Administrator

Administrator

 ምዕራባውያን፤ የኢትዮጵያውያንን የሩጫ ቅርስ - ሚስጥሩን ፍለጋ፤ የታቦቱን ፍለጋ ያህል ለፍተዋል፡፡ ዛሬም እየለፉ ናቸው፤(ተርጓሚው)
ከንጋቱ 11 ሰዓት ነው - የአዲስ አበባ ማለዳ፡፡ አዲስ አበባ ተኝታለች!
“አዲሲቱን” አዲሳባ በአንድ በሁለት ሰዓት ውስጥ ለመገንባት የሚንቀሳቀሱት የአዳዲስ ወጋግራ ማነጫዎችና የግንባታ ሥራ አንሺ - አውራጅ ክሬኖች፤ እንደ ጭለማ ምስሎች ሆነው፤ በሚያንፁት ግድግዳ አጠገብ ተሰድረ ዋል፡፡ የዚችን ህያው ከተማ መንገዶች በአጭር ጊዜ ውስጥ የሚወሩት  ባለዲዜል ሞተር መጓጓዣዎች ገና ጉልበት ገዝተው፣ ትንፋሽ ፈጥረው አልተንቀሳቀሱም፡፡
ሯጮቹ ግን ነፍስ ገዝተው ሩጫቸውን ጀምረዋል!
መስቀል አደባባይ ላይ ጭለማ በዋጠው ሜዳ የስታዲዮም መቀመጫ በመሰሉት የድንጋይ አግዳሚዎች ጐን በፀጥታ ልምምዳቸውን ቀጥለዋል፡፡ በጃን ሜዳ (የንጉሡ ሜዳ እንደማለት) ሯጮች እየሮጡ ነው - በዚሁ ጠዋት፡፡ በቦሌ መንገድና ከቤተ መንግሥት በሚመጣው በዳግማዊ ሚኒሊክ ቁልቁለት ጐዳናም እየሮጡ ነው፡፡ የ3,200 ሜትር ከፍታውን የእንጦጦ ጋራ ሽቅብ ለመውጣት ጥቋቁር ጥላ የመሰሉ ሰዎች ከስለታሙ ቁልቁለት ጋር ተጋትረው በመሮጥ ላይ ናቸው!ከጐህ መቅደድ በፊት አዲሳባ በፀጥታ የሚንቀሳቀሱ ጥላዎች ከተማ ናት!
ከከተማይቱ እየራቃችሁ ስትነዱ፤ የመጀመሪያዎቹ የጧት ጨረሮች የተራሮቹን ጠርዞች ሲዳስሱ፣ አባጣ ጐርባጣውን ውበትና መልከ - ብዙውን ሻካራ ቁንጅና እያደመቁ ሲያጐሉት ታስተውላላችሁ፡፡
በተጨማሪም ከየባህርዛፎቹ ውስጥ ብቅ ጥልቅ የሚሉ ምስሎችን ትታዘባላችሁ፡፡
እነዚህ ምስሎች የ1960ው የሮም ኦሎምፒክ ወራሾች ናቸው! ያኔ የእረኛው ልጅ (“አበበ እንጂ መቼ ሞተ”፤ ያልንለት) አበበ ቢቂላ በባዶ እግሩ የማራቶን ድሉን ሲጐናፀፍ፤ ዓለምን ፀጥ እርጭ አሰኝቶ በድን ያደረገበት ጊዜ ነበር!
ከዚያን ጊዜ ወዲህ፣ አብዛኛዎቹ ለዘመናዊ ደረጃ የሥልጠና ግብዓቶች ያልታደሉ ሯጮቿን የወለደችው ኢትዮጵያ፤ ገና አንገቷን ቀና ማድረጓ ነበር፡፡
በዚህም የዓለም አቀፉን ህብረተሰብ የሩቅ ሩጫ መዘውር ጨብጣ መጫን የጀመረችበት ሰዓት ነበር! ከዚያ ማታ ጀምሮ የዓለም ህዝብ ሁሉ “እንዴት እንዲህ ሊያደርጉ ቻሉ?” ሲል መጠየቁን ቀጠለ!
ሀገራዊ ኩራትና አርአያዎች
ኢትዮጵያ እንደሌሎቹ የአፍሪካ አገሮች ለረዥም ጊዜ በውጪ ወራሪዎች ያልተያዘች አገር ናት፡፡ ስለዚህም ህዝቦቿ በረዥምና አኩሪ ታሪካቸው በሞገስ ይኩራራሉ፡፡ ያ ኩራታቸው ደግሞ በሩጫ እስካገኙት ድል ድረስ የተንሰራፋ ነው!
ባለፉት ሦስት ኦሎምፒኮች፤ ማለትም ሲድኒ፣ አቴንስና ቤጂንግ - የኢትዮጵያ የረዥም ሯጮች (በ5ሺ፣ በ10ሺ እና በማራቶን) 22 ሜዳሊያዎችን አሸንፈዋል፡፡ በዚህ ድምር የሜዳሊያ ባለቤትነት ውስጥ ጐረቤቷ ኬንያ ተቀራራቢ ተፎካካሪዋ ናት፡፡ 11 ሜዳሊያ ከአንድ ወርቅ ጋር ይዛ - ኬንያ!
ለአለፉት ሁለት አሰርት ዓመታት የኢትዮጵያን ሩጫ የወከለው ቀዳሚ ፊት የሃይሌ ገብረስላሴ ገፅ ነበር፡፡ ሁለት ጊዜ የ10,000 ሜትር የአለም የወርቅ ሜዳሊያ ባለቤት! (1996 እና 2000 ዓ.ም) በዚህም ሆነ በዚያ ጊዜ የ27 የዓለም ሪከርዶች ጌታ ነው!
በኖቬምበር 2012 መጣጥፍ በSport Illustrated (በገላጭ ስዕል የታጀበ ስፖርት እንደማለት) ኃይሌን፤ “የቤት ውስጥ ሩጫን እንደፈጠረው እንደቤብ ሩት፤ ኃይሌ ገብረስላሴ የዘመናዊው የዓለም ረዥም ሩጫ ሪኮርድ ፈጣሪ ነው” ብሎታል! ሲያሞካሸውም “ዘመን ዘለል የስፖርት ሰው” ይለዋል፡፡
ኢትዮጵያ የሜዳሊያውን አቀበት በወጣችና ባንዲራዋ ከፍ ብሎ በተውለበለበ ቁጥር፤ አገሪቱ በጋራ ኩራት ደረቷን-መንፋቷ አያስገርምም!
ዛሬ ኃይሌ 39 አመቱ ነው፡፡ ብዙውን ጊዜውን የንግድ ሥራዎቹን ለማሳደግ የሚጠቀም ሲሆን ሌላውን ጊዜውን መጪውን ኢትዮጵያዊ ሯጭ ለመቅረፅ ያውለዋል፡፡ በመጪው ትውልድ ላይ ኃይሌ ታላቅ ተስፋ ያያል፡፡ሌላዋ የኢትዮጵያ ጀግና የኃይሌ ዘመነኛ ደራርቱ ቱሉ ናት፡ ዛሬ ጡረታ ወጥታለች፡፡ በ1992ቱ የባርሴሎና ኦሎምፒክ የ10,000 ሜትር የመጀመሪያዋ ኢትዮጵያዊት የወርቅ ሜዳሊያ አሸናፊ ናት፡፡
ከአዲስ አበባ 220 ኪ.ሜ ርቀት ላይ በበቆጂ ከተማ የተወለደችው ደራርቱ፤ የሴት ሯጭ አርአያ አልነበራትም፡፡ “ለወርቅ ሜዳሊያ ስለሚሮጡ ሴቶች ምንም እውቀት አልነበረም” ትላለች እየሳቀች፣ አዲሳባ በሚገኘው ምቹ ቤቷ ውስጥ ዘና ብላ፣ በአስተርጓሚ እየተናገረች፡፡ “ሴቶች የሚሮጡት፤ ባል ለማግባትና ልጆች ለመውለድ ብቻ መሆኑን ነበር የሚያውቁት፡፡”
እሷ እንግዲህ ከሷ በፊት ይሮጡ የነበሩትን ወንዶች ነበር የምታየው፡፡
“አሰልጣኞቻችንም የሚነግሩን እነ ምሩፅ ይፍጠርና ማሞ ወልዴ የወርቅ ሜዳሊያ ለሀገራቸው በማስገኘት ኢትዮጵያን በአለም ማሳወቃቸውን ነበር” ብላ አከለችበት፡፡ “አበበ ቢቂላ በባዶ እግሩ መሮጡን እያወሱን ‘እናንተ የተሻለ ውጤት ማሳየት አለባችሁ’ ይሉናል፡፡
ደራርቱ በ16 ዓመቷ ወደ አ.አ መጣች፡፡ በቀጣዩ አመት ኮስተር ያለ የምር ልምምድ ማድረግ ጀመረች፡፡ ቀዳሚዎችን ጀግኖች ምሩፅንና ማሞን በአካል ያገኘቻቸው ይሄኔ ነው!
ምሩፅ ለኃይሌም አርአያ የሆነ ሯጭ ነው፡፡ ኃይሌ ደግሞ በፈንታው ለ18 አመቱ መሐመድ አሚን ሞዴል የሆነው አብሪ - ሯጭ (Inspiration) ነው፡፡ መሐመድ በ2012 የኢንዶር ቻምፒዮንሺፕ የ800 ሜትር አሸናፊ ነው፡፡“ኃይሌ ገ/ሥላሴ የኦሎምፒክ ባለድል ሲሆን ያየሁበትን ጊዜ አስታውሳለሁ” ይላል መሐመድ፤ “በጣም ወጣት ነበርኩ ግን ያ ድል ከአእምሮዬ ላይ ተትሞ ቀርቷል!”
 የተሻለ ኑሮ የተሻለ ህይወት
መሐመድ አሚን ቤተሰቦቹ ጫማ ሊገዙለት ባልቻሉባቸው፣ የመጀመሪያ ውድድሮቹ በባዶ እግሩ ነበር የሚሮጠው፡፡ ዛሬ ያለጥርጥር ጫማ የመግዛት አቅም ያለው የመካከለኛ ርቀት ኦሎምፒክ ሯጭ ነው፡፡ “እንደምገምተው ድህነት ከድል የሚያግድ እንቅፋት እንደማይሆን ነው የእኔ ማሸነፍ የሚያሳየው” ይላል መሀመድ፡፡የመሀመድ ኑሮ ውጤቱን ለሚያዩ ወጣት ሯጮች ሌላም የሚያረጋግጠው ነገር አለ፡፡ ሩጫ የህይወት ህልምን ለማሳካት የሚያገለግል ትኬት መሆኑን!
አንዳንዶቹ ባለህልሞች፣ ህልማቸው እውን ሲሆን ወደ ትውልድ መንደራቸው በመሄድ ኢንቨስት ያደርጋሉ፡፡ ለምሳሌ ከአሰላ ወጣ ብሎ 54 ኪ.ሜ ላይ ከበቆጂ በስተሰሜን ያደገው ኃይሌ፤ ቤተሰቡ አሁንም ትንሽ መሬት ይዞ በሚገኝባትና የተራቆተ ማህበረሰብ ባለባት፣ ሰማይ የተደፋበት አቧራና እዚህም እዚያም ግራር ብቻ በሚታይባት፤ በትንሿ ትውልድ መንደሩ ላይ ኢንቨስት እያደረገ ነው፡፡በወጣትነቱ፤ ሁሌ ይሮጥባት በነበረችው መንገድ አንዲት ቀጭን አለታማ የወንዝ ቦይ አቋርጦ ነበር የሚሄደው፡፡ የጫትና የቡና ዛፎች በአቅራቢያዋ አለ፡፡ በበጋ አንድ እዚህ ግባ የማይባል ጅረት እንደነገሩ ይፈስባታል፡፡ በክረምት ግን ያ ጅረት አታምጣ ነው፡፡ አጥፊ ጐርፉን ይዞ ሊደርስ ይችላል፡፡ አንድ ጊዜ ያ ጐርፍ እየተንደረደረ መጥቶ ውሃ ሙላቱን በያዘ ሰዓት አባትና ልጅ በማቋረጥ ላይ ሳሉ ይዟቸው እንደሄደ የሀገሩ ሰዎች በሀዘን ያስታውሳሉ፡፡ ስለዚህ ነው ኃይሌ እዚህ ወንዝ ላይ ድልድይ ያሰራው! ኃይሌ በአጠቃላይ በሀገሪቱ የተለያዩ ሆቴሎችን የገነባ ሲሆን ከአዲስ አበባ ውጪ የከፍተኛ ቦታ የሩጫ ልምምድ ማድረጊያ ቦታ ግንባታ ውስጥም ተሳታፊ ነው፡፡ (መለማመጃው ቦታ ያያ መንደር ነው)
“ትልቅ ህልም አለኝ፡፡ ኢትዮጵያ አንድ ቦታ እንድትደርስ እሻለሁ!! ድሌን ለሀገሬ በጋራ እፈልጋለሁ” ይላል ኃይሌ፡፡
ዮሴፍ ክቡርም፤ ሌሎች ሰዎች ህልማቸው ይሳካላቸው ዘንድ መርዳት የሚሻ ሌላ ሯጭ ነው! ዮሴፍ በ1993 የካናዳ አገር አቋራጭ ሻምፒዮንሺፕ አሸናፊ ነው፡፡ የኢንተርኔት ኢንተርፕረነርና የያያ መንደር መሥራች ነው፡፡
“አብዛኞቹ ሯጮቻችን ለመኖር ያህል እርሻ ከሚታረስባቸው ገጠሮች የመጡ ናቸው፡፡ ከነዚህ አትሌቶች መካከል አንዱ አሸናፊ ሆኖ ሲመጣ መላው ቤተሰብ፤ አንዳንዴም አካባቢው ሁሉ፣ ከድህነት ይወጣል” ይላል ዮሴፍ፡፡
እነዚህ አትሌቶች የሚያገኙት ገንዘብ ምን ያህል ነው?
“የተሳትፎ ክፍያና የሽልማቱ ገንዘብ ይለያያል፡፡ እንደ ፐርፎርማንሳቸውና እንደ ውድድሩ አይነት፡፡ አይነተኛው አለም አቀፍ የማራቶን አሸናፊ ከ20ሺ-50ሺ ዶላር ይከፈለዋል፡፡ አንዳንድ ቦታ ግን ከፍ ያለ ክፍያ የሚከፍሉ አሉ፡፡ የዱባይ ማራቶን 250ሺ ዶላር ነው የሚከፍለው ለወንዶችና ሴት አሸናፊ ሯጮች!”
“ከአለም ከአንደኛ እስከ 10ኛ የሚወጡ ሯጮች ከክፍያቸው ሌላ ስፖንሰሮች ከ40ሺ እስከ 80ሺ ዶላር ይጨምሩላቸዋል”
ስለዚህ እንግዲህ ከፍተኛ ደረጃ ያላቸው ሯጮች በመቶ ሺ የሚቆጠር ክፍያ ያገኛሉ ብንል ያዋጣናል፡፡ አንዳንዴ ደረጃቸው እንደ ኃይሌ የሆኑ ደሞ ሚሊዮኖችን ያፍሳሉ!
 “ውረድ - በለው ግፋ - በለው”
በሯጮች ዐይን
“የኢትዮጵያ አትሌቶች ኃይለኛ ሠራተኞች ናቸው!” ይላል መላኩ ደርሶ፤ የብሔራዊው ቡድን የረዥም ርቀት አሰልጣኝ፡ “ኢትዮጵያውያን አትሌቶች የኑሮ ክብደትም ሆነ የማሰልጠኛ ግብአቶች እጦት ከማሸነፍ አያቆማቸውም!”
በኢትዮጵያ የትም ቦታ ቢኬድ ሲነገር የሚሰማ አንድ እውነት አለ፡- የሀገሪቱ ሯጮች ሁሌ የዓለም ምርጥ የመሆን ጥኑ ረሀብ አለባቸው!
ከጥቂት አመታት በፊት አንዲት ካናዳዊት የሺ አምስት መቶ ሜትር ሯጭ ልትለማመድ ወደ ኢትዮጵያ ትመጣለች - ሂላሪ ስቴሊንግዌርፍ ነው ስሟ፡፡ አንድ ቀን በ2700 ሜትር ከፍታ ላይ ከሀገሬው ሯጮች ጋር የ16 ኪ.ሜ ርቀት ትሮጣለች፡ እንደሚጠረጠረው የተራራው ውጣ ውረድ፤ የከፍታው አይበገሬነትና የርቀቱ ነገር ቅጣት ይሆንባታል፡፡ ስቴሊንግዌርፍ ሦስት ሳምንት ከተለማመደችም በኋላ፤ ወደ ኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን ለመግባት ካልበቃች ከአንዲት ሯጭ በስድስት ደቂቃ ወደኋላ ቀርታ ትጨርሳለች፡፡
“ካናዲያን ራኒንግ” በተባለው በግንቦት/ሰኔ እትም ባወጣችው ፅሁፍ፤ የሷ ቡድን ከ100 ከማያንሱ ሌሎች ሯጮች ጋር በርካታ መንገዶችን አቋርጦ እንደነበር ትገልፃለች!
“የእኛ አትሌቶች በማንም መሸነፍ አይሹም!” ሲሉ ያረጋግጣሉ የኢትዮጵያ አትሌቲክ ፌዴሬሽን የማራቶን አሰልጣኝ ዶ/ር ይልማ በርታ፡፡
“መወዳደር ከፈለጉ ማሸነፍ ነው እምነታቸው፡፡ የዚህ አይነት መነሳሳትና ፍቅር ነው ያላቸው”
 የከፍታ አገር ሰው መሆን ጠቀሜታ
አብዛኞቹ የኢትዮጵያ ሯጮች የመጡት ከፍታ ካላቸው አካባቢዎች ነው፡፡ እንደ አርሲ ክልል በቆጂንና አርሲን ካቀፉ፤ ከፍታ ላይ ከሚገኙ ቦታዎች የመጡ አትሌቶች ሁሌም ተጠቃሚ ናቸው፡፡ ይህ ደግሞ አያስደንቅም፡፡ አንድም፤ እነዚህ ሯጮች በዚህ ከፍታ ቦታ ስለሚለማመዱ አነስተኛ የኦክሲጂን መጠን መተንፈስን ይለምዳሉ፡፡ ይሄ ማለት ሁሌም አብዛኛው ሩጫ ከሚካሄድበት ከባህር ወለል ወይም ከዚያ ዝቅ ካለ ከፍታ ከሚሮጡ ሯጮች የበለጠና የተለየ ከፍተኛ ጥንካሬ አላቸው ማለት ነው፡፡
አንድም ደግሞ በኢትዮጵያውያን አንፃር ስናየው በተራራና ሸንተረር ጠርዝ መሮጥ የእግር ጡንቻ ፍርጥምታና ጥንካሬ እንዲገነቡና ረዥም ርቀትን በፅናት መጓዝን እንዲለምዱ ስለሚያደርጋቸው፤ የሀገሪቱን ሯጮች ታሪካዊውን፤ የአጨራረስ ውረድ - በለው ግፋ - በለው ወኔ፤ ያጐናፅፋቸዋል!
በእርግጥ ግን ድል የከፍታ ቦታ ሩጫ ውጤት ብቻ አይደለም፡፡በአብዛኛው የኢትዮጵያ ገጠር ያለው የኑሮ ዘይቤ ጠንካራና ባህላዊ የጉልበት እርሻ መፃኢውን ሯጭ ለመፍጠር የተዘጋጀ እርሾ ነው፡፡ እና ደሞ በዚህ ህይወት ውስጥ በእግር መሄድ፣ መሄድ፣ መሄድ… የአገሬው ባህል ነው፡፡
 የመሮጥ ባህል
በየእለቱ ት/ቤት ሲመላለሱ በእግር የሚሄዱ ከሆነ፤ “ኢትዮጵያውያን ከመካከለኛው ምዕራባዊ ሯጭ፤ በ10 እና 15 አመታት የሚበልጥ የአካላዊ እንቅስቃሴ ፅናት (Aerobic endurance) ልምምድ እያደረጉ ነው ያደጉት ማለት ነው፡፡” ትላለች ሂላሪ ስቴሊንግዌርፍ፡፡
የበቆጂ መንደር 2800 ሜትር ከፍታ ላይ ነው የምትገኘው፡ አራት የኦሎምፒክ ባለወርቅ ሜዳሊያ ልጆች አፍርታለች፡- ደራርቱ ቱሉ፣ ጥሩነሽ ዲባባ፣ ቀነኒሳ በቀለ እና ፋጡማ ሮባ፡፡ ወደ ከተማዋ የሚያስገባው መንገድ፣ በኩራት፣ አየር ላይ የዘረጋው ባንዲራ መንደሯ ጋ መድረሳችንን የሚጠቁምና የሚያሳውቅ ሲሆን የአንዲት ሴት ሯጭ ምስልንም ያሳያል፡፡
እዚህ አንድ ታሪካዊ አገርኛ አሰልጣኝ (Local Coach) አለ፡፡ ስንታየሁ እሸቱ ይባላል፡፡ መደበኛ ባልሆነ የስልጠና ዘዴ (Informal training) በዚህ ቀይና ዳለቻ አፈር የሩጫ ሰምበር (track) ላይ የሚካሄዱ ልምምዶችን ከተራሮቹ የርቀት መልክዐ-ምድራዊ እይታ ፊት ያካሂዳል፡፡ “አሰልጣኝ!” ይሉታል ስሙን - (እንደ ማዕረግ መሆኑ ነው - ኢታሊክ የእኔ)፡፡ ለ25 አመት አሰልጥኗል - በበጐ ፈቃዱ፡፡ እናም የሱ የልምምድ ክፍለ ጊዜ ወደ 250 የሚጠጉ ወጣቶችን ልቡናና ቀልብ ማርኳል (የበቆጂን ልጆች ሚስጥር የበለጠ ለማወቅ “Town of Runners” የሚለውን በቅርብ ጊዜ በታላቋ ብሪታኒያ የተለቀቀውን ዶክመንተሪ ፊልም ማየት ነው)
በበቆጂ፤ ሩጫ በሩጫው ሰምበር (Track) ላይ ብቻ አይደለም፡፡ ለበቆጂ ልጆች ሩጫ በመንገዱም፤ በተራራው ጠርዝም፤ በየፍየሎቹ ወይም በተጫኑት አህዮች መካከልም፣ የየመንገድ ዳር ገበያዎች በአጨቋቸው ቀለመ-ብዙ አትክልቶችና ቅጠላ-ቅጠሎች እንዲሁም የእጅ-ሥራ ዕቃዎች መካከልም ነው፡፡
እዚህ፤ በሌሎች የገጠር አካባቢዎች እንደሆነው ሁሉ፤ ሩጫ ማለት እጅግ በተቀላጠፈ መንገድ ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ መሄጃ ዘዴ ነው፡፡ ከዚያ ደግሞ እግረ-መንገድን፤ ከቀላሉ የገጠር ህይወት ወደ ትልቅ ደረጃ መሳለጫና ማምለጫ ዘይቤ ነው፡፡
 ይሄ ነገር ከዝርያ ወይም ከዘረ-መል ጉዳይ (Genetic link?) ጋር ይገናኝ ይሆን?
አርሲን የሚያካትተው ታላቁ ስምጥ ሸለቆ ለ6000 ኪ.ሜ ያህል በምሥራቅ አፍሪካ ላይ ተንሰራፍቷል፡፡ አጥኚዎች የኢትዮጵያን ድል ሚስጥሩን ፍለጋ የሚመጡት እዚህ ነው፡፡
“ራኒንግ ኤንድ ፊትኒውስ” የተባለ በአሜሪካን ራኒንግ አሶሲየሽን የታተመ እትም የ114 ኢትዮጵያውያን አትሌቶችን የሩጫ ሰምበርና (track) የረዥም ርቀት እንቅስቃሴ በተመለከተ የብሪታኒያን የ2004 ዓ.ም ጥናት መሰረት አድርጐ ይገልፃል፡፡ ያ ጥናት እንዳመለከተው 73% የሚሆኑት የኢትዮጵያ አትሌቶች የመጡት ከሁለት ክልሎች ሲሆን አንደኛው ክልል አርሲ ነው!
ምናልባት የዝርያ ጉዳይ ይሆን? ይሄን እንዳንል 70 በመቶው ማራቶኒስቶች ወደ ት/ቤታቸው ከልጅነታቸው ጀምሮ የሚሮጡ ናቸው፤ ይላል ጥናቱ፡፡ግን ላይሆንም ይችላል፡፡ በኢትዮጵያ የሚኖረውና ከአንዳንዶቹ ቀንደኛ ሯጮች ጋር የሰራው የሳይንስ ሰው፤ የደቹ ፊዚዮቴራፒስት ቪኔ ሎዝ እንኳ፤ ጉዳዩ የዝርያ ነገር መሆኑን ለመቀበል አሻፈረኝ ይላል፡፡ ሎዝ እንደሚለው ‘የአቺለስ መንፈስ አለው’ የሚባለውን ግምት የሚያሟሙቁ አስተሳሰቦችን የሚያራምዱ ቢኖሩም፤ የኢትዮጵያውያን አትሌቶችና የኬንያውያን አትሌቶች ከአንድ ወንዝ የተቀዳ፣ ከአንድ ስምጥ ሸለቆ የፈለቀ፤ ዝርያ (genes) መኖሩን ይገምታል፡፡
ባዮሎጂስቱ ያናስ ፒትሲላዲስ በዲ.ኤን.ኤ ዙሪያ ብዙ ጥናቶችን ያካሄደ ነው፡፡ ዋናው ትኩረቱን ያነጣጠረው በ10 ዓመታት ውስጥ በነበሩ የምሥራቅ አፍሪካ ዋና ዋና አትሌቶች ላይ ነው፡፡ ለድል የሚያበቃ ምንም የተለየ ጂን (ዝርያ) እንደሌላቸው ነው ያረጋገጠው!”
እስከዛሬ ማንም አጥኚ ምንም ልዩ አካላዊ የዝርያ አይነት ከአርሲ ልጆች ምርጥ ሯጭነት ጋር መዛመዱን እንዳላረጋገጠ ታውቋል፡፡ ይልቁንም እድሜ ልክ፣ በከፍተኛ ቦታ ላይ መሮጥ ያለጥርጥር የፈጣን አትሌቶች ተከታታይ ትውልዶችን ማፍራቱ የታመነ ነገር ሆኗል፡፡ እሺ ነገሩ እንዲህ ከሆነ፤ ለምንድነው በአጠቃላይ ከኢትዮጵያ፣ በተለይ ደግሞ ከአርሲ ብቻ ታላላቅ ሯጮች የሚፈልቁት? የዚችን የምሥራቅ አፍሪካን አገር ሯጮች፤ ወደ ድሉ ሰገነት መውጫ፤ ለሽልማት የሚያንደረድራቸው ምን ኃይል ነው?
ከላይ የጠቀስኳቸው ሁሉ ምክንያቶች ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ምናልባት ግን ዋና ዋናዎቹ፡- ጀግንነት (ወኔ)፣ አርአያ የሚሆኑ ፈር - ቀዳጅና አንጋፋ ሯጮች መኖር፣ ከፍታ ቦታ፣ ጠንካራ ሠራተኝነት፣ የሩጫ ባህል እና ኑሮን የተሻለ ለማድረግ በቁርጠኝነት መታገል ናቸው፡፡ እነሆ ኢትዮጵያ የሩጫ የበላይነቷን እስከቀጠለች ድረስ የሯጭ ልጆቿን ሚስጥር ለማወቅ ያለው ፍላጐትም ይቀጥላል፡፡
 ለወደፊት አጥኚዎች አንድ ጥቆማ፡- ምናልባት ጥናቱን ከንጋቱ 11 ሰዓት ላይ ከመስቀል አደባባይ መጀመር፡፡ ከዚያ ጃን ሜዳን ወይም እንጦጦ ጋራን መዳሰስ፡፡
 የተርጓሚው ማስታወሻ፡-
እኚህ የውጪ አገር አጥኚ የአትሌቶቻችንን የድል ሚስጥር ለማወቅ ያደረጉትን ጥረት ሳይ፤ ለምን በሩጫ ብቻ እንደዛ ልንሆን ቻልን? በሌላ ህይወታችንስ ለምን እነዚህን እሴቶች አጣን? በፖለቲካው፤ በኢኮኖሚውና በማህበራዊ ህይወታችን ምን ነክቶን ተሸናፊ ሆንን? ብዬ ራሴን እጠይቃለሁ፡፡
ጀግንነት አንሶን ነው?
ቀደምት አርአያ አጥተን ነው?
ከፍታ ቦታ ላይ ስለማንኖር ነው?
ጠንካራ ሠራተኛ ስላልሆንን ነው?
የሩጫ (የፍጥነት)ባህል ስላጣን ነው?
ኑሮን የተሻለ የማድረግ ቁርጠኝነት ጐድሎን ነው?
ወይስ መስቀል አደባባይ ጠፍቶብን ነው?
ኧረ ጐበዝ እንነጋገር! እንጠያየቅ! እንወሳሰን!!

 ወረርሽኙን ለማስቆም 70 በመቶ የአለም ህዝብ መከተብ ይኖርበታል የኮሮና ተጠቂዎች ቁጥር ለ7 ተከታታይ ሳምንታት መቀነስ አሳይቷል

            በመላው አለም የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ከክትባቱ በበለጠ ፍጥነት በመሰራጨት ላይ እንደሚገኝ የገለጸው የአለም የጤና ድርጅት፣ ያም ሆኖ ግን በአለማቀፍ ደረጃ አዳዲስ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች ቁጥር ባለፉት 7 ተከታታይ ሳምንታት መቀነስ  ማሳየቱ እንደ መልካም ዜና ሊወሰድ እንደሚችል አስታውቋል፡፡
በአለማችን ወረርሽኙ ከተከሰተበት ጊዜ አንስቶ የአዳዲስ ተጠቂዎች ቁጥር ለረጅም ጊዜ በተከታታይነት የቀነሰው ባለፉት 7 ሳምንታት ነበር ያሉት የድርጅቱ ዋና ዳይሬክተር ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም፣ ይህ መልካም ዜና ቢሆንም የሟቾች ቁጥር ግን በተጠቂዎች ቁጥር መጠን ሊቀንስ አለመቻሉንና ቫይረሱ በተለይም አፍሪካን በመሳሰሉ እዚህ ግባ የማይባል የክትባትና የህክምና አቅርቦት የሌለባቸው የአለማችን ክፍሎች በፍጥነት በመሰራጨትና በርካቶችን በመግደል ላይ እንደሚገኝ በሳምንቱ መጀመሪያ በሰጡት መግለጫ ተናግረዋል፡፡
በቅርቡ የወጣ አንድ ጥናት፣ በጽኑ ከታመሙ የቫይረሱ ተጠቂዎች ብዛት ያላቸው ሰዎች ለሞት የሚዳረጉባት ቀዳሚዋ የአለማችን ክፍል አፍሪካ መሆኗን ማረጋገጡንም ዳይሬክተሩ አክለው ገልጸዋል፡፡
የቡድን ሰባት አገራት ከሰሞኑ ባካሄዱት ስብሰባ፣ መካከለኛና አነስተኛ ገቢ ላላቸው አገራት 870 ሚሊዮን የኮሮና ቫይረስ ክትባቶችን ለመለገስ መስማማታቸውን ያደነቁት ዳይሬክተሩ፤ ወረርሽኙን ለማስቆም እስከ መጪው አመት ከአጠቃላዩ የአለም ህዝብ ቢያንስ 70 በመቶውን መከተብ እንደሚገባና ለዚህም 11 ቢሊዮን ክትባቶች እንደሚያስፈልጉ አመልክተዋል፡፡
በእንግሊዝ ሳምንቱን አመታዊ ጉባኤያቸውን ያካሄዱት የቡድን 7 አገራት፣ ለደሃ ሀገራት ለመስጠት ቃል የገቡት 1 ቢሊዮን የሚጠጋ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ለአገራቱ በቀጥታ ወይም በአለም የጤና ድርጅት የክትባት ጥምረት ኮቫክስ በኩል እንዲደርስ ይደረጋል መባሉንም ዘገባው አክሎ ገልጧል፡፡በሌላ የኮሮና ቫይረስ ዜናም፣ በአሜሪካ በቫይረሱ ሳቢያ ለሞት የተዳረጉ ሰዎች ቁጥር ባለፈው ማክሰኞ ከ600 ሺህ ማለፉን የዘገበው የአሜሪካ ድምጽ፣ የተጠቂዎች ቁጥር በአንጻሩ ከ33.5 ሚሊዮን ማለፉ መነገሩን ገልጧል፡፡


ከዕለታት አንድ ቀን አያ ጅቦ አራት ልጆቹን፤ ማለትም - መዝሩጥን፣ ማንሾሊላን፣ ድብልብልን እና ጣፊጦን ይዞ በለሊት መንገድ ይሄዳል፡፡ እየተጓዙ ሳለ ድንገት አንዲት ከቤቷ የወጣች አህያ ያገኛሉ፡፡ ይሄኔ አባት ጅብ፤
 “ልጆቼ ሆይ! እንግዲህ እኔ በጣም አርጅቻለሁና ይቺን አህያ እኔ ነኝ የምበላት! እናንተ ራቅ ራቅ ብላችሁ ትጠብቁኛላችሁ” አለ፡፡
ይሄኔ መዝሩጥ፤ “አባዬ ኧረ አንድ ብልት እንኳን አጋራን?” ይለዋል፡፡
 “አይሆንም! ምንም አላቀምስህም” ይላል ጅቦ፡፡
 ይሄኔ ማንሾላ ይነሳና፤ “ለእኔስ አባቴ?” ይላል፡፡
 አያ ጅቦም፤ “እንካ ጆሮዋን ብላው” ይለዋል፡፡
ቀጥሎ ድብልብል ይመጣና፤ “ለእኔስ አባቴ?” ይለዋል፡፡
“አንተ ሽሆና ይደርስሃል” ይላል አያ ጅቦ፡፡
ቀጠለና ጣፊጦ ጠየቀ፡- “አባዬ የእኔንስ ነገር ምን አሰብክ?” አለ፡፡
 “አንተ ቆዳዋን ካገኘህ ያጠግብሃል” አለ፡፡
ልጆቹ አባታቸው አህያዋን ዘርጥጦ ጥሎ ሲበላ ዘወር አሉ፡፡ አያ ጅቦ ዋና ዋናውን የአህያዋን ብልት እንደበላ፤ ድንገት የአህያዋ ጌታ ሲሮጥ መጣ፡፡ አያ ጅቦ ፈርጥጦ መውጫ የሌለው የጫካ ጥግ ውስጥ ገብቶ ይሰረነቅና እየጮኸ ልጆቹን ይጠራል፡፡ ልጆቹ ቀርበው ወደ ጫካው ይጠጉና፤ “አባታችን ምነው ትጮሃለህ?” ሲሉ ይጠይቁታል፡፡
አያ ጅቦም፤ “አድነን ልጄ መዝሩጥ?” ይላል፡፡
 መዝሩጥም፤ “አባቴ ምን ሰጥተኸኛል እንደበላህ እሩጥ!”
#ልጄ ማንሾለላ!” ይላል አያ ጅቦ፡፡
 “ምን ሰጥተኸኛል ካንድ ጆሮ ሌላ!?” ይለዋል ማንሾለላ፡፡
“አድነኝ ልጄ ድብልብል?”
 “አይ አባት! ሸሆና ለማን ውለታ ይሆናል?!”
 ቀጥሎ አያ ጅቦ ጣፊጦን ጠየቀ፤ “አድነኝ ልጄ ጣፊጦ?!”
“ማን የጎረሰውን ማን አላምጦ?” አለ ጣፊጦ፡፡
መላወሻም አጋዥም ያጣው አያ ጅቦ፤ እዚያው ተወጋና ሞተ፡፡
 * * *
 ዛሬ እኔ ነኝ ዋናው ጅብ ማለት አይሠራም! ቀድመው ያላሰቡበት ግለኝነትና ሆዳምነት ምን ላይ እንደሚጥለን አለማሰብ፣ የማታ ማታ ያላጋዥ ያለመጠጊያ ያስቀራል፡፡ ከካፒታሊዝም ምርኮኛነታችን ጀምሮ ስግብግብነት፣ በዝባዥነት፣ ዘረፋና ግፍ ይበረክታል፡፡ ያላየነው የገንዘብ ትርፍ ማህበራዊ መልካችንን ያዥጎረጉረዋል፡፡ እንኳን ሊያተርፈን ራሳችንን ያጎልብናል፡፡ “አድነኝ ልጄ እገሌ?” ቢባል ምላሽ አይኖረውም፡፡ ዛሬ ከመቼውም ጊዜ በላይ እርስ በርስ መግባባትና መስማማት ያለብን ሰዓት ነው፡ ፡ ስለ ምርጫ መግባባታችን፣ ስለ ሃይማኖት መግባባታችን፣ ስለ አንድነት መግባባታችን፣ ስለ ድንበር ጉዳይ መግባባታችን፤ ስለ ውሃ ፖለቲካ መግባባታችን፣ ስለ ዓለም አቀፍ እንቅስቃሴዎች መግባባታችን፤ ስለ ዓለም ዲፕሎማሲ መግባባታችን… ስለ ሃያላኑ ፉክክር መግባባታችን፣ ብርቱ ጥረት ማድረግን የሚጠይቅ ዘመን ነው፡፡ የሳሱ ድንበሮችና መንግስት አልባ አገራት ወደ አሰቃቂ እልቂት ሊያመሩ እንደሚችሉ፤ ሶማሊያም፣ የመንም፣ ሊቢያም፣ ኢራቅም ሶሪያም  ለመነሻ አስረጅነት የቆሙ ተጨባጭ ምሳሌዎቻችን ናቸው! ነገ በየአገሩ ይሄው ሁኔታ ላለመከሰቱ ምንም አስተማማኝ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ህልውና የለም፡፡ በትናንሽ የፖለቲካ አታካራ ተሞልተን፣ ትናንሽ ሙሾ በማውረድ ጊዜያችንን ከምናባክን፣ ትልቁን የዓለም አቀፍም አገር አቀፍም ስዕል (The Bigger Picture) የምናይበትን ዐይናችንን እንክፈት፡፡
 ምዕራባውያን፤ ባህል፣ ሃይማኖትና ጥናታዊ ታሪክ ያላቸውን አገሮች ኢራቅ፣ ኢራን፣ ሶርያ፣ የመን፣ ግብፅ፣ ህንድ፣ ጃፓን፣ ቻይና … አሁን ደግሞ የእኛው አገር ኢትዮጵያ ላይ ያነጣጠሩት ያለ ነገር አይደለም፡፡ ግሎባላይዜሽንን ይነቅፋሉ የሚለው አጀንዳ የዋዛ አይደለም፡፡ ባህል የሌላቸው ባለ ባህሎቹን እየገደሉ ነው፡፡ የቅርቦቹ ሶማሊያና ሊቢያ በመንግሥት-አልባ ሁኔታ ውስጥ መሆን፣ በማንም ይሁን በማን ለመጠቃታቸው ሰፊ በር ከፍቷል፡፡ ወደ ሊቢያ በጣሊያን አዛዥነት ስለዘመተው ያለዕዳው ዘማች የኤርትራ ወጣት (ደራሲው አበሻ ይለዋል) እንዲህ የሚል ሀሳብ ይገኝበታል፡፡ ስለ ሊቢያ በረሀ ነው፡- “የመሸበር ስሜት፣ ሐዘን፣ ተስፋ ቢስነት እና ፀፀት ፊታቸው ላይ ይነበባል፡፡ የበረሀው ስዕል አሰቃቂ ነው፡፡ አንዲት ዛፍ አትታይም፡፡ አንዲትም የሳር አገዳ የለችም፡፡ የውሃ ነገርማ ባይነሳ ይሻለዋል፡፡ ወደየትም አቅጣጫ መንቀሳቀስ አይታሰብም፡፡ ግራ፣ ቀኝ፣ ወደ ፊት፣ ወደ ኋላ፣ ወደ የትም መሄድ አይቻልም፤ ምክንያቱም የትም ይሁን የት ህይወት በአሸዋ ተከባ ነው የምትገኘው፡፡ በየትም ቢዞሩ ጠጠር ኮረት ድንጋይ፣ እና የአቧራ ክምር! ያ በረሀ እንደ ባህር ሰፊ፣ ግን በጥላቻ የተሞላ! ባህሩ ውስጥ ቢያንስ ዓሣ ማየትና የማዕበል ድምፅ ማዳመጥ ይቻላል፡፡ እዚህ ሊቢያ በረሃ ግን አንዲትም ወፍ አትዘምርም፡፡ አትበርምም፡፡ ያ ክፍቱ ደመና አልባ ሰማይ የጋለ ምድጃ ነው፡፡ በዚያ ጠራራ ንደድ ውስጥ ያለ ሰው፣ ያ መሬት፣ የህይወት ይሁን የሞት መለየት ይሳነዋል፡፡ ይሄን መሬት ከአረንጓዴው፣ ከንፋሳማው እና ከለሙ የኢትዮጵያ ምድር ጋር ማነፃፀር ከንቱ ድካም ነው! የሲዖልና የገነት ነው ልዩነቱ!?”
ስለ አበሻ የጦርነት ብቃት የሚገርም ትንተናም አለው - በሊቢያ በረሐ፡- አበሻ፣ ጣሊያንና አረብ የውጊያ መንፈሳቸው ምን ይመስላል? “ለአበሻ፣ ጦርነት ውጤቱ ምንም ዋጋ ያስከፍል ወደፊት መግፋት ነው፡፡ (ግፋ በለው እንደማለት) ለጣሊያኖች፤ አዛዥህ እንዳለህ ተዋጋ ነው፡፡ ጠላት ግንባር ለግንባር ቢፋጠጥህም ካልታዘዝክ አትተኩስም፡ ፡ ካልታዘዝክ ብትታረድም ፀጥ በል ነው! ለዐረቦች ወደ ጠላትህ ፈጥነህ ሩጥ፡፡ ሁኔታው የሚያዋጣ ከመሰለህ ነብስህን ለማዳን ፈርጥጥ ነው፡፡ የየተዋጊውን ባህሪ ለእኔ ብሎ መስማት የእኛ ፈንታ ነው፡፡ ጊዜው አስጊ ነው፡፡ ጎረቤቶቻችንን በቅጡ እናስተውል፡፡ ሩቅ የሚመስሉንን ዕጣ ፈንታ ስናይ፣ “ያንተ ቤት ሲንኳኳ ይሰማል እኔ ቤት!” እንበል፡፡ “ጎረቤትክን ሲያማ ለእኔ ብለህ ስማ!” ማለት የአባት ነው!!


  1. የተወዳዳሪዎች ብዛት
በኦሮሚያ ክልል፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎች፣ በአብዛኞቹ ቦታዎች፣ አይወዳደሩም፡፡
ገዢው ፓርቲ፣ በኦሮሚያ 60% ገደማና ከዚያ በላይ፣ ያለተወዳዳሪ ነው የቀረበው፡፡
2.  የብርቱ ፉክክር አካባቢዎች
አዲስ አበባ፣ ለከተማ ምክር ቤትና ለፓርላማ፣ ሶስት ፓርቲዎች በብርቱ የሚፎካከሩበት ሆኗል፡፡ ብልፅግና፣ ኢዜማና ባልደራስ፡፡
የአማራ እና የደቡብ ክልሎች፣ በተለይ ከተሞችና ዙሪያቸው፣ የበርካታ ፓርቲዎች፣ ዋና የፉክክር አካባቢዎች ናቸው፡
3. የምርጫው መንፈስ
የአምስት ዓመት የአመፅ፣ የለውጥና የነውጥ ክስተቶችን ተከትሎ የሚካሄደው ምርጫ፣ ደብዘዝና ረጋ ያለ ስሜት ተላብሷል፡፡
በተጠበቀው ብዛት፣ መራጭ፣ በጊዜ አልተመዘገበም፡፡ ግማሽ ያህል ሳይመዘገብ፤ የጊዜ ገደቡ በመድረሱ ነው፣ የተራዘመው፡፡
የኮቪድ ወረርሽኝ፣ የሰላም መደፍረስ፣ የፀጥታ ችግር፣ ግጭትና ጥቃት፣ የምርጫውን መንፈስ አደብዝዘውታል፡፡
በርካታ ተቃዋሚ ፓርቲዎች የመረጋጋት አዝማሚያ መያዛቸው፣ ገዢው ፓርቲም የበርካታ ሚሊዮን አባላት መዋቅሩን በሙሉ ሃይል አለማዝመቱ፣ የምርጫ ትኩሳትን የሚያበርድ ሆኗል፡፡
የምርጫውንና የውጤቱን አዝማሚያ በቅጡ ለመለካት፣ ኢትዮጵያ ውስጥ በቂ የሙያና የብስለት አቅም ገና አልተፈጠረም፡፡
የምርጫ መረጃዎችን ማደራጀትና የጥናት ዳሰሳዎች፣ ማካሄድ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ፣ ገና በወጉ አልተጀመሩም፡፡ ሰፊ ጥናትና ጥልቅ ትንተና ይቅርና፣ በጥሬው የዜጎች አስተያየትን ወይም የመራጮችን ዝንባሌ፣ የማጠያየቅ ልማድም የለም፡፡
የብዙ መራጮችን ትኩረት የሚስብ፣ ብዙ ዜጎችን የሚያሳስብ ጉዳይ ምን ምን እንደሆነ፣ ከፓርቲዎችና ከፖለቲከኞች አቋም ጋር በማዛመድ የምርጫውን አዝማሚያ የሚጠቁም፣ የተጨበጠ መረጃና የተሟላ ትንታኔ ማቅረብ፣ ከኢትዮጵያ አቅም በላይ ነው፡፡
    እንዲያም ሆኖ፣ የተወዳዳሪዎች ብዛት፣ የፓርቲዎች አቅም፣ የመራጮች ምዝገባ፣ ጠቅላላ የምርጫው መንፈስና የአገሪቱ ሁኔታ፣ የማመዛዘኛ መስፈርቶች ናቸው፡፡    የተወዳዳሪዎች ቁጥር ማነስ፣ ለገዢው ፓርቲ አመቺ፣ ለተቃዋሚ ፓርቲዎች ጉዳት ነው፡፡ የተወዳዳሪዎች ብዛት ደግሞ፣ የገዢውን ፓርቲ ፈተና፣ የተቃዋሚ ፓርቲዎችን አቅም ይጠቁማል፡፡ ነገር ግን፣ በርካታ ተቃዋሚ ፓርቲዎች እርስ በርሳቸውም ተፎካካሪ ስለሆኑ፣ የመራጮችን ድምጽ የሚከፋፍልና የሚበትን፣ በዚህም የገዢውን ፓርቲ ፈተና የሚያቀል ሊሆን ይችላል፡፡ በኦሮሚያ ክልል፡
ለ171 የፓርላማ ወንበር የተመዘገበው መረጃ እንደሚያመለክተው፣ 268 ተወዳዳሪዎች ይፎካከራሉ፡፡
በ104 የፓርላማ ወንበሮች ላይ፣ ብልፅግና ፓርቲ ብቻ ነው ተወዳዳሪ ያስመዘገበው፡፡
በአማራ ክልልም፡
ለ128 የፓርላማ ወንበሮች፣ በአጠቃላይ ከ740 በላይ ተወዳዳሪዎች ይፎካከራሉ፡፡ ለእያንዳንዱ ወንበር፣ በአብዛኛው 5 እና ከዚያ በላይ ተወዳዳሪዎች አሉ፡፡ ብዙ ፓርቲዎች የተረባረቡበት የአዲስ አበባ ብርቱ ፍክክር!
በአዲስ አበባ፣ ለእያንዳንዳንዱ የፓርላማ ወንበር፣ 7 ወይም ከዚያ በላይ ፓርቲዎች ይፎካከራሉ፡፡
በአዲስ አባባ፣ ለ23 የፓርላማ ወንበር በሚፎካከሩ ፓርቲዎች የቀረቡ እጩዎች፣


“ማመቅ” ወይስ “ማሟሟት”?!
ሙሼ ሰሙ
 
የማሳቹሴት ገዢና 5ኛው የአሜሪካ ምክትል ፕሬዚዳንት የነበሩት ኤልብሪጅ ጄሪ፣ የዴሞክራቲክ ፓርቲ እጩዎች እንዲያሸንፉ በሚያመቻች መልኩ ዲስትሪክቶቻቸውን በአዲስ መልክ እንዲካለሉ የሚፈቅድ ቢል ማጽደቃቸውን ተከትሎ፣ “ጄሪ ማንደሪንግ” የሚባል ቃል ተፈጠረ።
“ጄሪ” ከኤልብሪጅ ጄሪ ስም የተወሰደ ሲሆን “ማንደር” ደግሞ “ሳላማንደር” ከተባለው የድራገን ዝርያ በመዋስ የተፈጠረ ድቅል ቃል ነው። “ሳላማንደር” የሚለው ቃል መነሻው አንዱ አዲስ “ክልል” የአፈ ታሪኩን ድራገን “ሳላማንደር” በመምሰሉ ነበር። ዛሬ ላይ ቃሉ ከመለመዱ የተነሳ ምርጫን ለማጭበርበር አዳዲስ አከላለልን የሚፈጥሩ መንግስታት መጠርያ ሆኗል።
የሳላማንደር “መንግስታት” በሳላማንደሪንግ ድምጽን ለማፈን ሁለት ስትራቴጂ እንደሚጠቀሙ ይወሳል።
1ኛ) መፈልቀቅ/ማሟሟት (Cracking) ይባላል። የተቃዋሚ ፓርቲ መራጮችን በሰፊ አከላለል ውስጥ በመበተን ወይም ወረዳን ወደ ክፍለ ከተማ በማሳደግ የተቃዋሚን ድምጽ በማሟሟት (Dilute) ድምጻቸውን ማሳሳት ነው።
2ኛ) ማመቅ (Packing) ይባላል። የተቃዋሚ ፓርቲ መራጮችን ድምጽ በአንድ አካባቢና ዝቅተኛ መስተዳድር፣ ቀበሌ ወይም ወረዳ እንዲታጨቅ በማድረግ ድምጻቸውን ማፈን ነው።
በነገራችን ላይ ኢህአዴግ በ1997 ላይ አንዳንድ የአዲስ አበባ ወረዳዎችን በማጣመርና ሌሎችን በመክፈል ጄሪ ማንደሪንግ ሰርቷል። ለምሳሌ ወረዳ 17 ላይ 4 ገበሬ ማህበር በመደበል፣ ከወረዳ 15 ላይ ግማሹን ከወረዳ 18 ጋር በመቀላቀል፣ ቃሊቲና አቃቂን በማዋሃድ ወዘተ...
6ኛው የአዲስ አበባ ምርጫ እጩ አቀራረብ፣ ከወረዳ ወደ ክፍለ ከተማ መስፋፊያዎችን ከነባሮቹ ጋር ማጣመሩና 6 እጩ ከማቅረብ በክፍለ ከተማ ደረጃ 14 እጩ ወደ ማቅረብ መሸጋሸጉ የትኛውን “ጄሪ ምንደራ” ሊመስል ይችላል?! “ማመቅ” ወይስ “ማሟሟት”?! ከውጤቱ የምናየው ይሆናል?!!


ጣሊያናዊው አርቲስት ሳልቫቶሬ ጋራኡ ከአየርና ከመንፈስ አዋህጄ ሰራሁት ያለውና ‹እኔ ነኝ› የሚል ስያሜ የሰጠው በአይን የማይታይ ምናባዊ ሃውልት 18 ሺህ ዶላር መሸጡን ዘ ኒውዮርክ ፖስት ባወጣው አስገራሚ ዜና አስነብቧል፡፡
ግዝፍ ነስቶ የቆመ ሳይሆን ከዚህ በፊት ከተለመደው በተለየ መልኩ ምናባዊ የሆነውን አነጋጋሪ ሃውልት በተመለከተ አርቲስቱ በሰጠው ማብራሪ፤ ‹ልታዩት ባትችሉም፤ ሃውልቱ ግን አለ› ሲል መናገሩን የጠቆመው ዘገባው፣ ሃውልቱ ጣሊያን ውስጥ በሚገኝ አንድ አደባባይ በተከለለ 5 ጫማ በ5 ጫማ ስፋት ያለው ቦታ ላይ እንደሚገኝ መናገሩንም ገልጧል፡፡
አርትራይት በተባለው የጣሊያን የስነጥበብ ስራዎች አጫራች ኩባንያ አማካይነት ለጨረታ የቀረበው ይህ አነጋጋሪ ሃውልት፣ ከከፍተኛ ፉክክር በኋላ በ18 ሺህ 300 ዶላር መሸጡን የጠቆመው ዘገባው፣ አሸናፊው ግለሰብ በአይን የማይታየው ምናባዊ ሃውልት ባለቤት መሆኑን የሚያረጋግጥ የምስክር ወረቀት እንደተሰጠው መነገሩንም ገልጧል፡፡
ጣሊያናዊው አርቲስት በዚህ አመት ብቻ የማይታይ ሃውልት ሲሰራ ይህ ሶስተኛ ጊዜው እንደሆነ የጠቆመው ዘገባው፣ ባለፈው የካቲት ወር በሚላን ከተማ መሰል ምናባዊ ሃውልት አቆምኩ በማለት ህዝቡን አደናግሮ እንደነበርም አስታውሷል፡፡
‹ባዶ ቦታ አጥሮ፣ የምን ሃውልት እያሉ ማደናገር ነው› በማለት ለተቹት ሰዎች፤ ‹ሃውልቱን ለማየት የሚችለው፣ ምናበ ሰፊ የሆነ ሰው ብቻ ነው› ሲል አስገራሚ ምላሹን የሰጠው ጣሊያናዊው አርቲስት፣ ባለፈው ሳምንትም ከኒውዮርኩ የአክሲዮን ገበያ አቅራቢያ አንድ ነጭ ክብ ቦታ ከልሎ ‹አፍሮዳይት ፒያንጄ› የተሰኘ ሃውልቴን ጎብኙልኝ ሲል ብዙዎችን ማደናገሩን አውስቷል፡፡



በመላው አለም ከ5 እስከ 11 አመት ዕድሜ ክልል ውስጥ ከሚገኙ ህጻናት መካከል 10 በመቶ የሚሆኑት ወይም 160 ሚሊዮን ያህል ህጻናት ለእድሜያቸው በማይመጥን ስራ የጉልበት ብዝበዛ እየደረሰባቸው እንደሚገኙ ከሰሞኑ የወጣ አንድ አለማቀፍ ሪፖርት አስታውቋል፡፡
አለማቀፉ የህጻናት መርጃ ድርጅት ዩኒሴፍ እና በተመድ የሰራተኞች ድርጅት ከሰሞኑ ባወጡት ሪፖርት እንዳሉት፣ እስከ መጪው የፈረንጆች አመት 2022 መጨረሻ ድረስ ተጨማሪ 9 ሚሊዮን ያህል ህጻናት የጉልበት ብዝበዛ ሰለቦች ይሆናሉ ተብሎ ይጠበቃል፡፡
ህጻናት በስፋት ለጉልበት ብዝበዛ ከሚዳረጉባቸው የስራ ዘርፎች መካከል የግብርናው ዘርፍ ቀዳሚነቱን እንደሚይዝ የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ከአጠቃላዩ የጉልበት ብዝበዛ ሰለቦች 70 በመቶው ወይም 112 ሚሊዮን ያህል የአለማችን ህጻናት በዘርፉ ተሰማርተው ለጉልበት ብዝበዛ መዳረጋቸውንና 20 በመቶው በአገልግሎት፣ 10 በመቶው ደግሞ በኢንዱስትሪው ዘርፍ እንደተሰማሩም ገልጧል፡፡
ህጻናት በብዛት ለከባድ የጉልበት ስራ ከተዳረጉባቸው የአለማችን አካባቢዎች መካከል በቀዳሚነት የሚጠቀሰው ከሰሃራ በታች የሚገኙ የአፍሪካ አገራት መሆናቸውን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ እድሜያቸው ከ5 እስከ 17 አመት ከሚሆናቸው የአገራቱ ህጻናት መካከል ሩብ ያህሉ የድርጊቱ ሰለቦች መሆናቸውንም አክሎ አስረድቷል፡፡
የጉልበት ብዝበዛ ሰለቦች የሆኑ ህጻናት ቁጥር ባለፉት ሁለት አስርት አመታት ለመጀመሪያ ጊዜ ጭማሪ ያሳየው ባለፈው የፈረንጆች አመት 2020 መሆኑን ያስታወሰው ሪፖርቱ፣ ለዚህም በምክንያትነት ከተጠቀሱት መካከል የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ እንደሚገኝበትና ተጨማሪ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ህጻናት ለአደጋው ተጋላጭ መሆናቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡


 የኒውዚላንዷ ከተማ ኦክላንድ በዘንድሮው የኢኮኖሚስት መጽሄት ለኑሮ ምቹ ምርጥ የአለማችን ከተሞች ዝርዝር ውስጥ በአንደኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠች ሲሆን፣ ከተማዋ ለዚህ ክብር ከበቃችባቸው ጉዳዮች መካከልም በኮሮና ወረርሽኝ ወቅት ትምህርት ቤቶች፣ ቲያትር ቤቶች፣ ሬስቶራንቶችና ሌሎች የባህል ማዕከላትና መስዕቦች እንዳይዘጉ ለማድረግ የተከተለችው ስኬታማ አካሄድ በጉልህ እንደሚጠቀስ ተነግሯል፡፡
በ2021 የአለማችን ለኑሮ ምቹ ከተሞች ዝርዝር ውስጥ በሁለተኛነት የተቀመጠችው የጃፓኗ ከተማ ኦሳካ ስትሆን፣ የአውስትራሊያዋ አዴላዴ፣ የኒውዚላንዷ ዌሊንግተን፣ የጃፓኗ ቶክዮ፣ የአውስትራሊያዋ ፐርዝ፣ የስዊዘርላንድ ከተሞች ዙሪክና ጄኔቫ፣ እንዲሁም የአውስትራሊያዎቹ ከተሞች ሜልቦርንና ብሪስባኔ እንደ ቅደም ተከተላቸው እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
የኢኮኖሚስት መጽሄት የምርመራ ክፍል የአለማችንን ከተሞች ሰላምና መረጋጋት፣ የጤና አገልግሎት፣ ባህልና አካባቢ ጥበቃ፣ እንዲሁም ትምህርትና መሰረተ ልማት በተሰኙ ስድስት ዋና ዋና ምድቦች ከ30 በላይ በሚሆኑ የመለኪያ መስፈርቶች እየገመገመ በየአመቱ በሚያወጣው በዚህ ሪፖርት፣ ዘንድሮ ከኮሮና ቫይረስ ጋር በተያያዘ የከተሞች ደረጃ ሰፊ ልዩነት ማሳየቱ ተነግሯል፡፡ ከእነዚህም መካከል ላለፉት አመታት በአንደኛ ደረጃ ላይ የነበረችውና ዘንድሮ ወደ 12ኛ ደረጃ ዝቅ ያለችው የኦስትሪያዋ ከተማ ቪየና ትገኝበታለች፡፡

  የአፍሪካ አየር መንገዶች ከኮሮና ቫይረስ ቀውስ ጋር በተያያዘ ባለፈው የፈረንጆች አመት 2020 በድምሩ የ10.21 ቢሊዮን ዶላር ኪሳራ እንዳጋጠማቸው የአፍሪካ የአየር መንገዶች ማህበር ከሰሞኑ ባወጣው አመታዊ ሪፖርቱ አስታውቋል፡፡
የአፍሪካ የአየር መንገዶች በ2020 የፈረንጆች አመት ያጓጓዟቸው መንገደኞች ቁጥር በ2019 ከነበረበት በ63.7 በመቶ ቅናሽ በማሳየት 34.7 ሚሊዮን መድረሱን የማህበሩ ሪፖርት የጠቆመ ሲሆን በአመቱ ከአፍሪካ አየር መንገዶች መካከል በአገር ውስጥ፣ በአህጉራዊና በአለማቀፍ በረራዎች በድምሩ በርካታ ቁጥር ያላቸውን መንገደኞች በማጓጓዝ ቀዳሚነቱን የያዘው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ሲሆን፣ ኢጅፕትኤር፣ ሮያል ኤር ሞሮኮ፣ ሳፋሪና ኬንያን ኤርዌይስ ይከተላሉ፡፡
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ስጋት በበርካታ የአለማችን አገራት የጉዞ ክልከላዎችን በማድረጋቸውና የጉዞና እንቅስቃሴ ገደቦች በመጣላቸው ሳቢያ፣ የአለማችን ስድስቱ ግዙፍ አየር መንገዶች በአመቱ በድምሩ 110 ቢሊዮን ዶላር ያህል ኪሳራ እንዳጋጠማቸውም ዘገባው አስታውሷል፡፡

 አሜሪካውያን ቢሊየነሮች ለአመታት ምንም ግብር አለመክፈላቸው ተጋለጠ

            የአለማችን አጠቃላይ የተጣራ ሃብት 431 ትሪሊዮን ዶላር መድረሱን ወይም ወደ ግማሽ ኳድሪሊዮን ዶላር መጠጋቱን ፎርብስ መጽሄት ከትናንት በስቲያ ባወጣው ዘገባ አስነብቧል፡፡
ቦስተን ኮንሰልቲንግ ግሩፕ የተባለ ተቋም ያወጣውን አለማቀፍ የሃብት ሁኔታ ሪፖርት ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፣ ከአለማችን 431 ትሪሊዮን ዶላር ሃብት ውስጥ ከሩብ በላይ የሚሆነው ወይም 126 ትሪሊዮን የሚገመተው ሃብት የተያዘው ከ1 ሚሊዮን ዶላር በላይ የተጣራ ሃብት ባፈሩ ባለ ከፍተኛ ሃብት ሚሊየነሮች ነው፡፡
የአለማችን አጠቃላይ የተጣራ ሃብት በመጪዎቹ አራት አመታት ከ500 ትሪሊዮን ዶላር ወይም ከግማሽ ኳድሪሊዮን ያልፋል ተብሎ እንደሚገመት የጠቆመው ሪፖርቱ፣ በአለማችን ከ100 ሚሊዮን ዶላር በላይ የተጣራ ሃብት ያፈሩ ባለ እጅግ ከፍተኛ ሃብት ሚሊየነሮች ቁጥር 60 ሺህ መድረሱንና እነዚህ ባለጸጎች በድምሩ 22 ትሪሊዮን ዶላር ሃብት መያዛቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡
በሌላ የቢዝነስ ዘገባ ደግሞ፣ ጄፍ ቤዞስ፣ ኤለን መስክና ዋረን ቡፌትን ጨምሮ በርካታ ስመጥር የአለማችን ቢሊየነሮች፣ ለረጅም አመታት ምንም አይነት የገቢ ግብር አለመክፈላቸውን የሚያረጋግጥ አንድ መረጃ ከሰሞኑ ይፋ መደረጉን ሲኤንቢሲ ኒውስ ዘግቧል፡፡
ፕሮፐብሊካ የተባለው ድረገጽ ከሰሞኑ ያወጣውን መረጃ ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፣ የአማዞኑ መስራች ጄፍ ቤዞስ እ.ኤ.አ በ2007 እና በ2011 አምስት ሳንቲም ግብር ለመንግስት ያልከፈሉ ሲሆን፣ የቴስላ ኩባንያ ባለቤት ቢሊየነሩ ኤለን መስክ በበኩላቸው በ2018 ምንም አይነት ግብር አልከፈሉም፡፡
የአሜሪካ 25 ታላላቅ ባለሃብቶች እ.ኤ.አ ከ2014 እስከ 2018 በነበሩት አመታት አጠቃላይ ሃብታቸው በ401 ቢሊዮን ዶላር ጭማሪ ቢያሳይም ባለሃብቶቹ በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ በገቢ ግብር መልክ የከፈሉት ግን 13.6 ቢሊዮን ዶላር ብቻ እንደነበር መረጃው አጋልጧል፡፡


Page 7 of 536