Administrator

Administrator

አሽጋባት ከአለማችን ከተሞች ለመጤዎች እጅግ ውዷ ተብላለች
የአሜሪካዊው ቢሊየነር ጄፍ ቤዞስ ኩባንያ አማዞን በአለማችን ኩባንያዎች የአመቱ የንግድ ምልክት ዋጋ ደረጃ በአንደኛነት የተቀመጠ ሲሆን፣ የኩባንያው የንግድ ምልክት ዋጋ 684 ቢሊዮን ዶላር መድረሱን ሰሞኑን የወጣ አለማቀፍ ሪፖርት አመልክቷል፡፡  
ካንታር ብራንድዝ የተባለው ተቋም ከሰሞኑ ይፋ ባደረገው አመታዊ የ100 ምርጥ የአለማችን ኩባንያዎች የንግድ ምልክት ዋጋ ደረጃ ሪፖርት እንዳለው፤ የ100ዎቹ ኩባንያዎች ድምር ዋጋ 7.1 ትሪሊዮን ዶላር የደረሰ ሲሆን የአማዞን የንግድ ምልክት ዋጋ ባለፈው አመት ከነበረበት የ64 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል፡፡
ታዋቂው የአሜሪካ የቴክኖሎጂ ኩባንያ አፕል በ612 ቢሊዮን ዶላር የሁለተኛነት ደረጃን ሲይዝ፣ ጎግል በ458 ቢሊዮን ዶላር፣  ማይክሮሶፍት በ410 ቢሊዮን ዶላር፣ ቴንሰንት በ240 ቢሊዮን ዶላር፣ ፌስቡክ በ226.7 ቢሊዮን ዶላር፣ አሊባባ በ196.9 ቢሊዮን ዶላር፣ ቪዛ በ191.2 ቢሊዮን ዶላር፣ ማክዶናልድ በ154.9 ቢሊዮን ዶላር እንዲሁም ማስተርካርድ በ112.8 ቢሊዮን ዶላር እንደ ቅደም ተከተላቸው እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
የኤሌክትሪክ መኪኖችን በማምረት ዘርፍ የተሰማራው የአሜሪካው ኩባንያ ቴስላ ካለፈው አመት ከፍተኛ የዋጋ ጭማሪ ያሳየ ቀዳሚው ኩባንያ ሲሆን ካምናው የ275 በመቶ ጭማሪ በማሳየት 42.6 ቢሊዮን ዶላር የደረሰው ኩባንያው ከአለማችን መኪና አምራቾች በአንደኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል፡፡
ከፍተኛ የንግድ ምልክት ዋጋ ካላቸው የአለማችን ምርጥ 100 ኩባንያዎች መካከል 74 በመቶው የአሜሪካ ኩባንያዎች ሲሆኑ፣  14 በመቶው የቻይና፣ 8 በመቶው ደግሞ የአውሮፓ ኩባንያዎች መሆናቸውን ሪፖርቱ ጠቁሟል፡፡ በሌላ አለማቀፍ ዜና ደግሞ፣ የቱርኬሚኒስታኗ ከተማ አሽጋባት ከሌሎች አገራት ለመጡ ነዋሪዎች  እጅግ ውድ የሆነች ቀዳሚዋ የአለማችን አገር መሆኗንና በአንጻሩ የካይሪጊስታን መዲና ቤሽኬክ እጅግ ርካሽዋ ከተማ መሆኗን ሜርሲየር የተባለው ተቋም ከሰሞኑ ይፋ ባደረገው አለማቀፍ ጥናት ሪፖርት አስታውቋል፡፡
በአለም ዙሪያ የሚገኙ 209 ከተሞችን መኖሪያ ቤት፣ ትራንስፖርትና ምግብን ጨምሮ የ200 ሸቀጦችንና አገልግሎቶችን ዋጋ በማጥናት የፈረንጆች አመት 2021 ሪፖርቱን ባለፈው ረቡዕ ይፋ ያደረገው ተቋሙ፣ ከሌሎች አገራት ለመጡ ሰዎች እጅግ ውድ ናቸው ብሎ ከሁለተኛ እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ የሰጣቸው የአለማችን ከተሞች ሆንግ ኮንግ፣ ቤሩት፣ ቶክዮ፣ ዙሪክ፣ ሻንጋይ፣ ሲንጋፖር፣ ጄኔቫ፣ ቤጂንግ፣ እና በርን ናቸው፡፡
የካይሪጊስታን መዲና ቤሽኬክ በአንጻሩ በአመቱ ለውጭ አገራት ዜጎች እጅግ ርካሽ መሆኗ የተነገረላት ቀዳሚዋ የአለማችን ከተማ ስትሆን፣ ሉሳካ (ዛምቢያ)፣ ቲብሊሲ (ጂኦርጂያ)፣ ቱኒዝ (ቱኒዚያ)፣ ብራዚሊያ (ብራዚል)፣ ዊንድሆክ (ናሚቢያ)፣ ታሽኬንት (ኡስቤኪስታን)፣ ጋቦሮኔ (ቦትስዋና)፣ ካራቺ (ፓኪስታን) እና ባንጁል (ጋምቢያ) እንደ ቅደም ተከተላቸው ከሁለተኛ እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
ከ10ሩ እጅግ ውድ የአለማችን ከተሞች መካከል ከግማሽ በላይ የሚሆኑት የእስያ ከተሞች መሆናቸውን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ከአሜሪካ ከተሞች መካከል ለመጤዎች እጅግ ውዷ ኒው ዮርክ ናት ብሏል፡፡

Tuesday, 29 June 2021 00:00

9% የአለም ህዝብ በችግር

ምክንያት እራት እንደማይበላ ተነገረ
በመላው አለም 41 ሚሊዮን ሰዎች ለከፋ ረሃብ ተጋልጠዋል ተባለ

ከአጠቃላዩ የአለማችን ህዝብ ወደ 9 በመቶ የሚጠጋው ወይም 690 ሚሊዮን ያህል ሰዎች በየዕለቱ ለራት የሚሆን ምግብ ማግኘት ባለመቻላቸው ሳይበሉ እንደሚተኙ የገለጸው የአለም የምግብ ድርጅት፣ በ43 የአለማችን አገራት ውስጥ የሚገኙ 41 ሚሊዮን ሰዎች ለከፋ ረሃብ መጋለጣቸውን አስታውቋል፡፡
በአራት የአለማችን አገራት ውስጥ የሚገኙ ተጨማሪ 600 ሺህ ያህል ሰዎች ከረሃብ ባልተናነሱ አደገኛ ሁኔታዎች ውስጥ የከፋ ኑሮን እየገፉ እንደሚገኙ ባለፈው ማክሰኞ ባወጣው አለማቀፍ ሪፖርት ያስታወቀው ድርጅቱ፣ በአለም ዙሪያ የረሃብ አደጋ ያንዣበበባቸውን 41 ሚሊዮን ሰዎች ለመታደግ 6 ቢሊዮን ዶላር ያህል የአፋጣኝ እርዳታ ድጋፍ እንደሚያስፈልግም አስጠንቅቋል፡፡
በአለማቀፍ ደረጃ ለረሃብ የተጋለጡ ሰዎች ቁጥር ለረጅም አመታት ሲቀንስ ቢቆይም ላለፉት አምስት አመታት መጨመር ማሳየቱን ያስታወሰው ድርጅቱ፤ ጦርነቶች፣ የአየር ንብረት ለውጥና የኢኮኖሚ ቀውሶች የሸቀጦች ዋጋ መናርንና የርሃብ አደጋዎችን የጨመሩ ምክንያቶች መሆናቸውን የጠቆመ ሲሆን፤ ባለፈው አመት ደግሞ የኮቪድ ወረርሽኝ ሁኔታውን ክፉኛ እንዳባባሰውና የምግቦች ዋጋ ባለፈው ግንቦት ወር ላይ በአስር አመት ውስጥ ከፍተኛው ሆኖ መመዝገቡን አስረድቷል፡፡
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የስደተኞች ድርጅት በበኩሉ ባለፈው ሰኞ ባወጣው አለማቀፍ መረጃ፣ በአለማችን በአስገዳጅ ሁኔታ ከመኖሪያ አካባቢያቸው ተፈናቅለው ለመሰደድ የተገደዱ ሰዎች ቁጥር 82 ሚሊዮን መድረሱንና ከአጠቃላዩ የአለማችን ህዝብ 1 በመቶ ያህሉ በመሰል ሁኔታ ተፈናቅሎ እንደሚገኝ ማስታወቁን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡
ባለፈው የፈረንጆች አመት 2020 ብቻ በመላው አለም 11.2 ሚሊዮን ያህል ሰዎች በአስገዳጅ ሁኔታ ከመኖሪያቸው መፈናቀላቸውን የጠቆመው ድርጅቱ፣ በርካታ ቁጥር ያላቸው ተፈናቃዮችን ለስደት ከዳረጉት ዋና ዋና ምክንያቶች መካከል ግጭት፣ አመፅና የሰብአዊ መብት ጥሰቶች እንደሚገኙባቸውም አክሎ ገልጧል፡፡

ባለፈው የፈረንጆች አመት 2020 በተለያዩ የአለማችን አገራት በተቀሰቀሱ ግጭቶችና ጦርነቶች ከ8ሺህ 500 በላይ ህጻናት በወታደርነት እንዲያገለግሉ መደረጉን የገለጸው ተመድ፤ ተጨማሪ 2ሺህ 700 ያህል ህጻናት መገደላቸውንና ሌሎች 5ሺህ 748 ያህል ህጻናት ደግሞ መቁሰላቸውን አስታውቋል፡፡
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬስ ባለፈው ሰኞ ለጸጥታው ምክር ቤት ያቀረቡትን ሪፖርት ጠቅሶ ሮይተርስ እንደዘገበው፤ በአመቱ በተለያዩ የአለማችን አካባቢዎች በተቀሰቀሱ 21 ግጭቶች በ19 ሺህ 379 ህጻናት ላይ ግድያ፣ ወሲባዊ ጥቃትና ጠለፋን ጨምሮ የተለያዩ አይነት ጥቃቶችና በደሎች መፈጸማቸውን ለማረጋገጥ ተችሏል፡፡
በመላው አለም በአመቱ በተቀሰቀሱ ግጭቶች እጅግ ከፍተኛ ጥቃቶችና በደሎች የተፈጸሙባቸው አገራት ሶማሊያ፣ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ፣ አፍጋኒስታን፣ ሶርያና የመን መሆናቸውንም ዋና ጸሃፊው ባቀረቡት ሪፖርት አመልክተዋል፡፡

ኤርስፒደር ኢኤክስኤ የሚል ስያሜ የተሰጠውና በአለማችን ታሪክ በአይነቱ የመጀመሪያው እንደሆነ የተነገረለት በኤሌክትሪክ የሚሰሩ በራሪ መኪኖች እሽቅድድም ከወራት በኋላ በድምቀት እንደሚካሄድ ዩሮኒውስ ዘግቧል፡፡
ማቲው ፒርሰን በተባሉ ስራ ፈጣሪ ሃሳብ አመንጪነት አሉዳ ኤሮኖቲክስና ኤርስፒደር በተሰኙ እህትማማች ኩባንያዎች አዘጋጅነት ባለፈው የፈረንጆች አመት ሊካሄድ ታስቦ የነበረውና በኮሮና ወረርሽኝ ክስተት ሳቢያ ተራዝሞ በመጪዎቹ 6 ወራት ጊዜ ውስጥ ሊደረግ ቀን በተቆረጠለት በዚህ ውድድር ላይ፣ በሰዓት 200 ኪሎ ሜትር ፍጥነት የመጓዝ አቅም ያላቸው በራሪ መኪኖች ይሳተፋሉ ተብሎ እንደሚጠበቅም ተነግሯል፡፡
በውድድሩ የሚካፈሉት በኤሌክትሪክ የሚሰሩ መኪኖች አማካይ ክብደት 130 ኪሎ ግራም እንደሚደርስ የጠቆመው ዘገባው፣ በሪሞት ኮንትሮል አማካይነት ከመሬት ላይ ሆነው በሚቆጣጠሯቸው አሽከርካሪዎች አማካይነት እንደሚንቀሳቀሱም ገልጧል፡፡
ውድድሩ በ3 የተለያዩ ስፍራዎች እንደሚካሄድ እንጂ ቦታዎቹ የትኞቹ እንደሆኑ አዘጋጆቹ በግልጽ አለመናገራቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ የበራሪ መኪኖች የሙከራ በረራ ከቀናት በፊት በደቡባዊ አውስትራሊያ በሚገኝ በረሃ በስኬታማ ሁኔታ መከናወኑንና ውድድሩ እውቅና እንደተሰጠውም አክሎ ገልጧል፡፡






ለምርጫው የተመደበው አጠቃላይ  በጀት- 2.5 ቢ. ብር
ለምርጫው ከውጭ ሃገራት የተገኘ ድጋፍ - 40 ሚ. ዶላር
ለድምፅ መስጫ ካርድ ህትመት ወጪ የተደረገ - 6.7 ሚ. ዶላር
የተመዘገቡ መራጮች ብዛት - 38.2 ሚ.
የእጩ ተመራጮች (ተወዳዳሪዎች) ብዛት - 9ሺ327
የምርጫ አስፈጻሚ ሰራተኞች ብዛት - 244ሺ
አጠቃላይ የምርጫ ጣቢያዎች ብዛት- 48 ሺ

 ለ6 ሺ ሰዎች የስራ ዕድል ፈጥረዋል የባለ ኮከብ ሆቴልና የገበያ አዳራሽ የመሰረት ድንጋይ ተጥሏል
                   
         የሰሜን ሸዋ ዞን ዋና መቀመጫ በሆነችው በደብረ ብርሃን ዙሪያ ሥራ የጀመሩ 10 አምራች ኢንዱስትሪዎች ተመረቁ፡፡ በምረቃ ሥነ-ስርዓቱ ላይ የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ አገኘሁ ተሻገርን ጨምሮ የክልሉና የዞን ከፍተኛ አመራሮች ተገኝተው፣ ፋብሪካዎቹን  ጎብኝተዋል፡፡ ፋብሪካዎቹም፡- ዋንዌይ ቴክስታይል እና ጋርመንት፣ ቻንግል ችፑድ ፋብሪካ፣ ሰን ዱቄት ፋብሪካ፣ ደብረ ብርሃን ፕሪ-ኢንጅነሪንግ የብረታ ብረት ፋብሪካ ፣ RZX ኮምፎርት ፋብሪካ፣  A1 ማርብል ፋብሪካ፣ JK የምግብ ማብሰያ ፋብሪካ፣  ሰለሞን ፋንቱ ወተት ማቀነባበሪያ ፋብሪካ፣ ቫይሮ ጋርደን ፕላስቲክ ፋብሪካ እና ጁኒፐር ጠርሙስና ብርጭቆ ፋብሪካዎች ናቸው፡፡ እነዚህ ፋብሪካዎች የ6 ቢሊዮን ብር ኢንቨስትመንቶች ሲሆኑ ለ6 ሺህ ዜጎች የስራ ዕድል እንደፈጠሩም ታውቋል፡፡ በዕለቱም የአንድ ባለኮከብ ሆቴልና የአንድ ግዙፍ የገበያ ሞል የግንባታ የመሰረት ድንጋይ በክልሉ ርዕሰ መስተዳድር የተቀመጠ ሲሆን፣ በቅርቡም ግንባታቸው ይጀመራል ተብሎ ይቀመጣል፡፡
ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በርካታ ኢንቨስትመንቶችን እየሳበች የምትገኘው ደብረ ብርሃን፤ ለጥ ያለው ሜዳማ መልከአ ምድራዊ አቀማመጧ፣ ደጋማው የአየር ንብረቷና  ከዋና ከተማዋ አዲስ አበባ ያላት  ቅርበት ይበልጥ ተመራጭ እንዳደረጋት የከተማዋ ተቀዳሚ ከንቲባ አቶ ደስታ አንደርጌ ገልፀዋል፡፡ በእለቱ ለፋብሪካዎቹ ስራ መሳካት ጉልህ አስተዋፅኦ ያደረጉት የመንግስት አመራሮች፣ የፋብሪካ ባለቤቶችና ባለድርሻ አካላት ሽልማትና እውቅና የተሰጣቸው ሲሆን በቀጣይ ከዚህ የበለጠ እንዲሰሩ ርዕሰ መስተዳድሩ አደራ ብለዋል፡፡
በዚሁ እለት አመሻሽ ደብረ ብርሃን ከተማን የቆረቆሯት የአፄ ዘርዓያዕቆብ ሀውልት በዘርዓያዕቆብ አደባባይ ላይ የተተከለ ሲሆን ይህም ለደብረ ብርሃን ተጨማሪ ድምቀት ሆኗታል፡፡
ከተማዋ እያስመዘገበች ባለችው ፈጣን እድገትና እንቅስቃሴ ወደ ሪጂዮ ፖሊታንት ከተማ አስተዳደርነት እንድትሸጋገር በህዝቡና በዞኑ በተደጋጋሚ ጥያቄ ሲቀርብ የቆየ ሲሆን በዚሁ ዕለት የክልሉ መንግስት ጥያቄውን በመቀበሉና የከተማዋን ሁኔታ በመመርመር ወደ ሪጅዮ ፖሊታንት ከተማ አስተዳደርነት  እንድትሸጋገር መፍቀዱን ይፋ አድርጓል፡፡


   50 የነዳጅ ማደያ መኪኖች በቅርቡ ይገባሉ ተብሏል 200 መኪኖችን ትናንት ለደንበኞቹ አስረክቧል

         ‹‹ሄሎ ታክሲ›› በአገራችን በአይነቱ የመጀመሪያ ነው የተባለውንና መኪኖች በእንቅስቃሴ ላይ እያሉ ነዳጅ ቢያልቅባቸው ሊሞሉ የሚችሉበትን ተንቀሳቃሽ የነዳጅ ማደያ አገልግሎት ሊጀምር እንደሆነ ገለፀ፡፡ ከትናንት በስቲያ በመስቀል አደባባይ በተከናወነው ስነ-ሥርዓት የተንቀሳቃሽ ነዳጅ እደላ አገልግሎት የሚሰጡ መኪኖች ማሳያ ለህዝብ ዕይታ ቀርቧል፡፡
 በቅርቡም 50 ተንቀሳቃሽ ነዳጅ ማደያ መኪኖች ወደ አገር ውስጥ እንደሚገቡ ተገልጿል፡፡ ነዳጅ ማደያ መኪኖቹ ለደንበኞች አገልግሎት ከሰጡ በኋላ ለተከፈለው ሂሳብ ደረሰኝ ራሳቸው ቆርጠው የሚሰጡ መሆኑም ተነግሯል፡፡
#ሄሎ ታክሲ; በስካይ ላይት ሆቴል አዘጋጅቶት በነበረው ፕሮግራም ደረጃቸውን የጠበቁና ባለ ሰባት መቀመጫ 200 ዊሊንግ አውቶማቲክ የቱሪስት ታክሲዎችን ለደንበኞቹ ያስረከበ ሲሆን ከዚህ  በተጨማሪም ሶስት የቱሪስት አምቡላንሶችን ለባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር አስረክቧል፡፡
በኮቪድ-19 በሽታ ስርጭትና በውጭ ምንዛሬ እጥረት ሳቢያ መኪኖቹን በወቅቱ ለደንበኞች ለማስረከብ እንቅፋት መፍጠራቸውን የተናገሩት የ#ሄሎ ታክሲ; ባለቤትና ማኔጂንግ ዳይሬክተር አቶ ዳንኤል ዮሐንስ፤ ለተፈጠረው መዘግየት ደንበኞቻቸውን ይቅርታ ጠይቀዋል፡፡
በዚሁ የርክክብና የማስተዋወቅ ፕሮግራም ላይ የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ሚኒስትር  ዴኤታ ወ/ሮ ቡዜና  አልከድር በክብር እንግድነት ተገኝተዋል፡፡

 ከሳምንታት በፊት ተቀስቅሶ ለ11 ቀናት ያህል የዘለቀውና በተኩስ አቁም ስምምነት ጋብ ብሎ የሰነበተው የእስራኤልና ሃማስ ግጭት ባለፈው ረቡዕ ዳግም ማገርሸቱንና እስራኤል ከጋዛ ሰርጥ የተላኩ ፊኛዎች ተቀጣጣይ ነገሮችን ይዘው ወደ ግዛቴ በመግባት የእሳት አደጋ አስከትለዋል በሚል በሀማስ ይዞታዎች ላይ የአየር ጥቃት መፈጸሟን ማስታወቋን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
ተቀጣጣይ ፊኛዎቹ በደቡባዊ እስራኤል 20 ያህል የእሳት አደጋዎችን ማስከተላቸውን ተከትሎ፣ ኔታኒያሁን ከ12 አመት ስልጣን አሰናብታ ናፍታሊ ቤኔትን ከሾመች ሳምንት ያልሞላት የእስራኤል የጦር ጀቶች፣ ባለፈው ረቡዕ በካን ዩኒስ እና ጋዛ ከተማ ውስጥ በሚገኙት የሃማስ ወታደራዊ ጣቢያዎች ላይ ድብደባ መፈጸማቸውን የአገሪቱ መከላከያ ኃይል ባወጣው መግለጫ ማስታወቁን የጠቆመው ዘገባው፤ሃማስ በበኩሉ በቃል አቀባዩ በኩል ባሰራጨው መልዕክት፣ ፍልስጤማውያን መብታቸውንና ኢየሩሳሌም ውስጥ ያሉትን ቅዱስ ቦታዎችን ለመከላከል የጀግንነት ተጋድሏቸውን እንዲቀጥሉ ጥሪ ማቅረቡን አመልክቷል፡፡
በተያያዘ ዜና፤ ላለፉት 12 ዓመታት እስራኤልን በጠቅላይ ሚኒስትርነት ያገለገሉት ቤኒያሚን ኔታንያሁ ባለፈው ቅዳሜ ስልጣናቸውን ለአዲሱ የአገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ናፍታሊ ያስረከቡ ሲሆን፣ የያሚና ፓርቲና የአዲሱ የአገሪቱ ጥምር ፓርቲ መሪ ናፍታሊ ቤኔት 36ኛው የአገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር በመሆን ቃለ መሃላ ፈጽመዋል፡፡ስምንት የአገሪቱ ፓርቲዎች የተካተቱበትን ጥምረት የሚመሩት የ49 አመቱ ቤኔት ለመጪዎቹ 2 ዓመታት እስራኤልን በጠቅላይ ሚኒስትርነት እንደሚያገለግሉ የዘገበው ሮይተርስ፣ ናፍታሊ ቤኔት ከዚህ ቀደም መከላከያን ጨምሮ በተለያዩ የሚኒስትር ሃላፊነቶች ማገልገላቸውንም አስታውሷል፡፡ከታዋቂው የአገሪቱ ዩኒቨርሲቲ በህግ ሙያ የተመረቁት ቤኔት በአሜሪካ ለረጅም ጊዜ መኖራቸውንና ሳዮታ የተሰኘ የሶፍትዌር ኩባንያ በማቋቋም መተግበሪያ (ሶፍትዌር) አበልጻጊ ኩባንያ መስርተው ከፍተኛ ሃብት ማፍራታቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡

የሳዑዲ አረቢያ የሐጅና ዑምራ ሚኒስቴር ከኮሮና ስጋት ጋር በተያያዘ ለ1442ኛ ጊዜ በሚካሄደው የዘንድሮው የሐጅ ስርዓት ላይ መሳተፍ የሚችሉት በአገሪቱ የሚገኙ ዜጎችና በነዋሪነት የተመዘገቡ ሰዎች ብቻ መሆናቸውን ከሰሞኑ አስታውቋል፡፡
ሚኒስቴሩ በሳምንቱ መጀመሪያ ባወጣው መግለጫ እንዳለው፣ በዘንድሮው ሐጅ ስነስርዓት ለመሳተፍ የሚችሉት 60 ሺህ ያህል ሰዎች ብቻ ሲሆኑ፣ ስር የሰደደ በሽታ የሌለባቸው፣ የኮሮና ክትባት የወሰዱ እንዲሁም ዕድሜያቸው ከ18 እስከ 65 አመት ክልል ውስጥ የሚገኙ መሆን ይጠበቅባቸዋል፡፡


Saturday, 19 June 2021 17:21

የመጨረሻው የሕዝብ ዐመፅ

ንጉሡ ወደ ሮም ሃይማኖት ቀንበር ያልገቡትን ሊተዋቸው ይችላል፡፡ እነርሱን እሺ ለማሰኘት የሚበቃ በቂ ዐቅምም ላይኖር ይችላል፡፡ ነገር ግን
የሮምን ሃይማኖት የተቀበሉትን ወደ ተውት የስህተት መንገድ መመለስ ፈጽሞ ትክክል አይደለም፡፡




            በ1623 ዓ.ም የገበሬዎች ዐመጽ በላስታ ተጀምሮ እስከ ደምቢያ ደረሰ፡፡ በትግራይም ዐመጹ ከንጉሡ ቁጥጥር ውጭ ወጣ፡፡ አልፎንዞ ሜንዴዝ በስዕለ ክርስቶስ እየተመራ ንጉሡ የኃይል ርምጃ እንዲወስድ ይጫነው ነበር፡፡ የንጉሡ የእንጀራ ልጅ የትግራዩ ገዥ ተክለ ጊዮርጊስ በኃይል ካቶሊካዊነትን ለማሥረጽ የሚደረገውን ተግባር ተቃወመው፡፡ የወታደሮች ካህን የሆነውን ካቶሊካዊውን ያዕቆብንም ገደለው፡፡ ንዋያተ ቅድሳቱንም አቃጠላቸው፡፡ ከዚያም ዐመፀ፡፡ የሠርጸ ድንግል የልጅ ልጅ የሆነው ዘወልደ ማርያምም አብሮት አመጸ፡፡ በበጌምድር ታዋቂው ባላባት ላእከ ማርያምም ዐመፀ፡፡
ንጉሥ ሱስንዮስ ከፍተኛ ድንጋጤ ላይ የወደቀው ላስታ በመልክዐ ክርስቶስ መሪነት ሲያምፅ ነው፡፡ መልክዐ ክርስቶስ የዐፄ ዳዊት ልጅ የንጉሥ ሕዝብ ናኝ ተወላጅ ነው፡፡ ቀደምት ቤተሰቦቹ በዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ዘመን ብዙ መከራ ደርሶባቸዋል፡፡ ዐፄ ሱስንዮስ ካቶሊክነትን ሲቀበል በላስታ የነበሩት የሕዝብ ናኝ ተወላጆች በንጉሡ ላይ ዐመፁ፤ እንዲያውም ዙፋኑ ይገባናል አሉ፡፡ የዚህ ዐመጽ መሪ መልክዐ ክርስቶስ ነበረ፡፡
በላሊበላ ቤተ ገብርኤል የሚገኘው ወንጌል እንደሚገልጠው፤ መልክዐ ክርስቶስ የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያንን ከካቶሊክ ለመጠበቅ ነው የተነሳው፡፡ መልክዐ ክርስቶስ ከ1622 ዓ.ም ጀምሮ በአካባቢው ወታደር ማሰባሰብና ንጉሡን በካቶሊክነቱ ምክንያት መቃወም ጀመረ፡፡ ከትግራይ፣ ከበጌምድርና ከአምሐራ ካህናት፣ ገበሬዎችና ታላላቅ ሰዎች ጋር ቅንጅት መፍጠርም ጀመረ፡፡ የዐመፁ ዋና ማዕከል እመኪና የተባለው አምባ ነው፡፡ ሱስንዮስ በ1625 ዓ.ም በተደጋጋሚ ወደ ላስታ በመሄድ አምባውን ለመስበር ሞክሮ ነበር፤ ግን አልተሳካለትም፡፡ በዚሁ ዓመት መጨረሻ የላስታ የአምሐራ፣ የበጌምድርና የጎጃም 25,000 የሚሆኑ ገበሬ በመልክዐ ክርስቶስ መሪነት ወደ ደምቢያ ሆ እያለ መጣ፡፡ ዋግ ሹም ርቱዓ አምላክና ራስ ቢሆኖ መስፍነ ዋድላ ዋናዎቹ አዝማቾች ነበሩ፡፡
ጦሩ መጣሁ መጣሁ ሲል አቤቶ ፋሲለደስ ከሚመጣው ቁጣ እንዲያመልጥ አባቱን መክሮት ነበር፡፡
#አስቀድሞ ከዋና ከተማቸው ከደንቀዝ ከመነሣታቸው በፊት ያን ጊዜ የስሜን ደጃዝማች የነበረው ልጁ አቤቶሁን ፋሲል ቀረበና አባቱን ንጉሡን እንደዚህ አለው፡- ጌታችን ንጉሥ ሆይ፣ ባላየነውና ባልሰማነው፤ በአባቶቻችንም መጽሐፍ ላይ በሌለው የፈረንጆች ነገር የተነሳ እነሆ ሁሉም ዐመፀ፣ ሁሉም ታወከ፡፡ እኛም አንተን ፈራን፤ፊትህንም አፈርነው፡፡ ስለዚህም ከአንተ ጋር የምንነጋገረው በአፋችን ነው እንጂ በልባችን አይደለም፡፡ እግዚአብሔር በጠላትህ ላይ ድል ማድረግን ቢሰጥህ የእስክንድርያን ሃይማኖት ለመመለስ ለእግዚአብሔር ተሳል; አለው፡፡ ንጉሡም እሺ አለ፤ ይላል፡፡
ሥልጣናቸውንና መሬታቸውን በሱስንዮስ ወንድሞችና በፈረንጆች የተነጠቁ መኳንንትም ከዐማፅያኑ ጋር ተባብረዋል፡፡ በ1623 ዓ.ም  ንጉሥ ሱስንዮስ ነገሮችን እያላላ ቢመጣም እጅግ በጣም ዘግይቷል፡፡ ሜንዴዝ የነገሮችን መለሳለስ ሊቀበል ፈልጎ ነበር፡፡ ማንም ሊያምነው ግን አልቻለም፡፡ በዚሁ ዓመት ትንሣኤ በኢትዮጵያውያን የዘመን አቆጣጠር መሰረት ተከበረ፡፡
ግንቦት 23 ቀን 1624 ዓ.ም ጦሩ እስከ ወይናደጋ መምጣቱ ተነገረ፡፡ ሱስንዮስ አማራጭ አልነበረውም፤ ጦሩን አስከትቶ ዘመተ፡፡ ሰኔ 3 ቀን 1624 ዓ.ም በተደረገው ጦርነት ርቱዓ አምላክና ራስ ቢሆኖ ሞቱ፡፡ መልክዐ ክርስቶስ ግን አመለጠ፡፡ በዕለቱ 8,000 የገበሬ ጦር ዘለቀ፡፡ ምድሩም በሰው አስክሬን ተሞላ፡፡ የሱስንዮስ ዜና መዋዕል ግን “የሞቱትን ቁጥር እንዳንቆጥር አይቻለንም” ይላል፡፡ በዚያ ቀን የሞተው ሕዝብ እጅግ ብዙ መሆኑን ያመለክታል፡፡ ሜንዴዝም በጦርነቱ ዋዜማ የነበረውን ሁኔታ ለፓፓው በጻፈው ደብዳቤ ላይ እንዲህ ይገልጠዋል፡፡
መጀመሪያ ውሳኔ ከማሳለፍ ተቆጥቦ ነበር፡፡ ነገር ግን ዐመፀኛው ወደ ከተማው መጠጋት ሲጀምርና ሕዝቡ እርሱን መከተል ሲቀጥል፣ አንዳንድ መኳንንትም ከዐማፂው ጋር ሲቆሙ፤ ወደ ጦርነቱ ለመግባት ተገደደ፡፡ ዐመፀኞቹ በቁጥር ብዙ ነበሩ፡፡ ንጉሡም በፈረሰኛ ጦሩ ይበልጥ ነበር፡፡ ዐማፅያኑን በፈረሰኛ ጦር ገጠማቸው፡፡ ድልም አደረጋቸው፡፡ ከእርሱም ወገን የሞተበት ሁለት ወይም ሦስት ሰው ብቻ ነበረ፡፡ ከ5000-6000 የሚሆን ሰው ከጠላቶቹ ወገን ተገድለዋል፡፡ የዐመፁ መሪም አመለጠ፡፡ ንጉሡ እግዚአብሔርን የሚያመሰግንበት ዕድል አግኝቶ ነበር፡፡ ነገር ግን እጅግ የሚያስከፋ ነገር ፈፀመ፡፡;
ሜንዴዝ ከጦርነቱ በኋላ የሆነውን ነገር እንዲህ ይገልጠዋል፡-
በጥባጮችና የካቶሊክ እምነት ጠላቶች ንጉሡ የወደቀውን የአስክሬን መዓት እንዲመለከት አደረጉት፡፡ የዐማፅያኑ ደም ገና ትኩስ ነበር፡፡ “ተመልከት፤ ከእነዚህ ዐፅማቸው ሜዳውን ከሞላው ሰዎች መካከል አንድም የውጭ ሀገር ሰው የለም፡፡ ገዳዮቻቸውም የውጭ ሰዎች አይደለንም፡፡ ወንድሞቻችንንና የቅርብ ዘመዶቻችንን አጣን፡፡ ብናሸንፍም ብንሸነፍም ያው ነው፡፡ በሁለቱም ተሸናፊዎች ነን፡፡ ምንም ዓይነት መሳሪያ ሳናገኝ ይሄው አምስት ዓመት ሆነ፡፡ አሁን ግን ጊዜም ብርታትም ከእኛ ጋር አይደሉም፡፡ ለፈረሶቻችን ሣር የሚያጭድ ወንድ አናገኝም፡፡ በቅሎዎቻችንም ጠባቂ የላቸውም፡፡ መሣሪያ የሚሸከም አይኖርም፡፡ የዚህ ሁሉ ጣጣ መነሻ የሮም ሃይማኖት የሚባል ነገር ነው፡፡ ለእነዚህ ገበሬዎችና ያልተማሩ ሰዎች የትላንት ልማዳቸውን ካልመለስክላቸው በቀር መንግሥትህን አንተም የልጅ ልጆችህም ታጣላችሁ; አሉት፡፡  በዚህ ተደናግጦ፣ ብዙ ሰዎችም ተገድለው በዓይኑ ፊት ወድቀው ስለአየ ለእምነቱ ያለው ክብር ወረደ፡፡ ጽናቱንም አጣ ይላል፡፡
ሜንዴዝ እንደሚለው ንጉሡ በዚህ ንግግር ደነገጠ፡፡ ሜንዴዝ ንጉሡን ለማበረታታትና ወደ ቀድሞ መንፈሱ ለመመለስ ደጋግሞ መሞከሩን በደብዳቤው ላይ ይገልጣል፡፡ እርሱ፣ ጳጳሱና አምስት ኢየሱሳውያን እየተመላለሱ ሞክረዋል፡፡ ንጉሡ ግን ወደ ቀድሞ መንፈሱ መመለስ አልቻለም፡፡ ሜንዴዝ ሁኔታውን እንደዚህ ይገልጠዋል፡፡
መጀመሪያ እርሱና የሀገሩ ሰዎች መሰላቸታቸውን ነገረኝ፡፡ “ወታደሮቼ እንዲሸሹና የጦርነቱ ጊዜ እንዲራዘም የሚያደርግ ጊዜ መስጠት የለብኝም” አለኝ፡፡ ሃይማኖቱን ጥያቄ ውስጥ መክተት ሳይሆን የተወሰኑ ሥርዓቶችን መተው ነው ሲል በተደጋጋሚ ነገረኝ፡፡ እኔ ግን “ለእኔ ጉዳዩ የሥርዓት እንዳልሆነ ግልጽ ሆኖልኛል፡፡ ነገር ግን የሃይማኖቱ ምሶሶ ነው የተጠቃው፡፡ በስርዓት ጉዳይ አጨቃጫቂ ነገር ካለ፣ ለመስማማት ዝግጁ ነኝ፡፡ እርሱ መለኮታዊ ሕግ አይደለምና፡፡ የተወሰኑ አባቶችን ልከህ ልንፈታው እንችላለን” አልኩት፡፡ እርሱም ያንን እንደሚያደርግ ቃል ገባልኝ፡፡
ነገር ግን ሰዎቹን አልላካቸውም፡፡ ወይም ደግሞ የእርሱን ሐሳብ አልገለጠልኝም፡፡ እኔ የላክኋቸው መልእክተኞች ሲጠይቁትም አልመለሰላቸውም፡፡
በዮሐንስ መጥምቅ ልደት ቀን በርከት ያለ ቁጥር ያላቸው አለቆች ወደ ቤቴ መጡና “ንጉሡ ዙፋኑን ለመጠበቅ የእምነት ነጻነትን (ሰው የሮምን ወይ የኢትዮጵያን እንዲመርጥ) ከማወጅ የተሻለ ዕድል የለውም” ሲሉ በንጉሡ ስም ተናገሩ፡፡ እኔም ንጉሡ ይህንን ለሁሉም ለመስጠት ሐሳብ እንዳለው ጠየቅኳቸው፡፡ የሮምን ሃይማኖት ላልተቀበሉትና ለተቀበሉት፡፡
እነርሱም “ዓላማው ለሁሉም እኩል ነጻነት መስጠት ነው” አሉኝ፡፡ እኔም “ንጉሡ ወደ ሮም ሃይማኖት ቀንበር ያልገቡትን ሊተዋቸው ይችላል፡፡ እነርሱን እሺ ለማሰኘት የሚበቃ በቂ ዐቅምም ላይኖር ይችላል፡፡ ነገር ግን የሮምን ሃይማኖት የተቀበሉትን ወደ ተውት የስህተት መንገድ መመለስ ፈጽሞ ትክክል አይደለም፡፡
ከጥቂት ጊዜ በኋላ ሰዎች እምነታቸውን በነጻነት እንዲመርጡ መደረጉ ቀርቶ ሁሉም ወደ አባቶቻቸው እነት እንዲመለሱ ታወጀ፡፡ ምክንያቱ ደግሞ በተደጋጋሚ የሮም ሃይማኖት ለጦርነትና ለግድያ ምክንያት ነው ብለው ስለሚከሡ ነው፡፡--
**
ምንጭ፡- (ከዲያቆን ዳንኤል ክብረት ከእቴጌ ዕሌኒ እስከ ቅድስት ወለተ ጴጥሮስ፤የኢትዮጵያ እና የአውሮፓ ግንኙነት;፤ግንቦት 2013 ዓ.ም፤ የተቀነጨበ)

Page 6 of 536