአቸዋል የሚያሰኙ አንዳንድ ምልክቶች አሉ፡፡
በጡት ላይ የመጠጠር ወይንም የማበጥ ምልክት ይታያል፡፡ በእርግጥ ካልነኩት በስተቀር ሕመም ላይሰማ ይችላል፡፡
የጡት መደደር መኖሩ የማይታወቅ እና በራሱ ጊዜ በጡት ውስጥ ወዲያ ወዲህ የማይንቀሳቀስ ነው፡፡
የጡት ጫፍ አቅጣጫ ጠመም የማለት ነገር ሊታይበት ይችላል፡፡
ከጡት ጫፍ ፈሳሽ የመውጣት ነገር ይስተዋላል፡፡አንዳዴም የደም ምልክት ሊታይበት ይችላል፡፡
በጡት ጫፍ ዙሪያ ምቾት የማይሰጥ የህመም ስሜት ሊኖር ይችላል፡፡
የጡት ጫፍ ወይም በዚያ አካባቢ ባለው ቆዳ ላይ የመቅላት የመደደር ወይንም የማበጥ ሁኔታ ይስተዋላል፡፡
ወንዶች ብዙ ጊዜ ይህ ህመም ይደርስብኛል ብሎ ካለማሰብ ነገሩን ችላ የማለት ነገር ይስተዋ ልባቸዋል። በእርግጥ ሁኔታው እንደሴቶቹ በተስፋፋ መልኩ የሚያጋጥም ባይሆንም እንደችግር ግን መስተዋሉ አይቀርም፡፡  
ለጡት ካንሰር ወንዶች ሊጋለጡ የሚችሉባቸው የተለያዩ ምክንያቶች አሉ፡፡
እድሜ፤ ይህ በምክንያትነት ከሚጠቀሱት ውስጥ ከፍተኛውን ድርሻ የሚይዘው ነው፡፡ ልክ ሴቶች   በእድሜ ምክንያት ለጡት ካንሰር እንደሚጋለጡት ሁሉ ወንዶችም ይጋለጣሉ። ወንዶች በእድ ሜያቸው ወደ 68/አመት ሲሆናቸው ለጡት ካንሰር የመጋለጥ እድል ሊያጋጥማቸው ይችላል፡፡ ከፍተኛ የኢስትሮጂን መጠን፤ በጡት አካባቢ ያሉ ሴሎች እድገት በትክክለኛውም ወይንም ትክክል ባልሆነው መንገድ የሚከሰት ሲሆን ኢስትሮጂን እንዲኖር ያደርጋል፡፡ ወንዶች በከፍተኛ ደረጃ ይህ ኢስትሮጂን ሊያጋጥማቸው የሚችለው፤ የሆርሞን መድሀኒቶችን ከመውሰድ፤ ከልክ ያለፈ ክብደት ሲኖር፤ እና የኢስትሮጂን መመረትን የሚጨምር ሲሆን ነው፡፡
በአኑዋኑዋር ምክንያት ለኢስትሮጂን መጋለጥ ፤ የአልኮሆል መጠጦች ሱሰኛ መሆን፤ እና በዚህም የተነሳ ጉበት በደም ውስጥ ሊኖር የሚገባውን ኢስትሮጂን መመጠን ሲያቅተው፤ የጉበት በሽታ ሲኖር እና በዚህም ሳቢያ አንድሮጂን(የወን ዶችን ሆርሞን) ዝቅ ሲያደርገው እንዲሁም ኢስትሮጂንን ማለትም (የሴቶችን ሆርሞን )ከፍ ሲያደርገው ችግሩ ሊከሰት ይችላል፡፡:
ከቤተሰብ ጋር በተያያዘ ፤ ይህ የጡት ካንሰር ሕመም የነበረና ያለ ሲሆን በዘር ሊተላለፍ ይችላል፡፡
ለጨረር የመጋለጥ ሁኔታ ፤አንድ ወንድ በደረቱ አካባቢ በጨረር ሕክምና ከተረዳ ምናልባትም በዚያ ሳቢያ የጡት ካንሰር ሊይዘው ይችላል፡፡  
ከላይ የተጠቀሱትና ሌሎችም ለጡት ካንሰር ለመጋለጥ በተለይም ለወንዶች ምክንያት ይሆናሉ ተብለው ተጠቅሰዋል፡፡ የጡት ካንሰር ከምን ደረጃ ላይ ይገኛል የሚለውን ለመለየት የህክምና ባለሙያዎች እንደሚከተለው አስቀምጠዋቸዋል፡፡
ደረጃ 0፤ የጡት ካንሰሩ ምርመራ ሲደረግ በ0/ደረጃ ላይ ያለ ከሆነ የካንሰር ሴሉ ወደሌላ ሰውነት ሊሰራጭ ከማይችልበት ደረጃ ላይ ይገኛል ማለት ነው፡፡
ደረጃ 1፤ በደረጃ አንድ ላይ የሚገኝ የካንሰር ሴል በጊዜው የህክምና እርዳታ ካልተደረገለት ወደሌላ ሰውነት ሊሰራጭ እንደሚችል አመላካች ነው፡፡
ደረጃ 2፤ የካንሰር ሴሉ በደረጃ ሁለት ላይ ከተገኝ ትናንሽ የካንሰር ሴሎች በቡድን ወደአጎራባች የሰውነት ክፍሎች የተሰራጨ መሆኑን እና በእርግጥ ወደ ቲዩመር/ወይንም ወደዋናው የካንሰር መገለጫ እንዳላደጉ ወይም ደግሞ ከ2/ሴንቲ ሜትር በላይ ያላደገ ቲዩመር መኖሩን ይናገራል፡፡ በዚሁ በደረጃ ሁለት ቀጣዩ ነገር ወደሌሎች የሰውነት ክፍሎች ሊሰራጭ የሚችል የካንሰር ሴል መኖሩን እና እርዝመቱም ከ2-5 ሴንቲሜትር የሚገመት መሆኑን እንዲሁም ወደሌላ የሰውነት ክፍል መተላለፍ አለመተላለፉን በሚመለከት እርግጠኛውን ለመናገር የማያ ስችል ነው፡፡ አንዳንድ ጊዜ እስከ 2/ሴንቲሜትር የሚደርስ ቲዩመር ወደሌላ የሰውነት ክፍል ተላልፎ ሊገኝ ይችላል፡፡ የካንሰሩ ደረጃ በዚህ መልክ እድገቱን እየጨመረ የመስፋፋት አቅሙ ንም እያጠናከረ እስከ 5/አምስተኛ ደረጃ ድረስ ይቀጥላል፡፡ በደረጃ አራት ላይ የሚታየው  የጡት ካንሰሩ ወደሌላ የሰውነት ክፍል ተሰራጭቶ  ለከፍተኛ ሕመም የሚዳርግበትና በሕክምናም ለማዳን አስቸጋሪ የሚሆንበት ደረጃ ሲሆን ደረጃ 5/አምስት ደግሞ የመጨረሻው ክፍል ነው፡፡
        ምንጭ፡- Breast Cancer.com
የጡት ካንሰር መከላከያ ዋና መፍትሄ የሚባለው የህክምና ክትትል ማድረግ ነው ያሉን ዶ/ር መብራቱ ጀምበር የጽንስና ማህጸን ሕክምና ባለሙያ ናቸው፡፡ ዶ/ር ከዚህም በተጨማሪ የገለጹት እራስን መመርመር እንዴት ይቻላል የሚለውን ነው፡፡ ካንሰሩ መኖር አለመኖሩን ለመለየት ራስን በራስ መመርመር  ጠቃሚ ነው፡፡ ሰውነትን ሙሉ በሙሉ ወይም ግማሽ አካልን በሚያሳይ መስታወት ፊት ለፊት ቆሞ ሁለት እጅን ከሁዋላ ማጅራት ላይ በማስቀመጥ ጡት ወደፊት እንዲፈጥ በማድረግ የጡት ቆዳ ለስለስ ያለ ወይንም የተጨማደደ ነገር እንዳለበትና እንደሌለበት ማየት አንዱ ዘዴ ነው፡፡ ጡት በተፈጥሮው አፍንጫው አካባቢ ጠቆር ያለ ነው። ከተለመደው ውጪ የተለየ ጥቁረት ወይም የነጣ የገረጣ ለማሳከክም የሚጋብዝ ነገር ካለ ቶሎ  ማየት ያስፈልጋል። እንደገናም ጡትን በሃሳብ አራት ቦታ በመክፈል አራቱን ቦታዎች በጣት በመዳሰስ እጢ ወይም እብጠት.. የጓጐለ ነገር መኖር አለመኖሩን ማረጋገጥ ይገባል፡፡ ሌላው እራስን የመመርመሪያ ዘዴ ደግሞ ገላን በሚታጠቡበት ጊዜ ገላን ሳሙና ከቀቡ በሁዋላ ሲዳሰስ በበለጠ ተፈጥሮአዊ ያልሆኑ ነገሮችን ለማግኘት ያስችላል ፡፡ የጡትን አካባቢ ብቻ ፈትሾ ማቆም ደግሞ በቂ አይደለም ፡፡ወደብብትም ገብቶ በመዳሰስ እብጠት መኖር አለመኖሩን ማረጋገጥ ያስፈልጋል፡፡

  ከዕለታት አንድ ቀን፤
አያ አንበሶ ለዱር እንስሳት ሁሉ አንድ መልዕክት አስተላለፈ፡-
“እስከ ዛሬ መኖሪያ ደናችን ላይ ጥፋት ያላደረሰ እንስሳ፣ እኔ ቤት መጥቶ ፀበል ይቅመስ!” አለ፡፡
የዱር እንስሳት ሁሉ እየተጋፉ መጡ፡፡ እራሳቸውን የተጠራጠሩ ግን ቀርተዋል፡፡
“አሁንስ አያ አንበሶ አበዛው! እንዳለፈው ጊዜ ቤቱ አስገብቶ ያለ የሌለ ሥራ ሊያሰራን ይሆናልኮ!” ብለው ጉልበታቸውን የሰሰቱና መልፋት አንፈልግም ያሉ ተሰወሩ፡፡
“ከዚህ ቀደም አያ አንበሶ በደል አድርሶብናል - የአስተዳደር ግፍ ፈፅሞብናል” ያሉና ያቄሙ ደግሞ አድራሻቸውን አጥፍተው ተቀመጡ፡፡
አያ አንበሶ ግን በየሰበብ አስባቡ ከድግሱ የቀሩትን ከምንም ሳይቆጥር፤ ከመጡት ጋር ያለውን ምግብ ለመቋደስ ተዘጋጀና ተበላ፣ ተጠጣ፡፡
በመጨረሻ ላይ፤
“ጎበዝ፤ እንግዲህ የሥራ ዘመን ነውና ቀበቶን ጠበቅ ማድረግ ያስፈልጋል! እስቲ ለመጪው ጊዜ ምን ማድረግ እንዳለብን ሀሳብ አምጡ” አለ፡፡
ጦጢት፤
“አያ አንበሶ፤ የተሰባሰብነው እንስሳት አንድ ዓይነት አይደለንም፡፡ አንዳንዶቹ ጨርሰው ከዚህ ቀደም መጥተው የማያውቁ ናቸው! መጥተው የነበሩና አሁን ግን በስንት ጊዜያቸው የመጡ አሉ፡፡ በረባ ባልረባው ከእኔና ከእርሶ ጋር ተቀያይመው ቀርተው የነበሩ አሁን ሀሳባቸውን ቀይረው ድግስ ለመብላት የመጡ አሉ፡፡ ድግሱን ሳይፈልጉት አያ አንበሶን ፈርተው የመጡም ይታያሉ፡፡ ከአያ አንበሶ ጋር አዲስ ፍቅር ያመናቅር ዓይነት ሆነው የመጡ አዲስ ግልብጦችም አሉ፡፡ ድንገት ደራሾች ናቸው፡፡ ብዙ ይበሉ ይጠጡ ይሆናል እንጂ ደህና ሀሳብ አያመጡም፡፡ እንዴት ብለን ተስማምተን አንድ የጋራ ሀሳብ እናመጣለን?” ብላ ተቀመጠች፡፡
“አጨብጭቤም ቢሆን እመለሳለሁ፣ ከድግስ አልቀርም ብሎ የመጣ አለ!” አለ አያ ዝንጀሮ፡፡
አያ ዝሆንም፤
“ሁልጊዜ በሞቀበት የሚዘፍንም ፀበል ሊቀምስ የመጣ አለ፡፡ በቀላሉ አንግባባም!” አለ፡፡
ሁሉም ተራ በተራ እንዲህ ያለ ሀሳብ ሰጡ፡፡ ውጤቱ የማይታወቅ ሁሉም እንስሳ የሚናገርበት ስብሰባ እየሆነ መጣ። የሚዘባርቀው፣ ሙግት የሚወደው፣ አንደበት አለኝ ከኔ በላይ ተናጋሪ ላሳር የሚለው … ሁሉም ልፍለፋ ቀጠለ፡፡ የጨረባ ተዝካር መሰለ፡፡
ጥቂት ቆይቶ ወደ ጠብ አመራ! ዝም በሉ ቢባል ማን ሊሰማ? “ሀሳብ ሥጡኮ ነው ያልኩት” ቢል አያ አንበሶ፣ ማን አደብ ሊገዛ? ሁሉም የኔን ሀሳብ የሚያክል የለም እያለ ጭራሽ ይዋጣልን እስከ መባባል ደረሰ!
ይሄኔ አያ አንበሶ ትዕግሥቱ አለቀ፡፡
“እንግዲህ ሁልሺም አርፈሽ ተቀመጪ፡፡ ትዕግስት ፍርሃት አይደለም፡፡ አዳሜ ትምህርት እንዲሆንሽ፣ ብጥበጣውን በጣም ያበዛውን አያ ነብሮን ምን እንደማደርገው ተመልከቺ” ብሎ ነብሮ ሳያስበው ክፉኛ ደቆሰው፡፡ ነብሮ ተብረክርኮ ወደቀ!
ይሄኔ ጦጢት፤
“ትላንትና ሞቼ በቀረሁ ሳልቀበር
 እኔም የፈራሁት ይሄንኑ ነበር” አለችና “አያ አንበሶ፤ ከእንግዲህ እርሶ ባሉት እስማማለሁ!” ብላ ውልቅ አለች፡፡
ሁሉም “ዓመት ዓመት ያድርሰን! የዓመት እንስሳ ይበለን!”
እያሉ ጦጢት በቀደደችው ወጡ፡፡ አንዳንዶቹ ግን “እሱ ነው! እሱ ነው!” እያሉ ለአያ አንበሶ፤ በጥባጩን እየወነጀሉ፣ አስመዝግበው ተመስግነው ወጡ፡፡
አያ አንበሶም፤ “ለአህያ ማር አይጥማት”፤ ያሉት አባቶቻችን ዕውነታቸውን ነው!” ብሎ አሰናበታቸውና “በሚቀጥለው ዓመት አሳያቸዋለሁ!” አለ በሆዱ፡፡
*   *   *
አለመግባባት ክፉ አባዜያችን ነው! ዘይትና ውሃ አይቀላቀሉም፡፡ ብዙዎች የሚመሳሰሉ ይመስላቸዋል እንጂ ፈታኝ ወቅት ሲመጣ ሀሳባቸውም ይበታተናል፡፡ ዋንኛው ችግር በአካልም በሥነ ልቦናም አለመዘጋጀት ነው፡፡ ለመዘጋጀት የጊዜ ዕቅድ ያስፈልጋል፡፡ በጊዜ፣ በተገቢ ጉዳይ ላይ አስቦ፣ ወጥኖ መነሳትን ይጠይቃል፡፡ ድንገት ተሰብስቦ፤ ድንገት አዲስ ሀሳብ አፍልቆ፣ መልካም ነገር እሰራለሁ ብሎ ማሰብ ከቀናነት አያልፍም፡፡ ቢረፍድም እንኳን ተመሳሳይ ሀሳብ ያለው መሰባሰብ ይኖርበታል፡፡ ልባችን ምንም ያህል ንፁህ ቢሆን ወይ አስቀድመን ስናስብበት የቆየን ያልተዳሰሰ ሀሳብ ከሌለን፣ ወይ አሮጌ ሀሳባችንን በአዲስ አቀራረብ ካላመጣን፣ እንደው በአንድ ጀምበር ሁኔታው አመቺ ስለሆነ በፍጥነት እንለወጣን ብንልም ምኞታችን ይበዛና ተግባሩ ላይ እንሰንፋለን፡፡ ቆይተንም እንወድቃለን፡፡ ስለዚህ ምን ምን ጉዳዮች ያስማሙናልና ወደ ተግባር ያሸጋግሩናል ብሎ ከትንሹ ዕቅድ መነሳት ተገቢ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ ያልተመለሱ ጥያቄዎችን በጥሞና መመርመር ዋና ጉዳይ ነው፡፡ እነሱ ላይ አተኩሮ ከስር ከስር በዕቅድ መመለስና እንዲጨበጡ ማድረግ፣ የማይታለፍ እርምጃ ነው፡፡ የተመለሱ የሚመስሉንን ጥያቄዎችም ደግመን መፈተሽ ያስፈልጋል፡፡ ለብ ለብ እንዳይሆኑ፡፡ ለዚህ እንቅፋት የሆኑብንን ጉዳዮች አበጥሮ ማውጣት ተገቢ ይሆናል፡፡ በእኛ አገር “አለባብሰው ቢያርሱ፣ በአረም ይመለሱ” የሚለው ተረት የሁልጊዜ ዕውነት ነው፡፡ አንድም ደግሞ “እርስ በርሱ ሥጋ በኩበት ጠበሱ” የሚለው እውነታ የሚሻል ወይም አመለካከቱ የተለየ ሰው ሳይኖር እንመሳሰላለን በሚል ብቻ አብሮ መዝመት ኋላ ሁኔታው ሲጠራ፣ ከተሰራው ሥራ ውሽልሽልነት ውጤቱ ይታያልና ከወዲሁ ጠንቀቅ ማለት የአባት ነው፡፡
በተደጋጋሚ እንዳወሳነው መንገዶች ሁሉ አልጋ በአልጋ አይደሉም፡፡ እንዲያውም እንደኛ ባለው የፖለቲካ አካሄድ፤ ኮረኮንቹና እሾኻማው ክፍል ሳይበዛ አይቀርም፡፡ አዲስ ሀሳብ የማይጥመው ወገን ይኖራል፡፡ በዱሮው ቋንቋ ወግ - አጥባቂ የሚባለው መሆኑ ነው፡፡ ወንበሩን የተነጠቀው፤ ጥቅሙ የተነካበትና የከመርኩት ሁሉ ተናደብኝ የሚለው ውሎ አድሮ ለሰራው ሁሉ ተጠያቂ እንደሚሆን ስለሚገነዘብ ወይም ስጋት ስለሚኖረው፤ ለህልውናው መታገሉና መፍጨርጨሩ አይቀሬ ነው፡፡ ሆኖም ሶስት ነገሮች ካልተስተካከሉ ሞተሩን ወደ ኋላ መመለስ አዳጋች ነው፡፡ እነዚህም የኃይል ሚዛን፣ የጊዜ ሚዛን እና የነባራዊ ሁኔታ ሚዛን ናቸው፡፡ የኃይል ሚዛን ላዕላይ መዋቅሩ ላይ ካሉት ተዋንያን ወደፊት ልራመድ የሚለውና ወደ ኋላ የሚጎትተው (ያለንበት ሁኔታ ምን አጠፋ? የሚለው) ከሚያደርጉት ፍጭት የሚከሰት ነው፡፡ ይህም ከሂደት እንጂ ከድንገቴ ክስተት የመጣ አይደለም፡፡ የጊዜ ሚዛን ደግሞ ክፉን ከደግ አነፃፅሮ፣ ወቅትን ለክቶ ከሚወሰድ አቋም የሚመነጭ ነው፡፡ “ጊዜው ገና ነው” ወይም “ጊዜው አሁን ነው!” ብሎ የመንቀሳቀስን ዕቅጩነት (Precision) የሚጠይቅ የጥንቃቄ ስሌት ነው። የነባራዊ ሁኔታ ሚዛን ደግሞ ከሁለቱ ከቀደሙቱ ጋር የተሳሰረ ሲሆን፤ ህብረተሰብ በዚህም በዚያም ምክንያት የተጠራቀመ ምሬትና ጥያቄ ሲኖረው፣ ያንን ለማፈንዳት ባመቸው መንገድ ሁሉ ተጠቅሞ ሲያስተነፍሰው የሚመጣ እንቅስቃሴ ውጤት ነው፡፡ ሰለስቱ ሚዛናትን መርምሮ መጓዝ ለብዙ ችግሮች መፍትሔ ይሆናልና አንዘንጋቸው፡፡
“አያሌ አደራዎችን መቀበል ትከሻን ያጎብጣል” ይላሉ አረቦች፡፡ ለብዙኃኑ ደስታ ብለን እሰራለሁ የምንላቸው፣ ቃል የምንገባቸው ሁኔታዎች መልሰው እንዳይጠልፉን ቆም ብለን ማሰብ፣ ውስብስቦቹን ከቀላሎቹ መለየት ያሻናል፡፡ ይሄንን ለመተግበር የሚኖረን ፍጥነት ራሱ ጥንቃቄን ይጠይቃል፡፡ በሰራነው ልንረካ እንችላለን፡፡ ሆኖም ምን ያህል ውሃ የቋጠረና ሥር የሰደደ ስራ ሰርቻለሁ? መሰረቱን በአግባቡ ደልድያለሁ ወይ? ምን ያህል የውጪ ኃይሎች ጣልጋ ገብነት አለብኝ? በቤት ውስጥ ጉዳይ ስጣደፍ፣ የጎረቤቶቼን ነገር እንደምን ይዤዋለሁ? ማህበራዊ መስህብን የመፍጠር አካሄድ ብቻ ላይ ካተኮርኩ ፖፑሊስት (Populist) ያደርገኛል አያደርገኝም? ፍጥነቴን ለመቆጣጠር በተለይ ምን ኃይል መፍጠር አለብኝ? እዚህ ጋ ቁም፣ እዚህ ጋ ሩጥ የሚል አካል አለኝ ወይ? ከስሜታዊነት ከሞቅ ሞቅና ከለብ ለብ ፍጥነት፣ ስክነትን ለመውለድ፤ አቅምንም ላለመጨረስ በብስለት መጓዝ ያስፈልጋል፡፡ ለዚህ ደግሞ “የእነ ቶሎ ቶሎ ቤት ግድግዳው ሰምበሌጥ”ን ልብ ማለት ይበጃል!


--------------

  በኦሮሚያ ክልል ጉጂ ዞንና በደቡብ ክልል ጌዲኦ ዞን ካለፈው ሚያዝያ ወር አንስቶ በተቀሰቀሱ ግጭቶች ከመኖሪያቸው የተፈናቀሉ ዜጎች ቁጥር 970 ሺህ ያህል መድረሱን አለማቀፉ የስደተኞች ድርጅት ትናንት ባወጣው መረጃ አስታውቋል፡፡
በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ በተከሰቱ ግጭቶች ከደቡብ ብሄር ብሄረሰቦች ክልል ጌዲኦ ዞን 822 ሺህ 187፣ ከኦሮምያ ክልል ጉጂ ዞን ደግሞ 147 ሺህ 40 ሰዎች መፈናቀላቸውን ያስታወቀው ድርጅቱ፣ ተፈናቃዮቹ ትምህርት ቤቶችንና የመንግስት ተቋማትን ጨምሮ በተለያዩ ስፍራዎች ተጠልለው እንደሚገኙ አመልክቷል፡፡
አለማቀፉ የስደተኞች ድርጅት ባለፉት ግንቦትና ሰኔ ወራት ባደረገው ጥናት በመላ አገሪቱ 1.7 ሚሊዮን ዜጎች በአገር ውስጥ ተፈናቅለው እንደሚገኙና ከእነዚህም መካከል 1.2 ሚሊዮን ያህሉ በግጭት ሳቢያ የተፈናቀሉ መሆናቸውን ማረጋገጡን ዥንዋ ዘግቧል፡፡


 ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ገበሬ በሬው ይጠፋበታል፡፡ በሬውን ለመፈለግ የመንደሩን ህዝብ እርዳታ ጠየቀ፡፡ መንደሬው ተሰባስቦ ሊያፋልገው ወጣ፡፡ አገሩን አሰሱት፡፡ ከሰው ሁሉ አንድ ሰው ፍለጋው ላይ በጥብቅ የተሰማራ አለ፡፡ ፈልገው ፈልገው በሬው ታሥሮ የተደበቀበት በረት አጠገብ ሊደርሱ ሲሉ ያ ሰው ያከላክላል፡-
“አይ በዚህ በኩል እንኳ ከንቱ ድካም ነው፤ በሌላ በኩል እንሂድና እንፈልጋለን” ይላል፡፡ ፈላጊው ሁሉ ፊቱን በሌላ አቅጣጫ ያዞራል፡፡ አሁንም ፍለጋው በሌለ አቅጣጫ ይቀጥላል፡፡ ብዙ ከፈለጉ በኋላ እዚያው በሬው ያለበት በረት ጋ ይደርሳል፡፡
ያም ሰውዬ፤
“አይ! አሁን በዚህጋ ምን አለና ይፈለጋል?
ኧረ በሌላ በኩል እንሂድ፡፡ ዛሬ ሳናገኘው አንገባ!”
ሌላ አቅጣጫ ይቀየራል፡፡ ይዞሩ ይዞሩና እዚያው በረት ጋ ይደርሳሉ፡፡ በሦስተኛው ማዕዘን በኩል የተደረገውን ሙከራ ያው ሰው፤ “በዚህ በኩል ባንለፋ ጥሩ ነው” ብሎ ፍለጋውን ገታው፡፡
ይኸኔ በሬው የጠፋበት ሰው ነቃ!
ጥቂት እንደተራመዱ አንድ የሚያውቀው መንገደኛ ሰው ሌላው መንደር ይመጣና፤
“ወዳጄ በሬህ ተገኘ?” ሲል ይጠይቀዋል፡፡ ባለ በሬውም፤ “አዝማሪ ያለውን አልሰማህም እንዴ”
“ምን አለ?” አለና ጠየቀው፤ መንገደኛው፡፡
“ነገሩስ ባልከፋ በሬውን መፈለግ
ግን ዳር እየደረስክ ከዐይንህ ሥር ሲሸሸግ
እንደምን ንብረትክን ልታገኘው አሰብክ
ከሰራቂህ ጋር ተሻርከህ እየዞርክ!”
ይሄኔ ያ አፈላጊ ነኝ እያለ አብሮ እሚዞር ሌባ፤ እንደተነቃበት ገብቶት ድራሹ ጠፋ!
* * *
ከሌቦች ጋር ተሆኖ ሌባ-ሻይ መሆን አይቻልም፡፡ ስለዚህ ውስጥን መመርመርና መፈተሽ የማናቸውም አዲስ የለውጥ ሥርዓት አሀዱ እርምጃ ነው፡፡ ሌብነት ከምዝበራና ከብዝበዛም ባሻገር፡- ሥራን  ማዳከምን፣ የቢሮክራሲውን ሞተር እንዳይሠራ አሻጥር ማድረግን፣ የተዛባ መረጃ መስጠትንና ህዝብን ማደናገርን፤ የነባር-አፍቃሪያንን ጎራ ምሉዕ- በኩለሄ (በሁሉም የተነካ) እንደነበረ የሚያሳይ ማስረጃ ማቅረብን ቅራኔው የማይታረቅ መሆኑ ይፋ እስኪወጣ ድረስ በጥድፊያ ውስጥ ውስጡን መርዝ መርጨትን፣ አዲስ መዋቅር ብቅ ካለ፣ አናት አናቱን መምታትን… ይጨምራል፡፡ በሩሲያ አብዮት ዘመን የፓርላማ ሰዓት አይሠራም ነበር- የክሬምሊን ደወል ከቆመ አገር ምን ዋጋ አላት? እያሉ ክፉኛ መፃረራቸውን ያንፀባርቁ ነበር፡፡  ልባምና ንቁ የሆነ ትውልድ ክፉና ደግ ለይቶ ህዝቡን በደጉ ወገን ማንቃትና ማገዝ አለበት፡፡፡ በአንዳንድ  ወቅት ስሜታዊነት  የህዝብ ጠላት ነው ይላሉ፤ አበው ፈላስፎች፡፡ በተለይም ጩኸትና ሆታ ሲበዛ “ግርግር ለሌባ ይመቻል” የሚለው ተረት ይሠራል፡፡ በዚህ ላይ የውስጥ ቦርቧሪ ከተጨመረበት አደጋና ሥጋት አረበበ ማለት ነው፡፡
“እኔስ መች ኖርኩ፣ እኔስ መች ተወለድኩ ከጠላቶቼ ጋር አብሬ እየዶለትኩ” ያለው ፎካሪ ወዶ አይደለም! ልብ ይሏል፡፡
ደራሲ ዘውዴ ረታ፤ “የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መንግሥት” በሚለው መጽሐፋቸው፤
“ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሤ በዚያን ዘመን የሥራ ትጋትና ብልህነት ከሚታይባቸው አንዱ ወልደ ጊዮርጊስ ወልደ ዮሐንስ ሆነው ስላገኟቸው፤ የማንንም ሀሳብ ሳይ ጠይቁ፤ ከውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር ዋና ፀሐፊነት አንሥተው ለጥቂት፣ ወራት ልዩ ፀሐፊያቸው በማድረግ የሥራ ጠባያቸውን ካላመዷቸው በኋላ፣ በ1927 ዓ.ም የጽሕፈት ሚኒስቴር ዋና ዳይሬክተር ብለው ሾሟቸው፡፡”.. ለተሿሚው ኃ/ሥላሴ ባደረጉት ንግግር፡-
“ያሳደግኩትን አበባ እኔው ቆርጬ መጣሉ
ከሁሉ የበለጠ የሚያሳዝነኝ ስለሆነ፤
ይህ ሐዘን እንዳይደርስብኝ ተጠንቀቅ” ብለው ነበር፡፡
ከጃንሆይ ተግባርና ንግግር መማር እጅግ ትልቅ አስተውሎትን ያስጨብጣልና ልብ እንበለው! የምንሾማቸው ሰዎች የሥራ ትጋትና “ጨው ሆይ! ብትጣፍጥ ጣፍጥ፤ አለበለዚያ ድንጋይ ነው ብለው ይጥሉሃል” የሚለውን እናስገንዝባቸው፡፡
አሮጌን ሥርዓት ማፍረስ ቀላል ባይሆንም አዲስ ሥርዓት ማነፅ እጅግ ውስብስብ ነው፡፡ “ከአብሮ አደግህ አትሰደድ” የሚል አንደምታም አያጣም! ስለሆነም የሌት ተቀን ልፋትና መስዋዕትነት ጭምር ግድ ይሆናል! ከምንጠራ እስከ አጥር-አጠራ የመቶ ጀምበር ስራ ብቻ አይደል፡፡ “ትርፉን ነግሮ መከራውን ሳይነግረኝ” እንዳንል ውጣ-ወረዱን ከወዲሁ ማወቅ ይበጃል! ‹ሠንሠለቱን ለመበጠስ ከላላው ቀለበት ጀምር› የሚለውን ጥበባዊ መርህ አንዘንጋ፡፡ ደረጃ በደረጃ የምንሠራው ሥራ ደርዝና ብሰለት ይኖረዋል፡፡
እንደ ሩሲያው መሪ እንደ ጎርባቾቭ፤ የግልፅነት ክስተት (ግላስኖስት) ሁሉን በር በረጋግዶ አንድ መወርወሪያ መዝጊያ እንኳ ሳያበጁ  መቅረት ተገቢ አይሆንም፡፡ “ከተናገርክ ፍርጥ፣  ከመታህ ድርግም” ይላሉ የታክቲክ ጠበብት፡፡ አለበለዚያ እሷ ታስራ፣ በሩ ተከፍቶ ተትቶ፣ ሌባ ገብቶ ሲዘርፍ እንዳየችው ውሻ፤ “በራቸውን ሳይዘጉ ሌባ ሌባ ይላሉ” እንዳንል እንሰጋለን፡፡ ስለዚህም፤
“ላገሩ አልሆን ብሎ ሁኔታው ሲጠጥር
ጠጣሩ እንዲላላ የላላውን ወጥር!” እንላለን-ዛሬም ከገሞራው ጋር!

 የኢትዮ-ኤርትራን ግጭትና የሁለቱን አገራት ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት መቋረጥ ተከትሎ በግንቦት ወር 1990ዓ.ም የተዘጋው የቀድሞው የኤርትራ ኤምባሲ ከ20 አመታት ያህል በኋላ ነገ ፕሬዚዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ በተገኙበት በይፋ እንደሚከፈት ይጠበቃል፡፡
ከአዲስአበባ ስቴዲየም ፊት ለፊት የሚገኘው የቀድሞው የኤርትራ ኤምባሲ አስፈላጊው እድሳት እንደተደረገለትና ሁለቱ አገራት ባለፈው ሳምንት ባደረጉት ስምምነት መሰረት በይፋ ተከፍቶ አገልግሎት መስጠት እንደሚጀምር የመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮ ጽህፈት ቤት ኃላፊ ሚንስትር አቶ አህመድ ሽዴ ትናንትበሰጡት መግለጫ አስታውቀዋል፡፡
የኤርትራው ፕሬዚዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ በኢትዮጵያ እያደረጉት ያለውንና ዛሬ የተጀመረውን ይፋዊ የስራ ጉብኝት አስመልክተው አቶ አህመድ በሰጡት በዚሁ መግለጫ፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ ባለፈው ሳምንት በኤርትራ ባደረጉት ጉብኝት ሁለቱ አገራት ከተስማሙባቸው ጉዳዮች መካከል፣ ኤምባሲዎቻቸውን መልሶ መክፈት፣ የአየርትራንስፖርት እና የስልክ ግንኙነቶችን እንደገናማስጀመር የሚሉት እንደሚገኙበትም አቶአህመድ ሽዴ አስታውሰዋል።

 የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ሲኖዶስ፣ ሙስናንና ዘረኝነትን ከቤተ ክርስቲያኒቱ ማጥፋትን ዋነኛ አጀንዳው አድርጎ እንደሚንቀሳቀስ አስታወቀ፡፡
የሙስና እና ጠባብነት መስፋፋት እንዲሁም የመልካም አስተዳደር ዕጦት ቤተ ክርስቲያኒቱን ለከፍተኛ ክስና ወቀሳ እያጋለጣት እንደኾነ የተወያየው ቅዱስ ሲኖዶሱ፤ ችግሩን ለመፍታት ያስችላል ያለውን መሪ ዕቅድና የተለያዩ ጥናቶች ተግባራዊነት ዋነኛ አጀንዳው እንደሚያደርግ አስታውቋል፡፡
ባለፈው ማክሰኞ ሐምሌ 3 ቀን 2010 ዓ.ም ያካሔደውን አስቸኳይ ስብሰባ ሲያጠናቅቅ፣ ፓትሪያርክ ብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ማትያስ እንደተናገሩት፤ መልካም አስተዳደርን በቤተ ክርስቲያኒቱ የበለጠ ለማስፈን በባለሞያዎች የተዘጋጀው መሪ ዕቅድና ከአሁን በፊት የተጠኑ የመዋቅር፣ የአደረጃጀትና የአሠራር ለውጥ ጥናቶች በቀጣዩ ዓመት ጥቅምት የቅዱስ ሲኖዶሱ ምልዓተ ጉባኤ፣ ዋነኛ የመነጋገሪያ አጀንዳ ኾነው እንዲቀርቡ መወሰኑን ገልጸዋል፡፡ በዋና አጀንዳነት የሚቀርበው መሪ ዕቅዱ፣ ወቅቱንና ዘመኑን በዋጀ መልኩ የቤተ ክርስቲያኒቱን የመልካም አስተዳደርና ሙስና ችግሮች ለመፍታት ያስችላል፤ ተብሏል፡፡
ቅዱስ ሲኖዶሱ በአስቸኳይ ስብሰባው፣ የቤተ ክርስቲያኒቱን ወቅታዊና ዐበይት ችግሮች አጥንቶ ከመፍትሔዎቻቸው ጋር እንዲያቀርቡ የሠየመው ስድስት አባላት ያሉት የሊቃነ ጳጳሳት ኮሚቴ ያዘጋጀውን ጥናታዊ ጽሑፍ መነሻ በማድረግ በስፋት ተነጋግሯል፡፡
ለምልአተ ጉባኤው በቀረበው ፅሁፍ፣ በቤተ ክርስቲያኒቱ አስተዳደር በተለይ በአዲስ አበባ ሀገረ ስብከት፣ ከቅጥር፣ ዕድገትና ዝውውር ጋራ ተያይዞ መልካም አስተዳደር ማስፈን አዳጋች መሆኑን፤ በአድባራትና ገዳማት ያለው የመሬት ወረራና በኪራይ ስም የሚፈፀም ሙስና መበራከቱን እንዲሁም ዘረኝነትንና ጎሠኝነትን መከላከል እንዳልተቻለ ተመልክቷል፡፡
ቤተ ክርስቲያኒቱ ያለባትን አጠቃላይ አስተዳደራዊ ችግር በጊዜ ባለመፍታቷ፣ የሚሰጠውን እርምትና ማስተካከያም ለመቀበል በጎ ፈቃድ ባለማሳየቷ፣ በጠቅላይ ሚኒስትር ፅ/ቤት፣ በፌደራል ጉዳዮች ሚኒስቴር፣ በሰብአዊ መብት ኮሚሽንና በሰራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ጽ/ቤት በኩል በተደጋጋሚ ለክስና ወቀሳ መጋለጧም ተጠቁሟል፡፡
ለሰብአዊ መብት መከበር ግንባር ቀደም ሆና መቆም የሚገባት ቤተ ክርስቲያኒቱ፣ በሰብአዊ መብት ጥሰት በቁጥር አንድ ደረጃ መቀመጧም አሳሳቢ ነው፤ ብሏል - ሪፖርቱ፡፡
የአዲስ አበባ ሀገረ ስብከት የሥራ ኃላፊዎችና የአድባራትና ገዳማት ሰራተኞች፣ ምንጩ የማይታወቅ ሃብት ባለቤት መሆናቸውን ያተተው ጽሑፉ፤ በግልና በተደራጀ የቡድን ዝርፊያም ሠራተኞቹ ይታማሉ፤ ይህም ቤተ ክርስቲያኒቱን ለነቀፋና ትችት ዳርጓታል - ብሏል፡፡
ቅዱስ ሲኖዶሱ በጥናታዊ ጽሑፉ የተጠቆሙ ዐበይት ወቅታዊ ችግሮችን ከተነጋገረባቸው በኋላ፣ ሦስት የመፍትሄ አቅጣጫዎችን አስቀምጧል፡፡ እነዚህም፣ ችግሮቹ ገዝፈው የሚታዩበትን የአዲስ አበባ ሃገረ ስብከትን እንደገና ማዋቀርና ማደራጀት፤ በነበረው የአስተዳደርና የአሠራር ብልሽት ያለአግባብ ከሥራቸው የተፈናቀሉ ሠራተኞች ከሃይማኖት ሕጸጽና ከሙስና ነጻ መኾናቸው እየተገመገመ ወደ ሥራ እንዲመለሱ፤ በአጠቃላይ ከአዲስ አበባም ኾነ ክፍተት ካለባቸው አህጉረ ስብከት ሙስናንና ዘረኝነትን ለማጥፋት፣ ከዚህ በፊት በባለሞያዎች ተጠንቶ የተዘጋጀው መሪ ዕቅድ ተግባራዊ እንዲኾን በጥናታዊ ጽሑፉ የቀረበውን የመፍትሔ ሐሳብ ተቀብሎታል፡፡ በቀጣዩ የጥቅምት 2011 ምልዓተ ጉባኤም፣ ዋና የመነጋገሪያ አጀንዳ ኾኖ እንዲቀርብለት ወስኗል፡፡
ቅዱስ ሲኖዶሱ በዚሁ አስቸኳይ ስብሰባው፣ ላለፉት 26 ዓመታት በአሜሪካ በስደት ከሚገኙ የቤተ ክርስቲያኒቱ አባቶች ጋር የተፈጠረው አለመግባባት ተጀምሮ በቆየው ዕርቀ ሰላም እንዲያበቃ ሦስት ሊቃነ ጳጳሳትን በልዑክነት መሠየሙን አስታውቋል፡፡
ከመጪው ሐምሌ 11 ቀን 2010 ዓ.ም ጀምሮ፣ በዋሽንግተን ዲሲ የሚከናወነው የዕርቀ ሰላም ሂደት፣ 4ኛውን ፓትርያርክ አቡነ መርቆሬዎስን ጨምሮ በውጭ አገር የሚገኙ አባቶች ወደ አገር ውስጥ የሚገቡበትና ፍጹም የቤተ ክርስቲያን አንድነት የሚመለስበት ይኾናል ተብሎ ይጠበቃል፡፡ ሐምሌ 21 እና 22 ቀን በዋሽንግተን ዲሲ እና በሎሳንጀለስ ከተሞች ከኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን ጋር የሚወያዩት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ፣ በመርሐ ግብሩ ላይ ተገኝተው ለዕርቀ ሰላሙ ድጋፍ እንደሚሰጡም ታውቋል፡፡    

በዓመት አንድ ቢሊየን ብር ገደማ የኮንትሮባንድ ዕቃ ይገባል

    የኢትዮጵያ መንግስት ኢ መደበኛ የጠረፍ ንግድን የሚያበረታታ የህግ ማዕቀፍና ልዝብ የድንበር ፖሊሲ (Soft boarder policy)  ቀርጾ ሊተገብር እንደሚገባ፣ አንድ የአዲስ አበባ ምሁር ሲገልጹ፤  በዓመት በአማካይ አንድ ቢሊየን ብር የሚገመት ኮንትሮባንድ ዕቃ ከውጭ ወደ ሐገር ውስጥ እንደሚገባ የፌዴራል ገቢዎች እና ጉምሩክ ባለስልጣን ባልደረባ አመለከቱ፡፡
‹‹ድንበር የማዕከሉ መስታወት ወይም ነጸብራቅ ነው፡፡ የድንበር ጉዳይ ከጸጥታ ሥራ ጋር ብቻ ተቆራኝቶ መታየት አይኖርበትም›› ያሉት ‹‹የምሥራቅ አፍሪካ የጠረፍ ከተሞች እንቅስቃሴ›› (Borederland Dynamics in East Africa) በሚል ርዕስ የሚካሄድ የጥናት ፕሮጀክት አስተባባሪ ዶ/ር ፍቃዱ አዱኛ፤ የአፍሪካ የድንበር አካባቢዎች የሚታዩት ታሪካዊና ማህበረሰባዊ ተጨባጭ ሁኔታዎች መንግስታት ‹‹ለዘብ ያለ የድንበር ፖሊሲ›› (Soft boarder policy) እንዲቀርጹ የሚያስገድዱ መሆናቸውን ጠቅሰዋል።
መንግስታት ጥብቅ የሆነ ድንበር ፖሊሲ ሲከተሉ በጠረፍ አካባቢ የሚኖረው ማህበረሰብ እንደሚጎዳ የገለጹትና ህይወቱን ሊያሻሻሽሉ የሚችሉ አካባቢያዊ ምቹ ሁኔታዎችን ወይም በእጁ ያለውን ሐብት መጠቀም እንዳይችል ያደርገዋል ያሉት የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲው መምህር ዶ/ር ፍቃዱ፤ ጥብቅ የጉምሩክ ህጎች ከጠረፍ ንግድ ሥራ በቀር ሌላ የኑሮ መሠረት የሌላቸውን ዜጎች ህይወት ፈታኝ ያደርገዋል ብለዋል፡፡
መንግስት ለድንበር ጉዳዮች በቂ ትኩረት አልሰጠም በሚል ወቀሳ የሰነዘሩ የአውደ ጥናቱ ተሳታፊዎች፤ ከቅኝ ግዛት ጋር ተያይዞ የተፈጠሩና ለመቶ ዓመታት መፍትሔ ሳያገኙ እየተንከባለሉ የመጡ የድንበር ችግሮች መኖራቸውን ጠቅሰው፤ ችግሩን አቅልለን በማየት ትኩረት ሳንሰጠው የምንቀጥል ከሆነ፣ በጣት በሚቆጠሩ በዓመታት በርካታ ውጥንቅጥ ውስጥ እንደሚከተን መሪዎቻችን እንዲገነዘቡ ማድረግ ይኖርባቸኋል በማለት ለምሁራኑ አደራ ሰጥተዋል፡፡
አውደ ጥናቱ በዓለም አቀፍ ድንበር ላይ ያተኮረ ቢሆንም በውይይቱ በክልሎች መካከል ያሉ የአስተዳደር ወሰን ችግሮችም ይነሱ ነበር፡፡ ‹‹የአስተዳደር ወሰኖችን ድንበር አድርጎ የማየት ዝንባሌ ተበራክቷል፡፡ ግጭት በዝቷል፡፡  እንደ ቀድሞው በድንበርና በአስተዳደር ወሰኖች አካባቢ በሚኖሩ የተለያዩ ብሔረሰቦች መካከል የሚከሰቱ ግጭቶችን በሽማግሌዎች አማካይነት መፍታት የማይቻልበት ሁኔታ ተፈጥሯል›› የሚሉ አስተያየት ሰጪዎችም ተደምጠዋል፡፡
በመንግስት ውሳኔ ያገኙ የአስተዳደር ወሰን ችግሮች ጭምር ተፈጻሚ  ሳይሆኑ ከአስር ዓመታት በላይ መቆየታቸውን በአብነት በመጥቀስ ወቀሳ ያቀረቡ የአውደ ጥናቱ ተሳታፊዎች፤ በድንበር አካባቢ የሚታዩ አንዳንድ ችግሮች ከመልካም አስተዳደር እጦት ጋር እንደሚያያዙ ጠቅሰው፤ ‹‹መሬታችን ተነጥቆ ለኢንቨስተር ተሰጠብን፤ ካሣ በአግባቡ አላገኘንም›› በሚል ቅሬታ የሚሸፍቱ ሰዎች መኖራቸውን አመልክተዋል፡፡
በሌላ በኩል፤ የቁም ከብት ንግድ ፈቃድ በተወሰኑ ሰዎች መያዙንና እነዚህ ንግድ ፈቃድ ያላቸው ሰዎች ከብት ሳያረቡ ወይም ሳያደልቡ የቁም ከብት ወደ ውጭ በመውሰድ ለመሸጥ ከሚፈልጉ ፈቃድ የሌላቸው ነጋዴዎች በከብት ሰባት መቶ ብር እያስከፈሉ ያለ ሥራ ገንዘብ የሚሰበስቡ መሆናቸውን ተናግረዋል፡፡
የፌዴራል ገቢዎች እና ጉምሩክ ባለስልጣንን በመወከል በአውደ ጥናቱ የተሳተፉ አንድ ግለሰብ እንደ ገለጹት፤ ከሚደረገው ቁጥጥር ብልሹነት ወይም ደካማነት የተነሳ የሚያልፈው የኮንትሮባንድ ዕቃ ከሚያዘው በብዙ እጥፍ እንደሚበልጥ ጠቅሰው፤ ‹‹በዓመት ከ400 -500 ሚሊየን ብር የኮንትሮባንድ ዕቃ ይያዛል፡፡ ይህም አኃዝ በ2008 ዓ.ም 905 ሚሊየን ብር ደርሶ ነበር። ሆኖም በ2009 እና 2010 ዓ.ም በዓመት ወደ አንድ ቢሊየን ብር ገደማ የሚገመት የኮንትሮባንድ ዕቃ ወደ መሐል ሀገር ገብቷል፡፡ ወደ ሐገር ቤት ከሚገባው የኮንትሮባንድ ዕቃም ውስጥ በብዙ ሚሊየን ብር የሚገመት የጦር መሣሪያ፣ አደንዛዥ ዕጽ እና መድኃኒት ነው›› ብለዋል፡፡
በኮንትሮባንድ ንግድ የተሰማሩት ወገኖች፣ በጣም የረቀቀ ስልት እንደሚጠቀሙና በአሁኑ ሰዓት ከተቆጣጣሪው ይልቅ ኮንትሮባንዲስቱ የረቀቀ የቴክኖሎጂ አቅም እንዳለው ጠቅሰው፤ ነፍስ ባለው ዶሮ ውስጥ የኤሌክትሮኒክስ ዕቃ በመደበቅ በኮንትሮባንድ ለማስገባት ጥረት እንደሚደረግ ገልጸዋል፡፡  (ዝርዝሩን በገጽ ……)

 የአሜሪካዊው ቢሊየነር ኤለን ሙስክ ያቋቋሙትና የኤሌክትሪክ መኪኖችን በማምረት የሚታወቀው ግዙፉ ኩባንያ ቴስላ በሰባት ቀናት ውስጥ 7 ሺህ መኪኖችን ማምረቱን ፉድዚላ ድረገጽ አስነብቧል፡፡
ኩባንያው በአማካይ በቀን 1 ሺህ ሞዴል 3 የኤሌክትሪክ መኪኖችን ማምረቱንና ይህም ቁጥር እጅግ ከፍተኛ ነው መባሉን የጠቆመው ዘገባው፣ አንዱ መኪና መሸጫ ዋጋ እስከ 50 ሺህ ዶላር ይደርሳል ተብሎ መነገሩንም አመልክቷል፡፡
ቴስላ በሰባት ቀናት ውስጥ ሰባት ሺህ መኪኖችን ማምረቱ በአውቶሞቲቭ ኢንዱስትሪው መስክ ግርምትን መፍጠሩን የጠቆመው ዘገባው፣ የታዋቂው የአሜሪካ የመኪና አምራች ኩባንያ ፎርድ ዋና ስራ አስፈጻሚ ስቴቨን አርምስትሮንግ ግን፣ ይህ ምንም የሚገርምና የሚያስደንቅ ነገር አይደለም ሲሉ የቴስላን ስኬት ማጣጣላቸውን ዘገባው አመልክቷል፡፡
የኛ ኩባንያ ፎርድ፣ ሰባት ሺህ መኪኖችን በአራት ሰዓታት ውስጥ አምርቶ የማጠናቀቅ የላቀ ብቃት አለው ብለዋል ሲልም ገልጧል፡፡ ወጪውን ለመቀነስና ትርፋማነቱን ለማሳደግ በማሰብ በቅርቡ ከአጠቃላይ ሰራተኞቹ 9 በመቶ ያህሉን መቀነሱ የተነገረለት ቴስላ፣ የሞዴል 3 መኪኖቹን በወቅቱ በማምረት ለደንበኞቹ ማድረስ አልቻለም በሚል ሲተች እንደሰነበተም ዘገባው አመለክቷል፡፡

 የናይጀሪያው ፕሬዚዳንት ሙሃመድ ቡሃሪ በቅርቡ በሚካሄደው ምርጫ ለሁለተኛ የስልጣን ዘመን ለመወዳደር ማሰባቸውና ስልጣን ለመልቀቅ አለመፍቀዳቸውን የተቃወሙ የገዢው ፓርቲ አባላት፤ ባለፈው ረቡዕ አፈንግጠው በመውጣታቸው ፓርቲው ለሁለት መከፈሉን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
ኦል ፕሮግረሲቭ ኮንግረስ የተባለው የአገሪቱ ገዢ ፓርቲ አባላት የሆኑ ፖለቲከኞች ባለፈው ረቡዕ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ፣ “ለናይጀሪያውያን መልካም አስተዳደር ለማምጣት የገባውን ቃል ለማክበር ያልቻለ፣ ቀርፋፋና ብቃት የለሽ” በማለት የፕሬዚዳንት ሙሃመድ ቡሃሪን መንግስት ክፉኛ የተቹ ሲሆን፣ የቡሃሪን ለተጨማሪ የስልጣን ዘመን  መወዳደር በጽኑ በመቃወም፣ ከፓርቲው አፈንግጠው በመውጣት፣ ሪፎርምድ ኦል ፕሮግረሲቭ ኮንግረስ የተባለ አዲስ ክንፍ ማቋቋማቸውን ይፋ አድርገዋል፡፡
የፕሬዚዳንት ቡሃሪ የቀድሞ አጋር እንደሆኑ የሚነገርላቸውና የአዲሱ ክንፍ ብሄራዊ ሊቀመንበር ተደርገው የተሾሙት ቡባ ጋላዲማ፤ በአቡጃ በተካሄደው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ፣ አዲሱ ፓርቲ ሪፎርምድ ኦል ፕሮግረሲቭ ኮንግረስ ለህዝብ ታማኝ ተወካዮችን የያዘና ለውጥ የሚያመጣ እንደሚሆን ተናግረዋል፡፡ የገዢው ፓርቲ አባላት አፈንግጠው መውጣታቸውና አዲስ ፓርቲ ማቋቋማቸው የፕሬዚዳንት ቡሃሪን ለተጨማሪ አመታት በስልጣን ላይ የመቆየት ተስፋ ያጨልመዋል መባሉን የዘገበው ቢቢሲ በበኩሉ፤ አዲሱ ፓርቲ የአገሪቱን ከፍተኛ ባለስልጣናት ድጋፍ ያገኛል ተብሎ እንደሚጠበቅም ገልጧል፡፡
አዲሱ ፓርቲ ከሌሎች የናይጀሪያ ተቃዋሚ ሃይሎች ጋር ውህደት ፈጥሮ ራሱን በማጠናከር በመጪው የካቲት ወር ላይ በሚደረገው የአገሪቱ ፖሬዚዳንታዊ ምርጫ ላይ፣ የፕሬዚዳንት ቡሃሪ ቀንደኛ ተቀናቃኝ  ሆኖ ይመጣል ተብሎ እንደሚጠበቅም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡

 የኢራኑ አብዮታዊ ጦር አዛዥ የሆኑት ብርጋዴር ጄነራል ጎላም ሪዳ ጃላሊ፣ እስራኤል ከሜዲትራኒያን ባህር ተነስቶ ወደ ኢራን የሚጓዘውን ዳመና ከአየር ላይ በመጥለፍና ዝናባችንን በመዝረፍ፣ በአገራችን የተከሰተውን የውሃ እጥረት እያባባሰች ነው ሲሉ መክሰሳቸውን ዘ ኢንዲፔንደንት ዘግቧል፡፡
ሰሞኑን በመዲናዋ ቴራን በተካሄደ የግብርና አውደጥናት ላይ ንግግር ያደረጉት ብርጋዴር ጄነራል ጎላም ሪዳ ጃላሊ፣ የአየር ንብረት ለውጥ የሚያሳድራቸው ተጽዕኖዎችና የሚያደርሷቸው ጉዳቶች፣ ተፈጥሯዊ ሳይሆኑ የውጭ አገራት ሴራዎች መሆናቸውን የአገራችን ሳይንቲስቶች በጥናት ደርሰውበታል ብለዋል፡፡
እስራኤልና ሌሎች አገሮች በትብብር በድብቅ በሚያደርጉት ሴራ፣ በሜዲትራኒያን ባህር ላይ ከሚያልፈው አየር ላይ ቅዝቃዜን በመምጠጥና ዝናብና በረዶን በመመንተፍ፣ ኢራን ዝናብ እንዳታገኝ ሲያደርጉ ቆይተዋል ሲሉም ተናግረዋል፡፡
እስራኤልን በዝናብ ዝርፊያ የሚወነጅለው የብርጋዴር ጄነራል ጎላም ሪዳ ጃላሊ ንግግር፤ በተለያዩ የኢራን መገናኛ ብዙሃን በስፋት መዘገቡን ተከትሎ፣ የአገሪቱ የሜትሪዮሎጂ ኤጀንሲ ዳይሬክተር አሃድ ቫዚፌ በጉዳዩ ዙሪያ አስተያየታቸውን የሰጡ ሲሆን፣ “ዝናብ ወይም ዳመና መዝረፍ ለማንኛውም አገር የማይቻል ነው” በማለት የጄኔራሉን ውንጀላ አጣጥለውታል፡፡

Page 13 of 406