Administrator

Administrator


April 14,UNDP has signed a Memorandum of Understanding with Ministry of Innovation
and Technology to enlist the support of Ethiopian innovators and tech sector in coming
up with innovative and home-grown solutions to fight COVID-19.
A challenge grant will be jointly launched to identify local innovators capable to co-
design, experiment and implement technology-driven solutions to monitor the outbreak,
and  advance  preventive measures   including awareness-raising,  disease surveillance
and citizen action, among others. UNDP plans to make an initial contribution of half a
million US dollars and, depending on the success of the challenge grant, will potentially
double the contribution.
The partnership is part of a broader programmatic offer by UNDP to tackle COVID19,
which also includes analysis on socio-economic impacts; support to the Government of
Ethiopia in ensuring business continuity focusing on critical government functions in the
wake of the pandemic; and addressing the negative impact of the pandemic on micro,
small and medium-sized enterprises and employment (in both the formal and informal
sectors). UNDP will work with the rest of the UN family and other development partners
on these issues.
The MoU was signed virtually by H.E Sisay Tola, State Minister of Ministry of Innovation
and Technology and Turhan Saleh, UNDP Resident Representative for Ethiopia. State
Minister Sisay Tola said, “The support will focus on coordination and harmonization of
individual, government and stakeholders efforts in research, technology and innovation
to prevent COVID-19 and reduce its impact in the country. ” Resident Representative
Turhan Saleh noted on this occasion that ‘….this is a great opportunity for the tech and

    innovator community in Ethiopia – mostly young women and men – to show what smart
    ideas and applications, delivered quickly, can make a big difference in the fight against
    COVID-19. Others e.g. in South Korea have done it. So can we.’
    As part of the agreement and working closely with UNDP Ethiopia’s Accelerator Lab
    team, MiNT will launch the Grand Challenge soon to select the best innovators from
    amongst the local tech community able to design and implement local solutions and to
    scale up the response against COVID-19.
    Ministry   of   Innovation   and   Technology   plays   a   vital   role   in   the   coordination   and
    implementation of innovative technologies in the country in collaboration with financial
    institutions, higher education, research institutions and industries. So far the Ministry
    has supported information exchange platforms on COVID-19 and provided equipment to
    facilitate connectivity for staff working from home.
    UNDP’s   COVID-19  response  focuses  on  helping  countries  to   do   three  thingsin   an
    integrated way:toprepare, respond and recoverin the face of this pandemic, with three
    immediateprioritieson   the   table:   strengtheninghealth   systems,
    enhancinginclusivecrisis   management,  and   assessing   and   responding   to   the  socio-
    economic impacts of COVID-19. In all this, UNDP’s focus remains, as always, on the
    most vulnerable people and those who may get left behind.
    The   Ministry   and   UNDP   hereby   call   upon   innovators   and   individuals   interested   to
    participate in the Grand Challenge competition to get prepared in advance. Details of
    the competition will be announced in the next few days.


 ሻም/አፈወርቅ ዮሐንስ
አንድ ንጉሥ ሶስት ልጆች አሉት፡፡ ከጊዜ በኋላ ዕድሜው እየገፋ መጣና መንግሥቱን ለማንኛው ልጁ እንደሚያወርስ ሲያሳስበው ቆይቶ፣ በመጨረሻ አንድ ዘዴ ይመጣለታል፡፡ ይኸውም፡-
ሦስቱንም ልጆቹን ይጠራና፤
“ልጆቼ፤ እንደምታዩት ዕድሜዬ
እየገፋ፤ የመገነዣ ክር እየተራሰ፣
መቃብሬ እየተማሰ ነው፡፡ ሰፊ ግዛት፣ ሀብትና መንግሥት አለኝ፡፡ ይህንን ለአንዳችሁ ለማውረስ ዘዴ ስሻ ቆይቼ አንድ መላ አገኘሁ፡- ፈተና ልሰጣችሁ ነው” አላቸውና በቤተ መንግሥቱ ካሉት ክፍሎች ሁሉ በጣም ሰፊ ወደሆነው ክፍል ይወስዳቸዋል፡፡ ከዚያም፤
“ይሄውላችሁ ይሄንን ባዶ ክፍል በጣም ርካሽ በሆነ ዋጋ በምትገዙት ዕቃ እንድትሞሉት እፈልጋለሁ፡፡ በዚህ መሠረት በርካሽ ዋጋ ክፍሉን ለሞላ ልጅ ሀብቴን ሁሉ አወርሰዋለሁ፡፡ ለሦስት ቀን አስባችሁበት ተመለሱ” ብሎ አሰናበታቸው፡፡
በሦስተኛው ቀን ባላቸው ቦታና ሰዓት ተመለሱ፡፡
የመጀመሪያው ልጅ:- በርካሽ ዋጋ ጭድ ገዝቶ መጣና ቤቱን ሞላው፡፡
ሁለተኛው ልጅ:- በአገሩ ገበያ ርካሽ በሆነ ዋጋ ጥጥ ገዝቶ መጣና ሞላው፡፡
ሦስተኛው ልጅ ግን:-
አንዲት ሻማ ብቻ ገዝቶ አመጣና ለንጉሡ ሰጠ፡፡
ንጉሡም ወደ ክፍሉ ወስዶ ሻማውን አበራው፡፡
የሻማው ብርሃን ክፍሉን ከአፍ እስከ ገደፉ ሞላው፡፡
ንጉሡም፤
“ሀብቴንና ዙፋኔን የማወርሰው ለዚህ ለብልሁ ልጄ ነው፡፡ ባልኩት መሠረት ለሦስተኛው ልጄ አስረክቤዋለሁ፤ ቅሬታ ያለው አለን?” ሲል ጠየቀ፡፡
ሁለቱ ወንድሞቹ ሳያንገራግሩ ውሳኔውን ተቀበሉ፡፡
ሶስተኛው ልጅ፡- “ከሁለቱ ወንድሞቼ ጋር እኩል እንድንካፈል ፍቀድልን” ብሎ አባቱን አስፈቅዶ እኩል እኩል ተካፈሉ፡፡
*   *   *
ልጆቹን እኩል የሚያይ፤ የማያበላልጥ አባት ምርጥ ሰው ነው፡፡ ሳይጣሉ፣ ሳይስገበገቡና እኔ እበልጥ እኔ እበልጥ ሳይባባሉ የሚግባቡ ወንድማማቾች የታደሉ ናቸው፡፡
ሀብት ሲያነሆልለው ወንድሞቹን የማይረሳ፣ ቀናና ብልህ የመጨረሻ ልጅ መኖሩ ለማንም ታላቅ ዕድል ነው! በተለይ እንደዛሬው ክፉ ክፉ የሚሸትት ዘመን ሲመጣ ትዕግሥቱን፣ ጥንካሬውንና አስተውሎቱን ይሰጠን ዘንድ ፀሎቱ አይለየን፡፡
ባለንበት ጊዜ ቀዳሚውና ለሁሉ የሚበጀው የሐኪም ምክር መስማት ነው! እንደ ሸንቁጤ ጊዜ የጋራ ስቃይና መከራ ወቅቱን ጠብቆ መጥቶብናል! የኮሮና አደጋን በጥንቃቄ ለማሸነፍ ግን እንችላለን፡፡ የኩፍኝንም ዘመን አልፈናል!
ለማንኛውም፤
“ተመስገን ይለዋል ሰው ባያሌው ታሞ
ካማረሩትማ ይጨምራል ደሞ!”
የሚለውን ምህላ ደጋግመን የምንልበት የፀሎትና የልመና ጊዜ ነው! ቀና ቀናውን መንገድ የምናይበት የምንተሳሰብበት ወቅት ነው፡፡ የምንመገበውን፣ የምንነካውን ሁሉ ተጨንቀንና ሰግተን የምናስተውልበት ሰዓት ነው!
“እከድ እከድዬ ነገር ተበላሸ
በሥጋ ገበያ ስልከሰከስ መሸ
የልባችንን የምናሰማበት፤ የምንፀልይበት፣ ልመናችንን የምናመጥቅበት፤ የግልም፣ የማህበራዊም ሱባዔን የምትሻበት ዘመን ነው፡፡ “ሰው እንደ ቤቱ እንጂ እንደ ጐረቤቱ አይኖርም” የሚለውን ለውጠን፤ እንደ ቤታችንም እንደጐረቤታችንም መኖር ማስፈለጉን በምናስተውልበትና አገራዊና ዓለማዊ ሥጋትን ያሰመርንበት ጊዜ መምጣቱን እነሆ ልብ ብለናል፡፡
“ሳጥኑን ከፈትኩት ብለህ የምትኮራው
ውስጡ ሌላ ሳጥን ከሌለ ብቻ ነው!”
የሰንሰለታዊ ብልልት (Chain reaction)  ሥጋት በጉልህ እየታየ ነውና፣ ለኮሮና ቫይረስ የመከላከያ ክትባትም ሆነ የመደበኛው ፈውስ እስኪገኝ መጠንቀቅ ዋንኛው አቅጣጫ መሆኑን መገንዘብ ግዴታችን ከሆነ ውሎ አድሯል፡፡ በተለይ እንደኛ ባለ የድህነት ወለል ላይ ባለ ሀገር፤ የኢኮኖሚ ድቀቱ ከናካቴው የሚያደቀን ለመሆኑ ጥርጥር የለውም፡፡ ስለሆነም ዋንኛ መመሪያችንን፤ ጽዳትን የሙጥኝ ማለት ወቅታዊ መርሃችን ሊሆን ይገባል (The order of the day እንዲሉ) ነገሩን እንጠንቀቀው ስንል፤ ዘናና ፈታ ብለን መሆን እንዳለብን ከጥልቅ ብስለት ጋር መጫን ብልህነት ነው፡፡ ለዚህም ነው፤
“ቅንዝንዝንና የቀን ጐባጣን
ስቀህ አሳልፈው ቢያምርህ ሰው መሆን” የሚለውን ቁም ነገር በመደጋገም የጥንቱን ፀሐፊ ሻምበል አፈወርቅን የምናስታውሰው፡፡
ምህረቱን ያምጣልን!

    ኮሮና ቫይረስ እስከ ሃሙስ ተሲያት ድረስ በአለም ዙሪያ በሚገኙ 210 አገራትና ግዛቶች ውስጥ ከ1 ሚሊዮን 631 ሺህ 791 በላይ ሰዎችን ሲያጠቃ ከ98 ሺህ 379 በላይ የሚሆኑትንም ለህልፈተ ህይወት መዳረጉን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰዎች በኮሮና ከተጠቁባቸው የአለማችን አገራት መካከል እስከ ትናንት አመሻሽ ድረስ ከ475 ሺህ 659 በላይ ሰዎች በቫይረሱ የተጠቁባት አሜሪካ በአንደኛ ደረጃ ላይ ስትቀመጥ፣ ስፔን በ157 ሺህ 22፣ ጣሊያን በ143 ሺህ 626፣ ጀርመን በ119 ሺህ 498፣ ፈረንሳይ በ117 ሺህ 749 ተጠቂዎች እንደቅደም ተከተላቸው እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
እስከ ሃሙስ ተሲያት ድረስ 18 ሺህ 279 ሰዎች በኮሮና ለህልፈተ ህይወት የተዳረጉባት ጣሊያን ብዛት ያላቸው ሰዎች ለሞት የተዳረጉባት ቀዳሚዋ የአለማችን አገር ስትሆን፣ አሜሪካ በ17 ሺህ 838፣ ስፔን በ15 ሺህ 843፣ ፈረንሳይ በ12 ሺህ 210፣ እንግሊዝ በ7 ሺህ 978 ሟቾች እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ መያዛቸውን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡

ኮሮና ወደ ፖለቲካ አጀንዳ?
ለ100 ቀናት ያህል በዋናነት የጤናና የኢኮኖሚ ጉዳይ ሆኖ መላውን አለም ሲያስጨንቅ የቆየው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ፣ በዚህ ሳምንት ደግሞ መንግስታትን ጎራ አስለይቶ ማወዛገብ የጀመረ የፖለቲካ አጀንዳ ወደ መሆን የተሸጋገረ ይመስላል፡፡
አወዛጋቢው የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ፤ በዋነኝነት በእኛ የገንዘብ ድጋፍ የሚንቀሳቀሰው የጤና ድርጅት፣ ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ ተገቢውን ስራ አልሰራም፤ አሰራሩ ለቻይና የወገነ ነው፤ ለወረርሽኙ ምላሽ የሰጠው ዘግይቶ ነው በሚል በድርጅቱና በዳይሬክተሩ ላይ ትችታቸውን መሰንዘራቸውንና ድጋፉ ሊቋረጥ እንደሚችል ማስጠንቀቃቸውን ተከትሎ፣ ጉዳዩ ፖለቲካዊ መልክ እየያዘ ወደ አዲስ ውዝግብ ማምራቱ እየተዘገበ ነው፡፡
ትራምፕ ይህን ማለታቸውን ተከትሎ፣ የዓለም የጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ቴዎድሮስ አድሃኖም በሰጡት ምላሽ፤ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ፖለቲካዊ ማድረግ አይበጅምና መቆም አለበት ያሉ ሲሆን፣ ድርጅታቸው ከዘርና ቀለም በጸዳ ሁኔታ ለሁሉም ህዝብ በእኩልነት እየሰራ እንደሚገኝ በመጠቆም፣ ወቅቱ የመነታረኪያ ሳይሆን የጋራ ፈተናን በጋራ ለመከላከል ርብርብ የማድረጊያ ነው ብለዋል፡፡
የቃላት ውርውሩ ተባብሶ መቀጠሉን ተከትሎ ዶ/ር ቴዎድሮስ ለመገናኛ ብዙሃን በሰጡት መግለጫ፤ የግድያ ዛቻ እንደደረሰባቸውና ዘረኛና ጸያፍ ስድቦችን ሳይቀር እያስተናገዱ እንደሆነ በይፋ ተናግረዋል፡፡
ትራምፕ በድርጅቱና በዳይሬክተሩ ላይ ዘመቻ መክፈታቸውን ተከትሎ፣  የአፍሪካ ህብረትና ኢትዮጵያን ጨምሮ የተለያዩ የአፍሪካ አገራት መሪዎች ከድርጅቱና ከዳይሬክተሩ ዶክተር ቴዎድሮስ አድሃኖም ጎን በመሰለፍ አሜሪካን መቃወም ጀምረዋል:: የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን ሊቀ መንበር ሞሳ ፋኪ ማሐማት በትዊተር ገጻቸው ባስተላለፉት መልዕክት፤ ኮሮናን ለመከላከል በሚደረገው ጥረት ውስጥ የዓለም ጤና ድርጅትና ዶክተር ቴድሮስ አድሃኖም ብቃት ያለው አመራር እጅግ ወሳኝ ሚና ተጫውቷል ሲሉ የአሜሪካን ትችት ያጣጣሉት ሲሆን የአፍሪካ ህብረትም የዓለም ጤና ድርጅትንና ዳይሬክተሩን ዶክተር ቴድሮስ አድሃኖምን በሙሉ አቅሙ እንደሚደግፍ አረጋግጠዋል።
“የመላው ዓለም ትብብር አስፈላጊ በሆነበት ሰዓት አብሮነትን ያሳዩ እውነተኛ መሪ” ሲሉ ዶ/ር ቴድሮስን ያደነቁት የናሚቢያው ፕሬዘዳንት ሀጌ ጄኒግቦ ሲሆኑ፣ የሩዋንዳው ፕሬዚዳንት ፖል ካጋሜ በበኩላቸው፤ የዓለም ጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ቴድሮስ አድሃኖም ወረርሽኙን ለመቆጣጠር ብቁ አመራር መስጠታቸውን መስክረዋል፡፡
የደቡብ አፍሪካው ፕሬዚዳንት ሲሪል ራማፎሳ ደግሞ የአለም የጤና ድርጅትንና ዳይሬክተሩን “ኮሮናን ለመቆጣጠር የማይተመን ስራ የሰሩ፤ አቻ የለሾች” ሲሉ ያደነቋቸው ሲሆን፣ የናይጄሪያ መንግስትም በፕሬዚዳንቱ ቢሮ በኩል በሰጠው መግለጫ፤ ለኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ተገቢ ዝግጅትና ምላሽ እንዲሰጥ በማድረግ ረገድ የዓለም ጤና ድርጅትና ዳይሬክተሩ ለሰጡት መመሪያና ብቁ አመራር ምስጋናውን አቅርቧል፡፡

ግማሽ ቢሊዮን ሰዎች ወደ ድህነት
ሊገቡ ይችላሉ
አለማችንን ከዳር እስከ ዳር ያዳረሰው አስከፊው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ የሚያስከትለው ኢኮኖሚያዊ ቀውስ በመላው አለም የሚገኙ ግማሽ ቢሊዮን ሰዎችን ወደ ድህነት ሊያስገባ እንደሚችል አለማቀፉ ተቋም ኦክስፋም ባለፈው ሃሙስ ባወጣው ሪፖርት አስጠንቅቋል፡፡
በመላው አለም በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሳቢያ ከ400 ሚሊዮን እስከ 600 ሚሊዮን የሚደርሱ ሰዎች ወደ ከፋ ድህነት ሊገቡ እንደሚችሉ የጠቆመው ተቋሙ፣ ያደጉ አገራት መንግስታት ያላደጉ አገራት ከኢኮኖሚ ድቀት እንዲያገግሙ ለማስቻል የ1 ትሪሊዮን ዶላር የእዳ ስረዛ ማድረግ እንደሚኖርባቸው አመልክቷል፡፡
የኮሮና ወረርሽኝ አንዳንድ የሰሃራ በታች፣ የመካከለኛው ምስራቅ እና የሰሜን አፍሪካ አገራትን ከ30 አመታት በፊት ወደነበሩበት የእድገት ደረጃ ሊመልሳቸው እንደሚችል ግምቱን የሰጠው የተቋሙ ሪፖርት፣ ወረርሽኙ ካለፈ በኋላ ከአለማችን 7.8 ቢሊዮን ህዝብ መካከል ግማሽ ያህሉ ድህነት ውስጥ ሊገኝ እንደሚችልም አስታውቋል፡፡

ውሃን ተከፍታለች
አለምን መከራ ላይ የጣለው የኮሮና ወረርሽኝ ለመጀመሪያ ጊዜ የተከሰተባትና የቫይረሱ ስርጭት አሳሳቢ ደረጃ ላይ መድረሱን ተከትሎ ላለፉት 11 ሳምንታት ያህል እንቅስቃሴዋን አቋርጣ ሙሉ ለሙሉ ተዘግታ የቆየችው የቻይናዋ ውሃን ከተማ፤ በሳምንቱ መጀመሪያ ላይ ዳግም ተከፍታ ወደ መደበኛ እንቅስቃሴዋ መግባቷ ተዘግቧል፡፡
በመንግስት የተላለፈውን ትዕዛዝ ሙሉ ለሙሉ በማክበር ለ76 ቀናት ያህል ቤታቸው ውስጥ ተከትተው የከረሙት የውሃን ሰዎች፤ የቫይረሱን ስርጭት ለመቆጣጠር መቻሉን ተከትሎ፣ ሰሞኑን ዳግም የውጭውን አየር ለመተንፈስ የተፈቀደላቸው ሲሆን ትራንስፖርትን ጨምሮ መደበኛ እንቅስቃሴዎችም ተጀምረዋል፡፡

አፍሪካ በመሰንበቻው
ኮሮና ቫይረስ እስከ ትናንት አርብ አመሻሽ ድረስ በ52 የአፍሪካ አገራት ከ12 ሺህ 300 በላይ ሰዎችን ማጥቃቱ የተነገረ ሲሆን፣ ለህልፈተ ህይወት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥር ደግሞ ከ632 ማለፉ ተዘግቧል፡፡
የአፍሪካ ህብረት ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በአህጉሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ ቀውስ እንደሚያስከትልና ከወወርሽኙ ጋር በተያያዘ በዚህ አመት ብቻ 20 ሚሊዮን ያህል አፍሪካውያን ከስራ ገበታቸው ሊፈናቀሉ እንደሚችሉ አስታውቋል፡፡
የአፍሪካ አገራት የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት በአመቱ በ15 በመቶ ያህል ሊቀንስ እንደሚችል ያስታወቀው ህብረቱ፣ የአፍሪካ መንግስታት ገቢም ካለፈው አመት ጋር ሲነጻጸር እስከ 30 በመቶ ቅናሽ ሊያሳይ እንደሚችል አመልክቷል፡፡
የአፍሪካ አገራት የገቢና የወጪ ንግድ ከ35 በመቶ በላይ ሊቀንስ እንደሚችልና አገራቱ በድምሩ 270 ሚሊዮን ዶላር ያህል ሊያጡ እንደሚችሉም ህብረቱ ባወጣው መግለጫ አስጠንቅቋል፡፡
የጋና መንግስት ሁሉም የአገሪቱ ዜጎች በመጪዎቹ ሶስት ወራት ውሃ በነጻ እንዲጠቀሙ መፍቀዱን በሳምንቱ መጀመሪያ ያታወቀ ሲሆን፣ ፕሬዚዳንት ናና አኩፎ አዶ በቴሌቪዥን ባደረጉት ንግግር መንግስት ዜጎች ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ የሚከሰትባቸውን የኑሮ ጫና እንዲቋቋሙ ለመደገፍ የሶስት ወር የውሃ ወጫቸውን ሊሸፍንላቸው መወሰኑን አስታውቀዋል፡፡
በቦትሱዋና ፓርላማ ውስጥ የምትሰራ አንዲት ነርስ በኮሮና ቫይረስ መያዟ መረጋገጡን ተከትሎ የአገሪቱ መንግስት ሁሉም የፓርላማ አባላት ለ14 ቀናት ወደ ማግለያ ቦታ እንዲገቡ መወሰኑን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ፕሬዚዳንቷ ለ14 ቀናት በማቆያ ሰንብተው ከሰሞኑ የወጡባትና እስካሁን ድረስ 13 ዜጎቿ በኮሮና የተያዙባት ቦትሱዋና የቫይረሱን ስርጭት ለመግታት ያስተላለፈችውን የ28 ቀናት የእንቅስቃሴ ገደብ ወደ ስድስት ወራት ለማራዘም ማሰቧም ተነግሯል፡፡
የሱማሊያ ዘመናዊ ሙዚቃ አባት እንደሆኑ የሚነገርላቸው ታዋቂው የሱማሊያ ንጉስ አህመድ ኢስማኤል ሁሴን ሁደይዲ፣ በተወለዱ በ92 አመታቸው በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ሰሞኑን ለንደን ውስጥ ከዚህ አለም በሞት መለየታቸውን የዘገበው ደግሞ ቢቢሲ ነው፡፡  
የኬንያው ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ዜጎችን ከጭንቀትና ድብርት የሚያላቅቁ ሙዚቃዎችንና መዝናኛ ፕሮግራሞችን በቴሌቪዥንና በሬዲዮ ለሚያሰራጩ የአገሪቱ አርቲስቶችና ዝነኞች የ1 ሚሊዮን ዶላር ያህል የገንዘብ ድጋፍ እንደሚያደርጉ ማስታወቃቸውን የዘገበው ደግሞ ሲቲዝን ቲቪ ነው፡፡

አለማቀፍ ንግድ በ32 በመቶ
ሊቀንስ ይችላል
የአለም የንግድ ድርጅት ከኮሮና ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ፣ በዚህ አመት የአለማችን ንግድ፣ ከአስር አመታት በፊት ከተከሰተው አለማቀፍ የኢኮኖሚ ቀውስ በከፋ ሁኔታ እስከ 32 በመቶ የሚደርስ ቅናሽ ሊያጋጥመው እንደሚችል ማስታወቁን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡ በሁሉም የአለማችን አካባቢዎች ባለ ሁለት ዲጂት የንግድ ቅናሽ እንደሚከሰት የጠቆመው ተቋሙ፤ በተለይ ደግሞ የእስያ አገራትና የሰሜን አሜሪካ የወጪ ንግድ በከፍተኛ ሁኔታ ሊቀንስ እንደሚችል አስጠንቅቋል፡፡

የሃሰተኛ መድሃኒቶች መብዛት
እና የኮንዶም እጥረት  
በማደግ ላይ በሚገኙ አገራት ከኮሮና ወረርሽኝ መስፋፋት ጋር በተያያዘ ሃሰተኛ መድሃኒቶች በከፍተኛ መጠን በገበያ ላይ በገፍ እየተሸጡ እንደሚገኙ የአለም የጤና ድርጅት ማስጠንቀቁን ቢቢሲ ዘግቧል:: ደረጃቸውን ያልጠበቁ ወይም ሃሰተኛ መድሃኒቶች የአፍሪካ አገራትን ጨምሮ በስፋት እየተሸጡ እንደሚገኙ የጠቆመው ድርጅቱ፣ መሰል  መድሃኒቶችን መውሰድ ለከፋ የጤና ችግር ሊዳርግ እንደሚችልም አስጠንቅቋል፡፡
ሁለቱ የአለማችን ዋነኛ የመድሃኒት አምራቾች ቻይና እና ህንድ ከኮሮና ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ በመዘጋታቸው በአለማቀፍ ደረጃ የመድሃኒት አቅርቦት ከፍላጎቱ በእጅጉ ያነሰ መሆኑን የጠቆመው ዘገባው፣ ይህን ተከትሎም በየጓዳው እየተመረቱ ለገበያ የሚቀርቡ ሃሰተኛ መድሃኒቶች በእጅጉ መጨመራቸውን ገልጧል፡፡ ባለፈው ወር በአንድ ሳምንት ውስጥ ብቻ በአለማችን 90 አገራት በተደረገ ፍተሸና ምርመራ 14 ሚሊዮን ዶላር የሚያወጡ የተለያዩ አይነት አደገኛ መድሃኒቶች ሊሸጡ ሲሉ መያዛቸውንና 121 ያህል ሰዎች መታሰራቸውንም ዘገባው አስታውሷል፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ የኮሮና ወረርሽኝ መስፋፋትን ተከትሎ በርካታ የኮንዶም አምራች ኩባንያዎች ስራቸውን በማቋረጣቸው ሳቢያ አቅርቦትና ፍላጎቱ አለመጣጠኑንና በአለማቀፍ ደረጃም የኮንዶም እጥረት መከሰቱን ያስታወቀው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት፤ ይህም የከፋ ጥፋት ሊያስከትል እንደሚችል ማስጠንቀቁን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡
ማሌዢያን ጨምሮ በአለማችን ከፍተኛ መጠን ያለው ኮንዶም በማምረት በሚታወቁ አገራት የምርቱ መጠን በከፍተኛ ሁኔታ እየቀነሰ እንደሚገኝ የጠቆመው ዘገባው፣ የአቅርቦት መጠኑ በቀጣይ እየቀነሰ ሲመጣ ጥንቃቄ በጎደለው ወሲብ ለኤችአይቪ ኤድስና ለሌሎች በሽታዎች የሚጋለጡ ሰዎች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ ሊጨምር እንደሚችል መሰጋቱንም አመልክቷል፡፡

በዱባይ መጋባትም መፋታትም ተከልክሏል፣ ኮሮና ድመቶችን ሊያጠቃ ይችላል
በዱባይ የኮሮና ቫይረስ መስፋፋቱን ተከትሎ መንግስት ላልተወሰነ ጊዜ ዜጎችን ከመጋባትም ሆነ ትዳራቸውን አፍርሰው ከመፋታት ማገዱን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡ በሌላ ዜና ደግሞ ኮሮና ቫይረስ ድመቶችን ሊያጠቃ እንደሚችል በአንድ ጥናት መረጋገጡን የዘገበው አልጀዚራ፤ በአንጻሩ ቫይረሱ ውሾችንና ሌሎች የቤት እንስሳትን እንደማያጠቃ መረጋገጡን አመልክቷል፡፡
በሳይንስ ጆርናል ላይ ከሰሞኑ ለንባብ የበቃውን የጥናት ውጤት ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፤ ቫይረሱ ምንም እንኳን ድመቶችን ቢያጠቃም ድመቶች ቫይረሱን ወደ ሰዎች እንደማያስተላልፉ በጥናቱ መረጋገጡንም አክሎ ገልጧል፡፡



    ኮሮና ቫይረስ እስከ ሃሙስ ተሲያት ድረስ በአለም ዙሪያ በሚገኙ 210 አገራትና ግዛቶች ውስጥ ከ1 ሚሊዮን 631 ሺህ 791 በላይ ሰዎችን ሲያጠቃ ከ98 ሺህ 379 በላይ የሚሆኑትንም ለህልፈተ ህይወት መዳረጉን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰዎች በኮሮና ከተጠቁባቸው የአለማችን አገራት መካከል እስከ ትናንት አመሻሽ ድረስ ከ475 ሺህ 659 በላይ ሰዎች በቫይረሱ የተጠቁባት አሜሪካ በአንደኛ ደረጃ ላይ ስትቀመጥ፣ ስፔን በ157 ሺህ 22፣ ጣሊያን በ143 ሺህ 626፣ ጀርመን በ119 ሺህ 498፣ ፈረንሳይ በ117 ሺህ 749 ተጠቂዎች እንደቅደም ተከተላቸው እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
እስከ ሃሙስ ተሲያት ድረስ 18 ሺህ 279 ሰዎች በኮሮና ለህልፈተ ህይወት የተዳረጉባት ጣሊያን ብዛት ያላቸው ሰዎች ለሞት የተዳረጉባት ቀዳሚዋ የአለማችን አገር ስትሆን፣ አሜሪካ በ17 ሺህ 838፣ ስፔን በ15 ሺህ 843፣ ፈረንሳይ በ12 ሺህ 210፣ እንግሊዝ በ7 ሺህ 978 ሟቾች እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ መያዛቸውን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡

ኮሮና ወደ ፖለቲካ አጀንዳ?
ለ100 ቀናት ያህል በዋናነት የጤናና የኢኮኖሚ ጉዳይ ሆኖ መላውን አለም ሲያስጨንቅ የቆየው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ፣ በዚህ ሳምንት ደግሞ መንግስታትን ጎራ አስለይቶ ማወዛገብ የጀመረ የፖለቲካ አጀንዳ ወደ መሆን የተሸጋገረ ይመስላል፡፡
አወዛጋቢው የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ፤ በዋነኝነት በእኛ የገንዘብ ድጋፍ የሚንቀሳቀሰው የጤና ድርጅት፣ ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ ተገቢውን ስራ አልሰራም፤ አሰራሩ ለቻይና የወገነ ነው፤ ለወረርሽኙ ምላሽ የሰጠው ዘግይቶ ነው በሚል በድርጅቱና በዳይሬክተሩ ላይ ትችታቸውን መሰንዘራቸውንና ድጋፉ ሊቋረጥ እንደሚችል ማስጠንቀቃቸውን ተከትሎ፣ ጉዳዩ ፖለቲካዊ መልክ እየያዘ ወደ አዲስ ውዝግብ ማምራቱ እየተዘገበ ነው፡፡
ትራምፕ ይህን ማለታቸውን ተከትሎ፣ የዓለም የጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ቴዎድሮስ አድሃኖም በሰጡት ምላሽ፤ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ፖለቲካዊ ማድረግ አይበጅምና መቆም አለበት ያሉ ሲሆን፣ ድርጅታቸው ከዘርና ቀለም በጸዳ ሁኔታ ለሁሉም ህዝብ በእኩልነት እየሰራ እንደሚገኝ በመጠቆም፣ ወቅቱ የመነታረኪያ ሳይሆን የጋራ ፈተናን በጋራ ለመከላከል ርብርብ የማድረጊያ ነው ብለዋል፡፡
የቃላት ውርውሩ ተባብሶ መቀጠሉን ተከትሎ ዶ/ር ቴዎድሮስ ለመገናኛ ብዙሃን በሰጡት መግለጫ፤ የግድያ ዛቻ እንደደረሰባቸውና ዘረኛና ጸያፍ ስድቦችን ሳይቀር እያስተናገዱ እንደሆነ በይፋ ተናግረዋል፡፡
ትራምፕ በድርጅቱና በዳይሬክተሩ ላይ ዘመቻ መክፈታቸውን ተከትሎ፣  የአፍሪካ ህብረትና ኢትዮጵያን ጨምሮ የተለያዩ የአፍሪካ አገራት መሪዎች ከድርጅቱና ከዳይሬክተሩ ዶክተር ቴዎድሮስ አድሃኖም ጎን በመሰለፍ አሜሪካን መቃወም ጀምረዋል:: የአፍሪካ ህብረት ኮሚሽን ሊቀ መንበር ሞሳ ፋኪ ማሐማት በትዊተር ገጻቸው ባስተላለፉት መልዕክት፤ ኮሮናን ለመከላከል በሚደረገው ጥረት ውስጥ የዓለም ጤና ድርጅትና ዶክተር ቴድሮስ አድሃኖም ብቃት ያለው አመራር እጅግ ወሳኝ ሚና ተጫውቷል ሲሉ የአሜሪካን ትችት ያጣጣሉት ሲሆን የአፍሪካ ህብረትም የዓለም ጤና ድርጅትንና ዳይሬክተሩን ዶክተር ቴድሮስ አድሃኖምን በሙሉ አቅሙ እንደሚደግፍ አረጋግጠዋል።
“የመላው ዓለም ትብብር አስፈላጊ በሆነበት ሰዓት አብሮነትን ያሳዩ እውነተኛ መሪ” ሲሉ ዶ/ር ቴድሮስን ያደነቁት የናሚቢያው ፕሬዘዳንት ሀጌ ጄኒግቦ ሲሆኑ፣ የሩዋንዳው ፕሬዚዳንት ፖል ካጋሜ በበኩላቸው፤ የዓለም ጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ቴድሮስ አድሃኖም ወረርሽኙን ለመቆጣጠር ብቁ አመራር መስጠታቸውን መስክረዋል፡፡
የደቡብ አፍሪካው ፕሬዚዳንት ሲሪል ራማፎሳ ደግሞ የአለም የጤና ድርጅትንና ዳይሬክተሩን “ኮሮናን ለመቆጣጠር የማይተመን ስራ የሰሩ፤ አቻ የለሾች” ሲሉ ያደነቋቸው ሲሆን፣ የናይጄሪያ መንግስትም በፕሬዚዳንቱ ቢሮ በኩል በሰጠው መግለጫ፤ ለኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ተገቢ ዝግጅትና ምላሽ እንዲሰጥ በማድረግ ረገድ የዓለም ጤና ድርጅትና ዳይሬክተሩ ለሰጡት መመሪያና ብቁ አመራር ምስጋናውን አቅርቧል፡፡

ግማሽ ቢሊዮን ሰዎች ወደ ድህነት
ሊገቡ ይችላሉ
አለማችንን ከዳር እስከ ዳር ያዳረሰው አስከፊው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ የሚያስከትለው ኢኮኖሚያዊ ቀውስ በመላው አለም የሚገኙ ግማሽ ቢሊዮን ሰዎችን ወደ ድህነት ሊያስገባ እንደሚችል አለማቀፉ ተቋም ኦክስፋም ባለፈው ሃሙስ ባወጣው ሪፖርት አስጠንቅቋል፡፡
በመላው አለም በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሳቢያ ከ400 ሚሊዮን እስከ 600 ሚሊዮን የሚደርሱ ሰዎች ወደ ከፋ ድህነት ሊገቡ እንደሚችሉ የጠቆመው ተቋሙ፣ ያደጉ አገራት መንግስታት ያላደጉ አገራት ከኢኮኖሚ ድቀት እንዲያገግሙ ለማስቻል የ1 ትሪሊዮን ዶላር የእዳ ስረዛ ማድረግ እንደሚኖርባቸው አመልክቷል፡፡
የኮሮና ወረርሽኝ አንዳንድ የሰሃራ በታች፣ የመካከለኛው ምስራቅ እና የሰሜን አፍሪካ አገራትን ከ30 አመታት በፊት ወደነበሩበት የእድገት ደረጃ ሊመልሳቸው እንደሚችል ግምቱን የሰጠው የተቋሙ ሪፖርት፣ ወረርሽኙ ካለፈ በኋላ ከአለማችን 7.8 ቢሊዮን ህዝብ መካከል ግማሽ ያህሉ ድህነት ውስጥ ሊገኝ እንደሚችልም አስታውቋል፡፡

ውሃን ተከፍታለች
አለምን መከራ ላይ የጣለው የኮሮና ወረርሽኝ ለመጀመሪያ ጊዜ የተከሰተባትና የቫይረሱ ስርጭት አሳሳቢ ደረጃ ላይ መድረሱን ተከትሎ ላለፉት 11 ሳምንታት ያህል እንቅስቃሴዋን አቋርጣ ሙሉ ለሙሉ ተዘግታ የቆየችው የቻይናዋ ውሃን ከተማ፤ በሳምንቱ መጀመሪያ ላይ ዳግም ተከፍታ ወደ መደበኛ እንቅስቃሴዋ መግባቷ ተዘግቧል፡፡
በመንግስት የተላለፈውን ትዕዛዝ ሙሉ ለሙሉ በማክበር ለ76 ቀናት ያህል ቤታቸው ውስጥ ተከትተው የከረሙት የውሃን ሰዎች፤ የቫይረሱን ስርጭት ለመቆጣጠር መቻሉን ተከትሎ፣ ሰሞኑን ዳግም የውጭውን አየር ለመተንፈስ የተፈቀደላቸው ሲሆን ትራንስፖርትን ጨምሮ መደበኛ እንቅስቃሴዎችም ተጀምረዋል፡፡

አፍሪካ በመሰንበቻው
ኮሮና ቫይረስ እስከ ትናንት አርብ አመሻሽ ድረስ በ52 የአፍሪካ አገራት ከ12 ሺህ 300 በላይ ሰዎችን ማጥቃቱ የተነገረ ሲሆን፣ ለህልፈተ ህይወት የተዳረጉት ሰዎች ቁጥር ደግሞ ከ632 ማለፉ ተዘግቧል፡፡
የአፍሪካ ህብረት ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በአህጉሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ ቀውስ እንደሚያስከትልና ከወወርሽኙ ጋር በተያያዘ በዚህ አመት ብቻ 20 ሚሊዮን ያህል አፍሪካውያን ከስራ ገበታቸው ሊፈናቀሉ እንደሚችሉ አስታውቋል፡፡
የአፍሪካ አገራት የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት በአመቱ በ15 በመቶ ያህል ሊቀንስ እንደሚችል ያስታወቀው ህብረቱ፣ የአፍሪካ መንግስታት ገቢም ካለፈው አመት ጋር ሲነጻጸር እስከ 30 በመቶ ቅናሽ ሊያሳይ እንደሚችል አመልክቷል፡፡
የአፍሪካ አገራት የገቢና የወጪ ንግድ ከ35 በመቶ በላይ ሊቀንስ እንደሚችልና አገራቱ በድምሩ 270 ሚሊዮን ዶላር ያህል ሊያጡ እንደሚችሉም ህብረቱ ባወጣው መግለጫ አስጠንቅቋል፡፡
የጋና መንግስት ሁሉም የአገሪቱ ዜጎች በመጪዎቹ ሶስት ወራት ውሃ በነጻ እንዲጠቀሙ መፍቀዱን በሳምንቱ መጀመሪያ ያታወቀ ሲሆን፣ ፕሬዚዳንት ናና አኩፎ አዶ በቴሌቪዥን ባደረጉት ንግግር መንግስት ዜጎች ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ የሚከሰትባቸውን የኑሮ ጫና እንዲቋቋሙ ለመደገፍ የሶስት ወር የውሃ ወጫቸውን ሊሸፍንላቸው መወሰኑን አስታውቀዋል፡፡
በቦትሱዋና ፓርላማ ውስጥ የምትሰራ አንዲት ነርስ በኮሮና ቫይረስ መያዟ መረጋገጡን ተከትሎ የአገሪቱ መንግስት ሁሉም የፓርላማ አባላት ለ14 ቀናት ወደ ማግለያ ቦታ እንዲገቡ መወሰኑን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ፕሬዚዳንቷ ለ14 ቀናት በማቆያ ሰንብተው ከሰሞኑ የወጡባትና እስካሁን ድረስ 13 ዜጎቿ በኮሮና የተያዙባት ቦትሱዋና የቫይረሱን ስርጭት ለመግታት ያስተላለፈችውን የ28 ቀናት የእንቅስቃሴ ገደብ ወደ ስድስት ወራት ለማራዘም ማሰቧም ተነግሯል፡፡
የሱማሊያ ዘመናዊ ሙዚቃ አባት እንደሆኑ የሚነገርላቸው ታዋቂው የሱማሊያ ንጉስ አህመድ ኢስማኤል ሁሴን ሁደይዲ፣ በተወለዱ በ92 አመታቸው በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ሰሞኑን ለንደን ውስጥ ከዚህ አለም በሞት መለየታቸውን የዘገበው ደግሞ ቢቢሲ ነው፡፡  
የኬንያው ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ዜጎችን ከጭንቀትና ድብርት የሚያላቅቁ ሙዚቃዎችንና መዝናኛ ፕሮግራሞችን በቴሌቪዥንና በሬዲዮ ለሚያሰራጩ የአገሪቱ አርቲስቶችና ዝነኞች የ1 ሚሊዮን ዶላር ያህል የገንዘብ ድጋፍ እንደሚያደርጉ ማስታወቃቸውን የዘገበው ደግሞ ሲቲዝን ቲቪ ነው፡፡

አለማቀፍ ንግድ በ32 በመቶ
ሊቀንስ ይችላል
የአለም የንግድ ድርጅት ከኮሮና ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ፣ በዚህ አመት የአለማችን ንግድ፣ ከአስር አመታት በፊት ከተከሰተው አለማቀፍ የኢኮኖሚ ቀውስ በከፋ ሁኔታ እስከ 32 በመቶ የሚደርስ ቅናሽ ሊያጋጥመው እንደሚችል ማስታወቁን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡ በሁሉም የአለማችን አካባቢዎች ባለ ሁለት ዲጂት የንግድ ቅናሽ እንደሚከሰት የጠቆመው ተቋሙ፤ በተለይ ደግሞ የእስያ አገራትና የሰሜን አሜሪካ የወጪ ንግድ በከፍተኛ ሁኔታ ሊቀንስ እንደሚችል አስጠንቅቋል፡፡

የሃሰተኛ መድሃኒቶች መብዛት
እና የኮንዶም እጥረት  
በማደግ ላይ በሚገኙ አገራት ከኮሮና ወረርሽኝ መስፋፋት ጋር በተያያዘ ሃሰተኛ መድሃኒቶች በከፍተኛ መጠን በገበያ ላይ በገፍ እየተሸጡ እንደሚገኙ የአለም የጤና ድርጅት ማስጠንቀቁን ቢቢሲ ዘግቧል:: ደረጃቸውን ያልጠበቁ ወይም ሃሰተኛ መድሃኒቶች የአፍሪካ አገራትን ጨምሮ በስፋት እየተሸጡ እንደሚገኙ የጠቆመው ድርጅቱ፣ መሰል  መድሃኒቶችን መውሰድ ለከፋ የጤና ችግር ሊዳርግ እንደሚችልም አስጠንቅቋል፡፡
ሁለቱ የአለማችን ዋነኛ የመድሃኒት አምራቾች ቻይና እና ህንድ ከኮሮና ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ በመዘጋታቸው በአለማቀፍ ደረጃ የመድሃኒት አቅርቦት ከፍላጎቱ በእጅጉ ያነሰ መሆኑን የጠቆመው ዘገባው፣ ይህን ተከትሎም በየጓዳው እየተመረቱ ለገበያ የሚቀርቡ ሃሰተኛ መድሃኒቶች በእጅጉ መጨመራቸውን ገልጧል፡፡ ባለፈው ወር በአንድ ሳምንት ውስጥ ብቻ በአለማችን 90 አገራት በተደረገ ፍተሸና ምርመራ 14 ሚሊዮን ዶላር የሚያወጡ የተለያዩ አይነት አደገኛ መድሃኒቶች ሊሸጡ ሲሉ መያዛቸውንና 121 ያህል ሰዎች መታሰራቸውንም ዘገባው አስታውሷል፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ የኮሮና ወረርሽኝ መስፋፋትን ተከትሎ በርካታ የኮንዶም አምራች ኩባንያዎች ስራቸውን በማቋረጣቸው ሳቢያ አቅርቦትና ፍላጎቱ አለመጣጠኑንና በአለማቀፍ ደረጃም የኮንዶም እጥረት መከሰቱን ያስታወቀው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት፤ ይህም የከፋ ጥፋት ሊያስከትል እንደሚችል ማስጠንቀቁን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡
ማሌዢያን ጨምሮ በአለማችን ከፍተኛ መጠን ያለው ኮንዶም በማምረት በሚታወቁ አገራት የምርቱ መጠን በከፍተኛ ሁኔታ እየቀነሰ እንደሚገኝ የጠቆመው ዘገባው፣ የአቅርቦት መጠኑ በቀጣይ እየቀነሰ ሲመጣ ጥንቃቄ በጎደለው ወሲብ ለኤችአይቪ ኤድስና ለሌሎች በሽታዎች የሚጋለጡ ሰዎች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ ሊጨምር እንደሚችል መሰጋቱንም አመልክቷል፡፡

በዱባይ መጋባትም መፋታትም ተከልክሏል፣ ኮሮና ድመቶችን ሊያጠቃ ይችላል
በዱባይ የኮሮና ቫይረስ መስፋፋቱን ተከትሎ መንግስት ላልተወሰነ ጊዜ ዜጎችን ከመጋባትም ሆነ ትዳራቸውን አፍርሰው ከመፋታት ማገዱን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡ በሌላ ዜና ደግሞ ኮሮና ቫይረስ ድመቶችን ሊያጠቃ እንደሚችል በአንድ ጥናት መረጋገጡን የዘገበው አልጀዚራ፤ በአንጻሩ ቫይረሱ ውሾችንና ሌሎች የቤት እንስሳትን እንደማያጠቃ መረጋገጡን አመልክቷል፡፡
በሳይንስ ጆርናል ላይ ከሰሞኑ ለንባብ የበቃውን የጥናት ውጤት ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፤ ቫይረሱ ምንም እንኳን ድመቶችን ቢያጠቃም ድመቶች ቫይረሱን ወደ ሰዎች እንደማያስተላልፉ በጥናቱ መረጋገጡንም አክሎ ገልጧል፡፡



   ሻም/አፈወርቅ ዮሐንስ
አንድ ንጉሥ ሶስት ልጆች አሉት፡፡ ከጊዜ በኋላ ዕድሜው እየገፋ መጣና መንግሥቱን ለማንኛው ልጁ እንደሚያወርስ ሲያሳስበው ቆይቶ፣ በመጨረሻ አንድ ዘዴ ይመጣለታል፡፡ ይኸውም፡-
ሦስቱንም ልጆቹን ይጠራና፤
“ልጆቼ፤ እንደምታዩት ዕድሜዬ
እየገፋ፤ የመገነዣ ክር እየተራሰ፣
መቃብሬ እየተማሰ ነው፡፡ ሰፊ ግዛት፣ ሀብትና መንግሥት አለኝ፡፡ ይህንን ለአንዳችሁ ለማውረስ ዘዴ ስሻ ቆይቼ አንድ መላ አገኘሁ፡- ፈተና ልሰጣችሁ ነው” አላቸውና በቤተ መንግሥቱ ካሉት ክፍሎች ሁሉ በጣም ሰፊ ወደሆነው ክፍል ይወስዳቸዋል፡፡ ከዚያም፤
“ይሄውላችሁ ይሄንን ባዶ ክፍል በጣም ርካሽ በሆነ ዋጋ በምትገዙት ዕቃ እንድትሞሉት እፈልጋለሁ፡፡ በዚህ መሠረት በርካሽ ዋጋ ክፍሉን ለሞላ ልጅ ሀብቴን ሁሉ አወርሰዋለሁ፡፡ ለሦስት ቀን አስባችሁበት ተመለሱ” ብሎ አሰናበታቸው፡፡
በሦስተኛው ቀን ባላቸው ቦታና ሰዓት ተመለሱ፡፡
የመጀመሪያው ልጅ:- በርካሽ ዋጋ ጭድ ገዝቶ መጣና ቤቱን ሞላው፡፡
ሁለተኛው ልጅ:- በአገሩ ገበያ ርካሽ በሆነ ዋጋ ጥጥ ገዝቶ መጣና ሞላው፡፡
ሦስተኛው ልጅ ግን:-
አንዲት ሻማ ብቻ ገዝቶ አመጣና ለንጉሡ ሰጠ፡፡
ንጉሡም ወደ ክፍሉ ወስዶ ሻማውን አበራው፡፡
የሻማው ብርሃን ክፍሉን ከአፍ እስከ ገደፉ ሞላው፡፡
ንጉሡም፤
“ሀብቴንና ዙፋኔን የማወርሰው ለዚህ ለብልሁ ልጄ ነው፡፡ ባልኩት መሠረት ለሦስተኛው ልጄ አስረክቤዋለሁ፤ ቅሬታ ያለው አለን?” ሲል ጠየቀ፡፡
ሁለቱ ወንድሞቹ ሳያንገራግሩ ውሳኔውን ተቀበሉ፡፡
ሶስተኛው ልጅ፡- “ከሁለቱ ወንድሞቼ ጋር እኩል እንድንካፈል ፍቀድልን” ብሎ አባቱን አስፈቅዶ እኩል እኩል ተካፈሉ፡፡
*   *   *
ልጆቹን እኩል የሚያይ፤ የማያበላልጥ አባት ምርጥ ሰው ነው፡፡ ሳይጣሉ፣ ሳይስገበገቡና እኔ እበልጥ እኔ እበልጥ ሳይባባሉ የሚግባቡ ወንድማማቾች የታደሉ ናቸው፡፡
ሀብት ሲያነሆልለው ወንድሞቹን የማይረሳ፣ ቀናና ብልህ የመጨረሻ ልጅ መኖሩ ለማንም ታላቅ ዕድል ነው! በተለይ እንደዛሬው ክፉ ክፉ የሚሸትት ዘመን ሲመጣ ትዕግሥቱን፣ ጥንካሬውንና አስተውሎቱን ይሰጠን ዘንድ ፀሎቱ አይለየን፡፡
ባለንበት ጊዜ ቀዳሚውና ለሁሉ የሚበጀው የሐኪም ምክር መስማት ነው! እንደ ሸንቁጤ ጊዜ የጋራ ስቃይና መከራ ወቅቱን ጠብቆ መጥቶብናል! የኮሮና አደጋን በጥንቃቄ ለማሸነፍ ግን እንችላለን፡፡ የኩፍኝንም ዘመን አልፈናል!
ለማንኛውም፤
“ተመስገን ይለዋል ሰው ባያሌው ታሞ
ካማረሩትማ ይጨምራል ደሞ!”
የሚለውን ምህላ ደጋግመን የምንልበት የፀሎትና የልመና ጊዜ ነው! ቀና ቀናውን መንገድ የምናይበት የምንተሳሰብበት ወቅት ነው፡፡ የምንመገበውን፣ የምንነካውን ሁሉ ተጨንቀንና ሰግተን የምናስተውልበት ሰዓት ነው!
“እከድ እከድዬ ነገር ተበላሸ
በሥጋ ገበያ ስልከሰከስ መሸ
የልባችንን የምናሰማበት፤ የምንፀልይበት፣ ልመናችንን የምናመጥቅበት፤ የግልም፣ የማህበራዊም ሱባዔን የምትሻበት ዘመን ነው፡፡ “ሰው እንደ ቤቱ እንጂ እንደ ጐረቤቱ አይኖርም” የሚለውን ለውጠን፤ እንደ ቤታችንም እንደጐረቤታችንም መኖር ማስፈለጉን በምናስተውልበትና አገራዊና ዓለማዊ ሥጋትን ያሰመርንበት ጊዜ መምጣቱን እነሆ ልብ ብለናል፡፡
“ሳጥኑን ከፈትኩት ብለህ የምትኮራው
ውስጡ ሌላ ሳጥን ከሌለ ብቻ ነው!”
የሰንሰለታዊ ብልልት (Chain reaction)  ሥጋት በጉልህ እየታየ ነውና፣ ለኮሮና ቫይረስ የመከላከያ ክትባትም ሆነ የመደበኛው ፈውስ እስኪገኝ መጠንቀቅ ዋንኛው አቅጣጫ መሆኑን መገንዘብ ግዴታችን ከሆነ ውሎ አድሯል፡፡ በተለይ እንደኛ ባለ የድህነት ወለል ላይ ባለ ሀገር፤ የኢኮኖሚ ድቀቱ ከናካቴው የሚያደቀን ለመሆኑ ጥርጥር የለውም፡፡ ስለሆነም ዋንኛ መመሪያችንን፤ ጽዳትን የሙጥኝ ማለት ወቅታዊ መርሃችን ሊሆን ይገባል (The order of the day እንዲሉ) ነገሩን እንጠንቀቀው ስንል፤ ዘናና ፈታ ብለን መሆን እንዳለብን ከጥልቅ ብስለት ጋር መጫን ብልህነት ነው፡፡ ለዚህም ነው፤
“ቅንዝንዝንና የቀን ጐባጣን
ስቀህ አሳልፈው ቢያምርህ ሰው መሆን” የሚለውን ቁም ነገር በመደጋገም የጥንቱን ፀሐፊ ሻምበል አፈወርቅን የምናስታውሰው፡፡
ምህረቱን ያምጣልን!


   የቫይረስ ምርመራን አስመልክቶ በደቡብ አፍሪካ የተሰራጨው አሳሳች ቪዲዮ

         በደቡብ አፍሪካ የኮሮና ቫይረስ መመርመሪያ መሳሪያዎች በቫይረሱ የተበከሉ መሆናቸውን የሚገልጽ የቪዲዮ መረጃ በማህበራዊ ሚዲያ በስፋት ተሰራጭቶ ነበር፡፡ በቪዲዮው ላይ አንድ ሰው፣ ደቡብ አፍሪካውያን የኮሮና ቫይረስ ምርመራ እንዳያደርጉ ጥሪ ያቀርባል፡፡ (ሰዎች ቫይረሱ እንዳለባቸውና እንደሌለባቸው የሚያረጋግጠውን ምርመራ ማለት ነው፡፡)
“በምንም ዓይነት ሁኔታ ምርመራ እንዲያደርጉላችሁ አትፍቀዱ፡፡ መሳሪያው በኮቪድ-19 ሊበከል የሚችልበት ዕድል አለ” ይላል፤ ሰውየው በቪዲዮው ባሰራጨው መልዕክት፡፡
በዓለም አቀፍ ደረጃ ሰዎች እነዚህ መሳሪያዎች ቫይረሱን ለማሰራጨት ዓላማ እየዋሉ እንደሆነ   እየተናገሩ ነው የሚለው ሰውየው፤በእንግሊዝ የመመርመሪያ መሳሪያዎቹ በቫይረሱ ተበክለው መገኘታቸውን የሚጠቁሙ ሪፖርቶችንም ያጣቅሳል፡፡  
የኢስተርን ኬፕ የጤና ቢሮ፤ ሰውየው ያሰራጨው መረጃ መሰረተ-ቢስ ነው ብሏል፡፡
“የመመርመሪያ መሳሪያዎቹ በቫይረሱ ያልተበከሉ መሆናቸውን እያስታወቅን፤ የተበከሉ የመመርመሪያ መሳሪያዎችን በሰዎች ላይ በመጠቀም ህይወታቸውን ፈጽሞ ለአደጋ እንደማናጋልጥም በአጽንኦት ልንገልጽ እንወዳለን” ሲሉ የጤና ቢሮው ቃል አቀባይ ለመገናኛ ብዙሃን ተናግረዋል፡፡ ይህን የተሳሳተ መረጃ ያሰራጨው ሰውዬም፤ የማታ ማታ በፖሊስ ቁጥጥር ስር ውሎ ፍ/ቤት ቀርቧል፡፡
ክትባቶች በአፍሪካውያን ላይ እየተሞከሩ አይደለም አፍሪካውያን አዲስ የኮሮና ቫይረስ ክትባት መሞከሪያ ሊሆኑ ነው የሚል መረጃ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ በስፋት ተሰራጭቶ ነበር፡፡ ሆኖም ይሄ ከእውነት የራቀ ነው - ለኮቪድ 19 የተሰራ ክትባት የሌለ ሲሆን የተወሰኑ ሙከራዎች ብቻ ናቸው እየተደረጉ ያሉት፤ ከእነዚህም ውስጥ አንዳቸውም ደግሞ በአፍሪካ አገራት ውስጥ የሚከናወኑ አይደሉም::
አፕሪል 1 የሁለት ፈረንሳይ ሳይንቲስቶች ቃለ መጠይቅ በኢንተርኔት ላይ በስፋት መሰራጨቱን ተከትሎ፤ ይሄ ጉዳይ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ዳግም ቁጣ ያስነሳ ሲሆን እኒህ ሳይንቲስቶች የኮሮና ክትባት በአፍሪካውያን ላይ ይሞከር ብለዋል በሚል ተወግዘዋል፡፡ ከሳይንቲስቶቹ አንዱ፤ “የሳንባ ምች ክትባት ኮሮና ቫይረስን በመከላከል ረገድ ውጤታማ መሆን አለመሆኑን ለማረጋገጥ “የፊት ጭንብል፣ ፈዋሽ መድሃኒትና አርቴፊሻል የመተንፈሽያ መሳሪያዎች በሌሉባት” አፍሪካ ሙከራ ቢደረግ ሲል ይጠይቃል፡፡
ይሄ አስተያየት ከፍተኛ ነቀፌታ የተሰነዘረበት ሲሆን ከእነዚህም መካከል የዓለም ጤና ድርጅት እንዲሁም ሁለት  ክዋክብት የአፍሪካ የእግር ኳስ ተጫዋቾች ይገኙባቸዋል፡፡ የዓለም ጤና ድርጅት ዋና ዳይሬክተር ቴዎድሮስ አድሃኖም፤ “አፍሪካ አሁንም ወደፊትም የክትባት መሞከሪያ አትሆንም” ሲሉ ምላሽ ሰጥተዋል፡፡
በሌላ በኩል ሳይንቲስቶቹ የተናገሩት ሀሳብ ተዛብቶ መቅረቡን ገልፀዋል፡፡ በቃለ መጠየቁ ላይ ሳይንቲስቶቹ የክትባት ሙከራው መጀመሪያ በአፍሪካ ላይ መደረግ አለበት አላሉም - ተመሳሳይ ጥናት እዚያም መካሄድ እንዳለበት ነው የገለፁት፡፡
ጥቁር የቆዳ ቀለም ኮቪድ - 19 ቫይረስን አይቋቋምም
የቆዳ ቀለምንና በሽታውን መቋቋምን አስመልክቶ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ሀሳቦች ሲሰራጩ ቆይተዋል፡፡ ማርች 13 ቀን 2020 ዓ.ም የኬንያ የጤና ሚኒስትር “ጥቁር ቆዳ ያላቸው ሰዎች ኮሮና ቫይረስ አይዛቸውም” የሚለውን አሉባልታ ውድቅ አድርገውታል፡፡
 “ይሄንን ሀሳብ የሚደግፍ አንድም ማስረጃ የለም፤ እንዲያውም በእርግጠኝነት የምናውቀው ጥቁር የሰውነት ቆዳ ያላቸው ሰዎች በቫይረሱ እንደሚያዙ ነው፡፡” ብለዋል፤አንድ የህክምና ባለሙያ፡፡
ከአዘጋጁ፡-
ቢቢሲ ሌሎችም በአፍሪካ ሲሰራጩ ነበሩ ያላቸውን የተሳሳቱ መረጃዎች አስነብቧል:: በኮሮና ዙሪያ የሚያዋጣው፤ መረጃዎችን ከተዓማኒ ምንጮች ብቻ መውሰድ ነው፡፡


 ባለፈው ሳምንት በአዲስ አድማስ ጋዜጣ ቅጽ 21 ቁጥር 1055 ህትመት ላይ የአየር መንገድ ሠራተኛ የመቀነስ እርምጃ ተቃውሞ ገጥሞታል” በሚል ርዕስ ለተስተናገደው ዘገባ ከኢትዮጵያ አየር መንገድ የተሰጠ ምላሽ እንደሚከተለው ቀርቧል፡፡

          “ሠራተኞች እረፍት እንዲወጡ ተደረገ እንጂ አልተቀነሱም”
በመጀመሪያ በኢትዮጵያ አየር መንገድ ግሩፕ ውስጥ አንጋፋውና ትልቁ የሰራተኛው ማህበር የኢትዮጵያ አየር መንገድ ግሩፕ ቀዳማዊ መሰረታዊ የሰራተኛ ማህበር የሚባል አብዛኛውን ሰራተኛ ያቀፈ ማህበር እንዳለ በዚህ አጋጣሚ ለአንባቢዎቻችሁ እንድታሳውቁልን በአክብሮት እንጠይቃለን።
አሁን በደርጅቱ ውስጥ ያለው የሰራተኛ ጉዳይ ከዚሁ ከቀዳማዊ መሰረታዊ የሰራተኛ ማህበር ጋር አብረን እየሰራን እንገኛለን። በመሆኑም ትክክለኛውንና በድርጅቱ ያለውን ሁኔታ ከዚሁ ቀዳማዊ መሰረታዊ የሰራተኛ ማህበር ሊቀመንበር ጠይቃችሁ መረዳት የምትችሉ መሆኑን ለማሳወቅ እንወዳለን።
ከላይ የጠቀስነው እንደተጠበቀ ሆኖ ዛሬ አለማችን ከአንድ ሶስተኛ (1/3) በላይ የሚሆን ህዝብ ከቤቱ እንዳይወጣ አስሮ የያዘ በታሪክ ትልቁ ወረርሽኝ ባስከተለው የኢኮኖሚ ቀውስ ምክንያት ብዙ አየር መንገዶች ኪሳራ ውስጥ ስለሆኑ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰራተኞቻችውን ከስራ በማሰናበት ላይ ይገኛሉ። ለዚህም የኤምሬትስ አየር መንገድን እንደምሳሌ መጥቀስ ይቻላል።  
በዚሁ የአለም ኢኮኖሚ ቀውስ ክፉኛ የተጠቃው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ብዙ የወጪ ቅነሳ ስራዎችን እያከናወነ ቢሆንም አንድም ቋሚ ሰራተኛ ያልቀነሰ መሆኑን ለመግለጽ እንወዳለን።  
ከ87 በላይ የሚሆኑ ዓለምአቀፍ መዳረሻዎቻችን ስለተዘጉ እና ከ80 በላይ የሚሆኑ አውሮፕላኖቻችን ስራ ስላቆሙ የተወሰኑ ሰራተኞች የተጠራቀመ የአመት እረፍታቸውን ደሞዝ እየተከፈላቸው እንዲወስዱ አድርገናል።  
ይህም የሆነው ስራ ባለመኖሩ ምክንያት ሳይሆን የኮሮና ቫይረስን ለመከላከል ማህበራዊ ፈቀቅታን
(Social Distancing) ለመጠበቅ በግቢ ውስጥ በርከት ያለ ሰራተኛ ስላለና  አስፈላጊ ሆኖ ስለተገኘ
ለሰራተኛ ጤንነትም በማሰብ ጭምር ነው።
በዚህ አጋጣሚ በሰራተኛ አቅራቢ ድርጅቶች በኩል በጊዜያዊነት ሲሰሩ የነበሩ ሰራተኞች ለጊዜው
ከድርጅቱ ጋር በመነጋገር እቤት እንዲቆዩ ተደርጓል።  
ከዚህ ውጪ በተለያዩ ማህበራዊ ድረ-ገጾች የሚወሩ ወሬዎች ፍፁም ሀሰት መሆናቸውን ለማሳወቅ
እንወዳለን።  
ስለውጪ ሰራተኞች የቀረበው መረጃም ሀሰት በመሆኑ እንዲስተካከል ስንል እየጠየቅን አየር መንገዱ ኢትዮጵያዊያንንም ሆነ የውጭ ሀገር ሰራተኞችን በረራ ሙሉ በሙሉ በሚጀምርበት ጊዜ ስለሚፈልጋቸው የአመት እረፍታቸውን እንዲጠቀሙ ብቻ ነው ያደረገው።  
ሁሉም ሰራተኞች የስራው አስፈላጊነት እየታየ እረፍት እንዲወጡ እየተደረገም ይገኛል።
ሰራተኞች ስራ በቀዘቀዘበት ወቅት የዓመት እረፍታቸውን እንዲወስዱ ማድረግ የትኛውንም የሀገራችን የአሰሪ እና ሰራተኛ ህግ የሚፃረር አይደለም።


በኮሮና ቫይረስ በሽታ ምክንያት በሀገራችን በዛሬው እለት ሦስተኛው ሰው ህይወት ማለፉን ስገልጽ በከፍተኛ ሀዘን ነው። ታማሚዋ በለይቶ ማቆያ ከመጋቢት 28 ጀምሮ ህክምና ሲደረግላቸው የነበርና ከገቡበት ቀን ጀምሮ በጽኑ ህሙማን ክፍል ክትትል ላይ የነበሩ ናቸው።

በኢትዮጵያ ባለፉት 24 ሰዓታት የላቦራቶሪ ምርመራ ከተደረገላቸው 442 ሰዎች መካከል ዘጠኙ የኮሮና ቫይረስ እንደተገኘባቸው መረጋገጡን የጤና ሚኒስቴር አስታወቀ። ይህንንም ተከትሎ በኢትዮጵያ ቫይረሱ የተገኘባቸው ሰዎች ቁጥር ወደ 65 ከፍ ብሏል።

የጤና ሚኒስትሯ ዶክተር ሊያ ታደሰ ለኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት እንደተናገሩት፤ ዛሬ ቫይረሱ እንዳለባቸው የተረጋገጠው ሁሉም ግለሰቦች የጉዞ ታሪክ አላቸው።

ከግለሰቦቹ መካከል ሰባቱ ኢትዮጵያዊያን ሲሆኑ፤ አንድ ኤርትራዊ ቀሪዋ ደግሞ የህንድ ዜግነት ያላት ናት።

አራቱ ኢትዮጵያዊያን ከዱባይ ወደ ኢትዮጵያ መጥተው በለይቶ ማቆያ ክትትል ሲያደርጉ የነበሩ መሆኑንም ሚኒስትሯ ተናግረዋል።

ሁለቱ የቱርክ፤ ሌላኛዋ ኢትዮጵያዊት ደግሞ የእንግሊዝ አገር የጉዞ ታሪክ ያላቸው ሲሆን፤ ሁሉም በለይቶ ማቆያ ውስጥ ክትትል ሲያደርጉ መቆየታቸውን አውስተዋል።

የ20 ዓመቷ ህንዳዊት የአሜሪካ እንዲሁም የ40 ዓመቱ ኤርትራዊ ደግሞ የዱባይ ጉዞ ታሪክ ያላቸው ናቸው።

በጽኑ ህሙማን ክፍል ከሚገኙት ሁለት ግለሰቦች መካከል አንዱ የጤና መሻሻል በማሳየቱ ከክፍሉ መውጣቱንም ዶክተር ሊያ ተናግረዋል።

እስካሁን ባለው ሂደትም በኢትዮጵያ ለ3 ሺ 232 ሰዎች የላቦራቶሪ ምርመራ መደረጉን ጠቁመው፤ ቫይረሱ ከተገኘባቸው ሰዎች መካከል 57ቱ የህክምና ክትትል እያደረጉ ይገኛሉ ብለዋል።

አራት ግለሰቦች ከበሽታው ያገገሙ ሲሆን፤ ሁለቱ በበሽታው ህይወታቸው ማለፉ ይታወሳል።

ሌሎች ሁለት ግለሰቦች ደግሞ ወደ አገራቸው ተሸኝተዋል።

በኮሮና ቫይረስ የተያዙ ሰዎች ቁጥር 56 ደርሷል  
 
 በኢትዮጵያ ባለፉት 24 ሰዓታት የላቦራቶሪ ምርመራ ከተደረገላቸው 294 ሰዎች መካከል1 ግለሰብ የኮሮና ቫይረስ እንደተገኘበት የጤና ሚኒስትር ዶክተር ሊያ ታደሰ አስታወቁ፡፡ ይህም በኢትዮጵያ በኮሮና ቫይረስ የተያዙ ሰዎችን ቁጥር ወደ 56 ከፍ አድርጎታል፡፡
ቫይረሱ እንዳለበት የተረጋገጠው ግለሰብ ትውልደ ኢትዮጵያዊና የካናዳ ዜግነት ያለው የ43 ዓመት ጎልማሳ መሆኑን በፌስቡክ ገፃቸው የገለፁት ሚኒስትሯ፤ የጉዞ ታሪክ ያለውና ከካናዳ ወደ ዱባይ፣ ከዚያም ከዱባይ ወደ ኢትዮጵያ የመጣና በለይቶ ማቆያ ውስጥ የሚገኝ መሆኑን ጠቁመዋል።
በሌላ በኩል፤ለ14 ቀናት በለይቶ ማቆያ  የነበሩ 554 ግለሰቦች በተደረገላቸው ምርመራ ከኮሮናቫይረስ ነጻ በመሆናቸው ከህብረተሰቡ ጋር እንዲቀላቀሉ  መደረጉን የጤና ሚኒስትር ዶ/ር ሊያ ታደሰ ገልጸዋል፡፡ የለይቶ ማቆያ የኮሮናቫይረስ ሥርጭት እንዳይስፋፋ ከሚያደርጉ የዓለም የጤና ድርጅት ምክረ ሃሳቦች አንዱ  መሆኑን ሚኒስትሯ አስታውሰዋል፡፡
 ከተለያዩ ሀገራት ወደ ኢትዮጵያ የመጡ መንገደኞች፣ በራሳቸው ወጪ፣ በሆቴሎች ክትትል እየተደረገላቸው መሆኑንና በአስገዳጅ ሁኔታ ከተለያዩ ሀገራት የተመለሱ ኢትዮጵያዊያንም  በመንግስት ወጪ፣ በዩኒቨርሲቲዎችና በትምህርት ቤቶች ውስጥ እንዲቆዩ መደረጋቸውን የጤና ሚኒስትሯ  ጠቁመዋል።  በአሁኑ ወቅት 2 ሺህ 36 ሰዎች በለይቶ ማቆያ ውስጥ አስፈላጊው የጤና ክትትል  እየተደረገላቸው መሆኑንም አክለው ገልጸዋል፡፡

Page 7 of 476