Administrator

Administrator

Ethiopia

The effect of the COVID-19 pandemic on Africa is exacerbated by poor heath systems and ill-equipped facilities in most parts of the continent.

One medical equipment that has assumed star status in the wake of the current pandemic are ventilators. They are basically breathing machines that facilitates breathing in cases of respiratory failures. They buy time for especially chronic sufferers of the coronavirus as medics work on treatment.

The tallies of ventilators per most African nations is worrying low according to experts and officials. In Ethiopia, Africa’s second most populous country, doctors were recently given training on the use of ventilators in an Addis Ababa hospital.

The health professionals who received the private sector-led training are convinced that the device will make the difference between life and death when the time comes. Doctor Tihitina Legesse told the media: “I’ll be first in line on this. So I need to be trained in the use of this device.’‘

Ethiopia has over 100 million people, but only 54 respirators out of 450 available have been reserved for coronavirus patients. The Ministry of Health would like to acquire 1,500 more. The government has ordered a thousand devices from China. But global demand is strong. Addis Ababa will have to settle for 250 by April.

Rediet Libanos, another medic said: “In Italy, for example, they’re overwhelmed with patients, very sick patients. They are suffering from shortages of artificial ventilation and they have to decide who has priority. If things continue like this, if people don’t take it seriously, they’ll probably be overwhelmed.”

As of Friday April 3, Ethiopia has officially confirmed 35 coronavirus cases with two cases deemed serious.

The Norwegian Refugee Council reported this week there were just three ventilators in Central African Republic, a country of five million people.

The WHO is advising African countries to “start thinking about mobilising” additional ventilators, said Dr Mary Stephen, a technical officer for emergencies at the WHO’s regional office in Republic of Congo.

“We do not produce them in Africa, so countries need to start collaborating. Can we start talking with the private sector? Can we start talking to China?” Stephen said.

“These are actions that need to start happening before we get to that stage where we have a large number of cases.” Ethiopia’s experience shows that sourcing more ventilators is easier said than done.

The government has requested 1,000 ventilators from producers in China but has been told it won’t be able to get them all at once and may have to settle for 250 per month, Yakob said.

One procurement agent contracted by the government to find 200 ventilators, who spoke to AFP on condition of anonymity, said the process of fulfilling orders had been complicated by coronavirus-related flight restrictions and recent price hikes.

Ventilators once available for around $9,000 (8,300 euros) are going these days for more than $20,000, the agent said.

As Ethiopia’s COVID-19 case count slowly increases, officials are assessing how to make do with what they have.

In addition to 450 or so functional ventilators, the health ministry has tallied 197 non-functional ones, and it hopes to bring at least some of those back online, Yakob said.

Yet many ventilators in Ethiopia were donated, meaning health facilities do not have a direct line to manufacturers and struggle to find spare parts to maintain them.

“When you get something by donation, it will not have the right manual, you don’t have the right connection with the company, and skill transfer has not been done very well,” Yakob said.

The ventilator training held this week in Addis Ababa — organised by the American Medical Centre, a private clinic — is an attempt to make sure that whatever machines are available will be used properly, said Dr Nebiyou Asnake, the centre’s medical director.

The centre hopes to train 100 doctors on ventilation by the end of the month, Asnake said.

Since reporting its first COVID-19 case on March 13, Ethiopia has closed land borders and schools, freed thousands of prisoners to ease overcrowding, sprayed main streets in the capital with disinfectant, and discouraged large gatherings.

However Prime Minister Abiy Ahmed lamented this week that “social distancing” guidelines “aren’t being adhered to satisfactorily”.

“We’re definitely worried, but we’re trying our best,” said Dr Tihitina Negesse, who also took part in the training.

“We’re already seeing that in other countries, in Italy for example, they’re being overwhelmed with patients, severely ill patients. They’re having shortages of mechanical ventilators and they’re having to decide who to prioritise. If things continue like this, if people don’t take it seriously, then we’ll probably be overwhelmed.”

By Africanews

Dear Fellow Ethiopian,

 

Like other people throughout the world, I am deeply concerned about the rapid spread of the coronavirus (Covid-19), which has drastically altered life outside of Ethiopia and now poses an increasing threat to the people of our nation, the Horn of Africa, Africa and beyond.

 

My heartfelt sympathy goes to those who have lost family members, as well as to those whose way of life has been made so difficult. Right now, I am ready to join together with those attempting to serve, protect lives and help to find solutions and ways to treat Covid-19 and to prevent as many as possible from being exposed to it. These attempts have called for life-altering changes now affecting the lives, social and business networks, education, movement, employment, and the access to goods and services of people all over the world. So far, Ethiopia has been spared some of the effects; yet, we must be vigilant and prepare as best we can to deal with this possible crisis, not only for ourselves, but also for others.

The concern for the wellbeing of all people, regardless of our differences, has been a core principle of the Solidarity Movement for a New Ethiopia (SMNE) since its formation. We believe that the value and dignity of every human being comes from God, our Creator, and that we will be held accountable, under God, for how we treat or care for others. 

 

The SMNE is grounded on the responsibility of human beings to uphold the rights and dignity of others above ethnicity, nationality, religion, race, gender, age, disability or any other differences, because we are all created equal. From this principle, we are to likewise, care about others, not only because it is right, but also because no one is free until all are free. When we knowingly withhold freedom, justice and rights to others, we undermine the sustainability of our own. 

 

As a nation, we have experienced the fallout from over-emphasizing ethnicity above our shared humanity for the last three decades of ethnic federalism government, creating a more difficult transition to an inclusive society. In fact, we have focused on our points of difference to the degree it has destabilized our society, causing divisions and conflict in many places. It led to our recent launch of the “I’m Human” movement in an effort to better appreciate the common bond of our mutual humanity—despite our differences and even when we disagree.

 

This has been made especially more clear with the emergence of this deadly virus. Covid-19 targets humans, without regard to ethnicity, language or other differences we allow to divide us. As people scramble to find ways to confront this threat, we may discover that our ethnic differences become less important and that our shared efforts among our diverse people, become more important and more effective. 

 

As we all witness the impact of Covid-19 around the world, it calls for an effort to prepare in advance as best we can. We do not yet know the degree of threat we face here in Ethiopia, but we should do our best to prepare in order to protect the lives of our people.

 

We also must focus on how our efforts to protect the health of Ethiopians may create problems in other sectors of society like impeding our economy, overwhelming an already inadequate healthcare and sanitation system, closing our educational facilities leaving students without an education and many other areas of life where the life-saving actions negatively affect other valued services and systems; although, in the long-run, it might speed up areas where development is sorely needed.

 

Currently, our weak or non-existent health care system should be immediately evaluated and upgraded, as best we are able, to deal with such a crisis should it develop here. This is why we all must be thinking of ways to help on many levels.

 

The federal government has already taken some strong steps such as closing the schools, closing the borders, cancelling flights, cancelling larger events, providing information on best hygiene and sanitation practices, and encouraging people to avoid large crowds. These efforts are good; however, as we see what is happening in other countries, we realize there is much more to do to provide better protection and to look for effective medical treatment or prevention. It cannot only be the work of the federal government, but should also involve the regional and local governments as well as many different people, organizations, groups and neighbors in different sectors of our society, all working at the same time, sometimes alongside of each other, for the common good. Some groups will be required to do more, such as our medical providers, health care workers and researchers. Other sectors of society could be highly impacted as well.

 

Knowing the impact on the economy, other public and private institutions and on individuals, families and communities could be so severe, we should all be coming up with creative ideas of how to help each other. This is a critical time to reach out to our neighbors. Human relationships will be extremely important.

 

This is also a time when many will call out to God for His help and protection, confessing our individual or collective wrongs, admitting our animosity, ego or lack of love towards others and asking Him to heal our people and our land, starting with each of us. 

 

The “I’m Human” movement leadership will be ready to play a role to contribute to the wellbeing of all Ethiopians, encouraging a new added commitment. As such, we are willing to contribute our share and encourage others to do the same. We intend to develop and define what this means in practice in the coming days. Until then, we ask all others to do the same. We cannot wait until it is too late, but must prepare for difficulties ahead.

 

Covid-19 makes ethnic differences fade into the background, especially as we are awakened to the humanity of each other. When we see the grief of those who have lost a loved one, do our hearts have compassion based on understanding their grief, because we are also human?

 

On March 7, 2020, as I traveled from Debre Berhan to Addis Ababa, I witnessed a terrible tragedy of a minibus, carrying fourteen young passengers and a driver in his twenties. The minibus collided with a large truck and the driver of the minibus plus twelve passengers were killed.

 

As we stopped, along with many others, I witnessed the intense weeping and crying out of the people who did not know the victims, but could easily identify with the tragic loss of these young lives, also knowing the impact it would have on their families, friends and communities. No one knew the ethnicities, religions, backgrounds, talents, gifts or struggles of these young people. It did not matter. The sadness they felt was for these lives that were taken so quickly from them.   

 

People surrounded the bodies of four of the dead, still lying on the ground. I was among them. An older man was holding his head with both hands, crying out in Amharic as he wept, “My children, my children, why did this happen to you?” A few feet from him was a young girl, about ten years old, overwhelmed by what she was witnessing. She cried out as she held both her arms close to her chest, saying, “My brothers, I don’t know what to do.” Across from her was a middle-aged lady, holding her chin as she stared at the bodies with great tears rolling down her cheeks as she was crying out in Afaan-Oromo. The grief unified all of these people who were standing there, including me, as I also was choking up, trying to control my emotions as tears also filled my eyes.

 

As other bodies were being taken from the vehicle and their identities determined, we learned this was a minibus carrying Tigrayan passengers to their homes. Each of us felt a connection to those who died. The man called these his children, the young girl, her brothers, and the woman, spoke to them from her heart although I don’t know what she said as I don’t understand the language. The emotions came from first seeing these bodies, now without life, as fellow human beings or like their own relatives, before seeing them as anything else. At the end of the day, this is who we are.

 

All our hearts were torn apart by the loss of these precious fellow Ethiopians as well as the sadness we feel for their families. What lessons can we learn from this now as we face this looming threat of Covid-19? Let us come together at such a time as this as human beings, not as people divided by ethnicity or other differences.

 

Can we now, take action to live out the “I’m Human” idea with an addition, which would be a commitment to help our neighbors near and far, those who are like us and those who are unlike us, especially during this crisis?

 

This is one more question for all of us to think about:

 

Is God shaking us up so we might become a people, restored to God and his greater purposes for our lives, the lives of others and this land? Can this crisis be a call to find higher ground as a united people and as a united nation as we seek to live out these principles? I am ready; are you?

 

May God protect and guide us and may w

Dear Fellow Ethiopian,

 

Like other people throughout the world, I am deeply concerned about the rapid spread of the coronavirus (Covid-19), which has drastically altered life outside of Ethiopia and now poses an increasing threat to the people of our nation, the Horn of Africa, Africa and beyond.

 

My heartfelt sympathy goes to those who have lost family members, as well as to those whose way of life has been made so difficult. Right now, I am ready to join together with those attempting to serve, protect lives and help to find solutions and ways to treat Covid-19 and to prevent as many as possible from being exposed to it. These attempts have called for life-altering changes now affecting the lives, social and business networks, education, movement, employment, and the access to goods and services of people all over the world. So far, Ethiopia has been spared some of the effects; yet, we must be vigilant and prepare as best we can to deal with this possible crisis, not only for ourselves, but also for others.

The concern for the wellbeing of all people, regardless of our differences, has been a core principle of the Solidarity Movement for a New Ethiopia (SMNE) since its formation. We believe that the value and dignity of every human being comes from God, our Creator, and that we will be held accountable, under God, for how we treat or care for others. 

 

The SMNE is grounded on the responsibility of human beings to uphold the rights and dignity of others above ethnicity, nationality, religion, race, gender, age, disability or any other differences, because we are all created equal. From this principle, we are to likewise, care about others, not only because it is right, but also because no one is free until all are free. When we knowingly withhold freedom, justice and rights to others, we undermine the sustainability of our own. 

 

As a nation, we have experienced the fallout from over-emphasizing ethnicity above our shared humanity for the last three decades of ethnic federalism government, creating a more difficult transition to an inclusive society. In fact, we have focused on our points of difference to the degree it has destabilized our society, causing divisions and conflict in many places. It led to our recent launch of the “I’m Human” movement in an effort to better appreciate the common bond of our mutual humanity—despite our differences and even when we disagree.

 

This has been made especially more clear with the emergence of this deadly virus. Covid-19 targets humans, without regard to ethnicity, language or other differences we allow to divide us. As people scramble to find ways to confront this threat, we may discover that our ethnic differences become less important and that our shared efforts among our diverse people, become more important and more effective. 

 

As we all witness the impact of Covid-19 around the world, it calls for an effort to prepare in advance as best we can. We do not yet know the degree of threat we face here in Ethiopia, but we should do our best to prepare in order to protect the lives of our people.

 

We also must focus on how our efforts to protect the health of Ethiopians may create problems in other sectors of society like impeding our economy, overwhelming an already inadequate healthcare and sanitation system, closing our educational facilities leaving students without an education and many other areas of life where the life-saving actions negatively affect other valued services and systems; although, in the long-run, it might speed up areas where development is sorely needed.

 

Currently, our weak or non-existent health care system should be immediately evaluated and upgraded, as best we are able, to deal with such a crisis should it develop here. This is why we all must be thinking of ways to help on many levels.

 

The federal government has already taken some strong steps such as closing the schools, closing the borders, cancelling flights, cancelling larger events, providing information on best hygiene and sanitation practices, and encouraging people to avoid large crowds. These efforts are good; however, as we see what is happening in other countries, we realize there is much more to do to provide better protection and to look for effective medical treatment or prevention. It cannot only be the work of the federal government, but should also involve the regional and local governments as well as many different people, organizations, groups and neighbors in different sectors of our society, all working at the same time, sometimes alongside of each other, for the common good. Some groups will be required to do more, such as our medical providers, health care workers and researchers. Other sectors of society could be highly impacted as well.

 

Knowing the impact on the economy, other public and private institutions and on individuals, families and communities could be so severe, we should all be coming up with creative ideas of how to help each other. This is a critical time to reach out to our neighbors. Human relationships will be extremely important.

 

This is also a time when many will call out to God for His help and protection, confessing our individual or collective wrongs, admitting our animosity, ego or lack of love towards others and asking Him to heal our people and our land, starting with each of us. 

 

The “I’m Human” movement leadership will be ready to play a role to contribute to the wellbeing of all Ethiopians, encouraging a new added commitment. As such, we are willing to contribute our share and encourage others to do the same. We intend to develop and define what this means in practice in the coming days. Until then, we ask all others to do the same. We cannot wait until it is too late, but must prepare for difficulties ahead.

 

Covid-19 makes ethnic differences fade into the background, especially as we are awakened to the humanity of each other. When we see the grief of those who have lost a loved one, do our hearts have compassion based on understanding their grief, because we are also human?

 

On March 7, 2020, as I traveled from Debre Berhan to Addis Ababa, I witnessed a terrible tragedy of a minibus, carrying fourteen young passengers and a driver in his twenties. The minibus collided with a large truck and the driver of the minibus plus twelve passengers were killed.

 

As we stopped, along with many others, I witnessed the intense weeping and crying out of the people who did not know the victims, but could easily identify with the tragic loss of these young lives, also knowing the impact it would have on their families, friends and communities. No one knew the ethnicities, religions, backgrounds, talents, gifts or struggles of these young people. It did not matter. The sadness they felt was for these lives that were taken so quickly from them.   

 

People surrounded the bodies of four of the dead, still lying on the ground. I was among them. An older man was holding his head with both hands, crying out in Amharic as he wept, “My children, my children, why did this happen to you?” A few feet from him was a young girl, about ten years old, overwhelmed by what she was witnessing. She cried out as she held both her arms close to her chest, saying, “My brothers, I don’t know what to do.” Across from her was a middle-aged lady, holding her chin as she stared at the bodies with great tears rolling down her cheeks as she was crying out in Afaan-Oromo. The grief unified all of these people who were standing there, including me, as I also was choking up, trying to control my emotions as tears also filled my eyes.

 

As other bodies were being taken from the vehicle and their identities determined, we learned this was a minibus carrying Tigrayan passengers to their homes. Each of us felt a connection to those who died. The man called these his children, the young girl, her brothers, and the woman, spoke to them from her heart although I don’t know what she said as I don’t understand the language. The emotions came from first seeing these bodies, now without life, as fellow human beings or like their own relatives, before seeing them as anything else. At the end of the day, this is who we are.

 

All our hearts were torn apart by the loss of these precious fellow Ethiopians as well as the sadness we feel for their families. What lessons can we learn from this now as we face this looming threat of Covid-19? Let us come together at such a time as this as human beings, not as people divided by ethnicity or other differences.

 

Can we now, take action to live out the “I’m Human” idea with an addition, which would be a commitment to help our neighbors near and far, those who are like us and those who are unlike us, especially during this crisis?

 

This is one more question for all of us to think about:

 

Is God shaking us up so we might become a people, restored to God and his greater purposes for our lives, the lives of others and this land? Can this crisis be a call to find higher ground as a united people and as a united nation as we seek to live out these principles? I am ready; are you?

 

May God protect and guide us and may we listen and follow! 

 

Sincerely yours,

 

Obang Metho,

Executive Director of SMNE

Addis Ababa, Ethiopia

e listen and follow! 

 

Sincerely yours,

 

Obang Metho,

Executive Director of SMNE

Addis Ababa, Ethiopia

  ግልጽ ደብዳቤ ለኢንጅነር ታከለ ኡማ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክትል ከንቲባ

          ክቡርነትዎ፤ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ከተሾሙ ጊዜ ጀምሮ በከተማዋ የተጠራቀመውን ማህበራዊ ኢኮኖሚያዊና የመልካም አስተዳደር ችግሮች ለመቅረፍ እያደረጉት ያሉትን አርአያነት ያለው ተግባር በከፍተኛ አድናቆት ነው የምንመለከተው። ይኸን አበረታች ጅምር ዳር ለማድረስ እኛም እንደ ከተማዋ ነዋሪና ባለሙያ የበኩላችንን ማድረግ አለብን ብለን እናምናለን።
ክቡር ከንቲባ፤ የኮሮና ቫይረስ (ኮቪድ 19) ዓለም አቀፍ ወረርሽኝ በኢትዮጵያ መከሰቱ ከተሰማ ወዲህ መንግስት ሥርጭቱን ለመግታት የሚያስችል መጠነ ሰፊ ጥረቶችን በማድረግ ላይ መሆኑን የሥራው አካል በመሆናችን በቅርብ የምናውቀው ነው፡፡
ለክቡርነትዎ ይኸን ግልፅ ደብዳቤ ለመፃፍ የተነሳንበት ዋናው ምክንያትም ይኸው ከቅን ሀሳብ፣ የሙያ ግዴታ፣ ወቅቱ የሚጠይቀውን ቆራጥ አመራር አስፈላጊነትና በእከክልኝ ልከክልህ መሸፋፈን በሕዝባችን ላይ የሚያስከትለውን ችግር ግምት ውስጥ በመክተት፣ እንደዚህ ቀደሙ በፍርሀት ዝም ማለት ስላልቻልን፣ የራሳችንን ህይወት አደጋ ላይ ጥለን፣ ህብረተሰቡን ለማዳን መሆኑ እንዲታወቅ እንፈልጋለን፡፡ እርስዎም ከዚህ በመነሳት ሀገርና ህዝብ የጣለብዎትን አደራ እንደሚወጡ በሚገባ እናምናለን፡፡
ክቡርነትዎ፤ እኛ የጤና ባለሙያዎች በአያሌው ያሳሰበን ይኸን ወረርሽኝ በበላይነት ለመምራት ከባድ ኃላፊነት ከተጣለባቸው ተቋማት ግንባር ቀደሙ የሆነው የአዲስ አበባ ከተማ ጤና ቢሮ፣ በአቅም ማነስና በብልሹ አሠራር ችግሮች የተተበተበ መሆኑ ነው። በዚህ ምክንያት ቢሮው በዚህ ወቅት ይህን ከባድ ኃላፊነት እንደምን ይወጣል የሚለው በብርቱ አሳስቦናል፡፡
እርግጥ ነው፤ ክቡርነትዎ ወደ ኃላፊነት ከመጡ በኋላ የጤና ቢሮ ቁልፍ አመራሮችን ሹም ሽር አድርገዋል። ነገር ግን በአሁን ሰዓት የመጣብንን ከባድ የወረርሽኝ አደጋ ለማሸነፍ አሁን እየተወሰዱ ካሉ ተስፋ ሰጪ እርምጃዎች በተጨማሪ፣ የአዲስ አበባ ጤና ቢሮ አደረጃጀትና የሰው ኃይል ዝግጁነትን መፈተሽ በሚከተሉት ምክንያቶች ወሳኝ ነው ብለን እናምናለን፡፡
1ኛ. ነርስ የጤና ኤክስቴንሽን ባለሙያዎች፣ በዚህ አስፈላጊ ወቅት የት ነው ያሉት?
በዓለም አቀፍ ደረጃ በዚህ ሰዓት ከፍተኛ የጤና ባለሙያዎች እጥረት ማጋጠሙ እሙን ነው፡፡  በሀገራችን ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ፣ በትምህርትና በጡረታ ላይ ያሉትን የጤና ባለሙያዎች ጨምሮ በተጠንቀቅ ለሀገር ግዳጅ ተዘጋጅታችሁ ተጠባበቁ ሲሉ ጥሪ አስተላልፈዋል፡፡ ሆኖም የአዲስ አበባ የጤና ቢሮ፣ ከደሀ ማህበረሰባችን በሚሰበሰብ ቀረጥ ደሞዝ ተከፍሏቸው የሚሰሩትን ነርስ የጤና ኤክስቴንሽን ባለሙያዎች ወደ ሥራ ማስገባት አለመቻሉ፣ እንደ ባለሙያም ሆነ እንደ ዜጋ እያየን ቸል ማለት የሙያ ሥነ ምግባራችን የሚፈቅድልን አይደለም፡፡
በአዲስ አበባ ደረጃ በሽታን አስቀድሞ መከላከልን ቅድሚያ የሚሰጠው የጤና ፖሊሲያችንን መሠረት በማድረግ፣ ለ500 አባወራ ቤተሰብ አንድ ነርስ የጤና ኤክስቴንሽን ተመድቦ፣ የቤተሰቡን አጠቃላይ የጤና ሁኔታ እንዲከታተል መደረጉና  ጅምር ላይ አኩሪ ሥራ መሠራቱ ይታወሳል:: ሆኖም ግን ይህን አደረጃጀት በንዑስ የሥራ ዘርፍም፣ በቅርቡም በዳይሬክተር ደረጃ የሚመሩት አካላት፣ በሸፍጥ የጤና ኤክስቴንሽን ክፍልን መምራት ከጀመሩበት ሰዓት ጀምሮ፣ ሥራውን በተገቢው ደረጃ ከፊደራል ጤና ሚኒስቴርና አጋር ድርጅቶች የሚደረጉትን ድጋፍና ግብዓቶች በአግባቡ ተጠቅሞ ሥራ እንዳይሰራ በማድረጋቸው በዚህ አስቸጋሪ ወቅት የነርስ የጤና ኤክስቴንሽን ባለሞያ (የቤተሰብ የጤና ቡድን) በየቤቱ በር አንኳኩተው የማስተማር፤ የመለየት ብሎም የመከላከል ሥራቸውን  በአግባቡ እንዳይወጡ ሆኗል፡፡ ስለሆነም በዚህ ወቅት ለአዲስ አበባ ነዋሪዎች የተመደበ ነርስ (የቤተሰብ የጤና ቡድን) ካየናቸው፤ ካነጋገርናቸውና ካወያየናቸው ስንት ጊዜ እንደሆነ፣ እርስዎ ከታች ያለውን ህዝብ እንዲያነጋግሩና ሃቁን እንዲረዱት እንጠይቃለን::
በከተማ ጤና ቢሮ ደረጃ ይኸን ሥራ የሚመራው ዘርፍ፣ ለሥራው የሚያስፈልገውን ግብዓትና ተልዕኮ ሰጥቶ የማሰማራት ውስንነቶች የተነሳ ህዝቡ የሚገባውንና መብቱ የሆነውን አገልግሎት እንዳያገኝ አድርጎታል፡፡ የቢሮው ከፍተኛ አመራር ይህ ሥራ ያለበትን ክፍተት ተረድቶ የማስተካከያ እርምጃ እንዲወስድ በተለያየ ወቅት ችግሮቹን ያመላከትን ቢሆንም፣ በማናውቀው ምክንያት ተገቢው የማስተካከያ እርምጃ አልተወሰደም፡፡
2ኛ. የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን በመከላከል ረገድ በከተማችን በዋናነት የሚመለከተው  የህብረተሰብ ጤና አደጋዎች ቁጥጥር ተቋም የት ገባ?
ማንኛውም ተላላፊና ተላላፊ ያልሆኑ ድንገተኛ የጤና አደጋዎች፣ በዓለም ደረጃና በየትኛውም ሀገራት ከመከሰታቸው በፊትና ከተከሰቱ በኋላ፣ በቀጥታ ሥራውን ወስደው የሚሰሩ የሚመለከታቸው አካላት አሉ:: ለምሳሌ የዓለም ጤና ድርጅት፣ በዚህን ወቅት የኮሮና ወረርሽኝን በዓለም ደረጃ በመምራትና ሥራዎችን በማስተባበር ላይ የሚገኝ ተቋም ነው::  በአሜሪካ፤ በቻይና፤ በአውሮፓ፤ በአፍሪካ  እንዲሁም በሌሎች ሀገራት ይኸንን የሚመራ ተቋም  ሲዲሲ (የበሽታ መከላከልና መቆጣጠር ማዕከል) ይባላል፡፡ ወደ ሀገራችን ስንመጣ፣ ይህ ዓለም አቀፋዊ የአሠራር ሂደትን ተከትሎ፣ በፌደራልና በክልሎች (አማራ፤ኦሮምያ፤ ትግራይ..) የህብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት ተቋቁሞ፣ ለህብረተሰቡ እስከ ታች ድረስ የመረጃ ፍሰቱንና የሥራ ሂደቱን እያቀላጠፈ፤ እየመራና እያስተባበረ እንዳለ ይታወቃል:: ሆኖም ግን የአለም  የዲፕሎማቶች መቀመጫ፣  የአፍሪካ መዲና እና  መግቢያ በር የሆነችው ከተማችን አዲስ አበባ ሆን ተብሎ ይኸ ተቋም እንዳይኖራት ተደርጓል፡፡
ከተማችን እንደ ኮሮና ላሉ ወረርሽኞች ተጋላጭነትዋ ከፍተኛ ይሆናል በሚል ታሳቢ ተደርጎ ከሌሎቹ የሀገራችን ክልሎች በተለየ  ለአፍሪካዊያን ብሎም ለዓለም ሞዴል በሚሆን መንገድ  የአዲስ አበባ የህብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት የማuuሚያ ረቂቅ አዋጅ ተዘጋጅቶ፣ ቀደም ሲል ለነበረው የአስተዳደሩ ካቢኔ እንደቀረበ ይታወሳል፡፡ ራሱን ችሎ እንዲደራጅ ብዙ ከተራመደ በኋላ የጨነገፈው በቢሮው ውስጥ ተደራጅተው የተሰገሰጉ፤ ወረርሽኝን እንደ አንድ የገቢ ምንጭ የሚቆጥሩ አካላት፤ ይህ አደረጃጀት ከእኛ እጅ ከወጣ ጥቅማችን ይቀርብናል ከሚል የዘቀጠ አስተሳሰብ በመነሳት በሰሩት ደባ ነው። ይኸ ተቋም ራሱን ችሎ ተደራጅቶ ቢሆን ኖሮ፣ እንዲህ እንደ ኮሮና አይነት ወረርሽኝ ሲከሰት ፈጣን ምላሽ ለመስጠት ትልቅ አቅም መሆን በቻለ  ነበር። ይህንን ማረጋገጥ ይችሉ ዘንድ በእርስዎ ጽ/ቤት የተቋሙን ማቋቋሚያ ሰነድ አስወጥተው ሊያዩት እንደሚችሉ እናስታውሳለን:: በዚህም አጋጣሚ መልካም ፈቃድዎ ከሆነ፣  ከተማዋ የሚገባትን የተደራጀና የተቀናጀ ብሎም ራሱን የቻለ የህብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት እንዲያቋቁሙልን እንጠይቃለን፡፡
በተጨማሪም፤ በተለያየ ወቅት የተከሰቱት ወረርሽኞች (ለምሳሌ አተት)ላይ በተግባር ተፈትኖ፣ ውጤታማ የሆነና ልምድ ያለውን የድንገተኛ የህብረተሰብ ጤና አደጋዎች፣ እስከ ወረዳ የሚወርደውን መዋቅር፣ ለህዝብ ግድ በሌላቸው ሰዎች ምክንያት፣ ሆን ብለው በወረዳ ብሎም በክፍለ ከተማ ደረጃ አደረጃጀቱን ወደ ራሳቸው የሚመሩት ክፍል ስር በመውሰድ፣ ትኩረት ተነፍጎት እንዲዳከም ተደርጎ፣ ወረርሽኝ በመከላከልና በመቆጣጠር ልምድ ያካበተውን ባለሙያ እንዲበተን አድርገውታል፡፡ ይህም ድርጊት የሚያስከትለውን የህብረተሰብ ጤና አደጋ ቀድመው የተረዱት እነዚህ  ባለሙያዎቹ፣ እስከ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ድረስ ሄደው በአስቸኳይ ይህ ችግር እንዲስተካከል በጠየቁት መሠረት፣ በወቅቱ የነበሩት የጤና ሚኒስትር የተቋሙ መታጠፍ አደጋ እንዳለው ተገንዝበው፣ የእርምት እርምጃ እንዲወሰድ ደብዳቤ የጻፉ ቢሆንም፣ በተገቢውና በሚገባው መንገድ  ሳይስተካከል፣ ልምድ ያለው ሠራተኛ እንደተበተነ ቀርቷል፡፡  
አሁን በዚህ የኮሮና ወረርሽኝ ወቅት በቀጥታ ሥራውን ተረክቦ መሥራት፤ ማስተባበርና ማቀናጀት ብሎም መምራት የነበረበት ይህ አደረጃጀት በመዳከሙ፣ ሥራዎች በየአካባቢው በተቀናጀና በተሰናሰለ ሁኔታ  እንዳይካሄዱ እየሆነ ነው:: ከብዙ በጥቂቱ ቤት ለቤት የበሽታውን ምልክት የሚያሳዩ ሰዎችን አስሶ የማግኘትና (active surevilance) ተጠርጣሪውን ከህብረተሰቡ የመለየት ሥራ እየተሰራ አይደለም:: በሌሎች ዓለማት እንደምናየው የቤት ለቤት የሙቀት መለካትና በተለያዩ ቦታዎች  የሙቀት ልየታ ጣቢያዎችን በማቋቋም ሥራ አለመሰራቱ የሚታይ ሀቅ ነው፡፡
በየወረዳው የበለጠ ተጋላጭ ቦታዎች (Vulnerability assessment and risk mapping) ተለይተው የመከላከል ሥራ ሲከናወንም አይስተዋልም፡፡ ለምሳሌ ለዚህ ወረርሽኝ ተጋላጭ ከሚያደርጉ ምክንያቶች አንዱ የህብረተሰብ በአንድነት ተከማችቶ የሚገኙባቸው ቦታዎች እንደ ኮንዶሚኒየምና የተጠጋጉ የመኖርያ ቤቶች እንዲሁም የንጹህ ውሀ እጥረት ያለባቸው ቦታዎች ከብዙ በጥቂቱ እንደሆኑ ቢታወቅም፣ እስከ ዛሬ ድረስ በግልጽ በሰነድ በተደገፈ መሠረት ለዚህ ወረርሽኝ የበለጥ ተጋላጭ የሆኑ ቦታዎችና የመከላከያ መንገዶች  (ለምሳሌ የውሃ እጥረት ያለባቸው ቦታዎች ላይ በቦቴ ውሃ እንዲቀርብ የማስተባበር ስራ ሲሰራ አይታይም) ተለይተው ተገቢው ሥራ አለመከናወኑ የዚህ ተቋም እንዲዳከም መደረግ አንድ መገለጫ ነው፡፡
በተጨማሪም በእግር ኳስ ደጋፊዎችና ከተለያየ የህብረተሰብ ክፍል የተውጣጡ የበጎ ፍቃድ አገልጋዮች በሚገርም ሁኔታ የሚያሳዩትን ተነሳሽነትና በጎ ተግባር አቀናጅቶና በሙያ ደረጃ ያለሙለትን የበሽታ መከላከል ጥረታቸውን አስተባብሮና አቀናጅቶ ሃሳባቸው ከግብ እንዲደርስ የሚመራው ተቋምና ተገቢው ባለሙያ ባለመኖሩ ወይም ስራው ባለመስራቱ ምክንያት በጎ ፍቃደኞቹ በገባቸው ልክ የሰሩት ስራ እራሳቸውን ብሎም ህብረተሰቡን ለበሽታው የመጋለጥ አደጋ ውስጥ እንዳይከት ሥጋት አለን:: ይህንን ስንል የበጎ ፍቃድ አምባሳደሮቻችን ጥረትና ተነሳሽነት ተገቢው ዋጋ የሚሰጠው መሆኑን ሳንዘነጋ፣ ለወደፊቱ ለሚደረጉ ሥራዎች ሙያዊ ድጋፍና ክትትል ቢታከልበት፣ የበለጠ ወደ ጋራ ግባችን ያደርሰናል ከሚል አለማቀፋዊ አስተሳሰብ ተነስተን ነው፡፡
በሀገራችን ውስጥ ያሉ ክልሎችና የድሬደዋ የከተማ አስተዳደር የየራሳቸው የሆነ የአስቸኳይ ጊዜ ስልክ (Hote line) ያላቸው ሲሆን ይህን ማድረጋቸው በክልላቸው የሚከሰቱ የበሽታ የመጋለጥ ጥርጣሬዎችንና ጥቆማዎችን በአፋጣኝ ለጥሪው መልስ ለመስጠትና የበሽታውን መስፋፋት በጊዜ ለማቋረጥ እንዲያስችላቸው ነው፡፡ ከሁሉም ክልሎች የአዲስ አበባ ጤና ቢሮ ብቻ የራሱ የሆነ የአስቸኳይ  ጥሪ ስልክ የሌለውና በዚህም ምክንያት በአሁኑ ሰዓት እንደሚታየው የክልሉን በሽታ የመለየት ሥራ በራስ አቅም መሥራት አለመቻል፣ በፌደራሉ የስልክ መስመር ላይ የተደራሽነት ችግር እንዲባባስ አስተዋጽኦ እያበረከተ ነው::
ክቡርነትዎ፤ አሁን በዚህ ሰዓት በጠረጴዛዎ ላይ ይህንን በሽታ ተጋላጭ የሆኑ ማህበረሰቦች፣ አካባቢዎች፣ በሽታን ለመከላከል የሚያስፈልጉ ግብአቶች የሰው ኃይልንና መፍትሄዎችን ጨምሮ የትና መቼ እንዴት የሚሉት  የከተማችን የኮሮና ወረርሽኝ መከላከልና መቆጣጠር ዝርዝር አቅድ አግኝተዋል ወይ? በዓለም አቀፍ ስታንዳርድ መሠረት የተገመተ ለበሽታው ሊጋለጡ የሚችሉ የማህበረሰብ ክፍሎች ቁጥርና እነሱን የምናስተናግድበት የለይቶ ማቆያ ሥፍራዎች፣ የአልጋ ብዛት፣ በተለይ ህሙማንን የምንታደግበት ቬንትሌተር በምን ያህል ደረጃ አይነትና ጥራት ተዘጋጅተው በተጠንቀቅ ላይ እንዳሉ የሚያሳይ ሰነድ አልዎት ወይ?
በአጠቃላይ ሲታይ በአሁኑ ሰዓት ከወረርሽኝ ጋር የተያያዙ ቴክኒካል ሥራዎች እየተሰሩ ያሉት በፌዴራል ጤና ሚኒስቴርና በኢትዮጵያ የህብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት ሙያተኞች ነው:: በከተማ ደረጃ በዚህ ተቋም መሰራት ያለበትን ሥራ ሙሉ በሙሉ በተደራቢነት እየሰሩ ያሉት እነዚህ አካላት ናቸው፡፡ ይህ ተክቶ መስራት  በሽታው በአገራችን በከፍተኛ ደረጃ እየተሰራጨ ከሄደ ቀጣይነት የሌለው በመሆኑ  ይህንን ተቋም ማጠናከርና  በተገቢው ሁኔታ ራሱን ችሎ ወደ ሥራ በአስቸኳይ ማስገባት፣ በተለይ በዚህ ወቅት በይደር የሚተው ተግባር መሆን የለበትም፡፡
3ኛ.ቢሮው በኪራይ ሰብሳቢነት የተተበተበ መሆኑ፣
የአዲስ አበባ ጤና ቢሮ ረዘም ካለ ጊዜ ጀምሮ በጥቅም ተሳስረው የራሳቸውን ኔትወርክ በዘረጉ፣ በሙስና እና ብልሹ አሰራር በደረጁ ግለሰቦች የተሞላ ነው፡፡ በዚህም ምክንያት በኮሮና ወረርሽኝ ህዝብ ከባድ ሥጋት ውስጥ በወደቀበት በዚህ አስቸጋሪ ወቅት፣ የጤና ቢሮው፣ የሌብነት ኔትወርክ የራሱን ጥቅም ለማስጠበቅ መሯሯጥ የዕለት ስራው ሆኗል።
ለአብነት ያህል እንደ ሀገር ለዚህ በሽታ የሚውል የገንዘብ እርዳታ በአንድ ቋት ውስጥ ብቻ እንዲሰበሰብ የወጣ አቅጣጫ የወረደ ቢሆንም፣ ይህ ቡድን ግን በስሩ ያሉትን መንግስታዊ ያልሆኑ በጤና ላይ የሚሰሩ ድርጅቶች (NGO) ፕሮግራማቸውን አጥፈው፣ ለኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ገንዘባቸውን ገቢ እንዲያደርጉ አዟል፡፡ ይህ በመሠረቱ በአስተሳሰብ ደረጃ ተገቢ ነው፤አይደለም የሚለውን ትተን በተለምዶ ከዚህ በፊት በተለያየ ጊዜ በከተማችን በተከሰቱ ወረርሽኞች እንዲህ ዓይነት ተመሳሳይ ትዕዛዝ እየተላለፈ፣ በዚሁ አካል ገንዘቡ ለታሰበለት ዓላማ አለመዋሉን መታዘብ ችለናል (በተደጋጋሚ ተከስቶ የነበረ የአተት ወረርሽኝን መጥቀሱ ብቻ በቂ ነዉ)፡፡
ክቡር ከንቲባ ሆይ፤ ከዚህ ቀደም በተከሰቱ ወረርሽኞች፣ በጤና ተuማት ወረርሽኙን በመከላከልና በማከም ለተሳተፉ ባለሙያዎች የትርፍ ሰዓት ክፍያዎች ማስፈጸሚያ የተበጀተውን በጀት በማን አለብኝነትና በኔትወርክ ትስስር ቡድናቸው በመጥቀም፣ ገንዘቡን ለግል ጥቅማቸው በማዋላቸው ተገቢውን ሥራ ሰርተው ክፍያ ባላገኙ ሠራተኞች ዘንድ ከፍተኛ ቅሬታና አለመተማመን መፍጠሩ ይታወቃል፡፡
ይኸም ጉዳይ የሚመለከተው ሠራተኛ፣ ኮሚቴ አዋቅሮ፣ እስከ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴርና ከንቲባ ጽ/ቤት ድረስ ቅሬታ ማቅረቡ ይታወሳል፡፡ ይህንን የፈጠረው አመራር፣ አሁንም በቦታው ላይ የበለጠ ተደራጅቶ የሚገኝ በመሆኑ በቀጣይ በዚህ ወረርሽኝ ላይ የባለሙያውን ሙሉ እምነትና የአመራር ተቀባይነት አግኝቶ ለመምራትና ለማስተባበር የሞራል ብቃት የለውም:: ስለዚህም እንዲህ ዓይነቱ ዓይን ያወጣ የሙስናና ብልሹ አሠራር እንዳይደገምና በወረርሽኝ መከላከል ሥራ ላይ ተጽእኖ እንዳያሳድር፣ እስከ ዛሬ ያልተነካውንና ከሥር ተሰግስጎ የሚገኘውን የሌብነት ኔትወርክ መበጣጠስና ብልሹ አመራሮችን ማስወገድ፣ ወረርሽኙን የመከላከል አንዱ አካል ተደርጎ መወሰድ አለበት ብለን እናምናለን፡፡ በዚህ አጋጣሚ በአሁኑ ሰዓት በአገራችን ያጋጠመንን የኮሮና ወረርሽኝ፣ ከህዝባችን ጋር በመሆን እስከ ህይወት መስዋዕትነት ድረስ በመክፈል በነፃ ለማገልገል ያለንን ቁርጠኝነትና ተነሳሽነት ለማረጋገጥ እንወዳለን፡፡
4ኛ. የጤናው ሴክተር አመራር እውነታ፣
ክቡር ከንቲባ፤ የኮሮና ወረርሽኝን ለመከላከል በዋነኝነት የሚመለከታቸው በአዲስ አበባ ጤና ቢሮው ሁለት ዳይሬክቶሬቶች አሉ። እነሱም የጤና ማበልጸግና በሽታ መከላከል ዳይሬክቶሬትና የህብረተሰብ ጤና ምርምርና ድንገተኛ አደጋዎች ዳይሬክቶሬት ይባላሉ። እነዚህ ሁለት ቦታዎች እንደተለመደው እስከ አሁን በከተማችን እንዲሁም በሴክተራችን እንደምናየውና እንደምንታዘበው፣ አቀናጅቶና አደራጅቶ የመምራት ችግር እንዳለ ይታወቃል:: በተለይ ደግሞ በዚህ ወሳኝ ወቅት ከአቅም በታች በሆነ የአመራር ሁኔታ እንዲጓዙ መፍቀድ እስከ ዛሬም ድረስ ዋጋ አስከፍሎናል፤ ለወደፊቱም ከፍተኛ ዋጋ እንዳያስከፍለን የእርምት እርምጃ እንዲወሰድ እንጠይቃለን፡፡  
በተጨማሪም፣ በአስሩም ክፍለ ከተሞችና ወረዳዎች፣ የጤና ጽ/ቤቶች ኃላፊ ሆነው እያገለገሉ ያሉ አንዳንድ አመራሮች፣ ከጤናው ሴክተር ጋር ግንኙነት የሌለው ሙያ ያላቸው በመሆኑ  በዚህ ፈታኝ ወቅት ይህን ወረርሽኝ ለመምራት አሉታዊ ተጽዕኖ ብቻ ሳይሆን ከፍተኛ ዋጋ ስለሚያስከፍሉ፣ የሠራተኛውን ቅሬታ በመፍታት ማስተካከያ እርምጃ መወሰድ አለበት ብለን እናምናለን፡፡
ከቻይና ተሞክሮ እንደምናየው፤ ወረርሽኙ በተከሰተበት ሁቤ ግዛት ላይ የአመራር ማስተካከል እርምጃ በመወሰዱ የተነሳ በአሁኑ ሰዓት በሽታውን ሙሉ በሙሉ ሊባል በሚችል ደረጃ መቆጣጠር የቻሉበት ሁኔታ ተፈጥሯል:: ስለሆነም ሁሉም አደረጃጀት ተፈትሾ በጤና ሙያ ብቻ ሳይሆን በሥነምግባር ታማኝነት ያተረፉና ወረርሽኝን መምራት የሚያስችል የትምህርት ዝግጅትና ልምድ ያላቸው አመራሮች ወደፊት ማምጣት በበሽታው የሚመጣውን አደጋ ለመቀልበስ አማራጭ የሌለው መንገድ መሆኑን አጥብቀን እንመክራለን፡፡ ይኸንን ማድረግም ከሀገር ወዳድና ለህዝብ አለኝታ ከሆነ መሪ የሚጠበቅ ነው፡፡  
በአጠቃላይ ስናየው አሁን ያለው ክፍተት የመጣው በሀገራችን ብሎም በከተማችን የተጀመረው ሪፎርም ገና ጅምር በመሆኑና ዳር ለማድረስ ጊዜ ስለሚጠይቅ መሆኑን እንረዳለን:: በዚህ አጋጣሚ በሴክተሩ የተጀመሩ የሪፎርም ሥራዎች ከጅምሩ የተጠለፉ በመሆናቸው ሪፎርሙን ማዳን፣ እንደ አንድ ተግባር ተደርጎ እንዲወሰድ እንጠይቃለን፡፡
አሁን በሥራ ላይ የሚገኘው፣ አገራዊ ለውጡ ያልጎበኘው፣ በጥቅም ኔትወርክ የተሳሰረው ቡድን በዚህ ፈታኝ ወቅትም የራሱን ሂሳብ የሚያሰላ፣ የገጠመንን አገራዊ ችግር ከርሱ ጥቅም አንፃር እንደ መልካም አጋጣሚ ለመጠቀም ያሰፈሰፈ መሆኑ ከተማ አስተዳደሩ ኮሮናን ለመከላከል የሚያደርገውን መጠነ ሰፊ ጥረት የሚያመክን ነውና ጉዳዩን በጥንቃቄ በማየትና ተገቢውን ምልከታ በማድረግ፣ የማያዳግም እርምጃ እንዲወሰድ ምክራችንን እንለግሳለን።
ይኸን በማስተካከል የጤና ባለሙያው ለከተማው ህብረተሰብ ቤት ለቤት ድረስ የበሽታ መከላከልና መቆጣጠር አገልግሎቶችን በአጭር ጊዜ ውስጥ ከሌሎች የሚመለከታቸው አካላትና ከህዝባችን ጋር በጋራ በመሆን የሚታይና ተጨባጭ የሆነ ሥራ እንድናደርስ ያስችለናል፡፡
መልካሙን ሁሉ ለከተማችን፣ ለሀገራችን ብሎም ለአለማችን ህዝብ እንመኛለን!
(ከተቋርቋሪ የጤና ዘርፍ ሙያተኞች)


Saturday, 04 April 2020 12:40

የግጥም ጥግ

  ግብፅና ኮሮና፣ የፍርሀት ድምር

በድሐ መንደሬ
ይኸ ስውር ሌባ፣ ግሽበት ባራቆታት
ድርቅ ባሸማቀቃት
አንበጣ ባሰጋት
‹ዘቅዝቀህ ስቀለው›
‹መጤውን አስወጣው›
መባል ተጀምሮ በተፎከረባት
ያዲስ አለም ማርያም የእንጦጦዋ አዛኝት
የቁስቋሟ ቤዛ የግሸኗ እመቤት
ባለችበት አገር ባለችበት ምድር
የሴትን ልጅ ማገት፣ እናትን ማሸበር
ባገሬ ተሰምቶ
በወንዜ ተስፋፍቶ
ቀን በቀን ሳቃትት
ወጥሮኝ ፍርሀት
ተከትሎኝ ድብርት
ሆነና ነገሩ አንድ ሲሉት ሁለት
ሁለት ሲሉት ሦስት
ተስፋዬ በምለው
ፀሐዬ በምለው
በሕዳሴው ጉዳይ ግብፅ ያዘች ሽለላ
ሕዳሴ አይቀጥልም አይሞላም ብላ
ትራምፕ የሚባልን ደፋር አስከትላ
እንደገና ደግሞ ኮረና መጣና
በድሐ አገሬ ላይ ጉልበቱን አጠና
ይህን ጊዜ ታዲያ
ሲስፋፋ ኮሮና፣ ግብፅ ስትንጣጣ
የናንተን ባላውቅም
ያ ሁሉ ድብርቴ ከልቤ ውስጥ ወጣ
የፍራቴ ድምር ተስፋ ሆኖ መጣ።
ወዲያዉኑ ታየኝ
ያ ያድዋ መንፈስ
ያብቹ መደመር
ወንድማማችነት
ፍጹም መደጋገፍ
ፍጹም መተሳሰብ
ፍጹም መተዛዘን
አንዱ ላንዱ ማሰብ ባገሬ ሲመጣ።

   ቅኝት፡- በታደለ ገድሌ ጸጋየ (ዶ/ ር)
የመጽሐፉ ርዕስ፡- አሰብ፤ ቀይ ባሕርና ወደባችን በዚያን ጊዜ
ደራሲ፡- ዮሐንስ ተፈራ
የአራተኛ ዘመነ ኅትመት፡- 2012 ዓ.ም
መካነ ኅትመት፡- ኦስሎ ኖርዌይ
የገጽ ብዛት፡- 418
የመጽሐፉ ዋጋ፡- 200 ብር


             መጽሐፉ ጥሩ የቋንቋና የቃላት ፍሰት አለው::  የምስጋናና የመግቢያ ትንታኔን ሳይጨምር   18 ምዕራፎችና 418 ገጾች ያሉት ነው፡፡ በምዕራፍ አንድ፡- ከቀይ ባሕር ዳርቻ ላይ ስለምትገኘው የአሰብ ወደብ ገጽታ፣ ስለ አሰብ ባላባቶች፣ ስለ አፋር ሕዝብ፣ ስለ አሁኑ የኢትዮጵያ አፋሮች የክልል ሁኔታ፣ ስለ አፋሮች ጥንተ ታሪክ፣ ስለ አፋሮችና ኢትዮጵያዊነታቸው፣ ደንከል፣ አዳልና አፋር ስለ ሚባሉት ስያሜዎች፣ ስለ አፋሮች የባህል መድኃኒት፣ የባሕር ንግድ በአፋር እንዴት እንደነበር፣ ስለ አልዩ አምባ ምንነት፣ ስለ አፋሮች ብሔር ዘለል ጋብቻ፣ …ይነግረናል፡፡ በሀብትና በሥልጣን ምክንያት በአፋሮች መኻል ልዩነት እንደሌለም ደራሲው ዮሐንስ ያወሳናል፡፡ ግመል ለአፋሮች የበረሃ ጓደኛቸውና መርከባቸው እንደሆነም ያስታውሰናል፡፡ በምዕራፍ ሁለት አሰብ በፌዴሬሽን፤ በአውራጃና በራስ ገዝ አስተዳደር እንዴት ትተዳደር እንደነበር፤ በምዕራፍ አምስትና ስድስት፡- ደራሲው እንዴት ለመጀመሪያና ሁለተኛ ጊዜ ወደ አሰብ እንደሄደ፤ ስለ ሶቪየት ሩሲያ ካምፕ፤ በምዕራፍ ሰባት ስለ አሰብ ከተማ ማኅበራዊ ኑሮ፤ ምዕራፍ ስምንት፡- አሰብ የባሕር በርና ወደብ ሆና ለኢትዮጵያ እንዴት ታገለግል እንደነበር ያስገነዝበናል፡፡
በተጨማሪ በምዕራፍ ዘጠኝ፡- ስለ ሐሌብና ስለ ጢኦ ወደብ፤ በምዕራፍ ዐሥርና አሥራ አንድ፡- ስለ አሰብና የደርግ ፖለቲካ እንዲሁም ስለ መጨረሻው የመፈናቀል ሳምንት፤ በምዕራፍ አሥራ ሁለት፡- ስለ ምጽዋ ኮከብ መርከብ፤ በምዕራፍ አሥራ ሦስት፡- በባሕሩና በወደቡ ላይ ስለተሰማሩ ዋና ዋና ድርጅቶችና መሥሪያ ቤቶች ደራሲው ይነግረናል፡፡ በምዕራፍ አሥራ ዐራት ለዐፋር ሕዝብ የወንጌል ስርጭት እንዴት እንደ ነበር፤ በምዕራፍ አሥራ አምስት፡- ስለ ኢትዮጵያና ኤርትራ አንድነትና ልዩነት፤ የግል ሐሳቡን ሲያቀብለን በተቀሩት ምዕራፎቹ የኤርትራ ተወላጆች በኢትዮጵያ ላይ ስላላቸው አስተሳሰብና በእኛ በኩል መስተካከል ስላለባቸው ስሕተቶችና ስለቀድሞው የአሰብ ነዋሪዎች ማኅበር ይተርክልናል፡፡
የመጽሐፉ አጠቃላይ ጭብጥ  አሰብ  ወደ ዛሬይቱ ኤርትራ ከመጠቃለሏ በፊት የኢትዮጵያ በነበረችበት ጊዜ የኢትዮጵያ መንግሥትና ሕዝብ ለወደቡና ለከተማው እድገት ስላደረጉት አስተዋጽኦና አዘጋጁ በወቅቱ የአሰብ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ግንባታ ውስጥ ስለነበረው ተሳትፎና የወጣትነት ዘመኑን ከሚወደውና ከሚያከብረው የአፋርና የኤርትራ  ማኅበረሰብ ጋር እንዴት እንዳሳለፈ፤ የወደቡ ሥራ አስኪያጆች ጥረት ምን ይመስል እንደነበር ማለፊያ በሆነ አተራረክ ያስቃኘናል፡፡
አቶ ዮሐንስ  የአሰብ ወደብ ሠራተኛ ከነበረበት ከመስከረም ወር 1969 ዓ.ም ጀምሮ በሻዕቢያና በሕወሐት የተባበረ ክንድ አሰብ እስከ ተደመሰሰችበትና እስከ ተፈናቀለበት ግንቦት 1983 ድረስ በዐይኑ ስላየው፤ በጆሮውም ስለሰማውና ልዩ ልዩ የታሪክ መጻሕፍትንና ሰነዶችን አንብቦ ከተረዳው ጭብጥ በመነሣት፣ አሰብ እንዳስፈላጊ ከተማና ወደብ ከመታወቋ በፊት ጥቂት የኢትዮጵያ የአንካላ ጎሳ አፋሮች የሚኖሩባት የበረሀ መንደር እንደነበረች፤ ከ1889 ወዲህ ደግሞ ሐሰን ኢብራሂም የተባለ ያካባቢው ገዥ፣ ከኢጣሊያው ቄስ ጁሴፔ ሳፔቶ ጋር  ባደረገው ስምምነት ሩባቲኖ ለተባለ የኢጣሊያ መርከብ ኩባንያ በ8100 ማሪያ ትሬዛ ገንዘብ አሰብን እንዴት እንደሸጣት፣ ከዚህ ጊዜ ጀምሮ አሰብ ለባብኤል መንደብና ለዐረቢያ ካላት ወሰንተኛነት የተነሣ ጠቃሚ ወደብ እየሆነች ስለመምጣቷ ያስረዳናል፡፡
ዶክተር ያዕቆብ ወልደ ማርያምም ቀደም ሲል “አሰብ የማነች»? በሚል ጽሑፍ ይሄን ጉዳይ ያስነበቡን ሲሆን ደራሲው ግን ሌሎች ምንጮችን በዋቢነት ሲጠቅስ፣ ከጉዳዩ ጋር ቀጥታ ግንኙነት ያለውን ይህን መጽሐፍ በምንጭነት ለምን እንዳልተጠቀመበት ግልጽ አይደለም፡፡ ስለ አሰብ ተጽፈው የምናገኛቸው መጻሕፍት ብዙዎች ሲሆኑ ሁሉንም በተቻለው መጠን አሟጦ ቢጠቀምባቸው ብዙ መረጃዎችን ያጋራን ነበር፡፡ ይህም ሆኖ መጽሐፉ ለሦስተኛ ጊዜ መታተሙ በአንባብያን ዘንድ ተፈላጊ መሆኑንና በታሪክ መረጃነቱ ጠቃሚ ሰነድ እንደሆነ ያመለክታል፡፡ መሬቱን ገለባ ያድርግላቸውና የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ መለስ ዜናዊ፤ የአሰብ ወደብ ለኢትዮጵያ እንደማይጠቅም በማውሳት «ግመሎቻቸውን (የኤርትራ ሰዎች ለማለት ነው) ውኃ ያጠጡበት፤ አንፈልገውም» ብለው ፌዘኛ ንግግር በተናገሩ ጊዜ መሰሎቻቸው ሲሥቁ፣ በርካታ ብዕረኞች አሰብን አስመልክቶ ጠንካራ የተቃውሞ ጽሑፎችን በግል ጋዜጦችና መጽሔቶች ላይ ያወጡ ነበር፡፡ ምክንያቱም የአሰብ ወደብ ከግመል መጠጫነት ባለፈ በዓለም አቀፍ ወደብነቱ ለኢትዮጵያና ለመላው ዓለም ጭምር የኢኮኖሚና የፖለቲካ ጠቀሜታ ስላለው ነው፡፡ የዚህ ጽሑፍ አቅራቢም  «ትንቅንቅ» በተሰኘ የሥነ ግጥም መድበሉ (1993፤265) አሰብ በኢትዮጵያ መንግሥት የፖለቲካ  ውሳኔና ፊርማ በሔደች ጊዜ ቅሬታውን፡-
«አይኖርም ነበረ አስችሎት አሉላ፤
ያሳደጋት አሰብ ከእጁ ተነጥላ፡፡
በጉልበት ተነጥቃ ያሳደጋት ልጁ፤
አይኖርም ነበረ አሉላ በደጁ፡፡
ከደጋማው ሀገር ማኽዳና ጉሎ፤
የወደብ ግርግር ባለበት ቃተሎ፤
አይፈርምም ነበር አሰብ ትሒድ ብሎ»… በሚል ግጥም ማሳተሙ  ይታወሳል፡፡
በዘመኑም ስለ አሰብም ሆነ ስለ ኤርትራ የሚፅፍም ሆነ የሚናገር ትምክህተኛ፣ የለየለት ጦረኛ፣ ነፍጠኛ፣ ጽልመተኛ፣ ያለፈውን ሥርዓት ናፋቂ፣ ደርግ -ኢሠፓ በሚል በኢሕአዴግ ካድሬዎች የስድብ ውርጅብኝ ይወርድበት ነበር፡፡ አቶ ዮሐንስ ግን ስለ አሰብ  የጻፈው የኢትዮጵያና የኤርትራ ሕዝብ ተለያይቶ መቅረትን አይፈልግምና በአቶ ኢሳይያስ አፈወርቂና በዶክተር ዐቢይ አህመድ መልካም ፈቃድ አሥመራና አዲስ አበባ ላይ ፍቅር ተርፎ በፈሰሰበት ሰዓት ላይ በመሆኑ ይመሰገንበታል እንጂ አይወቀስበትም፡፡ አቶ ዮሐንስ በትጋቱ በአዘጋጀው መጽሐፍ የሚያሳየን ስለ አፋር ሕዝብ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ሕይወቱ፣ ስለተከበረው የባህል ዕሴቱ፣ ስለ ኢትዮጵያዊነቱና ደግነቱ፣ ስለ ቋንቋው፣ ስለ ጋብቻው፣ ስለ ግመሉ፣ ስለ መረጃ ልውውጡ፣ …በአሰብ ከተማ በኢትዮጵያ መንግሥት ተሠርተው ስለነበሩት ዘመናውያን የወደብ ሕንጻዎች፣ ሆስፒታሎች፣ ትምህርት ቤቶች፣ መኖሪያ ቤቶችና አፓርትማዎች፣ በአማንያን ሀብትና ንብረት ስለተገነቡት አብያተ ክርስቲያናት፣ ቤተመስጊዶች፣ ስለ ልዩ ልዩ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች፣ በከተማዋ ውስጥ ይኖሩ ስለነበሩት 40 ሺህ ያህል ዜጎች፣ በከተማዋ ውስጥ ይኖሩ ስለነበሩ ታላላቅ ሰዎችና የመንግሥት የሥራ ኃላፊዎች፣ ስለ ጓደኞቹ፣ ስለ ግዙፉ ነዳጅ ማጣሪያ… ነው፡፡
ወደቡ በጂኦግራፊያዊ አቀማመጡና ታሪካዊ ሀብትነቱ  የኢትዮጵያ  ቢሆንም አቶ ዮሐንስ ይገባናል የሚል  አቋም አላንጸባረቀም:: በመሠረቱማ የዛሬን አያድርገውና  እንደነ ዓጼ ዐምደ ጽዮን፤ ዓጼ ዘርአ ያዕቆብ፤ እንደነ ዓጼ ወናግ ሰገድ (ልብነ ድንግል)፤ እንደነ ዓፄ ሠርፀ ድንግል፣ እንደነ ዓጼ አድያም ሰገድ ኢያሱ፣ እንደነ ዓጼ ቴዎድሮስ፣ ዓፄ ዮሐንስ… የመሳሰሉ ነገሥታት ከጠረፍ እስከ ጠረፍ እየዘመቱና ከውጭ ወራሪዎች ማለት ከቱርክና ከመሐዲስቶች፣ ከግብጾች፣ ከጣሊያኖች ጋር እየተዋጉ የሀገሪቱን አንድነት አስጠብቀውና እንደነ አዶሊስ፣ ዘይላ፣ ምጽዋ፣ አሰብ፣ ጂቡቲ፣ በርበራና ሐርጌሳ የመሳሰሉ ወደቦቻቸውን አስከብረው ለትውልዱ ቢያስተላልፉም እንደ እንግሊዝ፣ ፈረንሳይና ኢጣሊያ የመሳሰሉ ተኩላዎች በኢትዮጵያውያን ላይ በፈጠሩት የልዩነት መንፈስ ያሁኑ የተፈጥሮ ወደቦቻችንን እንድናጣና ኢትዮጵያን ጨምሮ በኢኮኖሚ የደከሙ ትናንሽ መንግሥታት (ሶማሊያ፣ ጂቡቲ፣ ኤርትራ) እንዲፈጠሩ ተጽዕኖ ፈጥረውብናል፡፡ እናም ቀደም ሲል በመንግሥትነት የማይታወቁትና የኢትዮጵያ አካል የነበሩት ሶማሊያ፣ ጂቡቲና ኤርትራ ሥጋቸው ሳስቶ፣ አጠገባቸው በሚገኝ በውኃ ሀብት ተማምነውና በወደቦቹ በበለጠ መጠቀም ያለብን እኛ ነን ብለው ከኢትዮጵያውያን እህት ወንድሞቻቸው በመለየት የራሳቸውን መንገድ መርጠዋል:: ግን ኢትዮጵያ በመንግሥት አወቃቀሯና በኢኮኖሚ አደረጃጀቷ ልዕለ ኃያል ብትሆን ኖሮ፣  እንኳን የገዛ ልጆቿ ኤርትራ፣ ጂቡቲና ሶማሊያ  ይቅሩና ጐረቤቶቿ ሱዳን፣ ኬንያ፣ ዑጋንዳና ግብጽ አብረንሽ ተዋሕደንሽ እንኑር፣ አብረን እንብላ፣ አብረን እንጠጣ፣ በኅብረት እንደግ ይሏት ነበር፡፡
ስለዚህ በአቶ ዮሐንስ ላይ እንደደረሰው ሰው ከኖረበት፣ ካደገበት፣ እትብቱ ከተቀበረበትና ከሚወደው ቀበሌ በድንገት ውጣ ተብሎ ሲፈናቀል የሚሰማው ስሜት ዘለዓለማዊ እንጂ  በቶሎ ሊረሳ የሚችል ወቅታዊ ጉዳይ አይሆንም፡፡ ዛሬም ቢሆን በመኻል ኢትዮጵያና በሀገሪቱ ጫፍ የሚገኙ የአንዳንድ ክልል ፖለቲከኞችና አክቲቪስቶች የእኛ ክልል በነዳጅ፣ በወርቅ በአልማዝና በተፈጥሮ ሀብት ክምችት የበለጸገ ነውና መጤዎች ውጡልን፣ ከኢትዮጵያ እንገነጠላለን፣ እንደ ወፍ በርረን እንሄዳለን፤ በኢትዮጵያም ውስጥ ስንበደል በብሔራዊ ጭቆና ስንረገጥ ኖረናልና ነፃ መውጣት አለብን እያሉ የሚያስፈራሩት፣ የሚያሟርቱትና ሕዝቡንም የሚያሰቃዩት ኢትዮጵያ በፌዴራሊዝም ሰበብ የኢኮኖሚና የፖለቲካ አቅሟ፤ የደኅንነትና የአንድነት ጉልበቷ የላላ ስለመሰላቸው ነው፡፡     
ድምጻዊው የክብር ዶክተር ጥላሁን ገሠሠ፡-
«ዑዑታ አያስከፋም ሲለዩ ተዋድዶ፤
ከዚህ የበለጠ ከየት ይምጣ መርዶ»
ብሎ እንዳቀነቀነው… በአሁኑ ሰዓት በኖርዌይ ኦስሎ ከተማ የሚኖረው አቶ ዮሐንስ፤ የመንግሥት ሠራተኛ ሆኖ ከኖረባት ከአሰብ ተፈናቅሎና በየመን በኩል  ወደ ሰው አገር ተሰድዶ ለ27 ዓመታት ያህል ቢኖርም፣ የልጅነት ጊዜውን ያሳለፈባት አሰብ በፍጹም ልትረሳው ስላልቻለች የትዝታውን ቅባት ያፈሰሰበትን መጽሐፍ ጽፎ አሰብን እነሆ በረከት ብሎናል:: በደራሲ ዮሐንስ ብዕር በተለይ ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴና ከደርግ ዘመነ መንግሥት ወዲህ አሰብ በአምስት ወረዳዎች ተከፋፍላና ራስገዝ ሆና ከመንደርነት ወደ ዘመናዊ ከተማነት እንዴት እንደተለወጠችና እንዳደገች፣ የወደቡና የሠራተኛው ታሪክ፣ የሥራ ኃላፊዎች ትጋት፣ ስለንግድ መርከቦች ማለት ስለ ባልደርዚያ፣ ስለ ግርማዊነታቸው የጦር መርከብ፣ ስለምጽዋ ኮከብ መርከብ፣ ስለ ንጋት፣ ስለ ንግሥተ ሳባ፣ ስለ ላሊበላ፣ ስለ ጣና ሐይቅ፣ ስለ አብዮትና ስለ ነጻነት የኢትዮጵያ መርከቦች፣ በከተማዋ ይኖሩ ስለነበሩ ታላላቅ ሰዎች፣ ንጉሠ ነገሥቱ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴና ሊቀ መንበር መንግሥቱ ኃይለ ማርያም የአሰብ ከተማን በየዘመናቸው ሲጎበኙ የነበረው ፌስታ ምን ይመስል እንደነበር  በፎቶግራፍ ጭምር በተጠናከረ ማስረጃና አይረሴነት ባለው አተራረኩ ያስቃኘናል፡፡ በአጠቃላይ መጽሐፉ በታሪክ ሰነድነት ጭምር የሚፈለግና በምንጭነትም የሚጠቀስ ሲሆን ቀሪውን ይዘት ከመጽሐፉ ማግኘት ይቻላል፡፡

Saturday, 04 April 2020 12:03

ደራሽ

እየጮህኩ ነበር የነቃሁት፡፡ “ሃሎ ሃሎ!..” ጩኸቷ ነቅቼ እንኳን ይሰማኛል፤ “ለምንድን ነው ለእኔ ያልደወልሽልኝ? ወንድሜን አፍነሽ ልትገይው ነው?” አባባሏ ከነቃሁ በኋላም እንኳን ይሰማኛል፡፡ ቁጣዋ የሚያስበረግግ ነው፡፡ “ለምን? ለምን….?” የመረረ ጥያቄዋ ያስጨንቃል፡፡ እንዴት ግን? ቢቸግረኝ እራሴን ጠየቅሁ፡፡
“የፈጣሪ ያለህ! ደወልኩላት እንዴ?” በድንጋጤ ወንድሜን አሰብኩ፡፡ አድርጌው ከሆነ ይገለኛል፡፡ ቆይ ለማን ለማን ነበር የደወልኩት? ማሰብ ጀመርኩ፡፡ የመጀመሪያው የሱው አለቃ ነበሩ፣ የጋራዡ ባለቤት፡፡
“ተይ እንጂ! እንደሱ ተባለ ደግሞ? እንዴት ያሳዝናል?... ም…ን መጥፎ ቀን ላይ ሆነብን እኮ!... በአሁኑ ሰዓት… ምን ሥራ አለ ብለሽ ነው?.. በዚህ ላይ ግብሩ ምንጥሱ እያሉ… አይ አይ! እኔስ ምንም ገንዘብ የለኝም…! በይ እስቲ አግዚአብሔር ይርዳሽ! እሱንም ይማርህ…” እኔው በደወልኩት ሊጠይቁት ሲሞክሩ ዘጋሁት፡፡ አናደውኛል፡፡ በሳቸው ተስፋ ጥዬ ነበር፤ ይወዱትና ያደንቁት እንደነበር አውቃለሁ፡፡ እሱም በሙሉ ጉልበቱ አገልግሏቸዋል፡፡ ቀጣዩ የራሴ አለቃ ናቸው፡፡ የሱፐር ማርኬቱ ባለቤት፡፡ ከባድ ቢሆንም ከእነሱ የተሻለ ሰው አናውቅም፡፡
“አለሽ እንዴ አንቺ?! ደህና ነሽ፣ ወንድምሽ አልተሻለውም?” በመጀመሪያ ፈቃድ ላስጨምር ስለመሰላቸው ዘና ባለ ድምጽ ነበር የተናገሩት፡፡ ምን እንደተፈጠረና ወደፊት ተሰርቶ የሚከፈል ብር እያፈላለግሁ እንደሆነ ሲያውቁ ግን፣ ድምፃቸውን በአንዴ ለወጡት፡፡ ድሮም ዝም ብዬ ነው! የት ያውቁኝና! በራሴ እየተበሳጨሁ ተሰናብቼ ስልኩን ዘጋሁ፡፡
“ያ ማዶ መንደር እንካ በእንካ ነው
 ጤፌን አውጥቼ ብሰልቅ ምነው” አለች ሴትየዋ፡፡
“…አሄሄ… ‘እናት ባዳ ሆነች’ አሉ! አሁን አንቺም እንደማያውቅ? እኔ እራሴ ስንት ችግር ላይ እንደከረምኩ.. በዚህ ላይ ገበያው ራሱ እንደ ዓይን ጠፍቷል፡፡ ከየት ይመጣል?.....” ብዙ ተስፋ የጣልንበት የናጠጠ ነጋዴ የሚባለው አጎታችን እንኳን እንዲህ ነበር ያሰናበተኝ፡፡ ወደ እህቴ ስደውል ግን በፍፁም ትዝ አይለኝም፡፡ ታዲያ እንዴት ድምጿን? ግራ እየገባኝ ስልኬን መፈለግ ጀመርኩ፡፡ አልጋው ላይ ተደፍቼ ነበር የተኛሁት፡፡ ስልኬን ከማግኘቴ በፊት ግን የቴዲ አስተኛኘት አስበርግጎ አስነሳኝ:: ሙሉ ለሙሉ በጀርባው ተዘርግቶ ነበር፡፡ በቆምኩበት ሰውነቴ የሟሟ መሰለኝ፡፡
“እንዴ ምንድነው? ቴድዬ! ቴዲ!” በድንጋጤ ጮህኩበት፡፡ እንዲህ ሲተኛ አልወድም፡፡ እንኳን እሱ በስጋት ላይ ያለው ጤነኛም ያስፈራኛል፡፡
“አ አንቺ፣ ደ--ደህና ነኝ! ት--ትንሽ ጎኔን ላሳርፈው ብዬ ነው? ተኝ ስልሽ እኮ እምቢ አልሽኝ፡፡” ድክም ባለ ድምጽ እየተናገረ፣ እግሩ ላይ የወደቀ ስልኬን በዓይኑ ሊየሳየኝ ሞከረ፡፡
“አይሆንም! አይሆንም! እባክህ እንደሱ አትተኛ! እንዳይጎረብጥህ አንሶላውን እደርብልሃለሁ” ተንደርድሬ ሻንጣ ከፈትኩና አንሶላ አውጥቼ ተመለስኩ፡፡
“ኡፍ! ኡፍ! ምን አይነቷ ልጅ ነሽ! አንሶላ አይደለም ችግሩ አንቺ! ብዙ ስተኛበት ጎኔን እያመመኝ ነው” እየተማረረ ተገላበጠ:: በዚህ ሁኔታ አይቼው ሰላም ልሆን አልችልም:: ይህ ደግሞ የእሱን ችግር እንዳልረዳው ያግደኛል፡፡
የእሱን ንጭንጭ ችላ ብዬ ስልኬን አንስቼ አየሁት፡፡ የእህቴን ቁጥር አልደወልኩም:: እና እንዴት ሰማኋት? በአግራሞት ዙሪያዬን ቃኘሁ፡፡ የተለየ ነገር አልነበረም:: ቢሆንም አጋጣሚው ሰዓቱ መርፈዱን ነግሮኛል፡፡ የጠዋቷ ፀሃይ ፍንትው ብላ በመስኮት ገብታለች፡፡ ለማንኛውም አሁን ቀሪ ሙከራዬን ማድረግ አለብኝ፡፡ ስልክ የመዘገብኩባቸውን ወረቀቶች ስብስቤ ይዤ ተነሳሁ፡፡ ከመኝታ ቤት ከመውጣቴ በፊት ግን የወንድሜን ሁኔታ ማረጋገጥ ይኖርብኛል፡፡ ልብሱን የማስተካክል መስዬ ቀርቤ አየሁት፡፡ ዓይኑን ገልጦ በግድ ፈገግ አለ፡፡ እሱም ለምን በየደቂቃው ከአጠገቡ እንደምሽከረከር ያውቅብኛል፡፡ ለዚህ ነው የማይሰማውን ደህንነት ሊያሳየኝ የሚጥረው፡፡
“እኔ እምልህ! ለእህት ተብያችን ልደውልላት እንዴ?” አልኩት፤ድምጼን አለስልሼ፡፡ በህልሜ የተናገረችው ነገር ከአዕምሮዬ አልወጣ ብሎኛል፡፡ በድንጋጤ አትኩሮ አስተዋለኝና፤
“ለማን? ለመንጠቆ!?” አለኝ፤ ያለ የሌለ ሃይሉን አጠራቅሞ እየጮኸ፡፡ ከልጅነቷ ጀምሮ ገንዘብ አያያዟ ለየት ያለ ስለነበር ‘መንጠቆ’ ቤተሰቡ ያወጣላት ቅጽል ስሟ ነው፡፡ ድሮ ካየነው የቴሌቪዥን ድራማ ላይ የተወሰደ የገፀ ባህሪ ስም ነበር፡፡ ከህመሙ ላይ ብስጭት የጨመርኩበት ስለመሰለኝ ደነገጥኩ፡፡ ቢሆንም መመለስ ነበረብኝ፡፡
“እና ሌላ እህት አለን እንዴ?” አልኩት፤ ልስልስ ብዬ፡፡
“እሷን እንደ እህት መቁጠር የጀመርሽው ከመቼ ወዲህ ነው? ወይስ ሰልችተሽኛል? እዚህ አስተኝተሽ ለምን ገንዘብ ታባክኛለሽ? ወስደሽ አታስቀብሪኝና አትገላለይም? እንድ…” ትንፋሽ አጥሮት አቋረጠ፡፡ ይሄም ለእሷ ያሰባሰበው አቅም ነው፡፡ ጥላቻው የሌለውን አቅም ይፈጥርለታል፡፡
ይህን ምግባሯን የሰሩት አባቴና ጓደኛው ይመስሉኛል፡፡ ከአባባ ጋር ተንጠልጥላ መውጣት ትወዳለች፡፡ እሱም ገንዘብ አያያዙ እንደሷው ነው፡፡ ዕቅዱ በእኔና ብሩኬ ላይ ስላልሰራለት እሷን ከጅምሩ ኮትኩቷታል፡፡ ምን ያህል ገንዘብ ለምን እንደሚያስፈልጋት ማቀድና መቆጠብ  የጀመረችው ገና በልጅነቷ ነው፡፡ ለእሷ ብቻ የገንዘብ ሳጥን ተገዝቶላት የሚሰጣትን የኪስ ገንዘብ እየቀነሰች ታጠራቅም ነበር፡፡ አስራ ስምንት ዓመት ሲሞላት እናቴ በስሟ የባንክ ቡክ ከፈተችላት፡፡ እሷና ቁጠባ ቁርኝታቸው እንዲህ ነው፡፡
እኔና ቴዲ ደግሞ በሁሉም ነገር ከእሷ ተቃራኒዎች ነን፡፡ ይህ ተቃርኖ በጣም የከረረው ግን ከወላጆቻችን ሞት በኋላ ነበር፡፡ እናታችን ስትሞት በሁለታችን አምርራ አዘነች፡፡ በእናንተ ጥፋት ነው እናቴ ሳትታከም የሞተችው ባይ ናት፡፡ የአባታችን  በአደጋ መሞት፣ እናታችንን በሽተኛ አድርጓት ቆይቶ ነበር፡፡ ሃዘን ስላደከማት መተዳደሪያችን የሆነውን ሱፐር ማርኬት ለቴዲ አስረከበችው፡፡ አስራ ሁለተኛን ያለ ውጤት ጨርሶ አሸሸ ገዳሜ ላይ ነበር:: አጋጣሚውን ተጠቅሞ ጨፈረበት፤ ተዝናናበት! እኔ ግን ብዙውን ስለተጋራሁት እንደ ሳባ አላከረርኩም፡፡ ቢሆንም ብስጭቷ ገብቶኛል፡፡ አምላክ የወሰነውን ቀን መለወጥ ባይቻልም፣ እናታችን ጥሩ ህክምና ብታገኝ… ቀለቧን እንኳ ያጠራቀመቻትን እያወጣች ታማርጣት የነበረችው እሷው ነበረች፡፡
“ምን እያልክ ነው! አብደሃል እንዴ? እሷስ ብትሆን ይህን ያህል አውሬ ናት? ወንድሟን አውጥታችሁ ከእነ ነፍሱ ቅበሩ የምትል?” ሰውነቴ እየተንዘፈዘፈ ጮህኩ፡፡ ታናሻችን ናት፡፡ ገንዘብን በአግባቡ መጠቀም የሚል እሳቤዋ ካላስወቀሳት በስተቀር፣ ሌላ ክፋቷን አላስታውስም፡፡
“እና ሰው ስለሆነች ነው ከእናታችን ቤት አውጥታ የጣለችን?” እንደገና በጩኸት ተናገረ፡፡ መናደዱ እየጨመረ መምጣቱ ስላሳሰበኝ ዝም አልኩት፡፡ የወላጆቻችን ቤት በእሷ ይፋ ጥያቄ ይሸጥ እንጂ ሃሳቡን ያመጣው እሱ ነበር፡፡
“ለእናንተ መተዳደሪያ ታክሲ ገዝቼላችኋለሁ፤ በተረፈው ውጭ ልሂድና እናንተንም እወስዳችኋለሁ!” ሲል ለእኔ አማክሮኝ ነበር፡፡ እሷ እንዴት እንደሰማች ግን አላውቅም፡፡ በወቅቱ ገና የአስራ ሁለተኛ ክፍል ተማሪ ነበረች፡፡ ወደ ት/ቤትና ወደ መኝታ ክፍሏ ስትወጣና ስትገባ ከማየት በስተቀር እናታችን ከሞተች ወዲህ አናግራን አታውቅም፡፡ ሁኔታችን አስፈርቷት ይሁን፣ ነገሩን ደርሳበት አላውቅም፡፡ ብቻ ቤቱ ተሸጦ ድርሻዬ ካልተሰጠኝ ብላ ከሰሰች፡፡ ከዛ ውሳኔ በኋላ ነበር ከዘመድ መዝገብ ላይ የሰረዝናት፡፡ ከአመታት በኋላ ቤቱን መልሳ እንደገዛችው ብንሰማም እግራችን ወደዛ አልረገጠም፡፡ ዛሬ ግን ድምጿን በህልሜ ሰማኋት፡፡ ከሃያ ምናምን ዓመት በኋላ፡፡ እርግጥ ነው የመመረቋንም ሆነ፣ ጥሩ ሥራ የመያዟን እንዲሁም ጎን ለጎን የከፈተችውን ንግድ  ጭምር ሰምተናል፡፡
“እሽ ተወው በቃ! አንተ ካልፈለግህ አልደውልላትም” እንደ ህፃን እያባበልኩ ልብሱን አስተካክዬለት ስወጣ፣
“መደወል ሳይሆን አታስቢው! እሷን ልጅ ሳላይ ነው መሞት የምፈልገው፡፡ ይልቅ ለቀሩት ወገኖቻችንና ሞክሪ፡፡ እየተቆጣ ተናግሮ ሽፍን ብሎ ተኛ፡፡ እንዲህ ሲሆን ባዶነት ነው የሚሰማኝ፡፡ እሱን ካጣሁ እውነትም የባዶ ባዶ ነኝ፡፡ ቢቸግረኝ ወደ አልጋዬ ተመልሼ እንዲቀናኝ መፀለይ ጀመርኩ፡፡ ያቋረጠኝ የስልኬ ጩኸት ነበር:: አንዱ ቆጭቶት ሊረዳኝ የደወለ መስሎኝ በርግጌ አየሁት፡፡ ለማመን የሚከብድ ነው:: እሷ ናት፣ በድንጋጤ እየተርበተበትኩ የሚጮኸውን ስልክ ይዤ ወደ ወንድሜ ክፍል ገባሁና፤
“ክርስቶስን! የእናቴን ቀን ይስጠኝ! እመነኝ! መድሃኒያለምን! እውነቴን ነው! እኔ አልደወልኩላትም! እየው እራሷ!..” መሃላዬን እየደረደርኩ የሚጮኸውን ስልክ አሳየሁት::  ጨነቀኝ! እንዲያ እያስጠነቀቀኝ ደወለች፤ ብሎ ካሰበ እያመመውም ቢሆን ወጥቶ ሊሄድ ይችላል፡፡
“አላምንሽም! እስቲ ድምጹን ጨምሪና አንሽው!” አለ በተራዬ የተናገረውን ማመን አቅቶኝ አፈጠጥኩበት፡፡ ዝጊው ይለኛል ብዬ ነበር የጠበቅሁት፡፡
“እኮ አንሽዋ! ምን አስፈራሽ! አልደወልኩም አላልሽም?” በቁጣ አፈጠጠብኝ፡፡
“ሃ ሃ ሃሎ!” አልኩ እየተንቀጠቀጥኩ:: ከሃያ ምናም አመት በኋላ የታናሽ እህቴ ድምፅ ወደ ጆሮዬ ገባ፡፡
“ሄሎ እንደምን አለሽ ታባ! ሳባ ነኝ!” ቴዲ በግድ ቀና ብሎ እያዳመጠ ነው፡፡ “ደ-- ደ-- ደህና ነኝ! ደህና ነሽ” አልኩ፤ለዚህም እንዳይከፋው እሱን እሱን እያየሁ፡፡ ለእሱ ብዬ እንጂ እኔ ከሳባ ቂም አልነበረኝም፡፡ የራሷን የህይወት ዘይቤ ነው የተከተለችው:: ይህ ደግሞ ሰው አድርጓታል፡፡
“ደህና ነኝ ታባ፤ በእናታችን አጥንት ይዤሻለሁ እንዳትዋሽኝ! አንድ ነገር ልጠይቅሽ ነው፡፡ ወንድም ጋሼ አለ?” አለች፤ እምባ እየተናነቃት፡፡
“አዎ! እንዴ ምን እያልሽ ነው! ምን ሆነሻል?” ሞቱን እሷ የምታመጣው ይመስል በድንጋጤ ጮህኩባት፡፡
“እና ለምንድን ነው ደጋግሜ በህልሜ እያየሁት ያለሁት! እባክሽ ስለፈጠረሽ የእውነትሽን ንገሪኝ! ይግባሽ እሽ ለእኔም እኮ የእናቴ ልጅ ነው?” ጩኸቷ ብቻ ሳይሆን ለቅሶዋ በገሃድ መሰማት ጀምረ፡፡
“አላውቅልህም ልነግራት ነው!” የስልኩን ድምጽ አፍኜ፣ እያለቀስኩ ወንድሜ ላይ ጮህኩበት፡፡ ለካስ እሱም እያለቀሰ ኖሯል:: ምንም ሳይናገር እየተንሰቀሰቀ ፊቱን ሸፈነ:: ያፈንኩትን ስልክ ለቅቄ፣ እያለቀሰች ላለችው እህቴ እያለቀስኩ ወንድሜ ጉበቱ ተበጣጥሳ ከማለቋ በፊት ካልተቀየረች በቅርቡ እንደሚሞት እንደተነገረን በጭካኔ አረዳኋት:: ጮሃ ስልኩን ስትጥለው ይሰማኛል:: ከዚያ በኋላ ያናገረኝ ሌላ ሰው ነበር፡፡ እሱም አድራሻችንን ብቻ ወስዶ ዘጋ፡፡ የት እንደምትሰራና እንደምትኖር አላውቅም፡፡ ቤታችንን ትግዛው እንጂ እንደማትኖርበት ሰምቻለሁ፡፡ አደራረሷ ግን ጎረቤት የነበረች አስመስሏታል፡፡
“ለምንድን ነው ያልደወልሽልኝ?” የመጀመሪያ ጥያቄዋ ነበር፡፡ በህልሜ የሰማሁትን ተመሳሳይ ጥያቄ እያሰብኩ ዝም ስላልኩ እሷ ቀጠለች፡፡
“እናንተ ገንዘብ ለምን እንደሚውል አታውቁም፤ እና እኔን ልትወቅሱ አትችሉም:: እናንተ የልግስና ትርጉም ስለተዛባባችሁ፣ እኔን ክፉ አድርጋችሁ መራቅ የለባችሁም፡፡ ቆይ ገንዘብ እቆጥባለሁ ማለት ለአንድ ወንድሜ አልደርስም ማለት ነው? የእናቴ እያንገበገበኝ ወንድሜን ሸፍነሽ ትገይው?....” ለቅሶዋ፣ ጩኸቷ ቀጥሏል፡፡ እኔ ግን የምናገርበት አፍ አላገኘሁም፡፡ በዝምታ የምታደርገውንም፣ የምትናገረውንም መቀበል ጀመርኩ፡፡ ለጊዜው ሃገር ውስጥ አለ ከሚባል ሆስፒታል ነው ያደረሰችው፡፡ ለሌላውም ግን አልቆየችም፡፡
ምኑን ከምን እንዳሳካችው አላውቅም:: ሁሉንም አስጨርሳ ወደ ውጭ የላከችን በቀናቶች ወስጥ ነበር፡፡ እድሜ ዘመኗን ካጠራቀመችው በላይ የሆነ ብር ከመ/ቤቷ ተበድራ እንደጨመረች ሰምቻለሁ፡፡ ቤቱን ግን ደግማ አልሸጠችውም፡፡
ለዶክተሮቹ ሳይቀር አስጊ የተባለለት ሕክምና እንኳን ቅንነቷን አይቶ ነው መሰለኝ በማይታመን ስኬት ተጠናቀቀ፡፡ ከጥቂት ሳምንታት በኋላ አገግሞ ወደ ሃገራችን ተመለስን፡፡
“እሽ አሁን እንዴት ነው የማያት? አውቃ የተወለደችውን እህቴን ለምን እንደኔ ብኩን አልሆነሽም ብዬ ደጋግሜ ጎድቻታለሁ? ከኋላችን ተወልዳ ገንዘብን እንዴት መጠቀም እንዳለብን ልታስተምረኝ በሞከረች፣ ደጋግሜ አሸማቀቅኳት፡፡ እኔ ሽጬ ልበትነው የነበረውን ቤት ቀድማ አውቃ ባተረፈች ብቻዋን ተሰቃይታ እንድታድግ ፈረድኩባት፡፡ እሽ አሁን እንዴት ብዬ ነው የማያት? ለምን እንድሞት አልተውሽኝም?...”
ሳባ ገንዘቧን፤ እኔ አካሌን ለግሼ ወንድማችንን ከሞት ማትረፍ ብንችልም፤ ከፀፀት ግን ማዳን አልቻልንም፡፡ በተለይ የተሳፈርንበት አውሮፕላን የአዲስ አበባን አየር መቅዘፍ ሲጀምር የእሱ ስቃይ ጨመረ:: እሷ ወዳና ፈቅዳ ያደረገችው በመሆኑ እንዳይፀፀት ብመክረውም ሊሰማኝ አልቻለም፡፡ በጥላቻ ርቋት የከረመውን ያህል በተቃራኒው አይኗን ለማየት ፈራ፡፡
እሷ ደግሞ ቅጣቱን ለማባስ የፈለገች ይመስል፣ ለበሽተኛ የሚያስፈልጉ ነገሮችን አሟልታ አየር ማረፍያ  እየጠበቀችን ነበር:: ቆሞ እየተራመደ ስታየው፣ እያለቀሰች መጥታ ተጠመጠመችበት፡፡
“እግዚአብሔር ደግ ነው፤ ሁለታችሁንም በሰላም አመጣልኝ፤ አንችም አስግተሽኝ ነበር:: አካልን ያህል ነገር ሰጥተሽ ስላተረፍሽው አመሰግናለሁ፡፡” እምባዋን እያፈሰሰች፣ እኔም ላይ መጥታ ተጠመጠመችብኝ፡፡



             በአዲስ አበባ በተለምዶ ባልደራስ ተብሎ የሚጠራው አካባቢ ወጣቶችና በጐ ፈቃደኞች በኮሮና ወረርሽኝ የ250ሺህ ብር ድጋፍ አሰባስበው ለየካ ክ/ከተማ ወረዳ 7 ጽ/ቤት አስረክበዋል፡፡ ከ30 በላይ የሚሆኑት የአካባቢው በጐ ፈቃደኛ ወጣቶች በራሳቸው ተነሳሽነት አርአያነት ያለው ተግባር ማከናወናቸውን ለአዲስ አድማስ ያስረዱት የወረዳ 7 ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ መገርሣ ገላና በዚህ ድጋፍ የተሰባሰበው ቁሳቁስ ምናልባት እንቅስቃሴ ቢገታ አቅም ለሌላቸው ድጋፍ የሚውል ነው ብለዋል፡፡
ወጣቶቹ በዚህ ድጋፍ ማህበረሰብ በአጠቃላይ ግምቱ 25ሺህ ብር የሆነ 50 ኩንታል መኮረኒና ፓስታ፣ ከ3 መቶ በላይ ንፅህና መጠበቂያ ሣሙና እና ሌሎች ቁሳቁሶች፣ ዘይት፣ ሩዝ መገኘቱን ዋና ስራ አስፈፃሚው አስታውቀዋል፡፡ የአካባቢው ወጣቶችና በጐ አድራጊዎች ድርጊት በእጅጉ የሚደነቅና ለሌሎች አካባቢዎችም አርአያነት ያለው መሆኑን አቶ መገርሣ ገላና አስገንዝበዋል፡፡


           ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ባል ሚስቱ ድርስ እርጉዝ ሆና ሳለ፣ በየማታው ይጨቀጭቃት ነበር፡፡
ሚስት - አንተ ሰውዬ ለምን ቃልህን አታከብርም? ትላለች፡፡
ባል - የምን ቃል?
ሚስት - ጭራሽ የገባኸውንም ቃል ረስተኸዋል?
ባል - አልረሳሁትም፡፡
ሚስት - ታዲያ ምነው ዕቃውን አላመጣህም?
ባል - የምን ዕቃ?
ሚስት - ነጋ ጠባ ከሥራ ስትመጣ ምን ይታይሃል?
ባል - አንቺና እርግዝናሽ
ሚስት - እና እኔንና እርግዝናዬን የሚመለከት ምንም ትዝ አይልህም?
ባል - ይለኛል፡፡
ሚስት - ምን?
ባል - ልጅ፡፡
ሚስት - እና ስለ ልጁ ቃል አልገባህም?
ባል - ገብቻለሁ፡፡
ሚስት - እና የታል ዕቃው?
ባል - የምኑ ዕቃ?
ሚስት ትናደድና፤ አልጋው ነዋ!
ባል - ኦ! እሱንማ እንዴት እረሳዋለሁ?
ሚስት - ታዲያ ምን ሆነ?
ባል - የውልሽ የሆነው እንደዚህ ነው፡፡ ለአንድ ዐረብ፣ ለልጃችን ያን አልጋ እንዲሰራልን የአናጢነቱን፣ የእጁን ዋጋ፣ ገንዘብ ሰጠሁት፡፡
ሚስት - ገንዘቡን ይዞ ጠፋ እንዳትለኝ?
ባል - በጭራሽ፡፡ ያን ያህል ባለጌ አይደለም!
ሚስት - ከዛ ምን ሆነ እሺ?
ባል - ባየው አይሰራውም፡፡ ባየው አይሰራውም፡፡
ሚስት - ‹‹እና?››
ባል - ‹‹ብመላለስም አልሰራውም››፡፡
በዚህ ሁኔታ ሚስትየው በየማታው እንደወተወተችው ልጁ ተወለደ፡፡ ከዚያም ውሎ አድሮ፣
ልጁ አደገና ለአካለ መጠን ደርሶ አገባ፡፡
ሚስቱ አረገዘች!
ልጅ አባቱን፡--
‹‹አልጋ የት ላሰራ፣ አባዬ?›› ብሎ ጠየቀው፡፡
አባትየውም፤
‹‹የዛሬ ሃያ ዓመት የከፈልኩት አንድ ዐረብ አናጢ አለ፡፡ ሂድና ስሜን ጠቅሰህ ጠይቀው›› አለው፡፡
ልጅየውም  እንደተባለው ወደ ዐረቡ ሄዶ፤
‹‹አባቴ የዛሬ ሃያ ዓመት የከፈለበት አልጋ አንተ ዘንድ አለ፡፡ እሱን ልወስድ ነው የመጣሁት›› አለው፡፡ ዐረቡም በጣም በንዴት፤
‹‹እናንተ ሰዎች አታጣድፉኝ፡፡ እኔ ጥድፍ ጥድፍ ማለት አልወድም! ካልፈለጋችሁ ይሄው ገንዘቡ መውሰድ ትችላላችሁ!›› አለና ገንዘቡን ከኮሞዲኖው አወጣ!
ብዙ ባለሙያዎች ሥራን በሰዓቱ አይሰሩም፡፡ አለመስራታቸው ሳያንስ ጭራሽ መቅጣት ይዳዳቸዋል፡፡ ብዙ ባለሥራዎች ደግሞ ባለሙያዎቹን በአግባቡ አይቆጣጠሯቸውም፡፡ በማህል ሥራው ገደል ይገባል፡፡ ከላይ ያየነው ዐረብ በትክክል አልጋውን ሰርቶ ማስረከብ ሳይሆን በትክክል ገንዘቡን ኮመዲናው ውስጥ ቆልፎ ማስቀመጡን ስኬታማ አድርጎ ራሱን እንዲያይ እንደገፋፋው ተመልክተናል፡፡ በአገራችን ከመንግሥት ጀምሮ ታችኛው እርከን ላይ ያሉ ሰራተኞች ድረስ፣ ዋናውን ጉዳይ በሰዓቱ መፈፀምን እንደ መሰረታዊ ግዴታቸው አድርገው ደንገጥም አይሉለትም! ጭራሽ ዳተኝነታቸውን ለትውልድ ማስተላለፍ ይቃጣቸዋል፡፡ ምናልባትም በዚሁ ሁኔታ ለብዙ ዘመን መክረምን ይኩራሩበታል! ከዚህ ይሰውረን ማለት ነው!
የአንድ አገር አስተዳደራዊ ሥርዓት መረጋጋት መገለጫዎች ከሆኑት ነገሮች አንዱ ሕዝብ መንግሥት የሚለውን መስማቱና መተግበሩ ነው፡፡ ይህንንም አንዱ ማሳያ መንግሥትን ማመኑና መቀበሉ፣ የሚለውንም መስማቱ ነው፡፡ መንግሥት ማናቸውንም ዓይነት ሀይል ሳይጠቀም ከሕዝብ ጋር ግብብነት መፍጠሩ የሰላምና መረጋጋት መኖር ምልክት ነው፡፡ ሕዝብ መመሪያ አልቀበልም፣ የምታዘዘውን አልፈጽምም፣ አርግ የተባልኩትንም አላረግም የሚልበት ደረጃ ላይ ሲደርስ የሚጠቅመውን አዋጅም ሳይቀር ላለመስማት ጆሮ ዳባ ልበስ ይላል፡፡
‹‹አሁን የት ይገኛል ቢፈልጉ ዞሮ
መስማት ከማይፈልግ የባሰ ደንቆሮ›› በሚለው የደራሲ ከበደ ሚካኤል ማዕቀፍ ውስጥ እስከ መግባት ይደረሳል፡፡
 ያ ደግሞ ደግ አይደለም፡፡ የሰሞኑን የኮሮና ቫይረስ አደጋ ብናየው፣ ከመንግሥት የሚሰጠውን መመሪያ አልቀበልም ቢል፤ ቢተው ጎጂ እምቢታ በሆነ ነበር፡፡ ያ ሆኖ ቢሆን ኖሮ፣ የኮሮና ቫይረስ ስርጭት  ሰፍቶ ሕዝብ ባለቀ ነበር፡፡ ለመቆጣጠር ፈፅሞ የማይቻልበት ሁኔታ ውስጥም በተገባ ነበር፡፡ ሕዝብን የማንቃት፣ የማሳወቅ፣ የማደራጀት፣ የህክምና እርዳታ እንዲያገኝ የማድረግ ጥረትና ኃላፊነት የመንግሥት ነው፡፡ በእንዲህ ያለው የአደጋ ጊዜ አንድም ‹‹ከአያያዝ ይቀደዳል››ን፣ አንድም ‹‹ጨው ለራስህ ስትል ጣፍጥ››፣ የሚለውን ማገናዘብ ነው፡፡ በአሁኑ ሰዓት ጥንቃቄ የዕለት የሰርክ መመሪያ መሆን ያለበት ጊዜ ነው፡፡ ዛሬ መንግሥት የሚለውን ማዳመጥ ሀኪም የሚለንን ከማዳመጥ እኩል ነው፡፡ ዛሬ ራስን ማዳን አገርን ማዳን ነው፡፡ በየሚዲያው የሚሰጠውን ምክር መቀበልና መተግበር ሕይወትን የመታደግ ቅዱስ እርምጃ ነው! ተቋማትም ምክሩን ማሰራጨት ብቻ ሳይሆን በሚቻለው መንገድ ሁሉ የገንዘብ፣ የቁሳቁስ፣ የቦታ፣ የህክምና ዕቃዎች ድጋፍ በማድረግ፣ በሁሉም ረገድ የመረባረብ እገዛቸው እጅግ አስፈላጊ የሆነበት ወቅት ነው፡፡ ታዋቂው የመረዳዳት ባህላችን የሚፈለግበት ወሳኝ ጊዜ ነው፡፡ ያለ መጨባበጥ፣ ከቤት ያለ መውጣት፣ ከሥራ የመቅረት፣ የማህበራዊ መራራቅ ተግባርን ከልብና ከዕውቀት ሥራ ላይ ማዋል ይጠበቅብናል፡፡ በአንፃሩ ሁኔታዎችን ለመበዝበዣ የሚጠቀሙ ስግብግብ ነጋዴዎችን መዋጋት ተገቢ ነው! መንግሥት ብቻ ሳይሆን ሕዝብም ሊዋጋቸው ግድ ነው! በኃላፊነት የተመደቡና የተሰማሩ ሰዎች ሁኔታውን ለግል ጉዳይ ካዋሉት ‹‹ጡት አስጥል ብለው ቢልኩት ሲጠባ ተገኘ›› ነውና ያስጠይቃል፡፡ እንጠንቀቅ፡፡ ክፉ ጊዜን በጥንቃቄና በሰብዕና እንለፍ!  


    ኮሮና ከ1,040,000 በላይ ሰዎችን አጥቅቶ፣ ከ56,000 በላይ ገድሏል

                ማንም ከጉዳይ አልጻፈውም ነበር…
ቻይና “ውሃን በተባለችው ግዛቴ አንድ ያልተለመደ ጉንፋን ነገር ገጠመኝ” ብላ ስትናገር፣ አዲሱን አመት 2020 ሊቀበሉ የሰዓታት ዕድሜ የቀራቸው የተቀረው አለም ፈረንጆች በዋዜማ ሽር ጉድ ተጠምደው ነበር፡፡ አውሮፓና አሜሪካ በአዲስ አመት ፈንጠዝያ ያሳለፉት አንድ ሳምንት፣ ለቻይና የግራ መጋባትና የገጠማትን አንዳች እንቆቅልሽን ለመፍታት ደፋ ቀና የማለት ነበሩ፡፡
በአዲሱ አመት 11ኛው ቀን ላይ…
ቻይና ኮሮና የተሰኘው አዲስ ቫይረስ የ61 አመት የእድሜ ባለጸጋ ዜጋዋን ለሞት እንደዳረገባት ይፋ አደረገች፡፡ በነጋታው ደግሞ የአለም የጤና ድርጅት ቫይረሱ ወደ ታይላንድ መሻገሩን አረጋግጫለሁ አለ፡፡ ከሶስት ቀናት በኋላ፣ የጃፓን የጤና ሚኒስቴር ቻይና ደርሶ የመጣ አንድ ዜጋው ቫይረሱ እንዳለበት ማረጋጋጡን አስታወቀ፡፡ በቀጣዩ ቀን ቻይና ሁለተኛው ዜጋዋ በቫይረሱ ለሞት መዳረጉን አስታወቀች፡፡ ይህ ሁሉ ሲሆን፣ አለም ለቻይናም ከወደ ቻይና ለተነሳው አዲስ ነገርም ጆሮ አልሰጠም ነበር፡፡
ቀናት ሲፈራረቁ፣ ሳምንታት ሲቆጠሩ ጉዳዩ የተቀረው አለም እምብዛም ትኩረት ያልሰጠውና ከቁብ ያልቆጠረው የቻይና እና የቻይና ጉዳይ ብቻ ሆኖ ነበር የዘለቀው፡፡
የአዲሱ የፈረንጆች አመት 2020 የመጀመሪያው ወር ሊጠናቀቅ የሶስት ቀናት ዕድሜ ብቻ ሲቀረው፣ ቻይና ኮሮና የሚባለው አዲስ ቫይረስ 56 ዜጎቿን በሞት እንደነጠቃትና ከ2 ሺህ በላይ የሚሆኑትንም እንዳጠቃባት ይፋ አደረገች፡፡ በዚያው ዕለት አሜሪካ፣ ታይዋን፣ ታይላንድ እና ደቡብ ኮርያ ኮሮና ወደ ግዛታቸው መግባቱን አስታወቁ፡፡
በወሩ የመጨረሻ ዕለት…
ቻይና በቫይረሱ የተጠቁ ዜጎቿ ቁጥር ከ11 ሺህ 800 ማለፉንና 259 ሰዎችም ለሞት መዳረጋቸውን በጭንቀትና በድንጋጤ ውስጥ ሆና ለአለም ስትናገር፣ ህንድ፣ ፊሊፒንስ፣ ሩስያ፣ ስፔን፣ ስዊድንና እንግሊዝ በበኩላቸው አንድ አንድ ዜጎቻቸው በኮሮና ቫይረስ እንደተጠቁባቸው ሲያስታውቁ፤ የአለም የጤና ድርጅት በበኩሉ ኮሮና አለማቀፍ የጤና ችግር መሆኑን በይፋ አወጀ፡፡
ከቻይና ተነስቶ ወደ ሌሎች በርካታ አገራት መስፋፋቱን የቀጠለውና ከአውስትራሊያ እስከ ካናዳ፣ ከጀርመን እስከ ሲንጋፖር፣ ከተባበሩት አረብ ኤሜሬቶች እስከ ቬትናም መገስገሱን የቀጠለው ኮሮና፣ ቀስ በቀስ ግን አለም እንደወትሮው ጆሮውን የሚነፍገውና ችላ ብሎ የሚያልፈው ተራ የአንድ አገርና የአንድ ህዝብ ጉዳይ እንዳልሆነ ታወቀ፡፡
ወረርሽኙ ውቅያኖስ እየተሻገረ ወሰን ድንበር ሳያግደው አገራትን ሲያዳርስ፣ የሚያጠቃቸውና ለሞት የሚዳርጋቸው ሰዎች ቁጥርም እያደር ሲያሻቅብ፣ አለማችን ደንገጥ ብላ ቆም አለችና ትኩረቷን ሁሉ ለድፍን አንድ ወር ችላ ብላው የነበረው ኮሮና ላይ አደረገች፡፡
ኮሮና እንደ ሰደድ እሳት አለምን ከዳር እስከዳር ሊያዳርስ በፍጥነት መገስገሱን ተያያዘው፡፡ ድሃና ሃብታም ብሎ ሳይለይ፣ ዘርና ቀለም ሳይመርጥ የአገራትን በር ሳያንኳኳ ተሰውሮ መግባቱንና በርካቶችን አልጋ ላይ ማዋሉን፣ ብዙዎችን ወደ መቃብር ማውረዱን ገፋበት፡፡
አለም ከዳር እስከዳር ባጥለቀለቃት የጥፋት ማዕበል ክፉኛ ተመታች፡፡ መሽቶ በነጋ ቁጥር፣ የባሰ ጥፋትና የከፋ አደጋ እንጂ የመጽናናት ዕድል የሚሰጥ ይህ ነው የሚባል በጎ ነገር ሳይሰማ ከመቼውም የከፉ ጥቁር ወራት ተፈራረቁ፡፡
አለም ድንገት በተከሰተባት የጥፋት ማዕበል መናጧን፣ ሃያላን ሳይቀሩ በማይችሉት የመከራ ጎርፍ መብረክረካቸውን፣ እልፎች ከመጣው ጥፋት ለማምለጥ በሮቻቸውን ዘግተው ሲጨነቁ ውለው ማደራቸውን ቀጠሉ - መላው አለም ሊገታው አቅም ባጣለት የመከራ ዶፍ ክፉኛ ተፈተነ፡፡
መረጃዎች እንደሚጠቁሙት ኮሮና ቫይረስ እስከ አርብ ተሲያት ድረስ በአለም ዙሪያ በሚገኙ 204 አገራትና ግዛቶች ውስጥ ከ1,040,000 በላይ ሰዎችን ያጠቃ ሲሆን፣ ቫይረሱ ለህልፈተ ህይወት የዳረጋቸው ሰዎች ቁጥርም ከ56,000 ማለፉን ለማወቅ ተችሏል፡፡
በሳምንቱ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ዜጎቿ በቫይረሱ በተጠቁባትና ለሞት በተዳረጉባት አሜሪካ የተጠቂዎች ቁጥር አርብ ተሲያት ላይ ከ245,442 ማለፉ፣ ለሞት የተዳረጉ ሰዎች ቁጥር ደግሞ ከ6,098 በላይ መድረሱ የተዘገበ ሲሆን፣ አሜሪካ በአለማችን ከፍተኛ ቁጥር ያለው ሰው በቫይረሱ የተጠቃባት ቀዳሚዋ አገር መሆኗም ተነግሯል፡፡
ብዛት ያላቸው ሰዎች በቫይረሱ የተጠቃባቸው ተከታዮቹ ሁለት የአለማችን አገራት ከ117,710 በላይ ሰዎች የተጠቁባት ስፔን እና የተጠቂዎች ቁጥር ከ115,242 በላይ ያለፈባት ጣሊያን ሲሆኑ፣ ጀርመን በ85,063፣ ቻይና በ81,620፣ ፈረንሳይ በ59,105፣ ኢራን በ53,183፣ እንግሊዝ በ33,718፣ ስዊዘርላንድ በ19,145፣ ቱርክ በ18,135 ተጠቂዎች እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
ኮሮና ቫይረስ እስከ ትናንት ተሲያት 13,915 በላይ ሰዎችን የገደለባት ጣሊያን ከአለማችን አገራት መካከል ከፍተኛው ሞት የተመዘገበባት ቀዳሚዋ አገር ስትሆን፣ ስፔን በ10,935፣ አሜሪካ በ6,098፣ ፈረንሳይ በ5,387 እና ቻይና በ3,322 ሟቾች እንደሚከተሉ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
ከአፍሪካ እስከ አውሮፓ፣ ከእስያ እስከ አሜሪካ ከአህጉር እስከ አህጉር ከአገር እስከ አገር በሁሉም አቅጣጫ የኮሮና ወረርሽኝ የሚያስከትለው ሰብዓዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ቀውስና ጥፋት ተባብሶ ቀጥሏል፡፡ የተጠቂዎችና የሟቾች መጠን በፍጥነት ማደጉን ተያይዞታል፤ ቁጥሮች በየሰከንዱና በየደቂቃው መቀያየራቸውን ቀጥለዋል፡፡
እየሆነ ያለው ሁሉ፣ እስካሁን ከሆነው ይልቅ ገና ወደፊት የሚሆነው እጅግ የከፋ እና የመረረ ስለመሆኑ የሚያረጋግጥ ነው፡፡
ኮሮና የጤና ጉዳይ ከመሆን አልፎ ከተሞችን በጠራራ ጸሃይ ዝምታ ውስጥ የቆለፈ፣ አደባባዮችንና ጎዳናዎችን በአስከሬን ክምር ያጣበበ፣ የአገራትን ኢኮኖሚ ክፉኛ ያሽመደመደ፣ ግዙፍ ኩባንያዎችን ያንገዳገደ፣ መንግስታትን ብርክ ያስያዘ በአጠቃላይም መላውን የሰው ልጅ የመኖርና ያለመኖር ጥያቄ ውስጥ የከተተ የህልውና ጉዳይ ሆኗል፡፡
“አለማችን ከሁለተኛው የአለም ጦርነት በኋላ ገጥሟት በማያውቅ እጅግ የከፋ ቀውስ እየተፈተነች ነው!...” ነበር ያሉት የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬዝ የኮሮና ቫይረስን ወረርሽኝ አስመልክተው ከቀናት በፊት ባደረጉት ንግግር፡፡
ጉዳዩ ክፉኛ እንዳሳሰባቸው የሚገልጹት ጉቴሬዝ እንደሚሉት፣ አስከፊው የኮሮና ወረርሽኝ እያደረሰ ያለው የጤና እና የኢኮኖሚ ቀውስ አንዳች መላ እስካልተገኘለት ድረስ አለማችንን ወደከፋ አለመረጋጋት፣ ብጥብጥና ግጭት እንዳያስገባት ያሰጋል፡፡
የአለም የጤና ድርጅት በበኩሉ በሳምንቱ መገባደጃ ባወጣው መግለጫ እንዳለው በጥቂት ቀናት ውስጥ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች ቁጥር ከ1 ሚሊዮን የሟቾች ቁጥር ደግሞ ከ50 ሺህ እንደሚያልፍ እና ወረርሽኙ በአለማችን እያደረሰ ያለው ጥፋት ተባብሶ እንደሚቀጥል ያለውን ስጋት ገልጧል፡፡
ኮሮና ቫይረስ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሰዎችን ለሞት ይዳርግባቸዋል ተብለው ከሚጠበቁት አገራት አንዷ በሆነችው አሜሪካ፣ በዚህ አመት ብቻ በኮሮና ሳቢያ ከ100 ሺህ እስከ 240 ሺህ የሚደርሱ ሰዎች ለሞት ይዳረጋሉ ተብሎ መገመቱን የዘገበው ደግሞ ሲኤንቢሲ ኒውስ ነው፡፡
አሜሪካ የአንደኛው የአለም ጦርነትና የቬትናም ጦርነቶችን ጨምሮ በተለያዩ ታላላቅ ጦርነቶች ካጣቻቸው ሰዎች በላይ ቁጥር ያላቸውን ዜጎቿን በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ ልታጣ እንደምትችል መነገሩን ነው ዘገባው የገለጸው፡፡
የአፍሪካ ነገር
ኮሮና ከአለም ዘግይቶ ይጎብኛት እንጂ፣ እንዲህ እንደዋዛ በአጭር ጊዜና በመጠነኛ ጥፋት በቀላሉ ይምራታል፣ በቶሎም ታገግማለች ተብላ በማትገመተው አፍሪካ በአንድ እጅ ጣቶች ከሚቆጠሩ አገራት በስተቀር ሁሉም አገራት የቫይረሱን ገፈት መቅመሳቸውን ተያይዘውታል፡፡
እስከ አርብ ተሲያት ድረስ ኮሮና ቫይረስ ከኮሞሮስ፣ ሌሴቶ፣ ሳኦ ቶሜና ፕሪንሲፔ እና ደቡብ ሱዳን በስተቀር በ50ዎቹ የአፍሪካ አገራት በድምሩ ከ7 ሺህ 100 በላይ ሰዎችን ማጥቃቱንና ከ284 በላይ የሚሆኑትንም ለህልፈተ ህይወት መዳረጉን ኦልአፍሪካን ኒውስ ዘግቧል፡፡
በደቡብ አፍሪካ ከ1ሺህ 462፣ በአልጀሪያ ከ986፣ በግብጽ ከ865 በላይ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ መጠቃታቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ በርካታ የአፍሪካ አገራት ቫይረሱን ለመግታት ከአስቸኳይ ጊዜ አዋጅና የእንቅስቃሴ ገደብ አንስቶ የተቻላቸውን ሁሉ ርብርብ በማድረግ ላይ እንደሚገኙ አመልክቷል፡፡
ዜጎቻቸውን ከቤት እንዳይወጡ ከከለከሉ የአፍሪካ አገራት መካከል የሚጠቀሱት ዚምባዌና ናይጀሪያ በእንቅስቃሴ ገደብ ሳቢያ ለከፋ ሁኔታ እንዳይጋለጡ በመስጋት በአስር ሚሊዮኖች ለሚቆጠሩ ለድሃ ዜጎቻቸው ገንዘብ ለመደጎም ማቀዳቸው የተነገረ ሲሆን፣ የሩዋንዳ መንግስትም ምግብን ጨምሮ የተለያዩ ድጋፎችን ማድረግ መጀመሩ ተዘግቧል፡፡
ግብጽ እና ናይጀሪያ ሁሉንም አውሮፕላን ማረፊያ ጣቢያዎቻቸውን አገልግሎት አቋርጠው እንዲዘጉ ያደረጉ ሲሆን፣ በርካታ አገራት ጥብቅ የእንቅስቃሴ ገደብና የስራ ማቆም እርምጃ መውሰዳቸው ተነግሯል፡፡
የአፍሪካ የኢኮኖሚ ኮሚሽን አፍሪካ ከኮሮና ቀውስ ለማገገም እንድትችል የ100 ቢሊዮን ዶላር ያህል የኢኮኖሚ ማገገሚያ የገንዘብ ድጋፍ እንደሚያስፈልጋት ሰሞኑን ባወጣው መግለጫ ያስታወቀ ሲሆን፣ የአፍሪካ ልማት ባንክ በአህጉሪቱ የኮሮና ቫይረስን ለመግታት ለሚደረጉ እንቅስቃሴዎች መደገፊያ የ2 ሚሊዮን ዶላር የአስቸኳይ ጊዜ ድጋፍ ለመስጠት መወሰኑ ተነግሯል፡፡
በአነስተኛና መካከለኛ ገቢ ያላቸው አገራት በኮሮና መከላከልና ህክምና ዙሪያ የተፋጠኑ ምርምሮችን የማከናወን አላማን ያነገበና በ30 አገራት ውስጥ ከሚገኙ ከ70 በላይ ተቋማት የተውጣጡ ሳይንቲስቶች፣ የህክምና ባለሙያዎች፣ ለጋሾችና ፖሊሲ አውጪዎች በአባልነት የተካተቱበት አዲስ አለማቀፍ ጥምረት መቋቋሙም ተሰምቷል፡፡
ኮቪድ-19 ክሊኒካል ሪሰርች ኩዋሌሽን የተባለው ይህ ጥምረት በተለይም ኮሮና ከፍተኛ ጥፋት ሊያስከትልባቸው በሚችልባቸው ይህ ነው የሚባል የጤና መሰረተ ልማት ባልተሟላባቸውና የፋይናንስ እጥረት ባለባቸው ድሃ አገራት ላይ ትኩረት አድርጎ የሚሰራ ሲሆን፣ የአፍሪካ የላቲን አሜሪካ፣ የምስራቅ አውሮፓና አንዳንድ የእስያ አገራት እየተስፋፋ ለመጣው የኮሮና ወረርሽኝ በቂ ምላሽ እንዲሰጡ ለማስቻል አለማቀፍ የምርምር ትብብሮች በማስፈለጋቸው በአፋጣኝ ወደ ስራ እንደሚገባ ትናንት ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡
የከፋው ኢኮኖሚያዊ ተጽዕኖ
ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ አለማችን ከፍተኛ የኢኮኖሚ ቀውስ እየገጠማት እንደሚገኝ እየተነገረ ሲሆን፣ የኢኮኖሚ ቀውሱ ባደጉም ሆነ ባላደጉ አገራት ላይ ለአመታት የማይሽር ስር የሰደደ ጠባሳ እንደሚያሳርፍ ተዘግቧል፡፡ ከወረርሽኙ ጋር በተያያዘ አለማችን በአመቱ ባለፉት አስርት አመታት ያልታየ የ2.4 በመቶ ዝቅተኛ የኢኮኖሚ እድገት እንደምታስመዘግብ ይጠበቃል፡፡
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት በመላው አለም ከ25 ሚሊዮን በላይ ሰዎች ከስራ ገበታቸው ሊፈናቀሉ እንደሚችሉ ባሳለፍነው ሳምንት በሰጠው መግለጫ ያስታወቀ ሲሆን፣ በወረርሽኙ ክፉኛ በተመታችው ስፔን ዜጎችን ከቫይረሱ ለመከላከል በሚል በተወሰዱ ጥብቅ የእንቅስቃሴ ገደቦችና የስራ ማቆም እርምጃዎች 900 ሺህ ያህል የአገሪቱ ዜጎች ለስራ አጥነነት አንደተዳረጉ ተነግሯል፡፡ በእንግሊዝ 25 በመቶ ያህል ኩባንያዎች ሰራተኞቻቸውን መቀነሳቸውም ተዘግቧል፡፡
ከ100 በላይ የሚሆኑ አገራት የጉዞ እገዳ መጣላቸውንና ታላላቅ አየር መንገዶች ሳይቀሩ በረራዎቻቸውን በከፊል ወይም ሙሉ በሙሉ ማቋረጣቸውን ተከትሎ የአቪየሽን ኢንዱስትሪው ክፉኛ መመታቱን የዘገበው ቢቢሲ፣ የእንግሊዙ ብሪትሽ ኤርላይንስ 80 በመቶ ያህል ሰራተኞችን ወይም 36 ሺህ ያህል ሰዎችን ከስራ ሊያሰናብት እንደሚችል ማስታወቁን አመልክቷል፡፡
ከአውሮፓ እስከ አሜሪካና እስያ አገራት የአምራች ኢንዱስትሪው ዘርፍ በከፍተኛ ቀውስ ውስጥ መግባቱን የዘገበው ዘ ኢንዲፔንደንት በበኩሉ፣ ለአብነትም በቻይና የመኪኖች ሽያጭ ባለፈው ወር ብቻ በ86 በመቶ መቀነሱን አስታውሷል፡፡
የነዳጅ ዋጋ ባለፉት ሁለት ስርት አመታት ታይቶ በማይታወቅ መልኩ በከፍተኛ ሁኔታ ማሽቆልቆሉን በመቀጠል በበርሜል 23 ዶላር ያህል የደረሰ ሲሆን ይህም የነዳጅ አምራች አገራትን ኢኮኖሚ አደጋ ውስጥ መጣሉን ቀጥሏል፡፡
ታላላቅ የአለማችን የአክሲዮን ገበያዎች ባለፉት ሶስት አስርት አመታት አጋጥሟቸው የማያውቀው እጅግ ከፍተኛ የአክሲዮን ዋጋ ቅናሽ ታይቶባቸዋል፤ ኢንቬስተሮችና ኩባንያዎች ተደናግጠዋል፡፡
በርካታ የዓለማችን አገራት ብድርን በማበረታታት ኢኮኖሚውን ለማነቃቃት በማሰብ የባንክ ወለድ መጠንን በከፍተኛ ሁኔታ መቀነስንና በትሪሊዮኖች ዶላር የሚቆጠር የድጎማ በጀት ቢመድቡም ኢኮኖሚያዊ ቀውሱ ለአመታት የሚዘልቅ ተጽዕኖ እንደሚኖረው እየተነገረ ነው፡፡
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የልማት ፕሮግራም በበኩሉ ባለፈው ሰኞ ባወጣው ሪፖርቱ ድሃና ያላደጉ አገራት ኮሮና ቫይረስ ከሚያስከትልባቸው ማህበረ ኢኮኖሚያዊ ተጽዕኖ ለማገገም አመታትን እንደሚፈጅባቸው የገለጸ ሲሆን፣ በአገራቱ ግማሽ ያህሉ ህዝብ ከስራ እንደሚፈናቀልና ከ220 ቢሊዮን ዶላር በላይ ገቢ ያጣል ተብሎ እንደሚገመት አመልክቷል፡፡
ከፖለቲከኞች እና ዝነኞች መንደር
የቀድሞው የሶማሊያ ጠቅላይ ሚኒስትር ኑር ሃሰን ሁሴን በተወለዱ በ83 አመታቸው ባለፈው ሃሙስ ማለዳ በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ በእግሊዝ መዲና ለንደን ለህልፈተ ህይወት መዳረጋቸውን ተከትሎ አገሪቱ የሶስት ቀናት ብሔራዊ ሃዘን ማወጇን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
በኮሮና ቫይረስ ተጠቅተው ቤሩት ውስጥ በሚገኝ ሆስፒታል የህክምና ክትትል ሲደረግላቸው የቆዩት በሊባኖስ የፊሊፒንስ አምባሳደር በርናርዲታ ካታላ ባለፈው ሃሙስ ከዚህ አለም በሞት መለየታቸው የተነገረ ሲሆን፣ የኮንጎ የቀድሞ ምክትል ፕሬዚዳንት ዮምቢ ኦፓንጎም ፓሪስ ውስጥ በሚገኝ ሆስፒታል ሲታከሙ ቆይተው ባለፈው ረቡዕ መሞታቸውን ዘ ጋርዲያን ዘግቧል፡፡
የእስራኤል የጤና ሚኒስትር ኮቭ ሊዝማንና ባለቤታቸው፣ የስፔን ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ካርሜን ካልቮ እና የቡርኪናፋሶ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አልፋ ቤሪም ከሰሞኑ በኮሮና ቫይረስ መጠቃታቸው ከተነገረላቸው የአለማችን ፖለቲከኞችና ታዋቂ ሰዎች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው፡፡
የኮሮና ተጠቂ ሐኪሞች ተበራክተዋል
በስፔን ዜጎችን በመርዳት ላይ እያሉ በኮሮና ቫይረስ የተጠቁ የህክምና ባለሙያዎች ቁጥር ከ12 ሺህ 298 በላይ መድረሱ የተዘገበ ሲሆን፣ በቫይረሱ ከተጠቁት ዜጎች ሀኪሞች 15 በመቶ ያህሉን እንደሚይዙ ተነግሯል፡፡
በፖርቹጋል 853፣ በቻይና ከ3 ሺህ በላይ፣ በጣሊያን ከ6 ሺህ በላይ ዶክተሮችና ሌሎች የህክምና ባለሙያዎች በኮሮና ቫይረስ መጠቃታቸውም ተዘግቧል፡፡
በአሜሪካዋ ማሳቹሴትስ ብቻ ከ515 በላይ የህክምና ባለሙያዎች በኮሮና ቫይረስ መጠቃታቸውን ቦስተን ዴይሊ ድረገጽ ከሰሞኑ ባወጣው ዘገባ አስነብቧል፡፡
የአሜሪካ ክብረወሰኖች - በጠመንጃ ግዢ እና በስራ አጥነት
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ብዙዎች ባልጠበቁት መልኩ አቅሟን ተፈታትኖ እያንገዳገዳት ባለችው አሜሪካ ከሰሞኑ ሁለት ትኩረትን የሚስቡ ከፍተኛ ቁጥሮች ተመዝግበዋል - ከስራ አጥነትነት እና ከጦር መሳሪያዎች ግዢ ጋር በተያያዘ፡፡
የአገሪቱ የሰራተኞች ቢሮ ከትናንት በስቲያ ያወጣውን መረጃ ጠቅሶ ሲኤንቢሲ ኒውስ እንደዘገበው፣ በአሜሪካ በሳምንቱ 6.6 ሚሊዮን ያህል ሰዎች ስራ አጥ ነን ድጋፍ ይገባናል ብለው ያመለከቱ ሲሆን፣ ይህ ቁጥር ባለፉት 40 አመታት የአገሪቱ ታሪክ ከፍተኛው ሆኖ ተመዝግቧል፡፡
ባለፈው ሳምንት በተመሳሳይ 3.3 ሚሊዮን በላይ ሰዎች የስራ አጥነት ማመልከቻ ማስገባታቸውን ያስታወሰው ዘገባው፣ በሁለቱ ሳምንታት ያመለከቱት ሰዎች ቁጥርም ከ10 ሚሊዮን እንደሚበልጥም አክሎ ገልጧል፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ በአሜሪካ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ መስፋፋቱን ተከትሎ ባለፉት 20 አመታት ተመዝግቦ የማያውቅ ከፍተኛ የጦር መሳሪያዎች ሽያጭ መከናወኑን የዘገበው ዘ ጋርዲያን፣ ባለፈው መጋቢት ወር ውስጥ ብቻ ከ2.4 ሚሊዮን በላይ የጦር መሳሪያ ግዢዎች መፈጸማቸውን ከአገሪቱ መንግስት ያገኘውን መረጃ ጠቅሶ አብራርቷል፡፡
በአሜሪካ ካሊፎርኒያን ጨምሮ በተለያዩ ግዛቶች የመሳሪያ መሸጫ መደብሮች በገዢዎች ተጨናንቀው መሰንበታቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ 1.2 ሚሊዮን ያህሉ መሳሪያ ግዢዎች የተከናወኑት በአንድ ሳምንት ጊዜ ውስጥ ብቻ እንደነበርና መጋቢት 20 ቀን ብቻ ከ210 ሺህ በላይ የጦር መሳሪያዎች ግዢ መፈጸሙንም አመልክቷል፡፡

121 አገራት ደ/ኮርያን እየተማጸኑ ነው
የኮሮና ቫይረስ ስርጭት በመላው አለም መስፋፋቱንና የመመርመሪያ መሳሪያ እጥረት መከሰቱን ተከትሎ፣ ከ100 በላይ የሚሆኑ አገራት ደ/ ኮርያ መሳሪያውን እንድትሰጣቸው እየተማጸኑ እንደሚገኙ ሮይተርስ ዘግቧል፡፡
መሳሪያውን በብዛት በማምረት ላይ ለምትገኘው ደቡብ ኮርያ እነማን ጥያቄውን እንዳቀረቡላትና ለእነማን እንደምትረዳ የታወቀ ነገር ባይኖርም አሜሪካ ባለፈው ሳምንት ጥያቄ ማቅረቧንም ዘገባው አስታውሷል፡፡

ስለኮሮና ማውራት ያሳስራል፤ ከቤት መውጣት ያስገድላል
ቫይረሱ ወደ ግዛቴ ድርሽ አላለም ብለው ማስተባበሉን የቀጠለው የቱርኬሚኒስታን መንግስት “ኮሮና” የሚለውን ቃል ሲጠሩና ስለቫይረሱ ተሰብስበው ሲያወሩና ሲወያዩ ያገኛቸውን እንዲሁም ለጥንቃቄ ብለው የፊት ጭምብል ያጠለቁ ዜጎችን እንደሚያስር አስጠንቅቋል፡፡
የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ሁሉም ሚዲያዎች በዘገባዎቻቸው “ኮሮና” የሚል ቃል እንዳይጠቀሙና ዜጎችም በየመንገዱ ይህንን ቃል እንዳይጠሩ ጥብቅ ትዕዛዝ ማስተላለፋቸውን የዘገበው አርኤስኤፍ፣ ፖሊስም ኮሮናን ለመከላከል የፊት ጭምብል አድርገው የተገኙ ወይም ስለኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሲወያዩ ያገኛቸውን ዜጎች ማሰር መጀመሩንም ገልጧል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ የፊሊፒንሱ ፕሬዚዳንት ሮዲሪጎ ዱቴሬ ኮሮናን በቁጥጥር ስር ለማዋል በሚል የታወጀውን የአንድ ወር ከቤት ያለመውጣት ገደብ ጥሰው ከቤታቸው ወጥተው የተገኙ ወይም ቫይረሱን ለመከላከል የሚደረገውን ርብርብ በማንኛውም መንገድ ሲያደናቅፉ የተገኙ ዜጎችን ያለምንም ማመንታት ተኩሰው እንዲገድሉ ለአገሪቱ የፖሊስና የጦር ሃይል አባላት ቀጭን ትዕዛዝ ማስተላለፋቸውን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡
“አደገኛ ወቅት ላይ ነንና፣ ስርዓታችሁን ጠብቃችሁ መንግስት የሚላችሁን ብቻ አድርጉ!... በጤና ባለሙያዎችና በዶክተሮች ላይ ማንኛውንም አይነት ጉዳት ማድረስ ትልቅ ወንጀል መሆኑን አውቃችሁ ተጠንቀቁ!... ለፖሊስና ለወታደሩ የማስተላልፈው ትዕዛዝ አጭርና ግልጽ ነው - ችግር ሲፈጥር እና የገዛ ህይወቱን አደጋ ውስጥ ሲከትት ያገኛችሁትን ሰው ሁሉ ተኩሳችሁ ግደሉት!...” ነው ያሉት ፕሬዚዳንቱ ባለፈው ረቡዕ በቴሌቪዥን ባስተላለፉት ማስጠንቀቂያ፡፡

“ነጻ ነኝ!...” የምትለዋ ሰ/ ኮርያ የሚያምናት አጥታለች
ኮሮና ቫይረስ በመላው አለም በሚገኙ 204 አገራትና ግዛቶች ውስጥ ተከስቶ ከአንድ ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ባጠቃበት በዚህ የቀውስ ወቅት፣ “ቫይረሱ ድንበሬን አልፎ አልገባም አንድም ዜጋዬ በቫይረሱ አልተጠቃም” ብላ መከራከሯን የቀጠለችው የሰሜን ኮርያ ጉዳይ አሁንም ማነጋገሩን ቀጥሏል፡፡
የኪም ጁንግ ኡን መንግስት ወረርሽኙ በአለም ዙሪያ ከመስፋፋቱ ቀደም ብሎ ድንበሮቼን ከመዝጋትና በረራዎቼን ከማቋረጥ ባሻገር በርካታ እርምጃዎችን መውሰዴና ጥንቃቄዎችን ማድረጌ ለኮሮና አላጋለጠኝም፣ ዛሬም ከቫይረሱ ነጻ ነኝ ይበል እንጂ፣ አሜሪካን ጨምሮ በርካታ አገራት፣ መገናኛ ብዙሃንና ፖለቲከኞች ግን አንባገነኑን መንግስት ነጭ ውሸት እየዋሸ ነው እንጂ ብዙ ዜጎቹ ተጠቅተውበታል በማለት ይናገራሉ፡፡
በደቡብ ኮሪያ የአሜሪካ ጦር አዛዥ ጄኔራል ሮበርት አብራምስ ለቢቢሲ በሰጡት አስተያየት ሰሜን ኮርያ አንድም ሰው በኮሮና ቫይረስ አልተጠቃብኝም ማለቷ ፍጹም ቅጥፈት እንደሆነ በመግለጽ፣ ጦሩ ባገኘው መረጃ ኮሮና ሰሜን ኮርያ መግባቱንና ሰዎችን ማጥቃቱን ለማረጋገጥ መቻሉን ተናግረዋል።
ሰሜን ኮርያ በቂ የጤና መሰረተ ልማት እንዳላት አገሪቱ ጥሩ በሚባል ሁኔታ ኮሮናን ለመከላከል ዝግጅት ስታደርግ መቆየቷን ያስታወሰው የጠቆመው የቢቢሲ ዘገባ፣ የአገሪቱ መንግስት ቫይረሱን ለመከላከል ብዙ ርቀት ስለሄደና ኮሮና አልተዳፈረኝም በማለት ፕሮፖጋንዳ ሲነዛ ስለቆየ ቫይረሱ ወደ አገሪቱ መግባቱን ማመን እንደ ሽንፈት አድርጎ ስለሚቆጥረው ነው ለማመን ያልፈለገው መባሉንም አመልክቷል፡፡
ከ193 የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አባል አገራት መካከል እስከ ትናንት ተሲያት ድረስ በቫይረሱ እንዳልተጠቁ የሚናገሩ አገራት 19 መሆናቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ እምብዛም ከማይታወቁት ከእነዚህ አገራት መካከል ኪሪባቲ፣ የማርሻል ደሴቶች፣ ሜክሮኒሺያ፣ ናዉሩ፣ ፓላዉ፣ ሳሞዋ፣ ሳዎ ቶሜና ፕሪንሲፔ፣ ቶንጋ፣ ቱቫሉ፣ ቫኑዋቱና የመን እንደሚገኙበትም አክሎ ገልጧል፡፡

    የኮሮና ቫይረስን ለመከላከልበጥሬ ገንዘብ ብር 3,500,000 (ሦስት ሚሊዮን አምስት መቶ ሺብር ለገሰ

            በአለም ላይ የተከሰተው የኮሮና ቫይረስ በቂ ክትትልና ትኩረት ተሰጥቶት አስቸኳይ እርምጃ ካልተወሰደ የሚያመጣው ጥፋት እጅግ አሰቃቂ መሆኑን ተቋማችን ከመጀመሪያው ጊዜ አንስቶ ግንዛቤ ወስዷል፡፡
ይህንኑ ሁኔታ ለመቋቋም መጀመሪያ ራስንና አካባቢን የግንዛቤ ትምህርት በመስጠት መንቀሳቀስ እንደሚኖርብን በማመን፣ የስራ መርሀ ግብር በመንደፍና በየፋብሪካዎቻችን አንድ አንድ ግብረ ሃይል በማቋቋም፣ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ማድረግ ከጀመርን ውሎ አድሯል፡፡
በዚሁ መሰረት ፋብሪካዎቻችን በሚገኙበት በአዲስ አበባ፣ በኮምቦልቻ፣ በሃዋሳ፣ በማይጨው፣ በጉብሬ ወልቂጤና ዝዋይ የራሳችንን ሰራተኞችና የአካባቢውን ህብረተሰብ በመጨመር ፤ ችግሩን በጥልቀት እንዲረዱና ግንዛቤ እንዲኖራቸው ተደርጓል፤በየፋብሪካዎቻችን በሁሉም መግቢያ በሮች ላይ ሰራተኞቻችንም ሆነ እንግዶች በሙቀት መቆጣጠሪያ እየተለኩና በስነ-ስርዐት እንዲታጠቡ በማድረግ እንዲገቡ እየተደረገ ይገኛል፤በቂ ርቀት በአቀማመጥ ወቅት እንዲኖር ለማስቻል የሰራተኞች ማመላለሻ ተሽከርካሪዎች ቁጥር እንዲጨምር ተደርጓል፤በየፋብሪካው እንግዳውና ሰራተኞች የሚስተናገዱበት የሰራተኞች ክበብ ለጥንቃቄ ሲባል ተዘግቷል፤ፋብሪካዎቻችን በሚገኙበት አካባቢ፣ ከህብረተሰቡና ከአካባቢው የስራ ሀላፊዎች ጋር በመሆን፣ የገንዘብና የቁሳቁስ እርዳታዎች አድርገናል፤በአገር አቀፍ ደረጃ ለሚከናወኑ ስራዎች ደግሞ ለጤና ሚኒስቴር
በጥሬ ገንዘብ ብር 3,500,000 (ሦስት ሚሊዮን አምስት መቶ ሺ) ከመለገስም አልፎ በየከተሞች የሚገኙትን የማስታወቂያ ግዙፍ ሰሌዳዎቻችንን፣ የጤና ሚኒስቴር የሚያወጣቸውን መልእክቶች እንዲያስተላልፍበት  ፈቅደናል፡፡
እንዲሁም በስራ አጋሮቻችን ለስራ የምንጠቀምባቸው ከፍተኛና መለስተኛ የጭነት መኪናዎች በተፈለጉበት ጊዜ ሁሉ ለማቅረብ ዝግጁ ነን፡፡
ምንግዜም ቢሆን ችግርን አሸንፈን የመወጣት ባህላችንን ዛሬም እንደምንደግመው ቢ.ጂ.ኣይ ኢትዮጵያ ፍጹም እምነቱ ነው፡፡ በዚህ አጋጣሚ ለኢትዮጵያ ህዝብ ሙሉ ጤንነትን
እየተመኘ፣ ይሄንን ችግር በጋራ በአጭር ጊዜ እንደምንወጣው ተስፋ በማድረግ ጭምር ነው፡፡
ቢ.ጂ.ኣይ ኢትዮጵያ

Page 8 of 476