Administrator

Administrator


የኬንያ ርዕሰ መዲና ናይሮቢ በፈረንጆች አመት 2018፣ ከአፍሪካ ከተሞች በኑሮ ውድነት ቀዳሚነቱን  መያዟን ሰሞኑን ይፋ የተደረገ አለማቀፍ ሪፖርት አስታውቋል፡፡
ዋና መስሪያ ቤቱ በስዊዘርላንድ የሆነው ዩቢኤስ የተባለው አለማቀፍ ባንክ ባወጣው አመታዊ አለማቀፍ የከተሞች የኑሮ ውድነት ደረጃ ሪፖርት መሰረት፤ በዘንድሮው አመት ከአፍሪካ ከተሞች በኑሮ ውድነት ሁለተኛውን ደረጃ የያዘችው የናይጀሪያዋ ሌጎስ ስትሆን፣ የግብጽ መዲና ካይሮ በሶስተኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች፡፡
ባንኩ በአለማችን 77 ከተሞች ውስጥ ያለውን የ128 የተለያዩ ሸቀጦችንና አገልግሎቶችን አማካይ ዋጋ በማጥናት ይፋ ባደረገው የዘንድሮው ሪፖርቱ እንዳለው፣ ከአለማችን ከተሞች የከፋ የኑሮ ውድነት ያለባት ከተማ ዙሪክ ናት፡፡



  የኢትጵያ የጽንስና ማህጸን ሐኪሞች ማህበር ጆርናል የማህጸንና ጽንስ ሕክምና ባለሙያዎች ከስነተዋልዶ ጤና ጋር በተያያዘ በስራ ላይ የገጠሙዋቸውን እውነታዎች እንዲሁም በታካ ሚዎች ዘንድ የሚኖሩ የስነተዋልዶ ጤናን የሚመለከቱ ሁኔታዎችን በምርምር ለህትመት ያበቃሉ፡፡
በዚህ እትም ለንባብ ያልነው ከአሁን ቀደም የእርግዝና ክትትልን በሚመለከት በኢትዮጵያ ለምን ያስፈልጋል ጠቀሜታውስ ምንድነው እናቶች ከእርግዝና በሁዋላ ክትትሉን የማያደርጉት በምን ምክንያት ነው የሚለውንና መደረግ የሚገባውን ይህ እትም ወደአማርኛ በመመለስ እነሆ ለአንባቢ ብሎአል፡፡ የተለያዩ የምርምር ውጤቶችን በመዳሰስ ቮልዩም 10/ቁጥር 3/ ለሆነው ጆርናል ያቀረቡት ዶ/ር ወንድሙ ጉዱ ከቅዱስ ጳውሎስ ሚሊኒየም ሜዲካል ኮሌጅ ናቸው፡፡ ወደ ጥናቶቹ ክለሳ ከመሄድ በፊት አንድ ያነጋገርናቸው እናት ልምዳቸውን እንደሚከተለው ገልጸዋል።
‹‹…እኔ ዛሬ የ58/አመት ሴት ነኝ፡፡ የተዳርኩት ግን በልጅነቴ ነው፡፡ እናም ገና ሀያ አምስት አመት ሳይሞላኝ በሁለት አመት ልዩነት ሶስት ልጆችን ወለድኩ። የምወልደውም በአንድ ሆስፒታል ስለነበር ነርሶቹ …ድሬሰሮቹ ሁሉ ያውቁኛል፡፡ ታዲያ ሶስተኛዋን ልጄን ስወልድ አንዱዋ ድሬሰር እንዲህ አለችኝ፡፡…አንቺ ግን በየአመቱ ነው እንዴ ልጅ የምትወልጂው? ለእራስሽስ ቢሆን አታስቢም እንዴ? አለችኝ፡፡ እኔም….በቃ ከዚህ በሁዋላማ አልወልድም፡፡ የፈለገ ቢሆን ልጅ አልወልድም…አልኩ፡፡ ታዲያ ሶስተኛውን ልጅ በወለድኩ ገና ሰባት ወር እንደሆነኝ አራተኛው ልጅ ተረገዘ። ይህንንማ እግዚሀር ሲቆጣኝ የሰጠኝ ነው በማለት ሀኪም ቤት ሳልሄድ ቀረሁ፡፡ ዘጠንኛ ወሬን ሳጋምስ ደግሞ ፈራሁና ቀድሞ ወደማልሄድበት ወደሌላ ሆስፒታል ምርመራ ላደ ርግ ሄድኩ። ቢቆጡኝም ምርመራዬን ቀጠልኩና መውለጃዬ ሲደርስ ያረገዝሽው መንታ ነው አሉኝ። የምወልደውም በኦፕራሲዮን መሆኑ ተነገረኝ፡፡ እኔም የዚህ የዚህ እማ እዚያው የለመ ድኩበት ልሂድና ያረጉኝን ያርጉኝ ብዬ ምርመራ ጀመርኩ፡፡ የነበረው ቁጣና ስድብ አይጣል ያሰኛል፡፡ እኔም ጥፋቴ በመሆኑ የሚሉኝን ሁሉ ችዬ ምርመራ አደረኩኝ፡፡ በሶስተኛው ቀን ምጥ መጣና ልጅ ሲወለድ መንታ የሚባል ነገር አልነበረም፡፡ እስከዛሬ ድረስ የሚቆጨኝ እርጉዝ ስሆን በት ክክል ክትትል አለማድረጌ ያመጣብኝን ጭንቀት የማልረሳው በመሆኑ ነው፡፡››
አቻምየለሽ ተፈራ/ቦሌ
በኢትጵጵያ የእናቶች ሞት ትልቅ የህብረተሰብ ጤና ችግር ተደርጎ የሚወሰድ ነው፡፡ በኢትዮጵያ ከ100‚000/ በሕይወት ከሚወለዱ /412/አራት መቶ አስራ ሁለት/ እናቶችን በሞት ማጣት በአ ለም ከፍተኛ ከሚባለው የሞት መጠን የሚመደብ ነው፡፡ ስለሆነም በእርግዝና ጊዜ ተገቢውን ክትትል ማድረግ የእናቶችን የስነተዋልዶ ጤንነት ለማሻሻል ከሚረዱ ዋነኛ ተግባራት አንዱ ነው፡፡ በተለይም የማህጸንና ጽንስ ጤና ጉዳይ አስቸጋሪ እና ውስብስብ በሆነባቸው ታዳጊ አገ ራት ቅድመ ወሊድ ክትትል በሽታን ለመከላከልና ጤናን ለመጠበቅ ቁልፍ ሚና የሚጫወት የመሆኑ ምስጢር አገልግሎቱን የሚፈልጉ የህብረተሰብ ክፍሎች በትክክል ወይም በጊዜው ወደ ህክምና ተቋማቱ የማይሄዱ መሆኑን ጨምሮ የጤና ተቋማቱም የተሟላ አገልግሎት ለመስ ጠት ተሟልተው የማይገኙ መሆኑ እንደዋነኛ ነጥብ የሚቆጠር ነው፡፡
በተለያዩ ታዳጊ በሁኑ አገራት እናቶች በእርግዝና ጊዜ ክትትል እንዳያደርጉ ምክንያት የሚሆ ኑት ነገሮች በተለያዩ ጥናቶች የተለያዩ ምክንያቶች ተጠቁመዋል፡፡ ቢሆንም ግን እነዚህ ውጤ ቶች በአገር ደረጃ የስነተዋልዶ ጤናን በማሻሻል ረገድ እና የእናቶችንና ጨቅላ ሕጻናቶችን ጤና በመጠበቅና ሞትን በመቀነስ ረገድ ለሚዘጋጁ ፖሊሲዎች እና ፕሮግራሞች ጠቃሚ እንደሚሆኑ ግልጽ ነው፡፡ በአጠቃላይ ግን የጥናቶቹ ውጤቶች ሲገመገሙ በተለይም በኢትዮጵያ የእርግዝና ክትትል ማድረግ የሚፈልጉ እናቶች ቢኖሩም ግን በተለያዩ ምክንያቶች ፍላጎታቸው አለመሳካቱ ተጠቁሞአል፡፡ በኢትዮጵያ በቅርብ ጊዜ ማለትም በ2016/ የወጣው EDHS እንደሚ ያሳየው የእርግዝና ክትትል 62% ያህል መሆኑን ነው፡፡
በኢትዮጵያ የእርግዝና ክትትልን እንዳይካሄድ ሊያደርጉ ይችላሉ ተብለው በተለያዩ ጥናቶች የተጠቆሙት ነጥቦች የተለያዩ ናቸው፡፡
አንዳንድ ጥናቶች ሁኔታውን በዘር በመለየት ይኼኛው ከዚህኛው በተሻለ ክትትል ያደርጋል በሚል ጥቆማ ሲያደርግ በሌላው ጥናት ሲደገፍ አይታይም፡፡
ሌሎች ጥናቶች ደግሞ ሁኔታውን በሀይማኖት ይለዩታል፡፡ ለምሳሌም በ/2000/ የወጣው EDHS እንደሚገልጸው በገጠር አካባቢ የሙስሊም እምነት ተከታዮች ከክርስትና እምነት ተከታዮች በተሻለ ክትትል እንደሚያደርጉ ተጠቁሞአል፡፡
ሌሎች ጥናቶች ደግሞ የቤተሰብ ቁጥር መብዛት እንደ አንድ አገልግሎቱን ያለመጠቀም ምክንያት የተወሰደባቸውም ይገኛሉ፡፡
እናቶች በባህላዊ መንገድ እምነታቸውን የሚያካሂዱ ከሌሎች እምነት ተከታዮች ባነሰ የእርግዝና ክትትል እንደሚያደርጉ የጠቆሙ ጥናቶችም አሉ፡፡
የሴቶች የውሳኔ ሰጪነት አቋም ሌላው በእርግዝና ጊዜ ለሚያስፈልገው ክትትል ድርጊት እንደ አንድ ወሳኝ ኩነት የታየበት ጥናትም አለ፡፡
የኢኮኖሚ ጉዳይ ማለትም በየወሩ የሚገኝ ገቢ እና የአኑዋኑዋር ደረጃ ሌላው ክትትል ለማድረግ ወይም አለማድረግ እንዲሁም በጊዜው ወደ አገልግሎት መስጫው ተቋም መሄድ አለመሄድን ለመወሰን በምክንያትነት የተወሰደባቸው ጥናቶችም አሉ፡፡ በሁሉም ጥናቶች ወርሀዊ ገቢያቸው ከ/500-1000/ብር የሚሆንና ኑሮአቸው ዝቅተኛ የሆኑ ቤተሰቦች ወደሕክምና ተቋም ሄደው የእርግዝና ክትትል ለማድረግ ፈቃደኛ የማይሆኑባቸው ምክንያቶች እንደሆኑ ተጠቁሞአል፡፡
ከዚህ በተረፈ በጉዳዩ ላይ የእውቀት ማነስ ፤የእርግዝናን ክትትል በማድረግ ረገድ የተሳሳተ ዝንባሌ መኖር፤ በእርግዝናው ላይ የተሳሳተ ግንዛቤ መፍጠር ፤ እና ወደሕክምና ተቋም ለመ ሄድ ጊዜ ማጣት የመሳሰሉት ምክንያቶች በተለያዩ ጥናቶች መጠቆማቸውን ይህ የጥናቶች ክለሳ ያስረዳል፡፡
ዶ/ር ወንድሙ ጉዱ ጥናቶችን በመከለስ ያገኙት ውጤት እንደሚያስረዳው የእናቶች ትምህርት፤ ገቢያቸው፤ የሚኖሩበት ቦታ፤ የባሎች ዝንባሌ እና የእርግዝናን ከትትል ማወቅ፤ የመገናኛ ብዙሀንን የመመልከት ወይንም የማድመጥ እንዲሁም የማንበብ እድል፤ እርግዝናን በእቅድና በፍላጎት መፈጸም፤የጤና ተቋማትን የማግኘት ምቹ ሁኔታ እና የተሟላ አገልግሎት ማግኘት፤ የእርግዝና ክትትሉን የማድረግ ዝንባሌን እንዲሳካ ወይንም እንዳይሳካ የሚያደርግ መሆኑን ያገኙዋቸው ጥናቶች እንደሚያሳዩ ገልጸዋል፡፡
ክለሳው እንደሚጠቁመው የግለሰብ ሁኔታዎች ሌላው መታየት ከሚገባቸው ነገሮች ናቸው፡፡ እነዚህም የሴቶች እድልን በራስ የመወሰን አቅም፤ ማህበራዊ ግንኙነቶች እና ባህላዊ እምነቶች እንዲሁም የጤና አገልግሎት መስጫ ተቋማት የስራ ሰአት፤ የአገልግሎት ሰጪዎቹ ባህርይ እና አሰራር የተጠቃሚውና አገልግሎት ሰጪው ግንኙነት፤ የአገልግሎት ክፍያው፤ እንዲሁም የሚሰጠውን የህክምና አገልግሎት ጥራትና ብቃት እና የተጠቃሚውን እርካታ ለማየት የሚያስ ችል በደንብ የተጠና ጥናት አለመኖሩን ክለሳው ያሳያል፡፡
ባጠቃላይ ሴቶች ትምህርትን ቢቀስሙ እና እውቀት እንዲኖራቸው ቢደረግ እንዲሁም እርግዝና በእቅድ ቢሆን የእርግዝና ክትትልን ተግባራዊ ለማድረግ ይረዳል፡፡ የክትትል ሂደቱ እናቶቹን ብቻ የሚመለከት ሳይሆን ባሎችንም እንዲያካትት ቢደረግ እናቶች ከመውለዳቸው አስቀድሞ በመጀመር የሚያስፈልገውን ትብብር እንዲያገኙ ያግዛል። በአሰራርም የሚያግዙ ፖሊሲዎች፤ ፕሮግራሞች መቀረጽ ያስፈልጋቸዋል፡፡ አገልግሎቱን የሚሰጡ ተቋማትም እርካታ በሚሰጥ መልኩ እንዲፈጽሙት ከተቋም አደረጃጀት ጀምሮ የባለሙያዎችን አሰራር ማስተካከል እንደሚ ጠቅም ጥናቶቹ ሳይጠቁሙ አላለፉም የዶ/ር ወንድሙ ጉዱ ክለሳ እንደሚያሳየው፡፡   በኢትዮጵያ ያለውን የእርግዝና ክትትል በትክክል እናቶች እንዲጠቀሙበት ምን እንደሚያውካቸውና መጠቀማቸውም የሚያመጣውን ጥቅም በሚመለከት ግን ዘርዘር ያለ እና ጥልቅ የሆነ ጥናት መደረግ እንደሚያስፈልግ የጠቆመው ክለሳ ተጠቃሚውን ህብረተሰብና አገልግሎት ሰጪውን ባማከለ መንገድ ጥናቶች ነጥቦቹን በጉልህ ቢያሳዩ እናቶች ተጠቃሚ ይሆናሉ፡፡ ለዚህ እገዛም ባሎች እንዲሁም ቤተሰቦች ከጎናቸው ይሆናሉ፡፡ ይህን ማድረግ ከተቻለ የእናቶችን ሞት ለመቀነስ ይረዳል፡፡ 


   በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ተፈጥሮ የቆየውን የልዩነት ዘመን ለመቋጨት በቅርቡ በተፈጸመው ውሕደትና አንድነት ብዙ ሰው ቢደሰትም፣ የፓትርያርኮቹ ሁለት መሆን ግን አንዳንዶችን ሲያሳስብ፣ አንዳንዶችን ደግሞ ሲያደናግር ይታያል፡፡ አንዳንዶች ደግሞ ቤተ ክርስቲያኒቱን በመተቸት እንደ መመጻደቅም ያደርጋቸዋል፡፡ ለአንዳንዶች በፍትሐ ነገሥታችን ላይ ያለውን “ይህች ሹመት  በአንድ ዘመን በአንድ ሀገር ለሁለት ሰዎች ልትሆን አይገባም፡፡ ይህ በአንድ ሀገር ከተደረገ ግን አስቀድሞ ለተሾመው ትጽና” /ፍት. መን 4፤ 76 -78/ የሚለውን ይዘው፣ በዚያ መንገድ እየተፈጸመ አይደለም የሚለው ያሳስባቸዋል፡፡ እንዲህ ያለው ችግር፤ ሌሎቹን አብያተ ክርስቲያንም በተለያዩ ዘመናት ገጥሟቸው ሲፈቱት ኖረዋል፤ ያልተፈቱም አሉ፡፡  ለእኛ ግን እንኳን ችግሩ መንበሩም ገና አዲስ ስለሆነ በጉዳዩ ላይ ያለን ግንዛቤ ውሱን መሆኑ፣ ይህን መሰል ችግር ፈጥሮብን ይሆናል፡፡ ወይም ደግሞ ስለ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን ሊኖረን የሚገባው ዕውቀት አናሳነትና ችግሩ የሚቀርብበት ፖለቲካዊ ትርጉም ወይም ክስተቱ የፈጠረው ያለመሸናነፍ ስሜትም ሊሆን ይችላል፡፡ ከዚህም ጋር በጉዳዩ ላይ የተሻለ ዕወቀትና ግንዛቤ ያላቸው ሰዎች ቢኖሩም ምናልባት በአካዳሚው እንደለመዱት ዐይነት ሙያን መሠረት ያደረገ ውይይት  እንዳይኖር ስድብና ጥላቻን መሠረት ያደረገውን ትችት በማየት፣ ውዝግቡን  መፍራት ዝም አሰኝቷቸው ሊሆን ይችላል፡፡ ይህ የእነርሱ ዝምታ ማብዛት ደግሞ ብዙዎቻችን የተለያየ ሀሳብ እያመጣን እንድንታወክ ማድረጉ አልቀረም፡፡ ውዝግቡ ካልቀረ ደግሞ ቀስ ብለንም ቢሆን ወደ ትክክለኛው ዕውቀት ሊያደርስ የሚችል ውይይት ብንጀምር ሳይሻል አይቀርም በሚል ይህችን የውይይት መነሻ አቅርቤያለሁ፡፡
ለዚህ ጽሑፍ መነሻነት በቀዳሚነት የተጠቀምኩት ደግሞ በቅርብ ጊዜ በድጋሚ የታተመውን የብላታ መርስዔ ኀዘንን መጽሐፍ ነው፡፡ መጽሐፉ መጀመሪያ በ1956 ዓ.ም. ከታተመ  በኋላ 55 ዐመታት ያህል  ቆይቶ ለሁለተኛ ጊዜ በያዝነው በ2011 ዓ.ም. ታትሞ በሥርጭት ላይ የዋለው “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትርያርክ፤ 1951 ዓ.ም.” የሚለው ነው፡፡ የመጽሐፉ አዘጋጅ የሆኑት ቢያንስ ለእኛ ትውልድ ታላቅ ባለውለታ የሆኑት ታላቁ ሊቅ ብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ የሚያቀርቡልን ታሪክ ደግሞ ይህንንም ጉዳይ ጭምር የሚሞግት እንደሆነ ይሰማኛል፡፡
ይህ የብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ መጽሐፍ፣ በገጽ ብዛቱ ትልቅ የሚባል አልነበረም፡፡ በይዘቱ ጠቀሜታ ከታየ ግን እያንዳንዷ ጉዳይ እጅግ አስተማሪና ጠቃሚ በመሆኑ አሰር ወይም ገለባ የለሽ ምርት ሊባል የሚችል አስደናቂ መጽሐፍ ነው፡፡ በርግጥ በአሁኑ በድጋሚ ኅትመቱ አሰናጅው፣ ልጃቸው አቶ አምሃ መርስዔ ኀዘን እጅግ በጣም ጠቃሚ የሆኑ ብዙ አባሪዎችን ስላካተቱበት፣ የገጽ ብዛቱ ራሱ ከ220 ገጽ በላይ ሆኗል፡፡ ለዛሬው በመጽሐፉ ካስደነቁኝና ርእሳችንን ለማየት ይጠቅማሉ ብዬ ከማስባቸው ነጥቦች ጥቂቶቹን ከማከፈል ልጀምር፡፡
በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ከተካተቱት ሂደታዊ ታሪኮች፣ የኢትዮጵያው የአባ ሰላማ የሊቀ ጵጵስና መንበር ወደ ፕትርክና እንዲያድግ ከግብጻውያን አባቶች ጋር  የተደረሰበትን ስምምነት የሚያስረዳውን ሰነድ (ከገጽ 38 ጀምሮ ያለውን) የሚመለከተው ከሁሉም በላይ በጣም አስፈላጊ ይመስለኛል፡፡ ብላታ ሂደቱን እንደገለጹልን፤ ሰነዱን ግብጻውያ አባቶች አርቅቀው ካዘጋጁት በኋላ በኢትዮጵያ ተወካዮች በኩል ጥያቄዎች እየተነሡ የተደረጉትን ውይይቶችና ነጥብ በነጥብ፣ በረቂቅ ሰነዱ ላይ የተደረሰበትን ስምምነት ይገልጻል። እኔም ማቅረብ የፈለግሁት፤ ከእነዚህ ውስጥ የእኔን ትኩረት የሳቡትን ነው፡፡ እነሆ፡-
የእስክንድርያው ፓፓ በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ላይ ሊኖረው የሚገባውን መብት በተመለከተ
በሀገራችን በኢትዮጵያ “የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን” በሚል የተለየ መንበር እንዲኖራት የተደረገው፣ ቤተ ክርስቲያናችን ከዚያ በፊት በመንበረ ማርቆስ የተሰየመው አባት ፓትርያርኳ ሆኖ መኖሩ የታመነ ነው፡፡ በግብጽ ቢኖርም ፕትርክናው ብሔራዊ ሆኖ፣ ለግብጽ ብቻ የተወሰነ አልነበረምና፡፡ ብሔራዊ መባልም ለአንዲት ቤተ ክርስቲያን የሚገባ ስላልሆነ፣ ሊሆንም ስለማይችል፣ ከ1951 በፊት ፓትርያርክ እንዳልነበረን የሚያስቡ ሰዎች ብዥታቸው የሚመነጨው ምናልባት መንበርንም ሆነ ርእሰ መንበርን ከዚሁ ከብሔራዊነት ጋር ስለሚያገናኙት ሊሆን ይችላል፡፡ ሌላው ቀርቶ ኤርትራ ከኢትዮጵያ ስትገነጠል ወዲያው የራሷ ፓትርያርክ በጓዳ ተጣድፎ እንዲኖራት የተደረገው ይኸው “የብሔራዊነት” ጽንሰ አሳብ ሥር የሰደደ ስለነበር ይመስለኛል፡፡ የሆነው ሆኖ፣ የብላታ መጽሐፍ ስምምነቱን አስመልክቶ ሲነግረን የሚጀምረው ግን ይህን የሚመለከት አንቀጽ በማጽደቅ ነበር፡፡ ሁለት ፓትርያርክ በአንድ ዘመን ይቻላል ወይ? የሚለውንም ከዚሁ ጉዳይ ተነሥተን ስለምንመለከተው ወደ ስምምነት አንቀጹ እናምራ፡፡
ይህን ጉዳይ በተመለከተ በሰነዱ ቀርቦ የነበረው ረቂቅ፤ “የእስክንድርያ ፓፓና ፓትርያርክ የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ከፍተኛ አለቃ ነው” (ገጽ. 41) የሚል እንደነበር የሚገልጹት ብላታ፤ የኢትዮጵያ ተወካዮች ባነሡት ጥያቄና በካሔዱት ክርክር ምክንያት “ከፍተኛ አለቃ ነው” የሚለውን “ከፍተኛ መንፈሳዊ አባት ነው” ወደሚል እንዳስቀየሩት ይነግሩናል፡፡ ስለዚህም  ከላይ በርእሳችን ላነሳነው መሠረታዊ ጉዳይ ያለው ጠቀሜታ ላይ በማተኮር፣ የስምምነቱ ዋና ጉዳይ ምን እንደሆነ እንመልከት፡፡
በተለያዩ አጋጣሚዎች ሌሎች አብያተ ክርስቲያን ራሳቸውን ችለው ስለወጡባቸው ሁኔታዎች ባነበብኩት ውሱን ንባብ መሠረት ከሆነ፤ ብዙ ጊዜ ሂደቱን የሚፈቅዱባቸውን ውሳኔዎች በሦስት ከፍሎ ማየት ይቻላል፡፡ ከእነዚህ ውስጥ ሁለቱ በብዙዎች ዘንድ የተሻለ ይታወቃሉ የሚል ግምት አለኝ፡፡ በዚህ ሰነድ ረቂቅነት ቀርቦ የነበረው ግን ሦስተኛ ነገር ጨምሬ ማቅረብ እንዳለብኝ አሳስቦኛል፡፡
በአብዛኛዎቹ የሚታወቁት ሙሉ በሙሉ ራስን ችሎ መውጣት(Autocephalous) ወይም ደግሞ በሲኖዶስና በመንፈሳዊ ነገሩ አንድነታቸው እንደተጠበቀ ሆኖ በአስተዳደሩ ብቻ ራስን መቻል (Autonomous) የሚባለው ዐይነት ውሳኔ ነበር፡፡ በዚህ በግብጻውያን በቀረበው ረቂቅ ሰነድ “ከፍተኛ አለቃ ነው” በሚለው ላይ ስምምነት ተደርሶ ቢሆን ግን ሁለቱንም ልናገኝ አንችልም ነበር ብዬ አስባለሁ፡፡ ምክንያቱም “ከፍተኛ አለቃ” የሚለው አገላለጽ፣ በአስተዳደሩ ላይ ሳይቀር ቦታ ስለሚሰጠው በአስተዳደር ጉዳዮች እንኳ አስፈላጊ ሲሆን ጣልቃ የመግባትን ዕድል ያገኝ ስለነበር፣ የተሰጠን ዕድል ከፊል የአስተዳደር ነጻነት (Semi-autonomous) ብቻ ይሆን ነበር ማለት ነው። አዲስ የሚያሰገኝልን ነገር ቢኖር በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ ብቻ ለዋናው ፖፕ አጋዥ የሆነ ወይም አሁንም በኢትዮጵያ ላይ ብቻ የተወሰነ የምክትልነት የሚመስል መዐርግ የሚኖረው ኢትዮጵያዊ አባትና በሥሩ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ሊቃነ ጳጳሳት ብቻ ይሆን ነበር ማለት ነው፡፡ የኢትዮጵያ ተወካዮች ግን ይህንን ጉዳይ በአግባቡ ተረድተውት ስለነበር አልተቀበሉትም፡፡ ሆኖም አስቀይረው የደረሱበት ስምምነት ራሱ ደግሞ እንደገና ሌላ ወሳኝ መሠረታዊ መልእክት ወይም መርሕ ይዞ ሊመጣ እንደሚችል መገመት ይቻላል፡፡
“ከፍተኛ መንፈሳዊ አባት ነው” በሚል የተተካውንና ከዚያ ቀጥሎ በግብጾች የቀረቡትን ረቂቆችና በእኛም ተወካዮች ስምምነት የተደረሰባቸውን ስናይ ግን በዚህ ቃል ላይ የተደረሰው ስምምነት፣ በሁለቱ አካላት ላይ የነበረው መረዳት አንድ ዐይነት አይመስለኝም፡፡ በእኔ እምነት ግብጾች ይህን ቃል የተቀበሉት፤ ለኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ለመጨረሻ ሊፈቅዱ ያሰቡት፣ የመጨረሻው ከእነርሱ የመውጣት ወሰን አሁንም  ሙሉ በሙሉ ራሳችንን የቻልን (Autocephalous) መሆናችን ሳይሆን በአስተዳደር ብቻ ራሰን  የቻሉ (Autonomous) መሆንን ነበር ማለት ይቻላል፡፡ በእኛ ዘንድ የነበረው ግንዛቤ ግን ራስን ሙሉ በሙሉ መቻል መሆኑ የታወቀ ነው፡፡ የግብጾች ግንዛቤ ይህ መሆኑን የሚደግፉልኝ ሌሎች ሦስት ጉዳዮች በዚህ የስምምነት ሰነድ ላይ ይገኛሉ፡፡
በዚሁ ሰነድ ላይ ከተስማሙባቸው ጉዳዮች አንዱ፤ አዲሱ ለኢትዮጵያ የሚሾመው አባት “ፓትርያርክ ካቶሊኮስ” እንዲባል ግብጾች ያቀረቡት ሀሳብ ነው፡፡ ይህ ሀሳብ በእኛ ሊቃውንት ዘንድ ካቶሊኮስ የሚለውንና ከካቶሊክ ጋር ግንኙነት እንዳለን የሚያስመስለውን ቃሉን ለማስለወጥ ከመጣራቸው በቀር መሠረተ ሀሳቡን ለማስለወጥ ግን (እንደ ሰነዱ) አልሞከሩም። ምክንያታቸው ግን አለመረዳት ብቻ ሳይሆን ለውጥ አያመጣብንም ብለው አስበውም ሊሆን ይችላል፡፡ ምክንያታቸው ምንም ሆነ ምን ካቶሊኮስ የሚለውን ቃል “ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት” በሚል በማስቀየር ስምምነቱ እንደተጠናቀቀ፣ ከዚህ ከብላታ መጽሐፍ ላይ እንረዳለን፡፡ ይህም ማለት የኢትዮጵያው ፓትርያርክ ይህንኑ መዐርግ የሚይዘው በመልክአ ምድር ኢትዮጵያ በምትባለው ብሔራዊት ሀገር ብቻ የተወሰነ ይሆናል ማለት ነው፡፡ ምከንያቱም መዐርጉ “ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት” ዘኢትዮጵያ ማለት፤የክህነቱ ክትትል ለተገኘበት ለመንበረ ማርቆስ በኢትዮጵያ ላይ ለሚሾሙት ሊቃነ ጳጳሳት ብቻ እንጂ በሁሉም (በግብጽና ከእስክንድርያው ፓፓ ተሹመው በዝርዎት ያለውን ሕዝብ ለማገልገል በመላው ዐለም የተበተኑት ላይ)  የበላይ ርእስነትን ሊያስገኝለት አይችልምና።  ስለዚህ ራስነቱ (ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት የሆነው) በኢትዮጵያ ለሚኖሩ ሊቃነ ጳጳሳት ብቻ ነበር፡፡  በዚህም ምክንያት ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ስለመሆኑ “ፓትርያርክ” የሚል ቅጽል ተሰጠው እንጂ ሙሉ ፓትርያርክ ገና ያልሆነ (እንደ ስምምነቱ) ነበር ማለት ነው፡፡ ይህም ልክ በአካዳሚያው እንደ ተባባሪ ፕሮፌሰር (በሥሩ ብዙ ረዳት ፕሮፌሰሮችን፣ ዶክተሮችን፣… እያማከረ) ዋና ፕሮፌሰር እንዳልሆነው ወይም በጦሩ ዐለም ለሙሉ ጀነራልነት እንዳልደረሰ እንደ ሊቱናንት ጄነራል ዐይነት ማለት ነው፡፡ በግብጾች በኩል ለማሳመኛነት የቀረበው አንደኛ “የባግዳድ ጳጳስ መጠሪያው ይህ ነው” የሚልና ዳግመኛም በአንድ መንበረ ማርቆስ ላይ ሁለት አባቶች ሲቀመጡ ለመለየት ነው የሚል እንደነበር ብላታ በጽሑፋቸው አስፍረዋል፡፡ እንግዲህ ልብ በሉ! ያ ሒደት ውጤቱ  ሁለት አባቶችን በአንድ ቅዱስ መንበር ማስቀመጥ ነው ማለት ነው፡፡ በሌላም ቋንቋ እስከዚህ ዘመን ይህን ዕድል የተከለከልነው፣ በዚሁ መሠረታዊ ቀኖናዊ ምክንያት እንደሆነም እየተነገረን ነው፡፡  ይህም ማለት ለመንበረ ማርቆስ በእኩል መዐርግና ሥልጣን የሚጠሩ ነገር ግን በሁለት ቦታ የሚቀመጡ ሁለት ወራሲዎች ሊኖረው አይችልም ወይም አይገባም እንደ ማለት ነውና፡፡ ሊሆን የሚችለው ዋናዉ ፓፓ ወፓትርያርክ የግብጹ ሆኖ፣ የኢትዮጵያው ግን “ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ” ተብሎ በተወሰነ ቦታ ላይ ብቻ በዋናው ሥር የሚቀመጥ ለኢትዮጵያውያን ከእስክንድርያው ፓፓ ቀጥሎ ያለ ሁለተኛ ፓትርያርክ ለማለት ይመስለኛል፡፡ ሆኖም በእኛ ሀገር ሊቃውንት ዘንድ የነበረው ግንዛቤ ግን ይህ የነበረ አይመስለኝም፡፡ ግብጽ ወርደው የሚደራደሩት ግን ቢያንስ በሀገር ውስጥ ይነገር ከነበረው ለየት ያለ ግንዛቤ  እንደ ነበራቸው፣ አሁንም ከሌሎቹ የስምምነት ነጥቦች መረዳት ይቻላል፡፡
የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያንን ወክለው ሲደራደሩ የነበሩት ሊቃውንት የነበራቸውን ግንዛቤ ለየት ያለ እንደነበር ለመረዳት ይቻለን ዘንድም የተወሰኑ ነጥቦችን ላክል፡፡ በረቂቅ ሰነዱ መሠረት ከሆነ የኢትዮጵያው አዲሱ አባት በኢትዮጵያ ጳጳሳትን የመሾም ፈቃድ ቢያገኝም የሚሾማቸውን ከእነ ሕይወት ታሪካቸው አስቀድሞ ለግብጹ ፓፓ እንዲያሳወቅ ግዳጅ ይጥልበት ነበር፡፡ ከኢትዮጵያ ሊቃውንት በቀረበው ክርክር ግን የግብጹም ፓፓ በግብጽ ሲሾም ለኢትዮጵያው ያሳውቅ የሚል ተጨማሪ ሀሳብ አቅርበው በጉዳዩ ላይ ይስማማሉ፡፡ በእኔ እምነት የዚህ ስምምነት ዐላማ ወይም ለኢትዮጵያ የሚሰጠው ሥልጣን ግልጽ አይደለም፡፡ በግብጾች በኩል የቀረበው ሀሳብ ግልጽ ነው፡፡ ዋናው ትልቁ አባት የመንበረ እስክንድርያው ነው የሚል ነበር፤  ለኢትዮጵያው የማሳወቅ ግዴታ የተጣለበትም በዚሁ ምክንያት ነበር፡፡ አሁን ግን የግብጹ ለኢትዮጵያው ያሳውቅ ሲባል ግብጾች የተስማሙት ለበታቹ ቢያሳውቅም ያኛው የመለወጥ ሥልጣን እስከሌለው ድረስ ምንም አይደለም የሚል ሀሳብን የያዘ ይመስለኛል፡፡ በእኛ ሊቃውንት በኩል ግን ትይዩነትን ያሳያል ብለው ይሁን ወይም ሌላ ጥቅም ታይቷቸው እንደሆነ የሚያብራራ ምክንያት አልቀረበም፡፡
ከዚህ ቀጥሎ የቀረበው  ሁለተኛው ሀሳብ ደግሞ ፓፓው እክል ቢገጥመው ሲኖዶስን መሰብሰብ የሌላ ግብጻዊ አባት ሥራ መሆን የለበትም፡፡ ይልቁንም የኢትዮጵያው አዲስ ተሿሚ ሁሉንም መምራት አለበት ብለው ኢትዮጵያውያን ያቀርባሉ፡፡ ግብጻውያን በመሠረተ አሳቡ ተስማምተው በጽሑፍ አይገለጽ፤ ሁልጊዜም ቢሆን የሚሰበስበው በመዐርግ የሚበልጠው ስለሆነ የኢትዮጵያው ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነጳጳሳት ነውና ከሁሉም ሊቃነ ጳጳሳት ስለሚበልጥ የግድ መገለጽ አያስፈልገውም ብለው ኢትዮጵያውያኑን ያሳምኗቸዋል፡፡ ስለዚህ በዚህ አንቀጽ ስምምነት መሠረት፤ የኢትዮጵያ ወኪሎች የሲኖዶሱን አንድነትና የፓፓውን የበላይነት ተቀብለው ነበር ማለት ይቻላል። እንደ እኔ እምነት ግን ይህ መሠረታዊ ጉዳይ በሌሎቹ የኢትዮጵያ ሊቃውንት ዘንድ የሚታወቅ አልነበረም፤ ወይም እስካሁንም ድረስ ግንዛቤያችን ትክክል አልነበረም ያስባለኝ ነጥብ ነው፡፡
የኢትዮጵያ ተወካዮች የተለየ አቋም ያሰኘኝ ግን ከላይ የተገለጸውን እስከነ ስም አጠራሩ ከተቀበሉ በኋላ የኢትዮጵያው አዲስ ተሿሚ አባት ከኢትዮጵያ መልክአ ምድራዊ ክልል ውጭ ለሚደረግ መስፋፋት ጳጳሳትን መሾም አይችልም የሚለውን ሌላውን የስምምነት ነጥብ አንቀበልም ማለታቸው ነው፡፡ ይህ ሁኔታ ከላይ  ቀድመው “ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት” ብለው የተስማሙበትን ምክንያት አላወቁትም ነበርን የሚያሰኝ ነው፡፡ እገሌ ዘእስክንድርያ፣ እገሌ ዘሮም፣ እገሌ ዘቁስጥንጥንያ በሚለው አንጻር አሁን እንዳለው “ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ” ብለን እንሔዳለን ብለው አስበው ይሆን? ወይስ ጊዜና ቦታ ይተርጉሙት ብለው? የሚሉትን ጥያቄዎች ሊያጭርም ይችላል፡፡ ይህን አስበው ከነበረ “ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት” ተብሎ ከግብጾች የተቀበልንበትን ዐላማ ከማሳካት ያለፈ ትርጉም የሚኖረው አይመስለኝም፡፡ ምክንያቱም ጉዳዩ የታሠረው “ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት” የሚለው መዓርግ ላይ ነውና፡፡ በአንጻሩ ግብጾቹ ግን ለድርድር የተቀመጡት የእስክንድርያውን መንበር  የበላይነት ወይም የክትትሉ መነሻነት ለማስከበርም ጭምር ሊሆን ይችላል፤ ይህን ሁሉ የሚያደርጉት እያወቁ ነበር ማለት ይቻላል። ስለዚህ በዚህ ነጥብ ላይ መስማማት ሲያቅታቸው ወደፊት ፓፓውና የኢትዮጵያው ፓትርያርክ ጉዳዩ ሲያጋጥም ተወያይተው በተስማሙበት መሠረት ይሁን በሚል ይስማማሉ። ብላታ ይህን ስምምነት አስመልክተው የራሳቸውን አሳብ ሲገልጹ ወደፊት ሁኔታው ሲያጋጥምና ፓፓውና ፓትርያርኩ ሲወያዩ ባይስማሙ፤ የኢትዮጵያው አባት በውጭ ሀገር ለሚፈጠር ሀገረ ስብከት ጳጳሳትን እንዳይሾሙ ቀድሞ ከሚከለክል ቅድመ ሁኔታ ተርፈናል ይላሉ። በዚሁ መንገድ ግብጾችም ምናልባት ወደፊት ኢትዮጵያውያን ሲጠይቁን እንከለክላለን፤ አሁን ምን አዳረቀን ብለው ወስደውታል ብሎ መገመት ይቻላል፡፡ ጉዳዩ ግን የግብጾች አቋም ወጥነት ያለውና ዋናው ፕትርክና ያልተፈቀደ መሆኑን የሚያመለክት ሲሆን ኢትዮጵያውያን ወኪሎች ደግሞ ለግብጾች እንደ ሀሳባቸው የሚሔዱ እየመሰሉ ራስን የመቻልን ነገር በውስጠ ታዋቂ ብቻ እየጎተቱ ይመስላል፡፡ የተለየ የምለውም ይህንኑ ነው፡፡  
ከአቡነ ባስልዮስ በኋላ ሊሾሙ የሚገባቸውን ፓትርያርኮች በተመለከተ
በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ካስገረሙኝ ስምምነቶች አንዱ ይህ ጉዳይ ነው፡፡ ብላታ በመጽሐፋቸው ገጽ 41 ላይ እንዲህ ይላሉ፡-
“ለፓትርያርክነት የሚመረጠው ሰው ከቆሞስነት መዓርግ በላይ ካልሆኑት መነኮሳት መካከል እንዲሆን የሚል በስምምነቱ ላይ እንዲገለጽ ሲሉ ሀሳብ አቀረቡ። ይኸውም ሕግ በግብጽ ፓትርያርክ ላይ ጭምር ለወደፊት የሚጸና መሆኑን ኮፕቱ ስላረጋገጡልን በስምምነቱ ውስጥ ተገልጾ ተጽፎአል፡፡ ይህ ግን ለወደፊት እንጂ ባሁኑ ላለው ሹመት የማይሠራበት ስለመሆኑ የሁለቱ ወገን መልእክተኞች በቃል ንግግር አድርገው ከተግባቡበት በኋላ አሁን ለመጀመሪያ ጊዜ የኢትዮጵያ ፓትርያርክ የሚሆኑት ብፁዕ አቡነ ባስልዮስ መሆናቸውና በግርማዊ ንጉሠ ነገሥት መመረጣቸው በግርማዊነታቸው ወረቀት ሲረጋገጥ፣ ፓፓና ፓትርያርኩም በዚሁ መስማማታቸውን በጽሑፍ አረጋግጠው መልስ እንዲሰጡ ሆኖ በቃል ስምምነት ተወሰነ፡፡ ይህ ሁሉ በጽሑፍ ተረጋግጦ ተፈጽሟል፡፡”
በዚህ ከላይ በጠቀስኩት መረጃ መሠረት፤ ለኢትዮጵያ ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት የሚሆነው አባት ሊሾም የሚገባው ቀጥታ ከምንኩስና ሕይወት መጥቶ፣ በሆነ ሀገረ ስብከት ላይ ሊቀ ጳጳስነትን ይዞ “ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ” ሊሆን ፈርመን ነበር ማለት ነው፡፡ ሆኖም ሰነዱ አንድ ነገር ግልጽ ሳያደርግ አልፏል፡፡ ይህ ከምንኩስና መጥቶ “ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ”  ሆኖ የሚሾምልን አባት፤ በሊቀ ጵጵስና የሚሾምበትን ሀገረ ስብከት ግልጽ አላደረገም፡፡ ለምሳሌ የግብጽ ፓፓ ሆኖ የሚሾመው ሰው ሀገረ ስበከቱ እስክንድርያ ናት።  ይህም ማለት የግብጹ ፓፓ የእስክንድርያ ሊቀ ጳጳስ ሆኖ እንጂ ሌላ ሀገረ ስብከት ላይ ሊቀ ጳጳስ ሆኖ ለፖፕነት እንደማይሾመው ማለት ነው፡፡ የእኛን አሁን ያለንን  ስናየው፣ ቅርብ ጊዜ በተሻሻለው ሕገ ቤተ ክርስቲያን፣ የአዲስ አበባ ሀገረ ስብከትን ሊቀ ጳጳስነት ይሰጠዋል፡፡ በመዓርግ ሲጠራ ግን እንደገና “ሊቀ ጳጳስ ዘአክሱም” ይባላል፡፡ ይህ ሁሉ የፕትርክናችንን ነገር እንድናስብበትና እንድናጠናው፤ የበለጠ ግልጽነት ባለው ሕግ እንድናስቀምጠው የሚገፋ ይመስለኛል፡፡ በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ይህንን ጉዳይያ ያካተትኩበት ዋናው ምክንያት ግን ለግብጾች ከገባነው ስምምነት ያለ ምንም ሕጋዊ ማሻሻያ መውጣታችን ለችግራችን አስተዋጽኦ ይኖረው ይሆን ለማለትም ነው፡፡ ምክንያቱም ግብጾቹ እንዲፈጸም ይጠብቁ የነበሩ መሆኑን ከሚከተለው ታሪክም መረዳት ይቻላልና፡፡  
ፍልሰተ ፓትርያርክ ወምንታዌ ሲኖዶስ
ከግብጾች ስንወጣ ጉዳዩ በዚህ መልክ የተቋጨ ቢሆንም የስምምነቱ ትርጉም ግን በተለይ ወደ እኛ ቤተ ክርስቲያን በበቂ ሁኔታ መጥቶ ነበር ለማለት የሚያስቸግር ይመስለኛል፡፡ ይህን የሚጠቁመው አቡነ ባስልዮስ አልፈው አቡነ ቴዎፍሎስ ሲተኩ በሹመቱ ላይ ያጋጠመው አለመግባባት ነበረ፡፡ የመጀመሪያው ያጋጠመው ችግር ሹመቱ መቼና የት ይፈጸም የሚለው ጉዳይ ነበረ፡፡ ግብጾች ስምምነቱ የሚያስረዳው፤ የግብጹ ፓፓ ለኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ከፍተኛው መንፈሳዊ አባት ስለሆነ ሹመቱ የሚፈጸመው በግብጹ ፓፓ እንደ አቡነ ባስልዮስ ካይሮ ላይ ነው ሲሉ፤ ኢትዮጵያውያን ደግሞ አዲስ አበባ ላይ በራሳችን እጅ ነው እንጂ እንግዲህ ድጋሚ እጅ የምንነሣበት ጉዳይ አብቅቷል ይላሉ፡፡  ጊዜውን በተመለከተም በአጋጣሚ የግብጹ ፓፓ ከአቡነ ባስልዮስ ቀድመው አርፈው ስለነበረ ግብጾች ቀድሞ ፓፓው ይመረጥ ይሾምና ከዚያ እንደ ሥርዓቱ በፓፓው የኢትዮጵያው ፓትርያርክ ግብጽ መጥቶ ዋናው መንበር ያለበት ካይሮ ላይ ይሾማል ሲሉ ኢትዮጵያውያኑ ግን የፓፓውንም ሹመት አንጠብቅም፣ ቀድመን እንሾማለን ፣ ቦታውም አዲስ አበባ ነው ብለው ክርር አሉ፡፡ በዚህ ጊዜ የግብጹ አቃቤ መንበር በሁኔታው ተስማሙ፡፡ መርሐ ግብሩ ሲነደፍ ግን ኢትዮጵያውያኑ ለግብጻውያኑ ልክ እንደ ሌሎቹ ተጋባዥ አብያተ ክርስቲያን  የ5 ደቂቃ ብቻ የጸሎት መርሐ ግብር መያዛቸውን እንጂ የተለየ ፕሮግራም እንዳልተያዘላቸው አሳወቁ፡፡ ግብጾቹ ይህን ሲያውቁ በነገሩ ተናድደው ይህማ ከሆነ አንገኝም አሉ፤ በዚህ ጊዜ ንጉሠ ነገሠቱ ሽምግልና ገብተው የጸሎት ጊዜውን 30 ደቂቃ ያስደርጉላቸውና ለመገኘት ይስማማሉ፡፡ ጊዜው ይርዘም የሚለው ዋናው መልእክት ግን ሹመቱን የምንሰጠው እኛ ነን፤ ሙሉ በሙሉ ራሳችሁን እንድትችሉ አልተስማማንም ለማለት እንደነበር ከላይ ቀድመን ከገለጽነው ለመረዳት ይቻላል፡፡ በሹመቱ ሰዐትም ራሱን የቻለ ውዝግብ ይከሰታል፡፡ ብቻ ነገሩ እንደሆነው ሆኖ ይፈጸማል፡፡ ከዚያ ወዲህም በአቡነ ቴዎፍሎስ መገደል ምክንያት እንደተለያየን ቀረን፤ የስምምነቱ ይዘትም ተረሣ። ስማችን ግን እንደዚያው “ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ” በሚለው ብሔራዊነት ያነገበ  መልክአ - ምድራዊ መገለጫ ይዞ እንደጸና ቀረ፡፡ ሊቃነ ጳጳሳትን ከኢትዮጵያ ውጭ መሾሙን ግን ከካሪቢያን እስከ አውስትራሊያ፣ ከእንግሊዝ እስከ ደቡብ አፍሪካ ቀጠልንበት፡፡ ስማችን ግን አሁንም ያው “ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳ ዘኢትዮጵያ” ብቻ መሆኑ አንድ ነገር እየጠቆመ ተቀምጧል፤ ሲያስቡት ያስገርማል፡፡   
በአንድ ሀገር በአንድ ዘመን፣ ባለ ሁለት ፓትርያርክ የመሆን ነገር
ከዚሁ አስቀጥለንም (ባለፈው ጊዜ ሲኖዶሳችን የቀኖና ጥሰት ተፈጽሟል ሲል እንደገለጸው) የአቡነ ቴዎፍሎስ ዕረፍት ሳይረጋገጥና ሳይታወጅ አቡነ ተክለ ሃይማኖት ተሾሙ፡፡ እርሳቸው ሲያርፉ ደግሞ አቡነ መርቆሬዎስ፡፡ በንጉሠ ነገሥቱ ምርጫና ፈቃድ ግብጻዊ ፖፑ አጽድቆት በመሾም የተጀመረው የኢትዮጵያ ፕትርክና፤ በደርግ ዘመንም በእርሱ ፈቃድ በራሳችን መርጠን ወደ መሾም መጣን፡፡ ሆኖም የመንግሥትን ተጽእኖናና ጣልቃገብነት በሕግም በአሠራርም በመንፈስም ሳንቃወመውም ሳንገራውም ቀጠለ። የመንግሥት ለውጥ ሲከሰትም እንደገና ሌላ ችግር ጨምሮ መጣና አዲስና ያልተለመደ ችግርን ይዞ ብቅ አለ፡፡ ነባሩን ፓትርያርክ አሰድዶ አዲስ አስሾመ። በዚህ ምክንያት ሁለት ፓትርያርክና ሁለት ሲኖዶስ ተፈጠረና ስንወዛገብ ቆየን፡፡ ይህም በእግዚአብሔር ቸርነት ባለፈው ዐመት በዕርቅና በስምምነት ተቋጨ። ስምምነቱም ሁለቱንም በፓትርያርክነት ተቀብሎ ቀድመው ለተሰየሙት የመዐርግ ቅድምናውን ሰጥቶ ሁለተኛውን አስከተለ፡፡ ጥያቄው የሚጀመረው እዚህ ጉዳይ ላይ ነው ማለት ነው። ከላይ ያነሳነው ጥያቄም ከዚሁ አጭርና በደንብ ያልተጠና ልምዳችን ተወለደ። ወደፊት ሊፈጥር የሚችለውንም ችግር መናቅ ደግሞ አግባብ መስሎ አልተሰማኝም፡፡ ስለዚህም ቀደም ብሎ መወያየቱ ሳይሻል አይቀርም አልኩና አነሣሁት። ጥያቄው ግልጽ ነው፤ እንዴት በአንድ መንበር ሁለት አባት በአንድ ጊዜ ሊኖረን ይችላል የሚል ነውና፡፡ በርግጥም ነገሩ ሊያስጠይቅ የሚችል ነው፡፡
በእኔ መረዳት ሁለቱን አባቶች በአንድ ወቅት ፓትርያርክ ብሎ መቀበልን ስሕተትና የማይታሰብ አድርጌ አልወስደውም፡፡ ሆኖም ቢደረግ ኖሮ የምለው ተጨማሪ ነገርም ይኖረኛል፡፡ ከላይ ረዥም ትረካ ጋር የነገሩን የመነሻ ሰነድ ለመዳሰስ የፈልግሁትም ለዚህ ነውና፡፡  ነገር ግን ዕርቁ ከመፈጸሙ በፊት ለጠየቁኝ አንዳንድ አካላት ሀሳቤን ለማስረዳት እንደሞከርኩት አንድ ነገር ብቻ በኅሊና ውስጥ ከሚኖር መረዳት (Personal understanding) ይልቅ ወደ ሰነድነትና ወደ አሠራር ግልጽ ሆኖ መውጣት ነበረበት ባይ ነኝ። ለምሳሌ አሁን ያለው የቤተ ክህነቱ ዐሠራር እንዳለና እንደተጠበቀ ሆኖ  የአቡነ መርቆሬዎስ ላይ “ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ” የምትለዋን ቀንሶ መተው ወይም ደግሞ “ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ” የሚለው ላይ “ወለካልዓን ዘበሐውርት” የሚል ቢጨመር የተሻለ ግልጽ ሊሆን ይችል ነበር፤ ግራ መጋባቱንና ውዝግቡንም ሊቀንሰው ይችል ነበር ብዬ አስባለሁ። ምክንያቱ ደግሞ ከላይ በሰፊው በግብጹ ፓፓና በኢትዮጵያው ፓትርያርክ ላይ ለኢትዮጵያውያን ሁለተኛ የሚደረገውን “ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት” (ዘኢትዮጵያ ከሚለው የቦታ አመልካች በራሳችን) በመጨመር አንድነቱን በምስጢር እንዳጸኑት፣ አሁንም ይህን የመሰለ ተጨማሪ ቅጽል ቢደረግ ኖሮ የበለጠ ግልጽነት ይኖረዋል ባይ ነኝ፡፡ ይልቁንም ደግሞ እንዴት ሁለት አባቶች በአንድ መንበር ላይ የሚለውን ለሚያነሱ  ሰዎች፣ ቢያንስ እነርሱ በሚያስቡት ወይም በሚገምቱት መንገድ እንዳልሆነ ግልጽ ሊያደርግላቸው ይችል ነበር፡፡
በነገራችን ላይ አርመንና ሌሎችም እንደኛ ዐይነት የቆየ ችግራቸውን የፈቱትም በዚሁ መንገድ ነበር፤ አንዱን ካቶሊኮስ ብቻ ብሎ በተወሰነ የመልክአ ምድር ላይ በመሰየም ማለት ነው፡፡  በርግጥ በአሁኑ ጊዜ የአርመን ቤተ ክርስቲያን መንፈሳዊ መዋቅር ከእኛም የተለየ ነገር ያለው መሆኑን አስቀድሞ መገንዘብ ይገባል፡፡ በአርመን ዘንድ ከፍተኛው የቤተ ክርስቲያኒቱ መንፈሳዊ መዐርግ ፓትርያርክ የሚለው ሳይሆን “ጠቅላይ ፓትርያርክና ካቶሊኮስ” (Supreme Patriarch and Catholicos of all Armenians) የሚለው በአንድነት ነው፡፡ ከዚህ ቀጥሎ ያለው ካቶሊኮስ ብቻ የሚባለው ነው፡፡  ከዚያም ፓትርያርክ የሚባል ሦስተኛ መዐርግ ለብቻው አላቸው። ከዚህ ቀጥሎ ደግሞ ከሊቀ ጳጳስ ከፍ የሚል ፕራይሜት (Primate) የሚባል መዐርግ አላቸው። ይህም ልዩነታቸውን ሲያስወግዱ ያስተካከሉበት መንገድ ነው፡፡ በዚህም መሠረት በአሁኑ ጊዜ  ያሏቸው ከፍተኛ አባቶች ሁለት ካቶሊካይ (ካቶሊኮስ የሚለው በብዙ ቁጥር) ናቸው፡፡ የመጀመሪያው ካረኪን ካልዐይ (Karekin 11) የመላው አርመኖች ጠቅላይ ፓትርያርከና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት (Supreme Patriarch and Catholicos of all Armenians) ሲሆኑ ሁለተኛው ደግሞ መቀመጫቸውን በሊባኖሷ አንቴሊያስ ያደረጉት የታላቋ ኪልቅያ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት (Catholicos of the Great House of Cilicia) የሆኑት አራም ቀዳማይ  (Aram 1) ናቸው፡፡ ከእነዚህ ቀጥሎ ደግሞ ከፍተኛ ፓትርያርክ ብቻ የሚል መዐርግ ያላቸው ሌሎች ሁለት አባቶች አሏቸው፡፡ እነርሱም በቁስጥንጥንያ የአርመን ፓትርያርክና በኢየሩሳሌም የአርመን ፓትርያርክ ናቸው፡፡ ይህ ማለት ኦርቶዶክሳዊ ትውፊትን እንደጠበቁ፣ የተሻረ ቀኖና ከነበረ በዚያ ንስሐ ገብቶ አሠራርን አስተካክሎ  መዋቅርንም ጠብቆ መሔድ ይቻላል ማለት ነው፡፡    
በእኛም ሁኔታ ለምሳሌ ብፁዕ ወቅዱስ አቡነ መርቆሬዎስ ተዘዋውረው በሚሠሩበት ሁኔታ ላይ ቢሆኑ ኖሮ፣ በእርሳቸው መዐርግ ላይ  ወይም ብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ማትያስ መዐርግ ላይ “ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ላዕለ (በውስተ) ካልዓን በሐውርት” የሚል ዐይነት ጨምሮ ከኢትዮጵያ ውጭ በመላው ዐለም ያሉትን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ጳጳሳት በሙሉ በቀዳሚነት ለብቻቸውም ሁሉ ሊሰበሰቡ ከሚያስችል አስተዳደራዊ ሥርዓት ጋር መስጠትና መንበሩንም እንደ ኢየሩሳሌም ባለው ቦታ ላይ አድርጎ መወሰን ይቻል ነበር ማለት ነው፡፡ ይህም ካልሆነ ደግሞ አሁን ባሉበት ሆነው በአጠራር የሹመት ቅደም ተከተላቸውን የተከተለ የመዐርግ አመልካች ነገር መጨመር ይቻል ይመስለኛል፡፡ ለምሳሌ ብፁዕ ወቅዱስ አቡነ መርቆሬዎስን “ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ላዕለ ኢትዮጵያ ወለኩሎን ዘበሐውርት” ብሎ የብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ማትያስን ደግሞ እስካሁን የተለመደውን በመስጠት ቢጠሩ ነገሩን ግልጽ ያደርገው ይመስለኛል።  በነገራችን ላይ የግሪክ ኦርቶዶክስም በኢየሩሳሌም የምትሾመውን አባት አሁንም ፓትርያርክ ነው ብላ የምትጠራው፡፡ ስለዚህ ዋናው አሠራሩ፣ ምንነቱን ግልጽ የማድረግ ጉዳይ እንጂ ፈጽሞ የማይቻል የሚባል አይደለም የምለው ለዚህ ነው፡፡
ከላይ ከብላታ መጽሐፍ በመርህ ደረጃ የተመለከትነውም እኮ በኢትዮጵያና በግብጽ መካከል በተደረገው ስምምነት፤ ኢትዮጵያም ሆነ ግብጽ ሁለት ሁለት ፓትርያርኮች የነበሯቸው መሆኑን ነው፡፡ ልዩነቱ አንዱ በአዲስ አበባ ሆኖ ኢትዮጵያውንን ብቻ እንዲመራ መታሰቡ ነበር፡፡ ስለዚህ አሠራራችን ግልጽ ማድረግ ከመጠየቁ በቀር ሥርዐተ ቤተ ክርስቲያኑ ይፈቅዳል ወይም አልተፋለሰም ማለት ነው፡፡  በአሁኑ ወቅት ለእኛ ነገሩን ለመረዳት ያከበደብን  በኢትዮጵያ አቡነ ባስልዮስ ሲሾሙ፣ የግብጹ ፓፓ የበላይ አባትነቱ የቀረ ስለመሰለን ነው አንጂ ሰነዱ የሚለው ግን ከፍተኛ መንፈሳዊ አባታችን የነበረ መሆኑን ነውና፡፡ አቡነ ባስልዮስን ቀብቶ የሾመውም ሆነ በኋላም ግብጾች አቡነ ቴዎፍሎስን ቀብተን የምንሾመው እኛ ነን ያሉት ስሜታቸው ወይም ስለ ስምምነቱ የነበራቸው መረዳት ይህ ስለነበረ ነው ማለት ይቻላል፡፡ ይህ የብላታ መጽሐፍስ ለ55 ዐመታት ያህል ተደብቆና ተረስቶ ከኖረ በኋላ በፈቃደ እግዚአብሔር ዘንድሮ የታተመው፣ ይህንን ችግር ለመፍታት ወይም በዚህ ጉዳይ ላይ ያለንን ግርታ ለማጥራት ይሆን? መጽሐፉ በርግጥ ከዚህም የሚያልፉ ለምርምር የሚጋብዙ ብዙ ጉዳዮችን ይዟል፡፡
እስካሁን ከእነጉድለቱ የመጣንበት እንዳለ ሆኖ የወደፊት መንገዳችንን አቃንተንና አስተካክለን ለመሔድ ለሚደረገው ጥናትና ውይይትም የሚኖረው ጠቀሜታ እጅግ ከፍተኛ እንደሆነ ይሰማኛል፡፡ እስኪ አንብቡትና በሚጠቅም መንገድ እንወያይበት፡፡ በሚቀጥለው ደግሞ ከዚሁ መጽሐፍ በመነሣት ስለ ግብጾች የሚነገረውን ፖለቲካዊ አገላለጽ (በአሉታም ሆነ በአዎንታ) ለማቅረብ እመኛለሁና ጸሎታችሁ አይለየኝ፡፡ ምክንያቱም ከእነርሱ ሳንወጣ ረጂም ዘመን የቆየንበትንም ሆነ የወጣንበትን ሂደት በአብዛኛው ከምንሰማው ፖለቲካዊ አቀራረብ ጸድተን ብናየው፣ ለቤተ ክርስቲያናችን ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዳለው ይሰማኛል፡፡ ሰላም ተመኘሁ!!

በድሮ ጊዜ አንድ አንቱ የተባሉ አገረ ገዢ፣ በየክፍለ ሀገሩ እየተዘዋወሩ፣ ህዝቡን እየሰበሰቡ፣ ያነጋግሩ ነበር ይባላል፡፡ አብረዋቸው አዋጅ ገላጮች ነበሩ፡፡ አዋጅ ገላጮቹ በታወጁ አዋጆች ላይ ጥያቄ ቢነሳ የሚያብራሩ የሚገልጡ ናቸው፡፡
 ህዝብ ከተሰባሰበ በኋላ፣ ባለሟሉ ይነሳና፤
“የአገራችን ህዝብ ሆይ! አገረ ገዢው እዚህ ድረስ የመጡት የእናንተን ማናቸውም ብሶት ሊያዳምጡ ነውና ጥያቄያችሁን አቅርቡ” ይላል፡፡
አንዱ ባላገር ይነሳል፡-
“ጌታዬ የግጦሽ መሬት አንሶናል” ይላል
አገረ ገዢው ወደ ፀሐፊው ዞረው፤
“ይመዝገብ፡፡ እናስብበታለን”
ሌላ ባላገር ይነሳል፤
“ማዳበሪያ ይሰጣችኋል ተብለን እስከ ዛሬ አልመጣልንም!”
አገረ ገዢው - “ይመዝገብ፡፡ እናስብበታለን”
ሌላ ባላገር ይነሳል - “የዘር  እህል ይታደላል ተብለን ዛሬም አልተሰጠንም”
አገረ - ገዢው - “ይመዝገብ፡፡ እናስብበታለን”
ሌላ ባላገር በንዴት፤
“ጌታዬ! ባለፈውም እንዲሁ እናስብበታለን ሲሉ ነበር፡፡ መቼ ነው በተግባር የሚፈፀምልን? ሁሌ እናስብበታለን ነው እንዴ?”
አገረ - ገዢው - “ይሄም ይመዝገብ፡፡ እናስብበታለን!”
ይሄ በጣም ያናደደው አንድ የጎበዝ - አለቃ፣ አገሬውን በመወከል ይናገራል፡፡
 “ጌታዬ ሆይ! በእኛ ላይ የደረሰውን በደል የሚያህል የትም አገር አይገኝም! ፍትህ ሲጠፋ አቤት የምንልበት ቦታ የለም! ጤና ሲጠፋ የምንታከምበት ቦታ የለም! ትምርት ሲጠፋ የምንማርበት ቦታ የለም፡፡ መንገዱ ሲጠፋ አሳብረን የምንሄድበት አቋራጭ እንኳን የለም፡፡ እህል ሲጠፋ አንጀታችንን የምንጠግንበት፣ ውሃ ጥም ስንቃጠል ጥማችንን የምንቆርጥበት ምንም መፍትሄ የለንም! አሁን እናንተ፤ እያስተዳደርን አገር እየመራን ነው ትላላችሁ? እኛ ህዝቡን ማስነሳትኮ አላጣንበትም! እናንተም ደግ ደጉን አርጋችሁልን፣ እኛም ደግ ደጉን አስበንላችሁ ብንኖር አይሻልም?” አለ፡፡
አገሬው አጨበጨበ!
አገረ ገዥውም፤
 “የአገሬ ህዝብ ሆይ!
ይሄ የጎበዝ አለቃ ጥሩ ይናገራል፤ ግን ዕድሜ የለውም!” አሉ
አገሬው አሁንም አጨበጨበ!
ያ ጎበዝ - አለቃም ከዚያን ቀን በኋላ አልታየም፡፡
***  
ሁልጊዜ “እናስብበታለን” አያዋጣም፡፡ አፈፃፀም ያስፈልጋል፡፡ በዘመንኛው ቋንቋ ቢሮክራሲያዊ ማነቆ (Bureaucratic red - tape) መበጠስ አለበት እንደ ማለት ነው፡፡ ጥንት ንጉሡ የወሰኑትን አስፈፃሚዎቹ ባለሟሎች፤ “እሺ” “እሺ” እያሉ በተግባር ግን አንዷንም ነገር አያውሉም ነበር ይባላል፡፡ ይሄ ክፉኛ ያቆሰለው በደለኛ ንጉሡ ዘንድ ይቀርብና፤
“ጃንሆይ! ሁሉም ነገር ይቅርብኝና አንድ ሃያ አጋሠሥ ይሰጠኝ” ሲል አቤት ይላል፡፡
 ጃንሆይም “ለምንህ ነው?” ቢሉት፣
“የሸዋን መኳንንት ‹እሺታ› የምጭንበት”፣ አለ ይባላል፡፡ ውሳኔዎች፣ መመሪያዎች፣ አዋጆች፣ ወዘተ በሥራ ላይ ካልዋሉ፣ ካለንበት ንቅንቅ አንልም፡፡ ጌቶች ቢያስነጥሱ መሀረብ የሚያቀብሉ ዓይነት ሰዎች መቼም፣ የትም ድረስ አያራምዱንም! ጉዳያችሁን ተናገሩ፡፡ ብሶታችሁን አውጡ፡፡ ጥያቄያችሁን አቅርቡ፤ ብሎ ‹እድሜህ አጭር ነው› ከሚል ይሰውረን፡፡ ለአጥቂውም ለተጠቂውም ከሚያጨበጭብ ተሰብሳቢም ይሰውረን፡፡
ያልተመለሰ ጥያቄ ያልተከፈለ ዕዳ ነው፡፡ ነገ ዋጋ ያስከፍለናል፡፡ ዛሬ አድበስብሰን የምናልፈው ጥያቄ፤ የነግ የቂም ቋጠሮ ይሆንብናል፡፡ ያ ደግሞ ዕድገትን ተብትቦ ያሰናክለዋል፡፡ የበላይ ወደ ታች የሚመራውን፣ የበታች እንደ “ኮምፒዩተር ጌም” ሲጫወትበት የሚውል ከሆነ፤ እንኳን ትራንስፎርሜሽን መደበኛውም ዕድገት አይገኝም፡፡ “ሩቅ አሳቢ ቅርብ አዳሪ” መሆን የሚመጣው፣ ለትልቁ ስዕል አስተዋፅኦ የሚያደርጉት ትናንሽ ስዕሎች በቅጡ ካልተሳሉና ሥጋና ደም ሳይለብሱ የቀሩ እንደሆነ ነው፡፡ የበታች አካላት ማያያዣ ክር ናቸው፡፡ እነሱ ከተበጣጠሱ የበላይ አካላት የሉም፡፡ ይሄ በቢሮክራሲያዊው ዓለም ብቻ ሳይሆን በፖለቲካ ፓርቲዎችም ዘንድ ያው ነው፡፡ ትናንሽ ስህተቶች ለግዙፍ ስህተት አሳልፈው ይሰጡናል፡፡ ያኔ ውድቀት ቅርብ ይሆናል፡፡
 ሱን ሱ የተባለ የቻይና ጦር መሪ “በጦርነት ድል ማድረግ የሚደጋገም ነገር አይደለም፡፡ ሁሉ ቅርፁን ይለውጣል፣ ውሃ ሁሌም አንድ አይነት ቅርፅ የለውም - እንደ መያዣው ዕቃ ይለዋወጣል፡፡ እንደ ባላንጣህ አካሄድ ቅርፅህን እየለዋወጥክ ድል መቀዳጀት ረቂቅ - ሊቅ (genius) ይባላል” ይለናል፡፡ ስለ ህይወት፣ ስለ ማናቸውም ትግል፣ ስለ ምርጫ፣ ስለ ለውጥ ስናስብ ሁሌም እንደ ሁኔታው  አካሄድን ቀይሮ በብስለት መጓዝን አንርሳ፡፡  ረቂቅ - ሊቅ የመሆን ጥበብ ይሄ ነው፡፡ በሌሎች ድክመት ላይ ከመንተራስ በራስ መተማመን ብልህነት ነው! አንዴ የሆነው ነገር ላይ ከማላዘን ይልቅ ሁኔታዎችን በሌላ አቅጣጫ ለመለወጥ (Reversal) መሞከር አዲስ ቅያስ ለማየት ይጠቅመናል፡፡ ሳይታለም የተፈታን ጉዳይ (de facto) ደግመን ደጋግመን መወትወት ያው ውሃ ወቀጣ ነው፡፡ የተሰረቀው ተሰርቋል፡፡ የተሄደው ድረስ ተሄዷል፡፡ የባላንጣችን አቅም ታውቋል፡፡ ዘዴና መላው በተደጋጋሚ ታይቷል፡፡ ስለዚህ የታወቀን መንገድ ትቶ፣ ያልተሄደበትን መንገድ ወይም ብዙ ያልተሄደበትን መንገድ (The Road Less Travelled) ማሰብና ማስላት ይሻላል፡፡ የሆነውማ ሆኗል - “ለሰጠውም አላሳነሰው፣ ላልሰጠውም አላቀመሰው!” 

Saturday, 17 November 2018 11:11

በእርግጥም የጀግኒት ዘመን!!

 ኢትዮጵያ በአዲስ የታሪክ ምዕራፍ ላይ ትገኛለች፡፡ ጠ/ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አህመድ በቅርቡ ካቢኔያቸውን ሲያዋቅሩ፤ 50 በመቶ የሚኒስትርነቱን ድርሻ ለሴቶች መስጠታቸው ከፍተኛ ውዳሴን  የተቀዳጀው በኢትዮጵያ ብቻ አይደለም፡፡ በአፍሪካ እንዲሁም በመላው ዓለም በእጅጉ ተደንቋል፡፡
ሴቶችን ወደ ከፍተኛ የመንግስት ሥልጣን የማምጣት እርምጃ በዚህ ብቻ አላበቃም፡፡ ኢትዮጵያ ከንግስት ዘውዲቱ ወዲህ የመጀመሪያዋን ሴት ርዕሰ ብሄር አግኝታለች፡፡ ሴት ፕሬዚዳንት በመሾም በምስራቅ አፍሪካ የመጀመሪያዋ አገር ሆናለች - ኢትዮጵያ፡፡ ሳምንት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ደግሞ የመጀመሪያዋ የጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንት ተሹመዋል፡፡ ሰሞኑን የተሾሙት የጠ/ሚኒስትሩ የፕሬስ ሴክሬተሪ ሃላፊ (ቃል አቀባይ) እና ምክትላቸውም እንዲሁ ሴቶች ናቸው፡፡ በእርግጥም የጀግኒት ዘመን ነው፡፡  
የተባበሩት መንግስታት ሴቶች ዋና ዳይሬክተር ፉምዚሌ ምላምቦ፣ ሴቶች የአመራር ዕድል ከተሰጣቸው ስኬታማ እንደሚሆኑ ሲመሰክሩ፤ ‹‹የሴቶች አመራር ሰጪነት በጎ ተጽዕኖዎችን የሚያሳዩ ከበቂ በላይ ማስረጃዎች አሉ፡፡ ሴቶች አገሮችን፣ ከተሞችን፣ኢኮኖሚዎችንና ጠንካራ ተቋማትን ስኬታማ በሆነ መንገድ ገንብተዋል፣ መርተዋልም›› ይላሉ፟።
 በሴቶች ወደ ከፍተኛ የመንግስት ሥልጣን መምጣት የማይበርዳችሁም ሆነ የማይሞቃችሁ ሰዎች፣ ለአገራችን ትልቅ ጉዳይ መሆኑን መዘንጋት የለባችሁም፡፡
እንኳን ለእኛ የዲሞክራሲ እናት ነኝ ለምትለዋ አገረ አሜሪካም ጭምር። ለዚህ ነው ሰሞኑን በአሜሪካ በተካሄደው የአማካይ ዘመን ምርጫ፤ሴቶች በከፍተኛ ቁጥር ለኮንግረስ መመረጣቸው፣ ትልቅ አጀንዳ ሆኖ የሰነበተው፡፡ የሴቶች መብት ተሟጋቾች፤ “ምርጫው ለሴቶች ድል ነው” ብለውታል፡፡ እናላችሁ፤ “ኢት  ኢዝ ኤ ቢግ ዲል!” ለማለት ነው። በዚያ ላይ አገሪቱ የጀመረችው ሁለንተናዊ የለውጥ እርምጃ አካልም መሆኑን አትዘንጉት፡፡  
የኢትዮጵያ ሴቶች በአገሪቱ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ በርካታ ቁልፍ የመንግስት ሥልጣኖችን መቆጣጠራቸው በራሱ ትልቅ ስኬት ቢሆንም፣ ሃላፊነታቸውን በአግባቡ ተወጥተው፣ብቃታቸውን እንደሚያሳዩንም  አልጠራጠርም። በነገራችን ላይ ከሰሞኑ የሴቶች ሹመት ጋር ተያይዞ፣ ለዘመናት በወንዶች ብቻ በሞኖፖል ተይዞ የቆየውን የመንግስት ስልጣን የተነጠቁ የመሰላቸው አንዳንድ ወንዶች፤ “የወንዶች መብት ተሟጋች” ድርጅት ለማቋቋም ማሰባቸውን ፍንጭ  ሰምቼ ፈገግ ብያለሁ፡፡    
ወደ ቁምነገሩ ስንመጣ፣ የጠ/ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አህመድ፤ከፍተኛ የሴት ሹማምንት ቁጥር ምን ያህል እንደደረሰ ታውቁ ይሆን? ባታውቁም አትጨነቁ፤ ዝርዝራቸውን  እነሆ፡-
ወ/ሮ ሙፈረያት ካሚል - የሠላም ሚኒስትር
ኢንጅነር አይሻ ሞሃመድ - የመከላከያ ሚኒስትር
ወ/ሮ ፈትለወርቅ ገ/እግዚአብሔር - የንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስትር
ወ/ሮ ዳግማዊት ሞገስ   - የትራንስፖርት ሚኒስትር
ዶ/ር ሂሩት ወ/ማርያም - የሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስትር
ወ/ሮ ያለም ጸጋዬ  አስፋው - የሴቶች ህጻናትና ወጣቶች ሚኒስትር
ዶ/ር ኤርጎጌ ተስፋዬ - የሠራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስትር
ዶ/ር ሂሩት ካሣው - የባህልና ቱሪዝም ሚኒስትር
ወ/ሮ አዳነች አበበ - የገቢዎች ሚኒስትር
ዶ/ር ፍጹም አሰፋ - የፕላንና ልማት ኮሚሽን ሚኒስትር
አምባሳደር ሣህለ ወርቅ ዘውዴ - ርዕሰ ብሔር
ወ/ሮ መዓዛ አሸናፊ - የጠቅላይ ፍ/ቤት ፕሬዚዳንት
ወ/ሪት ቢልለኔ  ሥዩም - የጠ/ሚኒስትሩ ፕሬስ ሴክሬተሪ ሃላፊ
ወ/ሪት ሄለን ተስፋዬ   -  የጠ/ሚኒስትሩ ፕሬስ ሴክሬተሪ ምክትል ሃላፊ

ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ጉደኛ ትንሽ ልጅ ነበረ፡፡ ይህ ልጅ የደምብ ልብሱን በንፅሕና ይይዛል፡፡ በሰዓቱ ወደ ትምህርት ቤት ይሄዳል፡፡ በሰዓቱ ይመለሳል፡፡ ገና ትንሽ ልጅ ነው፡፡

ሆኖም አስተዋይ ነው፡፡
አንድ ቀን ሳያስበው አንድ ብርጭቆ ሰበረ፡፡ ታላቅ ወንድሙ መጥቶ በጣም ተቆጣውና ገሰፀው፡፡
“እየውልህ አንድ ነገር ከማድረግህ በፊት አስብ፡፡ ብታስብ ኖሮ ይሄን ብርጭቆ አትሰብርም ነበር፡፡ ስለዚህ
1ኛ/ አስብ
2ኛ/ አስብ
3ኛ/ አስብ” አለው፡፡
ልጁም
“እሺ በቃ፡፡ ከዛሬ ጀምሮ አስባለሁ” አለ፡፡
ከቀናት በኋላ ልጁ ታላቅ ወንድሙን፤
“ወንድም ጋሻ እፈልግሃለሁ” አለው፡፡
“እሺ ምን ልርዳህ ታናሼ” አለና ጠየቀው፡፡
“ወንድም ጋሻ አንድ ጥያቄ ብጠይቅህ ቅር ይልሃል?”
“በጭራሽ! የፈለከውን ጠይቀኝ”
“ወንድም ጋሻ፤ ማሰብ አስተምረኝ?”
ወንድም ጋሼ አይኑ ፈጠጠ፡፡ ለካ ማሰብን ማስተማር አይቻልም፡፡
ሌላ ቀን፤ ይሄው ጉደኛ ልጅ ከትምህርት ቤት ተመልሶ ይመጣል፡፡ እያለቀሰ ነው የመጣው፡፡
እናቱ፤
“ምን ሆነህ ነው የምታለቅሰው ልጄ?”
“የኔታ ገረፉኝ!”
“ለምን ልጄ? ምን አጥፍተህ ነው?”
“ምንም”
“ምንም ሳታጠፋማ አይመቱህም፡፡ ዕውነቱን ንገረኝ?”
“ `ሀ` በል አሉኝ፡፡ አልልም፤ አልኳቸው፡፡ ከዛ ገረፉኝ፡፡”
እናትየውም፤
“የሞትክ! ሀ ማለት አቅቶህ ትገረፋለህ?” አለችው፡፡
ልጁም፤
“አይ እማዬ፤ የየኔታ ጉዳቸው መች ያልቃል?
“ሀ” ስል “ሁ” በል ይሉኛል፡፡ “ሁ” ስል “ሂ” በል ይሉኛል፡፡ “ሂ” ስል “ሃ” በል ይሉኛል፡፡ እንዲህ እያሉ እስከ “ፐ”  ድረስ ሊያስለፉኝ እኮ ነው” አላት፡፡
*   *   *
የልጆችን ጭንቅላት አለመናቅ ትውልድን መንከባከብ ነው፡፡ ትውልድን መንከባከብ ህብረተሰብን ከማናቸውም ችግር ማዳን ነው፡፡ ሁሉም ነገር ከቤታችን ይጀምራል፡፡ ልጅ ከቤት ሳይገራ

ውጪ ከወጣ በኋላ እናርምህ ብንለው ከንቱ ድካም ነው፡፡ የሀገራችንም የፖለቲካ ተዋንያን ከመሠረቱ ሳይስተካከሉ ደጅ ከወጡ በኋላ፣ አደባባይ ከወጡ በኋላ፣ ሥልጣን ላይ ከወጡ

በኋላ ማረቂያ አይኖራቸውም፡፡ ዐይን ያወጣ ሌብነት ሰለባ የሆንነው ለዚህ ነው፡፡ የትልቁ አሳና የትንሹ አሳ ጉዳይ ካልሆነ በስተቀር የባለተራ ደወል አይቀሬ ነው… For whom

the bell tolls እን
ዳለው ነው ሔሚንግዌይ! ተረኛ ጊዜውን ጠብቆ መግባቱ ግድ ነው፡፡ አገር ዘርፎ፣ አገር መዝብሮ እንቅልፍ የለም፡፡ ሼክስፒር እንደሚለው፤ “ከእንግዲህ እንቅልፍ የለችም
የእረፍት አድባር አጣች መቅኖ
ማክቤዝ እንቅልፍን ገደላት
በእኩለ - ሌሊት አፍኖ” … ለማለት የምንደፍርበት ጊዜ ነው፡፡ ዕውር ቢሸፍት ከጓሮ አያመልጥም እንደሚባለው፣ መርከብ ቢሸፍትም ከውሃው አይወጣም፡፡ ዛሬም፤ They

shout at most, against the vices they themselves are guilty of እንላለን፡፡ “ጅራፍ ራሱ ገርፎ ራሱ ይጮህ” እንደማለት

ነው:: የተነቃ ለታ ሁሉም እጁን ይሰጣል፡፡
“…የእጅ ሰንሠለት እረ አመቻቹ
ለእነ እንዳይበቃኝ ለቀማኞቹ!” መባሉ ለፌዝ አልነበረም፡፡
የኢትዮጵያውያንን መልካም ስም ያጐደፈ፣ ኢትዮጵያዊነትን የዘረፈ ከየትኛውም ባላንጣችን የማይተናነስ ጠላት ነው፡፡
“ገንዘቤን የሰረቀኝ ሰው ወሰደ እንበል ከንቱ ነገር
የእኔም የሱም የሷም ነበር
ግና ስሜን የሰረቀኝ የማያከብረውን ወስዶ እኔን በግልጽ አደኸየኝ” ማለት ይሄኔ ነው!
እስከ ዛሬ አያሌ ዘራፊዎችን፣ መዝባሪዎችን፣ የአየር - በአየር ሌቦችን ተሸክመን እዚህ ደርሰናል፡፡ አንዳንድ ተቋማት አይነኬ በመሆናቸው “እናውቃለን፤ ብንናገር እናልቃለን” በሚል

የፍርሃት መርህ፤ ስንበዘበዝ ከርመናል፡፡ መከላከያ አይነካም፡፡
ደህንነት አይጠቀስም፡፡ እገሌ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ወንድም ስለሆነ አይደፈርም፡፡ እገሌ የእነ እገሌ ዘር ስለሆነ ባናስቀይመው ይሻላል ወዘተ እያልን፣ እያየናቸው በህዝብ ገንዘብና ንብረት

ሲላሲሎ ሲጫወቱ በዝምታ ተቀበልናቸው፡፡ አሁን መሸባቸው፡፡ እኛ ግን ዛሬም ገና አልነጋልንም፡፡ ቀጥለን ምን እናድርግ? አልተባባልንም፡፡ ነገን እንደፈራን፣ ነገን እንደሰጋን ነን፡፡ ይሄን

መሻር አለብን፡፡ አሁንም እየተለሳለሱ፣መፈክር እያሰገሩ የሚኖሩ ብዙ ጨዋ መሳይ “ታጋዮች” አሉ፡፡
“እባብ ቆዳው ለሰለሰ ብለህ ቀበቶ አድርገህ አትታጠቀውም” የሚባለው እኒህን እኩያን ዐይናችንን ገልጠን እንድናይና እነሱ ላይ ማነጣጠር እንድንችል ነው፡፡ እናነጣጥር፤ ግን ሳናልም

አንተኩስ!


    ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ጡረታ የወጣች አህያና አንድ ከቤት የተባረረ ውሻ አገር ለቀን እንሂድ ተባብለው ሲጓዙ፤
አህያዋ፤
“የማንታወቅበት አገር ሄደን አዲስ ሥራ ብንጀምር ጥሩ ነው” አለች፡፡
ውሻው፤
“መልካም ሃሳብ ነው፡፡ ዕድሜያችንን እንቀንስና እንቀጠር፡፡ ‘በአዲስ መልክ ሥራ ጀምረናል’ ማለት ብቻ እኮ ነው የሚያስፈልገው፡፡”
አህያዋም፤
“በጣም ጥሩ፡፡ ግን እግረመንገዳችንን አንድ ጊዜ ላናፋ ፍቀድልኝ” አለ፡፡
ውሻም፤
“ግዴለሽም እንጠንቀቅ፡፡ አያ ጅቦን ትቀሰቅሺዋለሽ”
አህያም፤
“በጣም ብዙ ስለጋጥኩኝ ነፋኝ ቀበተተኝ”
ውሻ፤
“እኔ የለሁበትም- እንዳሻሽ አድርጊ”
አህያ አንድ ጊዜ በከባዱ አናፋችና መንገዳቸውን ቀጠሉ፡፡
ጥቂት እንደሄዱም፤ አህያ
“አሁን አንዴ ልጩህ?”
ውሻም፤
“ተይ አህያ፣ የቅድሙ መቀስቀሻ የአሁኑ መቅረቢያ ነው”
አህያ፤
“እንደዚህ ሆዴን ነፍቶኝ፣ ቀብትቶኝ መንገድ መሄድ አልችልም”
ውሻም፤
“እኔ ተናግሬያለሁ፡፡ እንዳሻሽ!”
አህያ አንድ ጊዜ በረዥሙ አናፋች፡፡
ደግሞ ጥቂት እንደሄዱ “እንግዲህ አንድ ብቻ ነው የቀረኝ - አንድ የመጨረሻ ልጩህ” አለች አህያ፡፡
ውሻም፤
“ይሄውልሽ አህይት
የመጀመሪያው መቀስቀሻ፤ ነው፡፡
ሁለተኛው ማቅረቢያ ነው፡፡
ሦስተኛው መበያ ነው፡፡”
አህያም፤
“በምንም ዓይነት ካልጮህኩ አይወጣልኝም” አለችና የመጨረሻ ጮክ ብላ ጮኸች፡፡
ውሻ እንዳለው አያ ጅቦ መጣ፡፡ ውሻ ሮጦ አመለጠ፡፡ አህያን አያ ጅቦ ዘርግፎ ጣላት፡፡ ወዳጆቹን ጠርቶ ተቀራመቷት፡፡
***
የምንጨህበትን ሰዓት እንለይ፡፡ ጥጋባችንን ጋብ እናድርግ፡፡ ለምን ሊዳርገን እንደሚችል እናጢን፡፡ የታገልንለት፣ የሞትንለትና የተሰቃየንለት ነፃነት፣ ዲሞክራሲ፣ ፍትሕና እኩልነት ትርጉም ባለው መንገድ ፍሬ የሚያፈራው፣ ሰዓትና ጊዜ የለየ ዕቅድና አተገባበር ሲኖረን ነው፡፡
ነፃነት ከልኩ በላይ ሊያስፈነድቀንም ሆነ ከልኩ በታች ሊያደናብረን አይገባም፡፡ አዲስ ነገርን በሆይሆይታ ሳይሆን በጥሞናና በአበክሮ ማየት ብልህነት ነው፡፡ ስለ ጊዜ ያለን ግንዛቤ አጋጣሚዎችን በትክክል መጠቀምንም ሆነ ታግሶ ማለፍን ሊያስተምረን አስፈላጊ ነው፡፡ በ1966 ዓ.ም የተፈጠረውን አብዮታዊ ንፋስ በአግባቡ አልተጠቀምንበትም፡፡ የ1967 -68 ዓ.ም የዕድገት በህብረት የዕውቀትና የሥራ ዘመቻን ወቅትም ከፈጣን ተምኔታዊ ጉዞ ያለፈ ፋይዳ ላይ አላዋልነውም፡፡
በ1997 ዓ.ም ለውጫዊ ሁኔታ በጥድፊያ እንጂ በሰከነና በተደራጀ መልክ የተቃኘ፣ ጊዜን ከጉዳይ የጣፈ ቅኝት ያልነበረው ነበረና አጋጣሚው እንደ ዘበት አመለጠ፡፡ የአሁኑ ሌላ አጋጣሚ ነው፡፡ ከግርግር ይልቅ የተባና የረባ ድርጅትን መሠረት ያደረገ ቢሆን መልካም ነው፡፡ ከአቋራጭ ይልቅ የረዥም ጊዜ ዕቅድ ማቀድን እንልመድ! እንከን ፍለጋ ከመሮጥ ደግ ደጉን እናስተውል፡፡
አፋችን ቅቤ ልባችን ጩቤ ከሆነ፣ የምናመራው ወደ እብሪት ነው፡፡ ወደ ትምክህት ነው። እኔ ያልኩት ብቻ ነው ትክክል፤ የኔ አበባ ብቻ ናት ዕንቡጥ ማለት አያዋጣንም፡፡ የቆየውንና የተደበቀውን አጀንዳ በሆዳችን ይዘን፣ አዲስ ወይን እየጠመቅን ነው ብንል የለበጣ ጉዞ ነው፡፡ ተስፋችንን አጨላሚ ነው፡፡ ቀና ፉክክር እንጂ ድርጅታዊ የበላይነቴን ያለ ምርጫ አሸንፌያለሁ እንደ ማለት ያለ ጭፍን ግብዝነት የለም፡፡ በርትቶ በዲሞክራሲያዊው መንገድ ማሸነፍንና መሸነፍን እንልመድ እንጂ ብቆጣም እመታሻለሁ፣ ብትቆጪም እመታሻለሁ እንዳለው አባወራ መሆን ወንዝ አያሻግርም!

 አንጋፋው አርቲስት ፍቃዱ ተክለማሪያም ለኩላሊቱ ጉዳት መጋለጡ ከታወቀ በኋላ ህይወቱን  ለማትረፍ አድናቂዎቹ፣ የሙያ አጋሮቹና መላው የኢትዮጵያ ህዝብ በገንዘብ፣ በፀሎትና ኩላሊት ለመስጠት በመዘጋጀት አለኝታቸውን አሳይተዋል፡፡ ህዝቡ ለእሱ ያለውን ፍቅርና አክብሮት በህይወት እያለ የማየት ዕድልም ገጥሞታል፡፡
ሆኖም “እኔን ለማሳከም ልመና አትውጡ፤ከእነ ክብሬ ልሙት” በማለት ለህክምናው ወጪ የተጀመረውን ገንዘብ የማሰባሰብ ዘመቻ አርቲስት ፍቃዱ ቢቃወምም፣ “አይናችን እያየ አትሞትም” በሚል የሙያ አጋሮቹ ዘመቻውን ቀጠሉበት፡፡ የፍቃዱ የቅርብ ወዳጅ አርቲስት ፈለቀ አበበም፤ በወቅቱ በእስር ላይ ለነበሩት የኬኬ ኩባንያ ባለቤት አቶ ከተማ ከበደ፣ ጉዳዩን በመንገር፣ የ1.ሚ ብር ድጋፍ ለማግኘት ተችሏል፡፡   
ይሁንና አርቲስት ፍቃዱ ከዘመናዊ ህክምና ይልቅ መንፈሳዊውን በመምረጡ ወሎ ወልዲያ አቅራቢያ በምትገኘው ሲሪንቃ አርሴማ፣ ፀበል ሲጠመቅ ቆይቶ ህይወቱ አልፏል፡፡ ነገር ግን በሁለት ፈርጅ  ለህክምናው ተብሎ ከተሰበሰበው ገንዘብ ጋር በተያያዘ፣ባለፈው ሳምንት በኮሚቴዎች አለመግባባት የተፈጠረው ውዝግብ ብዙዎችን አሳዝኗል፡፡ “አርቲስት ፍቃዱ ለምን ከነክብሩ እንዳላረፈ ለእኔ እንቆቅልሽ ነው” የሚለው አርቲስት ፈለቀ አበበ፤በሰሞኑ ውዝግብ ቅሬታ እንደተሰማው ተናግሯል፡፡ የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ናፍቆት ዮሴፍ፣ በጉዳዩ ዙሪያ ከአርቲስት ፈለቀ አበበ ጋር ተከታዩን ቃለ ምልልስ  አድርጋለች፡፡

   የአርቲስት ፍቃዱ ተ/ማርያምን የጤና መታወክ በቅርበት ታውቅ ነበር?
ጤናው መታወኩን የማውቀው ከኩላሊት ህመሙ በፊት በነበረበት የስኳር ህመም ነው፡፡ በብሔራዊ ቴአትር መድረክ ላይ አብረን ስንሰራ፣ ክብርት ባለቤቱ ለመቅሰስ በምትቋጥርለት የምሳ እቃ መነሻ፣ ስለ ስኳር ህመሙ አውርተን እናውቃለን፡፡ ኩላሊቱን እንደታመመ ስሰማ፣ በጣም ነበር የደነገጥኩት፤ በጣምም አዘንኩ። እርግጥ እኔ ብቻ ሳልሆን መላው የኢትዮጵያ ህዝብ ደንግጧል፤ አዝኗልም፡፡ ከእኔ ጋር አብረን  ለመስራት ብዙ አቅድ ነበር፡፡ እንደምታውቂው፤ ጋሽ ፍቄ ተአምረኛ ተዋናይ ነበር፤ አጣነው እንጂ!
በአንድ ወቅት በኢቴቪ “አርሂቡ” ፕሮግራም ላይ በእንግዳነት ቀርበህ፣ ጋሽ ፍቄ ስላንተ ችሎታ ሲመሰክርና እንደሚሳሳልህ ሲናገር ሰምቻለሁ፡፡ ትክክል --- ነኝ?
ትክክል ነሽ! እኔም በጣም እሳሳለት ነበር። ከአንጀቴ ነበር የምወደው፡፡ ሁላችንም እንወደዋለን፤ እናደንቀዋለን፡፡ እሱም የሙያ ተከታዮቹንና አዳዲስ ወጣት አርቲስቶችን ይወድና ያበረታታ ነበር፡፡ የ”አርሂቡ” እንግዳነቴን ካነሳሽው አይቀር፣ እኔም ከእርሱ ጋር መድረክ ላይ ስቆም፣ ሀሴት እንደማደርግ በዚያው ፕሮግራም ላይ ተናግሬ ነበር፡፡
በዚህ ቅርበታችሁ ይመስለኛል በታመመ ጊዜ፣ ድጋፍ እንዲያገኝ የታተርከው?
እውነት ነው፡፡ ነገር ግን ባለሀብቱ ቀድመው ሊረዱት ተዘጋጅተው ነበር፡፡ እኔ እንደ ቧንቧ ነው ያገለገልኩት ማለት ትችያለሽ፡፡
እንዴት?
ነገሩ እንዲህ ነው፡፡ የኩላሊት ህሙማን ማህበር፤ አቶ ከተማ ከበደን (የኬኬ ኩባንያ ባለቤት) የክብር አምባሳደር አድርጓቸው ነበር። አቶ ከተማ ከአምባሳደርነታቸውም በተጨማሪ ከቤተሰባቸው በኩላሊት ህመም የተጐዱ ስለነበሩ፣ የችግሩን ጥልቀትና ስፋት በውል ያውቁት ነበር፡፡ ወህኒ ቤትም ሳሉ ስለ ህሙማኑ ይብሰለሰሉ ነበር።
በዘውዲቱ መታሰቢያ ሆስፒታል ለተቋቋመው “የኩላሊት ህሙማን በጐ አድራጐት ማህበር” 5 ሚሊዮን ብር መለገሳቸውም በአዲስ አድማስ ተዘግቧል ---
ትክክል ነው፡፡ እናም አንድ ቀን ልጠይቃቸው የታሰሩበት ወህኒ ቤት ሄጄ፣ ብዙ ከተጨዋወትን በኋላ በኩላሊት ህሙማን አምባሳደርነታቸው ምን ሊሰሩ እንዳሰቡ ጠየኳቸውና፣ እግረመንገዴንም አንዲት እርዳታ የሚያሻት ታዳጊ ወጣት እንዳለች ነገርኳቸው፡፡ እሳቸውም “ዛሬ እንኳን መጣህ፤ ማታ በቴሌቪዥን አይቻት ነበር፤ ሜላት አሰፋ አይደል የምትባለው” አሉኝ፡፡ አክለውም፤” በል ቶሎ አግኛትና ለጊዜው የዲያሊሲስ ህክምና እንዳታቋርጥ እንርዳት፤ ቀጣዩን ከቤተሰቧ ጋር ተነጋግረን እንወስናለን” አሉ፡፡
ጋሽ ፍቄ ከተለገሰው 1 ሚሊዮን ብር ላይ 200 ሺህ ብር ያካፈላት ታዳጊ ናት አይደል?
ትክክል፡፡ ከጋሽ ፍቃዱ እገዛ  በፊት አቶ ከተማ  ሊረዷት መሞከራቸውን አስታውሳለሁ። በኔ ግምት አቶ ከተማ ከበደ፤ እያንዳንዱን የሚያደርጉትን ድጋፍ ሰው እንዲያውቀው የሚፈልጉ አይመስለኝም እንጂ ለሌሎችም በርካታ በኩላሊት ህመም ለተጠቁም ሆነ የተለያየ እገዛ ለሚያስፈልጋቸው ሰዎች፣ ተገቢ ሆኖ ሲያገኙት፣ የልግስና እጃቸውን ከመዘርጋት ወደ ኋላ አይሉም። ይህንን ደራሽነታቸውን ደግሞ ሁሉም የሚያውቅ ይመስለኛል፡፡
ለአርቲስት ፈቃዱ ተ/ማርያም ወዳደረጉት ድጋፍ  እንመለስ---
የጋሽ ፍቄን መታመምና የቤተሰቡንና የህዝቡን ድንጋጤ ስመለከት፣ ተነስቼ ወደ እሳቸው ሄድኩኝ - ወህኒ ቤት፡፡ ገና ስንገናኝ “ምነው ፊትህን እንዲህ ክረምት አስመሰልከው?” አሉኝ፡፡ እኔም “የሙያ አባቴ ኩላሊቱን በጠና ታሟል፤ ፊቴን ያጨፈገገው ምክንያት ይሄው ነው፤ እባክዎ አፋጣኝ ህክምና ያስፈልገዋል” ብዬ ሳልጨርስ፤ “እኔም ዜናውን በቴሌቪዥን አይቼ፣ እንደው ምን ባደርግለት ይሻላል እያልኩ ነበር፤ በጣም ያስደነግጣል” አሉኝና፤ “ለመሆኑ ኩላሊትስ የሚሰጠው ያገኝ ይሆን?” ሲሉ ጠየቁኝ፡፡ ወዲያው፤ “ቶሎ እንዲታከም 1 ሚ. ብር በአስቸኳይ ይሰጠው፡፡ ያን የሚያህል ትልቅ ያገር ሀብት በጭራሽ የሰው ፊት ማየት የለበትም” ብለው እዚያው በቆምኩበት ወሰኑ፡፡ “ይሄ ብር ለህክምናው ይዋል፤ ከዚህ በኋላም የሚያስፈልገውን የትኛውንም ወጪ ለመሸፈን ዝግጁ ነኝ” በማለት ቃል ገብተውልኝ ተለያየን፡፡
ከዚያስ?
በመጀመሪያ ለጋሽ ፍቄ፤ 1 ሚ. ብር የለገሰው ሰው እንዳለ ነገርኩትና በጣም ተደሰተ፡፡ ያው ጋሽ ፍቄ ማንም ሰው እንደሚያውቀው ትሁት ነው፡፡ በትህትና አመስግኖ፣ የኮሚቴው ሰብሳቢ ሃይሉ ከበደ መሆኑን ነገረኝና እኔም ደውዬ፣ ሁኔታውን አሳውቅሁት፡፡ ሃይሉ ከበደም በምሳ ሰዓት ከኮሚቴው አባላት ጋር አገናኘኝ፡፡  
አንድ ያልገባኝ ነገር አለ፡፡ አቶ ከተማ ከ1 ሚ. ብሩም በኋላም ተጨማሪ እገዛ እንደሚያደርጉለት ቃል መግባታቸውን ነግረኸኛል፡፡ ለህክምናውም የሚበቃውን ገንዘብ ፈቅደዋል፡፡ ነገሩ እንዲህ ከሆነ ጋሽ ፍቄ፤ “ልመና አትውጡ፤ ከነክብሬ ልሙት” እያለ ለምንድን ነው የኮሚቴ አባላቱ ገንዘብ ማሰባሰባቸውን የቀጠሉት?
ጋሽ ፍቃዱ ራሱ እንደፈለገው፣ ከእነ ክብሩ እንዳይሞት የሆነበት ምክንያት፣አሁንም ድረስ ለእኔ እንቆቅልሽ ነው፡፡ በትክክል ለኮሚቴው አሳውቄያለሁ፡፡ ለራሱ ለጋሽ ፍቃዱም ሁሉን ነገር ነግሬው ነበር፡፡ አቶ ከበደ ሁሉንም ወጪ ለመሸፈን ዝግጁ መሆናቸውን ነግሬው፤ ልመናው እንዲቆም አማክሬው ነበር፡፡ በበኩሌ፤ ያ መልካም አጋጣሚ፣ በአደባባይ እርዳታ ከመጠየቅ የተሻለ አማራጭ ነበር ብዬ አምናለሁ፡፡
ታዲያ ጋሽ ፍቄ፤ ስታማክረው ምን አለህ?
“እኔም’ኮ ከእነ ክብሬ ልሙት ብዬ ነበር ፈለቀ” አለኝ፤ በሀዘንና በብስጭት እየተወራጨ፡፡
እንደፈለገው “ከእነ ክብሩ እንዳይሞት” እንቅፋት የሆነበትን ነገር ለማወቅ አልሞከርክም?
ልጠይቀው ፈልጌ ነበር፡፡ ግን ደግሞ በወቅቱ በነበረበት ስሜት ውስጥ ሆኖ፣ መገዳደርና ገፍቼ መጠየቅ አልቻልኩም፡፡ አሁን ታዲያ ፀፀቱ በውስጤ አለ፤ ምነው ደፍሬ እንቅፋት የሆነበትን ጉዳይ በጠየቅኩት ነበር እላለሁ፡፡ መኖሪያ ቤቱ ግቢ ውስጥ ብቻችንን ስንቀር ነበር የነገርኩት፡፡ በነገራችን ላይ ቼኩ የተፃፈው በጋሽ ፍቃዱ ስም ነበር፡፡ ለራሱ ለጋሽ ፍቃዱ ነው መኖሪያ ቤቱ ወስደን የሰጠነው፡፡
ከማን ጋር ሆናችሁ ነበር ቼኩን ያስረከባችሁት?
እኔ የአቶ ከተማ ከበደ ጓደኛ የሆነው አቶ ሲራክ በትዕዛዙ፣ ወኪሉ አቶ ቴዎድሮስ ቦጋለና አርቲስት አበበ ባልቻ ሆነን ነው ሄደን የሰጠነው። ጋሽ ፍቄም “ሁሉንም ጉዳዬን ለያዘልኝና ለእኔ መስዋዕት እየከፈለ ላለው ኮሚቴ” ብሎ ቼኩን ለኮሚቴው አስረከበ፡፡
ሰሞኑን ለአርቲስቱ መታከሚያ በተሰበሰበው ገንዘብ ዙሪያ በኮሚቴውና በአርቲስት ቴዎድሮስ ተሾመ መካከል ውዝግብ መነሳቱ ይታወቃል፡፡ ነገሩን  ስትሰማ ምን አልክ?
እንግዲህ እኔ የማውቀው ቴዎድሮስ ተሾመ፤ ለጋሽ ፍቃዱ መኪና በስጦታ ማበርከቱን ነው። ይልቅ ሰሞኑን  በኮሚቴዎቹ ከተሰባሰበው ገንዘብ ውጭ አስገራሚ መረጃ ሰምቼአለሁ፡፡ የእርሻ በሬያቸውን ሸጠው ጋሽ ፍቄን ለመርዳት የወሰኑ እንዲሁም  ኩላሊት ለመገለስ የተመዘገቡ፣ ባልሳሳት ከ30 በላይ የግለሰቦች ሥም ዝርዝር፣ የጋሽ ፍቄ ወንድም ግርማ ተክለማርያም አሳይቶኛል፡፡ ይሄ በመላው ኢትዮጵያ አድናቂዎቹ፣ ለጋሽ ፍቄ ያላቸውን ፍቅርና አክብሮት የሚመሰክር ነው፡፡  
አቶ ከተማ  ከአርቲስት ፍቃዱ ጋር የመገናኘት እድል ገጥሟቸዋል?
አንድ ጊዜ አቶ ከተማን ለማመስገን፣ ጋሽ ፍቄ ወህኒ ቤት ሄዶ ነበር፡፡ በወቅቱ አቶ ከተማም፤ “አንተም ታክመህ ድነህ፣ እኔም ከእስር ወጥቼ፣ ቁጭ ብለን እንጫወታለን” ብለውታል፡፡ ጋሽ ፍቃዱም በምስጋና ንግግሩ መሀል፤ “እሳቸው (አቶ ከተማ) ከሚገኙበት ጭንቅ በላይ ለኔ በማሰባቸው ሆድ ይመርቅ” ብሎ ነበር፡፡
በመጨረሻስ የምትለው አለህ----?
እኔ ከዚህ በላይ ብዙ ማለት አልፈልግም። በውስጤ የምፀፀትበትን ነገር ነግሬሻለሁ፡፡ አሁን አደባባይ የወጣው ውዝግብ ደስ አይልም፡፡ የጋሽ ፍቃዱን ነፍስ ይማር፡፡ ለኮሚቴዎቹ ፈጣሪ ብድራቸውን ይክፈላቸው። እንደ አቶ ከተማ ከበደ አይነት ያላቸውን የሚያካፍሉ ለጋሶችንና ባለፀጐችን ያብዛልን እላለሁ፡፡ በደበበ ሰይፉ ስንኝ ብናሳርግስ---
ከሜዳ ከአውድማ አንድ ፍሬ ብትጠፋ
የፍቅር ድምጽ ከፋ እምነት በአፍጢሙ ተደፋ።

በአሜሪካ አንድ ፕሬዚዳንት ወደ ስልጣን በመጣ በ2 አመቱ ወይም በስልጣን ዘመኑ እኩሌታ ላይ የሚካሄደውና የአጋማሽ ዘመን ምርጫ በመባል የሚታወቀው የኮንግረስ  ምርጫ በሳምንቱ መጀመሪያ ተከናውኗል፡፡
በየአራት አመቱ በወርሃ ህዳር በሚካሄደውና ባለፈው ማክሰኞ በተካሄደው የአሜሪካ የአጋማሽ ዘመን ምርጫ፤ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ዴሞክራቶች 219 ወንበሮችን በማግኘት ሲያሸንፉ፣ ሪፐብሊካኑ ደግሞ በሴኔት ምርጫ ድል ቀንቷቸዋል፡፡
ከአሜሪካ የአጋማሽ ዘመን ምርጫ ጋር በተያያዘ አለማቀፍ የመገናኛ ብዙሃን ከዘገቧቸው ጉዳዮች መካከል ጎላ ያሉትን መራርጠን እንዲህ አቅርበናል፡፡
***

ሴቶች ታሪክ ሰርተዋል
በአሜሪካ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ምርጫ ታሪክ እንዳሁኑ በርካታ ቁጥር ያላቸው ሴቶች ለምክር ቤቶች ተወዳድረውም አሸንፈውም አያውቁም፡፡ ለሁለቱም ምክር ቤቶች በዕጩ ተወዳዳሪነት የቀረቡት ዲሞክራትና ሪፐብሊካን ሴቶች ድምር ቁጥር 3 ሺህ 379 ሲሆን ይህም በምርጫው ታሪክ ከፍተኛው ቁጥር እንደሆነ ሎሳንጀለስ ታይምስ ዘግቧል፡፡
በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ምርጫ 99 ያህል ሴቶች ያሸነፉ ሲሆን፣ ሁሉም ማለት ይቻላል ዲሞክራቶች መሆናቸው ተነግሯል፡፡ በሴኔት አሸናፊ የሆኑት ሴቶች ቁጥርም 22 ነው ተብሏል፡፡
የ29 አመት ዕድሜ ያላቸው አሌክሳንድራ ኮርቴዝና አቢ ፊንከኖር በአሜሪካ ታሪክ በለጋ ዕድሜያቸው የምክር ቤት አባል በመሆን ተመዝግበዋል፡፡
ሶማሌ-አሜሪካዊቷ ስደተኛ ኢሃን ኡመር እና ትውልደ ፍልስጤማዊቷ ራሺዳ ጠይባ፤ በአሜሪካ ምክር ቤት አባል በመሆን የመጀመሪያዎቹ የሙስሊም እምነት ተከታይ ሴቶች ሆነው በታሪክ ተመዝግበዋል፡፡
እጅግ ከፍተኛ ገንዘብ የወጣበት ምርጫ
የማክሰኞው የአሜሪካ የአጋማሽ ዘመን ምርጫ በአገሪቱ ታሪክ እጅግ ከፍተኛው የምርጫ ቅስቀሳና ዝግጅት ወጪ የተደረገበት መሆኑ ተነግሯል። ሴንተር ፎር ሪስፖንሲቭ ፖለቲክስ የተባለው ተቋም ባወጣው መረጃ እንዳለው፤ የአጋማሽ ዘመን ምርጫው በአጠቃላይ 5.2 ቢሊዮን ዶላር ያህል ወጪ እንደተደረገበት ይገመታል፡፡
ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ምርጫ ቅስቀሳና ዝግጅት ዲሞክራቶች 624.7 ሚሊዮን ዶላር፣ ሪፐብሊካኖች ደግሞ 471.6 ሚሊዮን ዶላር ያህል ወጪ አድርገዋል፡፡ ለሴኔት ምርጫ በአንጻሩ ዲሞክራቶች 368.6 ሚሊዮን ዶላር፣ ሪፐብሊካኖች ደግሞ 233.9 ሚሊዮን ዶላር ያህል ገንዘብ ማውጣታቸው ተዘግቧል።
113 ሚሊዮን ድምጾች
በዘንድሮው የአሜሪካ የአጋማሽ ዘመን ምርጫ፤ 113 ሚሊዮን ያህል መራጮች ድምጻቸውን እንደሰጡ ይገመታል ሲል ሲቢኤስ ኒውስ ዘግቧል፡፡ በምርጫው ድምጻቸውን ለመስጠት ከሚችሉት ዜጎች መካከል 48 በመቶው መብታቸውን ተጠቅመው ድምጻቸውን መስጠታቸውን የጠቆመው ዘገባው፣ በ2014 በተደረገው ምርጫ መብታቸውን የተጠቀሙ ዜጎች 39 በመቶ ያህሉ ብቻ እንደነበሩ አስታውሷል፡፡
36 ሚሊዮን የቴሌቪዥን ተመልካቾች
የአጋማሽ ዘመን ምርጫውን የድምጽ አሰጣጥና የምርጫ ውጤት ገለጻ አጠቃላይ ሂደት በርካታ አለማቀፍ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች በመላው አለም ያሰራጩ ሲሆን፣ በታላላቆቹ የአሜሪካ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ብቻ የምርጫ ሂደቱን የተከታተሉት ተመልካቾች ቁጥር 36.1 ሚሊዮን ያህል እንደሚደርስ ተዘግቧል፡፡
ፎክስ ኒውስ፣ ኤንቢሲ፣ አቢሲ፣ ሲኤንኤን፣ ኤምኤስኤንቢሲ እና ሲቢኤስ በበርካታ ተመልካቾች በመታየት እንደ ቅደም ተከተላቸው ከአንደኛ እስከ አምስተኛ ደረጃን የያዙት የአሜሪካ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ናቸው፡፡
የመጀመሪያው ትውልደ ኤርትራዊ  
ከስደተኛ ኤርትራውያን ወላጆች በአሜሪካ የተወለደው ጆ ንጉሴ፤ በአሜሪካ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል በመሆን የመጀመሪያው ትውልደ ኤርትራዊ ሆኖ ተመዝግቧል፡፡
በኮሎራዶ ዲሞክራቶችን ወክሎ የተወዳደረው የ34 አመቱ ትውልደ ኤርትራዊ ጆ ንጉሴ፤ 60 በመቶ ድምጽ በማግኘት ያሸነፈ ሲሆን፣ በኮሎራዶ የመጀመሪያው ጥቁር የኮንግረስ አባልና ግዛቱን ከወከሉ ዘጠኝ ተወካዮች መካከልም በእድሜ ትንሹ እንደሆነ ቢቢሲ ዘግቧል፡፡

 በማክሰኞው የአሜሪካ የአጋማሽ ዘመን ምርጫ በማሸነፍ፣ ታሪክ ከሰሩት ሁለቱ ሙስሊም ስደተኛ ሴቶች አንዷ ናት - ትውልደ ሶማሊያዊቷ ኢልሃን ኡመር፡፡ የሶማሊያ የእርስ በእርስ ጦርነት በተፋፋመበት ወቅት፣ እናትና አባቷ ነፍሳቸውን ለማዳን ማቄን ጨርቄን ሳይሉ የ8 አመቷን ልጃቸውን ኢልሃንን አዝለው፣ ከቤትና ከአገራቸው ርቀው ተሰደዱ፡፡
ከወላጆቿ ጋር አገሯን ጥላ የተሰደደቺው ኢልሃን ማረፊያዋ በአፍሪካ ግዙፉ የኬንያው ዳባብ የስደተኞች መጠለያ ካምፕ ነበር፡፡ በአስከፊው ዳባብ የስደተኞች የመጠለያ ካምፕ አራት አመታትን የገፋቺው ኢልሃም፣ የ10 አመት ህጻን ሳለች ነበር ወደ አሜሪካ የተጓዘቺው፡፡ በወቅቱ የእንግሊዝኛ ቋንቋ ባለማወቋ ለመግባባትና ለመማር ተቸግራ እንደነበር ይነገራል፡፡
በሚኒያፖሊስ የማህበራዊ ንቅናቄ ስራዎችን በመስራት የምትታወቀው የ36 አመቷ ትውልደ ሶማሊያዊት ኢልሃም፤ በአፍሪካን አሜሪካን የሲቭል መብቶች ቡድን ውስጥም ንቁ ተሳትፎ ታደርግ ነበር፡፡ የትራምፕን የስደተኞች ፖሊሲ አጥብቃ በመቃወም የምትታወቀው ኢልሃም በዘንድሮው የአጋማሽ ዘመን ምርጫ፣ ሚኒሶታ ላይ ዲሞክራቶችን ወክላ በመወዳደር፣ ታሪካዊ ድልን የተቀዳጀቺው ኢልሃን፤ በአሜሪካ ታሪክ የመጀመሪያዋ ሴት የእስልምና እምነት ተከታይ፣ ጥቁር ስደተኛ የምክር ቤት አባል ሆና ስሟን በደማቅ ቀለም አስጽፋለች፡፡
“በዚህች ምሽት እነሆ ወኪላችሁ ሆኜ ከፊታችሁ ቆሜያለሁ!... ከስሜ ጀርባ የተሸከምኩት ብዙ ኃይል አለኝ። ግዛታችንን ወክላ የምክር ቤት አባል የሆነች የመጀመሪያዋ ጥቁር ሴት፤ ሂጃብ ለብሰው በኩራት በምክር ቤት ውስጥ ለመሰየም ከታደሉት የመጀመሪዎቹ ሁለት ሴት ሙስሊም ስደተኞች አንዷ ነኝ!” ብላለች፤ ኢልሃም ታሪካዊውን ድል መጎናጸፏን ተከትሎ ለደጋፊዎቿ ባደረገቺው ንግግር፡፡

Page 3 of 409