Administrator

Administrator

Saturday, 13 June 2020 11:32

መፍጨርጨሪያዎቻችን

     ...ኑሮን (ፖለቲካን) ማማረሩ ምንም ፋይዳ እንደሌለው እስካሁን ካልተገነዘባችሁ መቼም አትገነዘቡም፡፡ ማማረሩ የማይቀር ከሆነ ደግሞ አዲስ አይነት የማማረሪያ መንገዶችን ቢያንስ መሞከሩ ሳይሻል አይቀርም፡፡ ማማረር ካልቀረ የሚመር እና የሚሰለች ባይሆን አይሻልም? ምን ትላላችሁ?! የኑሮን ሱሪ ባንገት ማጥለቅ እና ማውለቅ ከተለማመዳችሁ፣ በአዲስ ዘዴ ማማረርን መለማመድ እንዴት ያቅታችኋል?
ብዙዎቻችሁ፣ የኑሮ ጫማ ጠቧችሁም ሚስት እያገባችሁ ልጅ እየወለዳችሁ መሆኑን ተመልክቻለሁ፡፡ ጋብቻ፣ ጥሩ ኑሮን የማሸነፊያ ብልሃት ነው፡፡ ጎበዞች ናችሁ፡፡ ልጅ መውለዱ ደግሞ ቆራጥ ተፍጨርጫሪ ያደርጋል፡፡
በዛ ላይ፣ ‹ልጆች የራሳቸውን እድል ይዘው ይወለዳሉ› ብላችሁ ታምኑ የለ? በዚህ አይነት ጊዜ፣ የኑሮ አውሬ እንደ ቀን ጅብ ሁሉንም እየነከሰ ባለበት ሁኔታ፣ ልጅ መውለድ ራስ ወዳድነት ነው ብዬ አስብ ነበር፤ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ፡፡
‹ከእጅ ወደ አፍ› ሳይሆን፣ እጅ ታስሮ አፍ ብቻ በሚያዛጋበት የኢኮኖሚ አቅም፣ ሌላ አፍ መጨመር እብደት ይመስለኝ ነበር፤ ተሳስቻለሁ:: እናንተ እንደ ሁልጊዜውም፣ በምክንያታዊነት ሳይሆን በደመ ነፍስ የምትሰሩት ነገር ሁሉ ትክክል ነው፡፡ ለካ ልጅ ከቤት እና ከገቢ በፊት ያስቀደማችሁት፣ ለምታደርጉት መፍጨርጨር ምክንያት እንዲሆናችሁ ነው፡፡ ልጅ ለካ መፍጨርጨርን ለማነሳሳት የሚያገለግል፣ ለመኖር ምክንያትን የሚፈጥር “ኢንሴንቲቭ” ነው፡፡ አሁን እኮ ነው የገባኝ (የእኔ ነገር)፡፡
ሕይወት መፍጨርጨር በሆነበት ሀገር፣ ልጅ “ማፍጨርጨሪያ” ነው፡፡ እልህ መቀስቀሻ፣ የማታገያ፣ ሮጥ-ሮጥ ማድረጊያ ክኒን ነው፡፡ ልጅ፣ የኑሮ “ሬድ ቡል” ነው፤ ወይንም ነዳጅ:: ለምሳሌ፤ ወፍ እንደ እናንተ አታደርግም፡፡ መጀመሪያ ጎጆ መስራት አለባት፡፡ ምግብ በሚገኝበት የአመቱ ወቅት ውስጥ ነው፣ የትዳር ጓደኛ የምትፈልገው:: የትዳር ጓደኛ ፈልጋ፣ ጎጆው ሙሉ መሆኑን ስታረጋግጥ ነው እንቁላሏን የምትጥለው:: እንቁላሉ ሲፈለፈል፣ ራሱን እስኪችል ድረስ፣ ጫጩቱን መንከባከብ እና መጠበቅ አለባት:: ወፏ ጫጩቱን ጥላው ወደ ‹አረብ ሀገር› አትሄድም፡፡ እናት ጫጩቱን የማሳደግ ሃላፊነት አለባት፡፡ ‹የወለድኩትን ወላጆቼ ያሳድጉ› በወፍ የአስተሳሰብ ምህዳር አያራምድም፡፡
እናንተ ግን ወፍ አይደላችሁም፤ ልጅን መውለድ እና አለማሳደግ ትችላላችሁ፡፡ ልጁ ይዞ በሚመጣው የራሱ ዕድል ወላጆች ሲጠቀሙም ተመልክቻለሁ፡፡ አጎቶቹ እና አክስቶቹ ከባህር ማዶ ይልኩለታል፡፡ መቼም አክስቶቹ ባህር ማዶ፣ አጎቶቹ በስደት በረሀ ተበትነው የሆነ ቦታ ላይ ያልበቀለለት አንድ ሰውም አይገኝም፡፡ ልጅ በመውለዱ የሚጠቀመው ወላጅ ነው፡፡ እናትም አረብ ሀገር ሰራተኛ ለመሆን ያላትን ማመንታት ወደ ተግባር ቀይራ ሰራተኛ እና ማህበራዊ ጉዳይ ቢሮ በር ላይ ለስደት እንድትቆርጥ ያደርጋታል፡፡ ስለዚህ ልጅ ጥሩ ነው፤ ልጅ ይበረታታል፡፡
ጫት ማቆም ያቃታቸው፣ ሲጋራ ላይ መወሰን የተሳናቸው፣ መጠጥ ገንዘባቸውን የመጠጠባቸው ሰዎች፣ ልጅ በመውለድ ሱሳቸውን ሲያቆሙ አስተውዬ ተደስቻለሁ:: ልጅ መፍጨርጨሪያ ብቻ ሳይሆን “Rehab for Addiction” ጭምርም ነው፤ ማለት ይመስላል፡፡ ልክ ሀይማኖት ውስጥ በመግባት ሕይወታቸውን አትርፈዋል እንደሚባሉት፣ ከሱስ ብዛት ከመጣ የጤና እጦት ምክንያት የቀረበ ሞታቸውን፣ ልጅ በመውለድ ራሳቸውን የሰበሰቡ ብዙ ናቸው፡፡
እንግዲህ በድሮ ጊዜ ልጅ፡- የወላጆቹን፣ የአያቶቹን ስም ማስጠሪያ ነበር፡፡ የእነሱን ስም ለማስጠራት ካልሆነ፣ ሌላ አገልግሎት አልነበረውም፡፡ አይንን (የራስን)፣ በአይን (በልጁ) ለማየትም ልጅ ይወለድ ነበር (ወይንስ አሁንም እንደዛ ነው?)፡፡ እንደ መስታወት የሌላ ሰውን መልክ ከማንፀባረቅ ወይንም ከማሳየት ውጭ ሌላ አገልግሎት የለውም ነበር፡፡ የሚያኮሩ የልጅ ምንነት ፍቺዎች አሉን፤ የሚያኮራ ሀገር ላይ፡፡
ዘንድሮ ደግሞ፣ ቅድም በጠቃቀስኳቸው የልጅ አገልግሎቶች ላይ፣ አዳዲስ እና የተሻሻሉ ጥቅማ ጥቅሞች ተገኝተዋል:: ልጅ፡- ኢንሴንቲቭ፣ ወጥሮ ለመኖር የሚያስገድድ መወጠሪያ፣ ማፍጨርጨሪያ፣ ለስደት ማነሳሻ፣ ገንዘብን ላለማጥፋት ጥቅም ላይ ማዋያ፤ ቁጠባን የሚያበረታታ መቆጠቢያ፣ የተበታተነ ሀሳብን መሰብሰቢያ፣ ሱስ ማቆሚያ... ወዘተ እና የመሳሰሉትን ያጠቃልላል፡፡ እዚህ ላይ ልጁ ከተወለደ በኋላም ወላጅ መፍጨርጨር ያቃተው ከሆነ፣ አሊያም ተፍጨርጭሮ ድሮ ከነበረበት ምንም ፈቅ ማለት ከተሳነው፣ ልጁ ያለ አገልግሎት እንደሚወሰድ የሚመር ክኒን ወይንም  የሚያሳምም መርፌ ይሆናል፡፡
ልጁ ወላጆቹን መቀየር ወይንም ማከም ካቃተው፣ ራሱን ማሳደግ መጀመር መቻል አለበት፡፡ ብሎም፣ ወላጆቹን ጨምሮ ለማሳደግ እንዲሟሟት ይገደዳል:: ሕጻናት ልጆቻቸውን ሜዳ ላይ በትነው፣ መንገደኛውን፣ ወጪ ወራጁን የሚያስለምኑ ወላጆች፣ በልጆቻቸው አማካኝነት የሚያድጉ ናቸው፡፡ ልጆቻቸውን ተንከባክበው የሚያሳድጉ ሳይሆን ልጆቻቸው ወላጆቻቸውን ተሯሩጠው ያሳድጓቸዋል:: በልጆቻቸው የሚያድጉ ወላጆች ብዙ ናቸው፡፡ ብዙ ሆነው ግን የብዙሀኑን የሚመለከት ሚስጥራቸው እንደተጠበቀ ይቀጥላል፤ የሕፃናቶቹ ብዝበዛ:: ለህጻናቱ እስካሁን አልተነገራቸውም፡፡ ቢነገራቸውም የዋህ ናቸውና አይገባቸውም፡፡ ገብቶአቸው ማመፅ የጀመሩ ዕለት፣ እነሱም ልጅ ሳይሆኑ አዋቂ ሆነዋል፡፡--
(ሰሞኑን ለንባብ ከበቃው የደራሲ ሌሊሳ ግርማ “ነጸብራቅ” የተቀነጨበ)


 ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ታዋቂና ጉረኛ አዳኝ በአንድ መንደር ይኖር ነበር፡፡ ጉረኛነቱን የሚያውቁ የመንደሩ ሰዎችም፤ ቡና ሲጠጣም፤ ድግስ ላይም፣ ሐዘን ቤትም ጨዋታ ገና ሲጀምሩ፤
“ዛሬ ምን አጋጠመኝ መሰላችሁ?”
አንደኛው፤
“ምን አገኘህ?” ይለዋል ጨዋታውን እንዲቀጥል
አዳኙም፤
“ጐሽ ነው! ጐሽን አግኝቼ ደፋሁት!”
ሁለተኛው፤
“ብራቮ! ድንቅ አዳኝ’ኮ ነህ አንተ!
ሌላስ?”
አዳኙ፤
“ሌላማ ትላንትና ነው!”
ሁለተኛው፤
“ትላንት ምን አጋጠመህ ወዳጄ?”
አዳኙ፤
“ትላንትናማ አጋዘን አገኘሁ”
ሁለተኛው፤
“ከዛስ?”
“ከዛስ፣ ትለኛለህ እንዴ? ሌባ ተይዞ ዱላ ይጠየቃል እንዴ? ደፋሁታ!”
ከዚያ አንዲት የባለቤቱ ጓደኛ ጣልቃ ገባች ድንገት፡፡ በጣም ደፋር፣ ግልጽና የማይጥማትን ነገር ዝም ብላ መቀበል አይሆንላትም፡፡
“ዛሬስ? ምን ልታድን ነው ዝግጅትህ?”
“ኦ! ዛሬማ አደኔ ከሁሉም ቀን የተለየ ነው፤ ነብር ነው ማደን አለብኝ ብዬ የተነሳሁት!”
“እንዴ! ነብር’ኮ አደገኛ ነው” ትለዋለች ሴቲቱ፤ በጥያቄ መልክና በድንጋጤ
“አውቃለሁ፡፡ ለአደን ስወጣ አስቀድሜ ስለማድነው አውሬ ጠባይ፣ በደንብ አድርጌ ጥናት አካሂዳለሁ!”
በዚህ ማህል አንድ የጥንት አዳኝ የነበረ ሰው ይመጣል፡፡
“ምን እያወጋችሁ ነው?” አለና ጠየቀ፡፡
“አዳኙ ዛሬ ስለሚያድነው አውሬ እየነገረን ነው”
የጥንቱ አዳኝም፤
“እሺ፤ እኔም ልስማ?”
ሴቲቱም፤ “አንተማ ሙያህም ነው፣ ይመለከትሃል”
የጥንቱ አዳኝ፤
“እሺ ምን ልታድን አሰብክ? ወዳጄ?”
አዳኙም፤ “ነብር” አለው፡፡
የጥንቱ አዳኝም፤ እራሱን በመዳፉ መሀል ይዞ፤
“ኧረ! ነብር አደገኛ እኮ ነው!”
የአሁኑ አዳኝም፤
“ነው! ግን እስከዚህም አያሰጋኝም፡፡ ጥሩ አነጣጣሪ ነኝ!”
“ከሳትከው ግን ወየውልህ፡፡ በጣም አልሞ መቺ ጐበዝ፤ መሆን አለብህ!”
“ጐበዝ ነኝ!”
“እሺ፤ በመጀመሪያ ስትተኩስ ብትስተውስ?”
አዳኙም፤ “ልምድ ያለኝ ሰውኮ ነኝ፡፡ ቶሎ ብዬ አቀባብልና ሁለተኛውን እለቅበታለሁ!”
“በሁለተኛው ብትስተውስ?”
“ወዲያው ፈጥኜ ሦስተኛውን እተኩስበታለሁ!”
“በሦስተኛውስ ብትስተው?”
“እንዴ! ሰውዬ! አንተ ከኔ ጋር ነህ ከነብሩ ጋር?!” አለው፡፡
*   *   *
በሀገራችን ጉራ አሉታዊ ቃል ነው፡፡ ጉራ የተነዛበት ጉዳይ አብዛኛውን ጊዜ በሥራ ላይ አይውልም፡፡ በአበሽኛ ሲታሰብ አንድ ብዙ የተወራበት ነገር ለፍሬ ሳይበቃ ከቀረ - “ማን ጉራህን ንዛ አለው? ማን ሆዱን ረገጠው? ምነው አርፎ ቤቱ ቢቀመጥ? ምነው አፉን ቢዘጋ? “እዩኝ እዩኝ ያለች ኋላ ደብቁኝ ደብቁኝ ትላለች!” ወዘተ ይባልበታል፡፡ “ዝም ባለ አፍ ዝምብ አይገባበትም!” “ዝም አይነቅዝም”፤ “ሥራ በልብ ነው!” “አላርፍ ያለች ጣት…” “ፊት የተናገረን ሰው ይጠላዋል፡፡ ፊት የበቀለን ወፍ ይበላዋል!” አያሌ ተረቶች፣ አያሌ አባባሎች፣ አያሌ ምሳሌያዋ አነጋገሮች አሉን:: ከሁኔታዎች ጋር፣ ከባህላዊ ትውፊቶቻችን ጋር ተዋህደው ለወቅታዊ ጉዳዮች መገለጫ ሆነው በህያውነት በማገልገል ላይ ያሉ ናቸው፡፡ እንደ ኢትዮጵያ የብዙ ዘመን ታሪክ ያላት አገር፣ የልሣናዊ አገር ብትሆንና ከጽሑፋዊነት ተራኪነት ቢገዝፍባት አይገርምም፡፡ Story – teller Society (ተራኪ - ህብረተሰብ) ቢሉንም ዕውነት አላቸው፤ አንደበተ - ርቱዕነት፣ ደስኳሪነት መልካም ነገር ነው፡፡ ክህሎትም ነው! ይህን የምንለው ግን “ነገር ቢያበዙት በአህያ አይጫንም”ን ሳንዘነጋ ነው፡፡ ዞሮ ዞሮ ኢትዮጵያ “የበላ ልበልሃ” “የተጠየቅ ልጠየቅ” አገር መሆኑዋ ገሃድ ዕውነታ ነው! ስለዚህም ነገር በምሳሌ፤ ጠጅ በብርሌ ማድረጋችን፣ የሥር- የመሠረታችን ደርዝ ነው! ከአኗኗራችን፣ ከአስተማመራችን፣ ከፈጠራ - ክህሎታችን ጋር በጥኑ የተሳሰረ ነውና የአስኳላ ትምህርት ዘለቅን ብለን አንተወውም፡፡ ይልቁንም በተገኘው አጋጣሚ አንቱ እንለዋለን፡፡
እንደ ዛሬ ነገሩ ሁሉ ግልጽነት (Transparency) ወደሚለው ዲሞክራሲያዊ ገጽታና ዕሳቤ ሳናድግ፤ መላችን ሁሉ በድብቅነት፣ በሃሳዊ ግንዛቤ ላይ የተመሰረተ ይሆንብናል፡፡ ይህንን መግታት ይገባል፡፡ ወጣቶቻችን በዕውቀት ላይ የተመሠረተ ግልጽነትን ባህል ያደርጉ ዘንድ የውይይት ባህልን፣ የትምህርት ባህልን፣ የመተጋገዝ ባህልን በቅጡ እንዲጨብጡ፣ ይሁነኝ ብሎ መኮትኮት፣ ማጠንከርና ዳር ድረስ ማጐልበት ያስፈልጋል፡፡ በዙሪያቸው ያለውን ክልልና ከባቢ ብቻ ሳይሆን በሀገራቸው ዙሪያ ያሉትን ሀገሮች አውቀው፣ ተረድተውና አመለካከታቸውን አስተውለው፣ አህጉራዊ ማንነታቸውን፣ ህልውናቸውንና ትግላቸውን በማጤን፤ የተሳሰረ ትግልንና ብልጽግናን በንቃት - ህሊናዊ ምጥቀት በማገዝ፣ የአህጉራዊነትን መንፈስ ማለምለም ያስፈልጋቸዋል፡፡ ፓን-አፍሪካኒዝም ቢውጠነጠንና ቢዳብር፤ አስተሳሰብ ሀገራዊም አህጉራዊም እንዲሆን መጣር ጤናማ መንገድ ነው፡፡ አበው ልጆቻቸው ምክራቸውን አልሰማ ሲሉና ጐረቤት አገሮች ሲያድጉ፤ የነሱ ህይወት ግን አልሰማ ሲልና ረብ - የለሽ ሲሆን፤ ቁጭታቸውንና እልሃቸውን ለመግለጽ “እኔ እምመክረው ለልጄ፣ የሚያዳምጠኝ ጐረቤቴ” ይላሉ፡፡ የሚነገረውን የሚሰማ፣ የሚመከረውን ልብ- የሚል ወጣት እንዲኖረን፣ ከቤት እስከ ህብረተሰብ ጥረት እናድርግ፡፡ ስለ ጤና በሚነገረን ነገር ላይ በተለይ ልብ እንግዛ!


           ባለፈው እሁድ ትልቁ ቁጥር ተሰማ…
አለማችን የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ከተቀሰቀሰበት ጊዜ አንስቶ ታይቶ የማይታወቀውን ከፍተኛ ዕለታዊ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር አስመዘገበች - 136,000 ሰዎች በአለማችን የተለያዩ አገራት በቫይረሱ መያዛቸው ተረጋገጠ፡፡
በነጋታው ሰኞ በጉዳዩ ዙሪያ መግለጫ የሰጡት የአለም የጤና ድርጅት ዳይሬክተር ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም፣ ካለፉት 10 ቀናት በ9ኙ በየዕለቱ ከ100 ሺህ በላይ ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸውን ጠቁመው፣ የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ስርጭትና ሞት ምንም እንኳን በአውሮፓ አገራት የተወሰነ መቀነስ ቢያሳይም፣ በአለማቀፍ ደረጃ ግን ከቀን ወደ ቀን እየተባባሰ እንደሚገኝ አስጠንቅቀዋል፡፡
እሳቸው እንዳሉትም፣ ነጋ ጠባ መስፋፋቱን የቀጠለው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ፣ እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ ድረስ በመላው አለም ወደ 7.6 ሚሊዮን የሚደርሱ ሰዎችን ማጥቃቱን፣ የሟቾች ቁጥር ከ420 ሺህ ማለፉንና ያገገሙት ደግሞ 3.8 ሚሊዮን እንደደረሱ የወርልዶ ሜትር ድረገጽ መረጃ ያረጋግጣል፡፡
ኮሮና በመላው አለም እንደ አሜሪካ ክፉኛ ያጠቃው አገር የለም፡፡ በአገሪቱ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ 2,069,973 የደረሰ ሲሆን፣ የሟቾች ቁጥርም ከ115,243 ማለፉን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
ከአለማችን አገራት እጅግ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸውን ሰዎች በመመርመር ላይ በምትገኘው አሜሪካ፤ በየዕለቱ ግማሽ ሚሊዮን የሚጠጉ ናሙናዎችን እንደምታደርግና በአገሪቱ የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች  ቁጥር ከፍ ማለቱም ከዚህ የምርመራ አቅም ከፍ ማለት ጋር የተያያዘ እንደሆነ ተነግሯል፡፡ በተያያዘ ዜና ደግሞ በአሜሪካ መዲና ዋሽንግተን ዲሲ፣ ጥቁር አሜሪካዊው ጆርጅ ፍሎይድ በፖሊስ በአሰቃቂ ሁኔታ መገደሉን በመቃወም ከሰሞኑ ከተደረጉ ሰልፎች ጋር በተያያዘ በርካታ ወታደሮች በኮሮና ቫይረስ መጠቃታቸው ተነግሯል፡፡
ሰላማዊ ተቃዋሚዎች ሃይል የተቀላቀለበትና ያፈነገጠ ድርጊት መፈጸማቸውን ተከትሎ፣ ሁኔታውን ለማረጋጋትና በቁጥጥር ስር ለማዋል በስፍራው ከተላኩት ከ1 ሺህ በላይ ወታደሮች መካከል በርካታ ቁጥር ያላቸው በቫይረሱ መያዛቸውን እንጂ ማንነታቸውን ወይም ትክክለኛ ቁጥራቸውን መንግስት ይፋ አለማድረጉ ተነግሯል፡፡
እስከ ትናንት በስቲያ አመሻሽ ድረስ 775,581 ሰዎች የተጠቁባት ብራዚል፤ በቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር ከአሜሪካ በመቀጠል ከአለማችን አገራት የሁለተኛነት ደረጃን የያዘች ሲሆን፣ ሩስያ በ502,436 ተጠቂዎች ትከተላለች፡፡ ከ41 ሺህ በላይ ሰዎች የሞቱባት እንግሊዝ እና ወደ 40 ሺህ የሚጠጉ ሰዎች የሞቱባት ብራዚል፣ ከአሜሪካ በመቀጠል በርካታ ቁጥር ያላቸው ሰዎች የሞቱባቸው ሁለቱ የአለማችን አገራት መሆናቸውንም መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡

የአለም ሰላም በ“ዘመነ - ኮሮና”
ኢንስቲቲዩት ፎር ኢኮኖሚክስ ኤንድ ፒስ የተባለው አለማቀፍ ተቋም ባለፈው ረቡዕ የአመቱን የአለማችን የሰላም ሁኔታ አመላካች ሪፖርት ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ ኮሮና ቫይረስ እያደረሰ ያለው ኢኮኖሚያዊ ተጽዕኖ በአለማችን ፖለቲካ መረጋጋት፣ አለማቀፍ ግንኙነትና የሰብዓዊ መብቶች አያያዝ ላይ ጥቁር ጥላውን በማሳረፍ፣ ግጭቶችና ብጥብጦች እንዲባባሱ እያደረገ ነው ብሏል:: ወረርሽኙ ያስከተለው ኢኮኖሚያዊ ጫና በተለይም በእርዳታ የሚኖሩና ከፍተኛ የብድር ዕዳ ያለባቸው አገራትን ሰላም በማናጋት ረገድ ከፍተኛ ተጽዕኖ ይፈጥራል ተብሎ እንደሚጠበቅ የጠቆመው ሪፖርቱ፣ የተመድ የሰላም ማስከበር ተልዕኮዎች ሊቀዛቀዙ እንደሚችሉና በዚህም በተለያዩ አገራት ግጭቶች ሊባባሱ እንደሚችሉ ገልጧል፡፡
መንግስታት ወረርሽኙን ለመግታት ዜጎች ከቤታቸው እንዳይወጡ መከልከላቸው ወይም የእንቅስቃሴ ገደቦችን መጣላቸው ለሰላም መደፍረስ አይነተኛ ሚና እንደሚጫወት ያስገነዘበው ሪፖርቱ፣ መንግስታት ለቫይረሱ በሚሰጡት ምላሽ አለመርካት ወይም አለመደሰትም አሜሪካ፣ ጀርመንና ፈረንሳይ ውስጥ እንደታየው ሁሉ የሌሎች አገራት ዜጎችንም ለተቃውሞ፣ ለብጥብጥ፣ አመጽና ሰላምን ማደፍረስ ሊያነሳሳቸው እንደሚችል አስምሮበታል፡፡
ቫይረሱ አለማችን ለረጅም አመታት ገንብታው የቆየችውን ማህበረ-ኢኮኖሚያዊ ልማት በማፈራረስ፣ ሰብዓዊ ቀውሶችን በማባባስ፣ አለመረጋጋትና ግጭቶችን በማበረታታትና በመቀስቀስ፣ የአገራትን ሰላም የማደፍረስ አቅሙ እጅግ ሃያል መሆኑንም የተቋሙ ሪፖርት ያመለክታል:: የአለማችን አገራት የሰላም ሁኔታ እንደ ባለፉት 12 አመታት ዘንድሮም ለ9ኛ ጊዜ ማሽቆልቆል እንደታየበት የጠቆመው የተቋሙ ሪፖርት፤ በ2020 የፈረንጆች አመት የ81 አገራት ሰላም ሲሻሻል፣ የ80 አገራት ሰላም ደግሞ ወደ ከፋ ደረጃ መውረዱን  አመልክቷል፡፡
ላለፉት 11 አመታት የአለማችን እጅግ ሰላማዊት አገር ሆና የዘለቀችው አይስላንድ፣ ዘንድሮም በአንደኛ ደረጃ ላይ ስትቀመጥ፣ ኒውዚላንድ፣ ኦስትሪያ፣ ፖርቹጋልና ዴንማርክ ይከተሏታል፡፡ አፍጋኒስታን እንደ አምናው ሁሉ ዘንድሮም ሰላም የራቃት የአለማችን ቀዳሚዋ አገር ስትሆን፣ ሶርያ፣ ኢራቅና ደቡብ ሱዳን ቀጣዮቹን ደረጃዎች ይዘዋል፡፡


Wednesday, 10 June 2020 15:54

“ጥንቃቄ!

Wednesday, 10 June 2020 15:53

“ጥንቃቄ!

Wednesday, 10 June 2020 15:08

“ጥንቃቄ!

  ኢትዮጵያና ቱኒዝያ ይገኙበታል

               በኮሮና ቫይረስ ስርጭት እጅጉን ከተጎዱ ዘርፎች መካከል የጉዞና ቱሪዝም ዘርፍ መሆኑን ያስነበበው ፎርብስ መጽሔት፤ ኢትዮጵያን ጨምሮ 7 መዳረሻዎች ግን ከኮሮና ቫይረስ ማገገም በኋላ ከፍተኛ የቱሪስት መዳረሻ እንደሚሆኑ ዘግቧል፡፡
የተመረጡት መዳረሻዎች በተፈጥሮ ሀብት፣ በታሪካዊ ቅርሶችና በባህል የከበሩ መሆናቸውን የጠቀሰ ሲሆን፣የአለማችን ተመራጭ መዳረሻዎች ይሆናሉም ብሏል፤ መጽሔቱ፡፡
ኢትዮጵያን ጨምሮ ኢራን፣ ማያንማር (በርማ)፣ ጆርጅያ፣ ፊሊፕንስ፣ ስሎቬንያና ቱኒዝያ በፎርብስ መጽሔት የተካተቱ ሌሎች መዳረሻዎች ናቸው፡፡ ከአፍሪካ ሀገራት ከኢትዮጵያ ጋር የተካተተችው ሰሜን አፍሪካዊቷ ሀገር ቱኒዝያ ስትሆን፣ እ.ኤ.አ. በ2019 ከ9.4 ሚሊዮን በላይ ጎብኝዎችን አስተናግዳለች፡፡
የኢትዮጵያ መንግስት ለቱሪዝም ዘርፍ ዕድገት ከፍተኛ ትኩረት በመስጠት ቢሊዮን ብሮችን ለመዳረሻ ልማትና አዳዲስ መስህቦችን ለማልማት የመደበ ሲሆን፣ አንድነት ፓርክ፣ አብሮነት ፓርክ፣ የእንጦጦ መዝናኛ፣ የወንዝ ዳርቻ ልማት ስራዎችና የመሳሰሉት ይጠቀሳሉ፡፡
ኢትዮጵያ የአለም ስልጣኔ ሀገር ናት ያለው ፎርብስ፤ ነፃ ሀገር፣ የሰው ዘር መገኛ፣ የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያን የደን ሽፋንና ተፈጥሯዊ መስህቦች እንዲሁም ከሌላው ዓለም የተለየ የአመጋገብ ባህል ከሌሎች የዓለም አገራት ተመራጭ መዳረሻ ያደርጋታል ብሏል፡፡
 ኢትዮጵያ የዘርፉን ዕድገት ለማረጋገጥ የመንግስትና የግሉ ዘርፍ ሽርክና አሰራርን ለመተግበር እየተንቀሳቀሰች ሲሆን የኮሮና ወረርሽኝ በዘርፉ ላይ ያሳደረውን ተፅዕኖ ለመከላከል በቀጣይ በጤና፣ በንፅህና፣ የቱሪስቶችን ደህንነት በማስጠበቅ ሂደት ላይ በትኩረት እየሠራች ሲሆን የቱሪስት መዳረሻዎችና አካባቢያቸውን ከኮሮና ቫይረስ ስጋት ነፃ ለማድረግም የፀረ-ተህዋስያን ስርጭት ለማከናወን ከባለድርሻ አካላት ጋር በትብብር እየሰራች መሆኑ ታውቋል፡፡
ፎርብስ መፅሔት፤ በየዓመቱ ተመራጭ የዓለማችን የቱሪዝም መዳረሻ አገራትን በተለያዩ መስፈርቶች  እየመዘነ ደረጃዎችን የሚሰጥ ሲሆን በአለም አቀፍ ደረጃም ከፍተኛ ተቀባይነት፣ተደራሽነትና ተከታዮች እንዳሉት ይታወቃል፡፡


ዝምታን በመምረጥ ነውረኛን አናጎብዝ!
የተቀመጡበት የመሪነት ወንበር እርቃንን በአደባባይ የመቆም ያህል ለትችት አጋልጦ ይሰጣልና ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ እሚያራምዱት ፖሊሲ ላይም ይሁን እሚወስኑት ውሳኔ ላይ የሚነሱ ትችቶችን እንደ ጠቃሚ ግብአት መውሰድ ተገቢ ነው፡፡ እኛን ጨምሮ ከፊት ያስቀደሙት አንድ መቶ አስር ሚሊየን ህዝብ በሰጡትና ባልሰጡት ልክ ያመሰግናቸዋል፤ ይወቅሳቸዋል፡፡ ይህ እሳቸው መሪ፣ እኛ ህዝብ መሆናችን የሰጠን የመሪና ተመሪነት ኮንትራት ነው፡፡
ከዚህ ቀደም ጀዋር አህመድ የመናዊ ነው የሚል ሀሳብ ከምናከብራቸው አንድ ተጽእኖ ፈጣሪ ሰው ሰምተን …. እንዳልሰማን በማለፋችን፣ ነውርን እያየን በዝምታ አልፈናል፤ እኛንም ከነውረኛ አስቆጥሮናል፡፡ ሰሞኑን የዝምታችን ጥልቀት ያጎበዛቸው ሌላ ተናጋሪ፣ በቲ ኤም ኤች ብቅ ብለው ጀዋር ላይ ሲደረግ ዝም ያልነውን ነውር በድጋሚ አለማምደውናል፡፡ ጠቅላያችን ኢትዮጵያዊ እንዳልሆኑ ፈረንጆች እንደነገሯቸው በእርግጠኝነት ተናግረዋል፡፡
ሀሳብን በነጻነት መግለጽ ሰው ከመሆን የሚወለድ መብት ስለሆነ እከሌ ሰጠኝ ብለን አናመሰግን ይሆናል …. ይህ መብት የሚያረጋግጠው የዘለፋ አንቀጽ እንደሌለ ግን እርግጠኛ ነን …. እንደውም ከችሮታው ጋር የሚያያዝ የሌላውን መብት የማክበር ግዴታን ያጸናል፡፡ የጠቅላያችን ደም ከኢትዮጵያ መሆንና አለመሆኑ ብቻውን ፤ የጠቅላያችን ብሔር ከዚህ ወይም ከዚያኛው ብሔር መሆኑ በራሱ … የመሪነት አቅማቸው ላይ ከነጠላ ጸጉር ያነሰ አስተዋጥኦ እንደማይኖረው እናውቃለን፡፡
ይህንን ጽሁፍ የምንጽፈው በሆነ ተአምር እሳቸው አይን ላይ ደርሶና አንብበውት እንዲጽናኑ አይደለም …. ይልቁንም ይሄ ጊዜ አልፎ ነገ ልጆቻችንና የልጅ ልጆቻችን፣ ”ያኔ እንዲህ አይነት ነውር ሲነገር አንተ ወይም አንቺ ምን ብላችሁ ነበር” ቢሉን የምንመልሰው እንዳናጣ ነው፡፡ እያየንና እየሰማን ዝም በማለት ነውረኛን አናጎብዝ !!!
(መላ ቲዩብ)
***

   ”የኮቪድ-19 ክትባት እስኪገኝ ድረስ ማኅበራዊ ፈቀቅታን በአግባቡ መተግበር ወሳኝ የቫይረሱ መከላከያ ሆኖ ይቆያል። በህዳር በሽታ ወቅት ተተግብሮ የነበረው አገር በቀል የማኅበራዊ ፈቀቅታ በርካታ ኢትዮጵያውያንን አትርፏል። ይህ ትውልድ ደግሞ የራሱ መፍትሄ ያሻዋል።--” (በዳንኤል ካሣሁን)

                   እንደ መግቢያ
ድንገቴው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ መላው ዓለማችንን ተቆጣጥሯል። ሚሊዮኖች በበሽታው ተጠቅተው፣ መቶ ሺዎች ውድ ሕይወታቸውን ተነጥቀው፣ በአስር ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዜጎች ቫይረሱ በኢኮኖሚው ላይ ባደረሰው ቀውስ ሳቢያ ለወራት በመኖሪያ ቤታቸው ተወሽበው አሉ። ወደፊት የሚሆነውን በርግጠኝነት ለመናገር ይቅርና አሁን ያለውን የቫይረሱን ጠባይ ገና በቅጡ መች ተረድተነው? ዛሬ ስለ ቫይረሱ የሚገኘው አዲስ መረጃ፣ የትላንቱን መረጃ እየተቃረነ፤ ለጥንቃቄ የሚሰጠን ምክርም እንደ አየሩ ጸባይ እየተቀያየረ ነው። ዶናልድ ራምዝፊልድ “ያወቅነው እውቀት አለ፤ አለመታወቁን የምናውቀው እውቀት አለ፤ ፈታኙ ግን አለመታወቁን የማናውቀው እውቀት ነው” ያለው አባባል የዘመነ ኮሮና እንቆቅልሽን በመጠኑ ሊገልፀው ይችላል።
ኮቪድ-19 እያገረሸ አብሮን ሊቆይ በመሆኑ የችግሩ ውስብስብነት አይቀሬ ነው። ክትባቱ ቢገኝ እንኳ ከሕዝብ ዘንድ ሊደርስ የሚችለው እጅግ ዘግይቶ ነው። ካለን የሆስፒታል፣ የህክምና ባለሙያ፣ የህክምና ቁሳቁስና መድሃኒት አቅርቦት አንጻር እንኳንስ ኢትዮጵያ በርካታ ያደጉ ሃገራትም ተፈትነው የወደቁበት ጉዳይ ነው። ዛሬ መንግሥት፣ የሃገር ውስጥ በጎ አድራጊዎችና ሕዝቡ እጅና ጓንት ሆነው እየተረባረቡ መሆናቸው ተስፋ ቢያጭርም፣ የኮሮናን ዘርፈ-ብዙ ችግር ከህክምና አንፃር ብቻ መፍትሄ ልናበጅለት አንችልም። ለምሳሌ ከሃገር ውስጥና ከሌሎች ያደጉ ሃገራት ከሚገኝ እርዳታ ጋር ተደማምሮ የሚገኘውን ውስን ሃብት በየቱ ሥፍራ ቀድመን ትኩረት ብናደርግ ከፍተኛ ውጤት (multiplier effect) እናመጣለን? አንደ ወሳኝ መፍትሄ የቀረበውን የማኅበራዊ ፈቀቅታን አንዴትስ ውጤታማ አናደርገዋለን? መልስ የሚያሻቸው ጥያቄዎች!
ትንቢተ ኮሮና?
በኢትዮጵያ ለኮሮና ወረርሺኝ የቀረቡ ትንበያዎችን በሁለት ልንከፍላቸው እንችላለን። አንደኛው ፍጹም የተጋነነ (ሟርት የመሰለ) “የራስጌ ግምት” ሲሆን በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች በየዕለቱ እንደሚረግፉ የሚተነብይ ነው። የዚህ ምድብ አስቀድሞ በቻይና፣ በጣሊያንና በደቡብ ኮሪያ የተከሰተውን የኮሮና ሥርጭት ሥሌት ኮርጆ፣ እንደወረደ ለኢትዮጵያ በመሸለም “አስቀድሜ ተናግሬ ነበረ” ብሎ ይጠባበቅ የነበረ ይመስላል። የሁለተኛው ምድብ (አዘናጊ የመሰለ) ለኮሮና ወረርሺኝ የተቃለለ “የግርጌ ግምት” የሰጠ ነበር። ማስረጃውም ኢትዮጵያ የራሷ ባሕላዊ መድሃኒቶች ስላሏት፤ ፈጣሪ ሀገራችንን ከሌላው በበለጠ ስለሚጠብቃት፤ የዘመናችን ‘ነቢያት’ ኮሮና ኢትዮጵያን እንደማይደፍራትና ቢመጣም ድራሹ እንደሚጠፋ ስለተገለጸላቸው፤ ወዘተ--። ሃገርኛው ኮሮና ያለው ግን በሁለቱ የተለጠጡ ግምቶች መሃል ነው።
ከሥፍራም ሥፍራ አለ?
ኮቪድ-19 ከሰው ወደ ሰው በትንፋሽ የሚተላለፍ እንደመሆኑ የእርስ በርስ ቅርርብ ባህላችንና ትግበራችን የበሽታውን ሥርጭትና ቆይታ ይወስነዋል። በሰዎች መሃል ያለ የርቀት ዝንባሌን በተመለከተ ጥናቶች ሁለት ባህሎችን ይቆጥራሉ። የቀረቤታ (ይጠጌ) እና የፈቀቅታ (አይጠጌ) ባሕሎች። ይጠጌ ባህል በተንሰራፋባቸው አካባቢዎች የኮሮና ሥርጭትን ለመዋጋት አዳጋች ሲሆን በአይጠጌው ባህል ግን የቀለለ ይሆናል። የደቡብ አውሮፓ፣ የደቡብ አሜሪካ፣ የአረቢያ ሕዝቦች ከይጠጌ ባህል ሲመደቡ፣ በአመዛኙ በሞቃታማ የአየር ንብረት ክልል ይገኛሉ። ለምሳሌ ከአውሮፓ- ጣልያንና ስፔይን ሲገኙበት፣ እኛ ደግሞ የድሬዳዋ፣ ናዝሬት፣ ሞጆ፣ ወዘተ ከተሞችን ማከል እንችላለን። እንዳለመታደል ሆኖ፣ የይጠጌ ባህል አገራት ባመዛኙ የደኸዩ ናቸው። በሌላ በኩል፤ በሰሜን አውሮፓ ያሉ ሃገራት ከአይጠጌ ባህል ሲመደቡ አየር ንብረታችው በጣም ቀዝቃዛ፣ በኢኮኖሚያቸው ደግሞ ሃብታም የሚባሉ ናቸው።
እንደ ኢትዮጵያ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ሪፖርቶች ከሆነ፤ የአዲሳባ ከተማ በኢትዮጵያ የኮቪድ-19 እንቅጥቅጣፍ (epicenter) ናት። ምንም አንኳ በኢትዮጵያ የከተሜው መቶኛ ድርሻ ጥቂት ቢሆንም የወረርሽኙ መናኽሪያ በመሆኑ የከተሞችን የሥፍራ ባህሪ መመርመር ግድ ይላል። ወረርሺኙ በሁሉም ሥፍራ እኩል አይገኝምና የሚብስባቸውም ሆነ የሚቀንስባቸው ቦታዎች ይኖራሉ። የቫይረሱ ፍጥነትም ሆነ ሥርጭት የሚወሰነው አንደ ቦታው (site) ጠባይ (ለምሳሌ የአየር ሙቀት፤ ርጥበት፣ ዝናብ፣ ንፋስ፣ ወዘተ) ብቻ ሳይሆን ቦታው ከአካባቢው ጋር ባለው ትስስር (situation) ጠባይ (መንገድ፣ የገበያ ቁርኝት የህክምና ጣቢያ አቅርቦት፣ ወዘተ) ላይ ተመርኩዞ ነው።
ሥፍራ ከሰው ልጅ መሰረታዊ ህይወት ጋር የተሳሰረ ነው፤ በተለይም ደግሞ ከጤና ጋር ያለው ጉድኝት ሲበዛ ቀጥተኛ ነው። በዘመናዊ መልኩ የማኅበረሰብ ጤናንና የሥፍራ ቁርኝትን ያስረዳው እንግሊዛዊው ዶ/ር ጆን ስኖው ነበር። በ1854 (እኤአ) የለንደን ከተማ በኮሌራ ወረርሺኝ ሕዝቡ እንደ ቅጠል እየረገፈ በነበረበት ወቅት በሽታው ከምድር ወደ አየር በተንነት መልክ ይሰራጫል ተብሎ በስህተት ይታመን ነበር። ዶ/ር ስኖው ግን የተለየ መላምት ይዞ በኮሌራ ሳቢያ የሞቱትን ሰዎች መኖሪያ አድራሻና የውሃ ፓምፖች የሚገኙበትን መረጃ አሰባሰበ፤ በከተማው ካርታ ላይ አድራሻዎቻቸውን አነጠበ (plot)፤ የሟቾቹንና የውሃ ፓምፖችን ሥርጭቶች ልክ አንደ አነባበሮ ላይና ታች አድርጎ ካዛመደ (multi layering system) በኋላ የኮሌራ ወረርሽኝን መነሻና የሥርጭቱን ዘይቤ ለመተንበይ የሚያስችል ዘዴ ፈለሰመ። በተለይም አንዱ የውሃ ፓምፕ የሚገኝበት ሥፍራ ከበርካታ ሟቾች አድራሻ ጋር በእጅጉ በመቀራረቡ የተለየ ፍተሻ አደርጎ ከመኖሪያ ቤቶች የሚወጣው የፍሳሽ ማስወገጃ ቱቦ ያፈስ እንደነበርና የጉድጓድ ውሃውም በፍሳሹ በመበከሉ ለኮሌራ በሽታ መንስዔ እንደነበር አረጋገጠ፤ የታመሙት ሰዎች ደግሞ የፓምፑን እጀታዎች ስለሚበክሏቸው ኮሌራው ወደ ሌሎች ተጠቃሚዎች እንደሚተላለፍ አበሰረ። ስለዚህ መላው የለንደን ከተማ እኩል የኮሌራ መነሻና መስፋፊያ ሥፍራ አልነበረም። ይህ ውጤት ዶ/ር ስኖውን ኤፒዲሚዮሎጂ (Epideomology) ለሚባለው የጤና ዘርፍ “አባትነት” ያበቃው ብቻ ሳይሆን ጂ.አይ.ኤስ (GIS: Geographic Information System) ለሚባል የትምህርት ዘርፍ የማዕዘን ድንጋይ ሆኗል። በጣም ተበክሎ የነበረው የውሃ ፓምፕ ሥፍራም፣ ለመታሰቢያ በብሮድዊክ ጎዳና ላይ ሃውልት ተሰርቶለት በአላፊ አግዳሚው እየተጎበኘ ይገኛል።
ፈቀቅታ ዋጋው ስንት ነው?
ማኅበራዊ ፈቀቅታ የሚጠይቀው የሥፍራ መጠን በቀላሉ የሚመተር ቁንጽል ነገር አይደለም። ይልቁንም በሰዎች የዕለት ተዕለት ሕይወት ጋር የተገመደ ነው። የአንድ ግለሰብ የሀብትና የሥልጣን ደረጃ እያደገ ሲመጣ ከሌላው ግለሰብ ጋ ሊኖረው የሚገባው አካላዊ ርቀት እየሰፋ ይመጣል። ለምሳሌ ተራ ባለጉዳይ ሆነን ቀርበናል አሉ። ከቀበሌ ሊቀ መንበሩ ይልቅ ሚንስትሩን ስናነጋግር ሊፈቀድልን የሚችለው አካላዊ ርቀት የትየለሌ ነው። ገንዘብና ሥልጣን ካለ መጠነ ሰፊ አካላዊ ርቀት አለ። ለምሳሌ አውሮፕላን ገንዘብ ላለው ተጓዥ ሁሉ የተፈቀደ ቢሆንም፣ ሁሉም ባለገንዘብ ግን እኩል አይገለገልበትም። የጆርጅ ኦርዌልን ድንቅ አባባል ለዚህ ጽሁፍ ስንል ብናሻሽለው “ሁሉም ተጓዦች እኩል ናቸው፣ ነገር ግን ጥቂት ተጓዦች ከሌሎች ይበልጥ እኩል ናቸው” እንዲል … የቢዝነስ ክላስ ተጓዥ እግሩን አንሰራፍቶ ሲንደላቀቅ፣ የኢኮኖሚ ክላስ ተጓዥ ግን የሚመተርለት የሥፍራ መጠን ብዙ የሚያፈናፍን አይደለም። ስለሆነም የሁለት ሜትር የእርስ በርስ መራራቅ ትግበራ ጥሩ ገቢ ላላቸው ግለሰቦች የምርጫ ጉዳይ ሲሆን ለደሃ (በደሳሳ ቤት ጠላ/ሻይ ለምትሸጠው፣ ጉልት ሽንኩርት ለምትቸረችረው፣ የከተማ አውቶቡስ ለሚጠቀመው፣ ወዘተ) ግን ቅንጦት ነው። ልክ ቻርለስ ዲክንስ “space is a luxury”  እንደሚለው።
ደሃ ሞት አይፈራም?
በበርካታ የመድረክ ስዎች “ኮሮና ደሃና ሃብታምን እኩል አደረገ” ተብሎ ሲወደስ ይደመጣል። በጥልቀት ቢታይ ግን የኮቪድ-19 ጥቃት ከሃብታሙ ይልቅ በድሃው ላይ በእጅጉ የሚያይል መሆኑን ነው። ለድሃ “መቀመጥ” ማለት “መቆመጥ” ነው እንዲሉ፤ ለክፉ ጊዜ ተብሎ የሚቀመጥ እርሾ ስለማይኖር፤ እንቅስቃሴ ሲቆም ህይወትም ትጨልማለች። የኒውዮርክ ታይምስ መጽሄት አንደዘገበው፤ በኒውዮርክ ከተማ ከበርቴዎች ከሚኖሩባቸው ሰፈሮች የኮሮና ወረርሺኝ በከተማቸው እንደተከሰተ ወደ 40% የሚሆኑት ኗሪዎች በሽታው ወዳልተንሰራፋባቸው አካባቢዎች መሸሽ ችለዋል። መሸሽ ያላስፈለጋቸው ሀብታሞች ደግሞ ከቤታቸው ሳይወጡ የሚፈልጉትን በቀላሉ እያገኙ ሰንብተዋል። በተቃራኒው በኩል ደግሞ በኢኮኖሚ አቅማቸው ዝቅተኛ የሆኑት ጥቁሮችና እስፓኞች መኖሪያቸውን ሳይለቁ ወላፈኑን እየተጋፈጡት ይገኛሉ። ለምሳሌ በአሜሪካ የሚዘወተር አባባል አለ፡- “አሜሪካ ስታስነጥስ ጥቁር ድሆቿ በኒሞኒያ ይያዛሉ”። በቅርቡ ይፋ የተደረገ ሪፖርት የሚያሳየው፤ ከሌላው ማህበረሰብ ይልቅ ጥቁሮች በኮቪድ-19 የበለጠ ተጠቅተዋል። አመዛኙ የሥራ ዘርፋቸው ጽዳት፣ ጤና፣ ጥበቃ፣ ሾፌር፣ እቃ አቅራቢ፣ ታክሲ አገልግሎት ወዘተ-- በመሆኑ ደግሞ ከኮሮና ጋር በሚደረገው ትግል፣ የግንባር መስመር ተሰላፊና ተጋላጭ አድርጓቸዋል።
እንደ ሪቻርድ ፓንክረስት፤ በ1918 (እ.ኤ.አ.) አዲስ አበባ በወቅቱ ከነበራት 50,000 ኗሪ ወደ 10,000 የሚሆኑት (20%) በተለይም ወጣቱ፣ ባለሥልጣናቱና በጣት ከሚቆጠሩት ዶክተሮችም ጭምር በህዳር በሽታ ህይወታቸው ተቀጥፏል። የሃያ ስድስት ዓመቱ ራስ ተፈሪ መኮንን በመጀመሪያው ዙር ወረርሺኝ ተጠቅተው በህይወትና ሞት መሃል የነበሩ ሲሆን “በለጋ እድሜያቸው ሊሞቱ ነው” ተብሎ በዲፕሎማቶች መሃል የመረጃ ልውውጥ እየተካሄደ ነበር። ራሳቸው ወደ አዲስ አበባ እንደተመለሱ በወረርሺኙ ሳቢያ ክፉኛ ታመሙ እንጂ ፊታውራሪ ሃብተ ጊዮርጊስ ዲነግዴ ለስራ ተልከው ከነበሩበት የወላይታ አውራጃ ባስቸኳይ ተመልሰው በተፈሪ መኮንን ሞት ሊፈጠር የሚችልን አለመረጋጋት እንዲያመክኑ ታቅዶ ነበር፡፡ በወቅቱ ወረርሺኙን ለመሸሽ አቅሙ የነበራቸውና ወደ ከተማው ዳርቻ በመሄድ ተወሽበው (ቀሣ ገብተው) ህይወታቸውን ያዳኑት ለምሳሌ ሊቀ ጳጳሱ አቡነ ማቴዎስ (አድዋ ድረስ ሄደው ግንባራቸውን ለጥይት ለመስጠት ያላመነቱት)፣ ከንቲባ ነሲቡ ዘአማኑኤል (ወዲያውኑ ወደ ከተማይቱ ተገደው ተመለሱ’ንጂ)፣ የበታች ሹማምንቶች፣ ወዘተ ነበሩ። ንግስት ዘውዲቱ ራሳቸው ወደ አንኮበር ለመሸሽ ተነስተው ነበር ተብሎ በወቅቱ ታምቷል፡፡ በዘመኑ ወደ አዲስ አበባ ከተማ ዳርቻ ባይሄዱም፣ በርካቶች በሚኖሩበቸው ግቢዎች ውስጥ ተራርቆ ለመቆየት የሚያስችል መተናፈሻ ነበራቸው። ለሥልታዊ ማፈግፈግም’ኮ ቦታና ፍራንክ ሊኖር ግድ ይላል።
ረሃብ ቀጠሮ ይሰጣል?
በኢትዮጵያ ሚዲያ የሚተላለፉትን መረጃዎችን ስንቃኝ፣ የማኅበራዊ ፈቀቅታን ጣጣ በቅጡ ያለመረዳት ጉዳይ ይስተዋላል። የኮሮናና የማኅበራዊ ፈቀቅታ ግንዛቤ ሃዋርያ ሆነው የቀረቡት ከሃኪሞቹ ይልቅ አርቲስቶቻችን ናቸው። ጥረታቸው ይደነቃል። ሆኖም ግን ሁሉም ናቸው ባይባልም አንዳንዶቹ ገና ራሳቸው በውል የተረዱት አይመስልም። ከዚህ ቀደም ገበሬው ዛፍ ቆርጦ ለተለያየ ግልጋሎት ሲጠቀም “ለምን” ብሎ የችግሩን ምንጭ ከመመርመር ይልቅ በየመድረኩና በየሚዲያው ልክ ገበሬው የዛፍን ጥቅም እንደማያውቅና አሉታዊ ውጤቱንም እንደማያስተውል፤ ወይንም አማራጭ ኖሮት ሳለ በግዴለሽነት እንደሚከውነው በመተርጎም- ልክ የወተትን ጥቅም ለድመት ማስተማር በመሰለ ምክር- በእርዳታ ሰጪዎች በጀት እየተደጎመ፣ በራዲዮና የቴሌቪዥን ፕሮግራሞች ይሰራጭ ነበር። ሌላም አለ። “ከወንዶች ይልቅ ሴቶች ለኤች-አይ-ቪ ኤድስ ተጋላጭ ናቸው” ሲባል ልክ ወንዶቹ የኤድስን አስከፊነት የተገነዘቡና ሴቶቹ ደግሞ ለሕይወት ዋጋ የማይሰጡ ይመስል፣ “የግንዛቤ ማስጨበጫ ዲስኩሮች” እየተንቆለጳጰሱ ለህዝብ ይቀርቡ ነበረ። አሁን ደግሞ ስለ ኮቪድ-19 አስከፊነት ተነግሮ ሳለ ህዝቡ በከተማው ሲንቅሳቅስ ታየ ተብሎ አንዳንድ አርቲስቶቻችን “ዳቦ በነጻ ይታደላል የተባለ ይመስል ህዝቡ በከተማው ተተራመሰ” በማለት ሲናገሩ በድራማዎቻቸው እየታዘብን ነው። ህዝብን በደፈናው መኮነን አግባብ አይደለም። ጥቂቶች ለቅንጦት ሲሉ ያጠፋሉ። ለምሳሌ በሺሻና ጫት ቤቶች ታጉሮ በመገኘት ሊሆን ይችላል። አብዛኛው የሚንቀሳቀሰው ግን የሞት ሽረት ጉዳይ ሆኖበት ነው። ባለቅኔ ሎሬት ጸጋዬ ገ/መድኅን፣ የረሃብን አስከፊነት እንዴት ነበር በግጥም የገለፀው?
ጠቅጥቅ ዝም ብለህ?
ከመሃል አዲሳባ ተነስተን በሁሉም አቅጣጫ ወደ ከተማዋ ዳርቻ ብንጓዝ፣ የሰዎች ቁጥር እየቀነሰ፣ በቤቶች መሃል ያለው ርቀት እየሰፋና የግቢዎች ስፋት እያደገ መሄዱን እንታዘባለን። እንዳሁኑ ከመጠን በላይ ከመተፋፈጉ በፊት በአዲሳባ በርካታ ባዶ ሥፍራዎች የነበሩ ቢሆንም ከጊዜ ወደ ጊዜ ተመናምነዋል። በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን በሰባዎቹና በሰማንያዎቹ የተቀረፁ የሙዚቃ ክሊፖች የሚያስገነዝቡን ነገር ቢኖር፣ መሃል አዲሳባ በሰውም ሆነ በተሽከርካሪ ብዛት እንዳሁኑ መተናፈሻ አላጣም ነበር። አሁን አሁን የሙዚቃ ክሊፖች እየተቀረጹ ያሉት በከተማዋ ዳርቻ ከሚገኙ ተራርቀው የተገነቡ ቅንጡ መንደሮች ላይ መሆኑ የግጥምጥሞሽ ጉዳይ ብቻ ይሆን? በተለይም መሃል አዲሳባ አካባቢ የነበሩ ማናቸውም ቤት ያላረፈባቸው ሥፍራዎች (በዛፍና በጓሮ እርሻ ተሽፍነው የነበረ ቢሆንም እንኳ) ለግንባታ ማስፋፊያ ውለዋል። ቀድሞ በየመንደሩ የነበሩ የስፖርት ማዘውተሪያ ስፍራዎች ደብዛቸው ጠፍቷል። ተጨማሪ የመኖሪያ ክፍሎችን ሰርቶ በማከራየት ኑሮን መደጎም ስለሚቻል በርካቶች በመኖሪያ ግቢያቸው የነበሯቸውን ባዶ ሥፍራዎች ገንብተውበታል። ባንዳንድ ሰፈሮች በከተማው ፕላን መሰረት፣ ቀድሞ በቂ ሥፋት የተመደበላቸው መንገዶች ከአዋሳኝ ጊቢዎች በሚደረግ ህገወጥ ማስፋፊያ እየተሸራረፉ በእጅጉ ጠበዋል። ችግሩ በበረታባቸው አካባቢዎች የሚገኙ ጠባብ የመተላለፊያ መንገዶች ለልብስና ጌሾ ማስጫ፣ ለድንኳን መትከያ፣ ወዘተ-- ጭምር ስለሚያገለግሉ የእድር መኪና እንኳ የማይገባባቸው በርካታ መንደሮች አሉ። አያርገውን’ጂ እንዲህ አይነት መንደር ኮቪድ-19 አንዴ ከገባ በቀላሉ አጅ ይሰጣል?
እል፟ፍ ሲሉ እልፍ ይገኛል?
አንድ የከተማ ኗሪ የኢኮኖሚ አቅሙ ሲጎለብት ፍላጎቱም ሆነ ስጋቱ ስለሚንር ወደ ከተማ ዳርቻ ሄዶ (suburbanization በሚባለው) አመቺ የመኖሪያ ቤት ይገዛል/ይከራያል። ባብዛኛው ይህ ሥፍራ ወንጀል የማይበዛበት፤ የትምህርት ቤት ክፍሎች የማይጣበቡበትና የመኪና ማቆሚያ እጥረት የማይኖርበት ነው። የሞላለት ኗሪ ወደ ዳርቻው በተዘዋወረ ማግስት በምትኩ ወደ ከተማው የሚመጣው አዲስ ኗሪ ይተካበታል። ከተማ ሲሰፋ በዙርያው ያሉ የእርሻ መሬቶችን ይበላል፤ በፍትሃዊነትም ይሆን በኢ-ፍትሃዊነት አርሶ አደሮችን ያፈናቅላል። ለአብነት ሕዝቡን አስተባብሮ በቀድሞው የኢሕአዴግ መንግሥት ላይ ከፍተኛ ጫና ካደረጉ አጀንዳዎች አንዱ የአዲሳባ ከተማ ቅጥ አልባ መስፋፋትና ማስተር ፕላኑ ያስከተለው ጣጣ ነበር።
ለአዲሳባ የህዝብ እድገት አንዱ መንስዔ፣ ከሌሎች የሀገሪቱ አካባቢዎች ወደ ከተማው የሚፈልሰው ቁጥር መበራከቱ ነው። ከሰሃራ በታች ባሉ የአፍሪካ ከተሞች ላይ የተደረገ ጥናት አንደሚያሳየው፤ ከከተሞች ርቀው በሚኖሩ ህዝቦች የሚዘወተር የጎሳዎች መሃል ጥርጣሬና ግጭት አለ። ይህ የደህንነት ሥጋት በርካቶቹን ወደ ከተሞች እንዲጎርፉ ያነሳሳቸዋል (push factor የሚባለው)። በበርካታ ክልሎች የሚገኙ ባለሃብቶች ካፒታል ሲያፈሩ፣ በቀጣይ የሚያልሙት በአካባቢያቸው የሚገኝ ንግዳቸውን ወደላቀ ደረጃ ማሳደግ ሳይሆን ወደ አዲሳባ በመምጣት ቤት መግዛትና ኑሮን መመስረት ነው። ወደ አዲሳባ ከተማ የሚደረገው ፍልሰት እንዲጨምር ያስቻለው ከተማው በአማላይ የኢኮኖሚ አማራጮች (pull factors የሚባሉት) ተንበሽብሾ ሳይሆን በከፊልም ቢሆን አንጻራዊ የኑሮ ዋስትና ስለተጎናጸፈ ጭምር ነው።
ችግሩ ግን ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በአዲሳባ ዳርቻ ያሉ መንደሮች በፖለቲካው ትኩሳት ሳቢያ የሰላምና የመኖር ዋስትናቸው ከጥያቄ ውስጥ መውደቁ ነው። ባንድ በኩል ወደ አዲሳባ በተናጠልም ሆነ በቡድን የሚተመው ሕዝብ እንደቀጠለ ነው፡፡ ለምሳሌ አማራው ከጉራ ፈርዳ፣ ኦሮሞው ከሶማሌ ክልል ሲፈናቀሉ መዳረሻቸው አዲሳባ እንደነበር ተመልክተናል፡፡
በሌላ በኩል፤ አዲሳባ እንደ ቀድሞው ወደ ጎንዮሽ የመስፋት እድሏ ተመናምኗል። ይባስ ብሎ ቀድሞ በከተማው ዳርቻ መንደሮች የነበሩ አንዳንድ ኗሪዎች ወደ መሃል አዲሳባ የሚደረግ የምልሰት አዝማሚያ (reverse suburbanization) እያሳዩ ነው።
እንደ  መውጫ
የከተማ ኗሪ ለኮቪድ-19 አጅግ ተጋላጭ ቢሆንም በደንብ ከተያዘ ስርጭቱን መቆጣጠር ይቻላል። ታይዋን፤ ደቡብ ኮርያና ሲንጋፖር ከተሞች ችምችም ያለ የሕዝብ ሥርጭት ኖሯቸው ሳለ አስቀድመው እርምጃ በመውሰዳቸው ነው አስከፊውን የኮሮና እልቂት ያስቀሩት።  የኮቪድ-19 ክትባት እስኪገኝ ድረስ ማኅበራዊ ፈቀቅታን በአግባቡ መተግበር ወሳኝ የቫይረሱ መከላከያ ሆኖ ይቆያል። በህዳር በሽታ ወቅት ተተግብሮ የነበረው አገር በቀል የማኅበራዊ ፈቀቅታ በርካታ ኢትዮጵያውያንን አትርፏል። ይህ ትውልድ ደግሞ የራሱ መፍትሄ ያሻዋል። ከሌሎች ሃገራት መኮረጅ ካለበትም ከአገሪቱ ተጨባጭ ሁኔታ ጋር እየተገናዘበ መሆን ይኖርበታል። የችግሮች መጠንና ውስብስብነት ከሥፍራ ሥፍራ እንደ መለያየቱ ሁሉ መፍትሄውም ያልተማከለ መሆን ይኖርበታል። ለዚህ ስኬት እንዲረዳ ደግሞ በሃገሪቱ ያሉ የፕሮፌሽናል አሶሴሽኖች የዘንድሮውን አመታዊ ኮንፈረንሶቻቸውን (ቨርቹዋሊም ቢሆን) በኮቪድ-19 ላይ አትኩረው አባላቶቻቸው የመፍትሄው አካል እንዲሆኑ ይተጉ ይሆን?
በሌሎች ሃገራት የኮሮና ቫይረስ ቅድሚያ ሰለባዎች በበሽተኛ መንከባከቢያ ጣቢያዎች (Nursing Homes) የሚገኙ ታካሚና ነርሶች ነበሩ።  ይህ እንዳይደገም በአዲስ አበባ ከተማ ያሉ በርካታ የአረጋውያን ማዕከላት መላ እየዘየዱ ይሆን? በተለይም የምስራቁን ድንበራችን በባህሪው ወንፊታማ በመሆኑ በድንበር ተሻጋሪ የሰዎች ዝውውር ላይ የቁጥጥር ሥርዓት ተዘርግቶ ይሆን?
የቅርብ ጊዜ የኢትዮጵያ ታሪክ የሚያሳየን ታላላቅ አደጋዎች፣ የቀድሞ መንግስታት መሰረትን ሲያናጉና በቀጣይ አመታትም መንግሥታቱ እንደሚወድቁ ነው። በንጉሡ ጊዜ የወሎ ረሃብን፣ በደርግ ጊዜ የሰባ ሰባቱ ረሃብን መጥቀስ ይቻላል። አሁን በሥልጣን ላይ ያለው መንግሥት፤ ይህን ወረርሽኝ ቀዳሚ አጀንዳው አድርጎ፤ ዜጎችን አስተባብሮ፤ እውቀት-መር በሆነ መንገድ ሕዝቡን ይታደጋል? ወይንስ ችግሩን በማለባበስ ለውድቀቱ ጉድጓድ ይምሳል? የተቃዋሚ ፓርቲዎችስ? አጀንዳቸውን ፈታኝ በሆነው የኮቪድ-19 ወረርሺኝ ላይ አተኩረው ከሕዝቡ ጋር ይረባረባሉ? ወይንስ እንደ ወትሮው ስቱዲዮና መድረክ ላይ ከትመው በታዛቢ ማሊያ ይጫወታሉ?
በመጨረሻም፤ ፈተናው ይከብድ ይሆናል እንጂ ሁሉም ያልፋል፤ ኮሮና ቢሆንም’ኳ፡፡


Wednesday, 10 June 2020 00:00

የፌስቡክ ገጾች በጨረፍታ

ሚዛናዊነት የጎደለው የአምነስቲ  ሪፖርት
የአምነስቲ ኢንተርናሽናልን ሪፖርት በጥሞና አነበብኩት። እጅግ ስሜት የሚነኩ በርካታ የሰብአዊ መብት ጥሰቶች በሪፖርቱ ውስጥ ተካትቷል። ግፍ ለተፈጸመባቸው  አይደለም፣ ለሰማነው እንኳን ከባድ ጸጸት ጥሎብናል። የኢትዮጵያውያን እናትና አባቶች ሆይ፤ መጽናናቱን ይስጣችሁ እላለሁ!! የመረጃው ጥራትና ሚዛናዊነት እንደተጠበቀ ሆኖ፣ የቀረበው ሪፖርት አሳሳቢ ስለሆነ፣ መንግስት ተገቢውን ማጣራት አድርጎ፣ የእርምት እርምጃ እንዲወስድ አበክሬ እጠይቃለሁ።
ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ ሪፖርቱን ጠለቅ ብለን ስንፈትሽ ግን የአምነስቲ ኢንተርናሽናል ሪፖርት አንድ ክልልን፣ ያውም አንድ የፖለቲካ መስመርን ብቻ ተከትሎ ለምን ተዘገበ የሚል ጥያቄ እንድናነሳ ያስገድደናል። ከታሪክና ከተሞክሮ እንደምንረዳው፤ አምነስቲ በአንግሎ ሳክሰን ነጮች የተሞላ፣ በግልጽ ከሚዘግበው ባልተናነሰ የሕቡዕ ዓላማና ግብ የተበጀለት፣ ከምዕራባውያን ውጭ ሌላው የዓለም ፍጡር ሁሉ ግፈኛና አረመኔ አስመስሎ ለማሳየት የተመሰረተ ተቋም ነው።
በዚህም የተነሳ በርካቶች፣ አምነስቲን ቀለም አምላኪ ነጮች፣ የኒዮ-ኮሎኒያል ዓላማቸውን ከግብ ለማድረስ ያለ ክብሩና ያለ ንጽህናው በማወደስ፣ በማሞገስና ተደማጭነት እንዲኖረው በማድረግ፤ ዓላማቸውን እንዲያሳካ የሚያሰማሩት ለስላሳ ሃይል (Soft Power) ነው። ይህ ብቻ አይደለም፤ አምነስቲ የገዢዎቹን ተልዕኮ ማስፈጸሙ እንደተጠበቀ ሆኖ፣ በተረፈው ሰዓት፣ ጊዜና እግረ መንገዱን የራሱን “ጥሪ” እና “ተልዕኮ” አንግቦ፣ የበለጠ ለቀረበውና ለከፈለው የሚተጋ የመፈንቅለ መንግስትና የብሔር ግጭት ሴራ መጠንሰሻና መቀፍቀፊያ ተቋም እንደሆነ በርካቶች የሚስማሙበት ነው።
ወደ ሀገራችን ጉዳይ ስንመለስ፣ ባለፈው ሶስት ዓመት፣ በመንግስት ሃይልም ሆነ በታጣቂ ቡድን፣ በፖለቲካ ፓርቲዎችም ሆነ በጽንፈኛ ቡድኖች ቀጥተኛ ተሳትፎ በሺ የሚቆጠሩ ዜጎች በግፍና በአሰቃቂ ሁኔታ ተገድለዋል፣ ተፈናቅለዋል፤ እህቶቻችን፣ እናቶቻችን ተደፍረዋል። በፖለቲካ ሃይሎች የጥላቻ ፖለቲካ ምክንያት፣ ያለ ምክንያት በግፍ የፈሰሰው የሱማሌው፣ የጋሞው፣ የወላይታው፣ የኦሮሞው፣ የአማራው፣ የትግራዩና የጉራጌው ደም ከመቃብር በላይ እየጮኸ ነው። በዩኒቨርስቲዎቻችን ውስጥ ሞታቸው ከንቱ ሆኖ የቀሩ ልጆቻችን፣ እምጥ ይግቡ እስምጥ መላቸው ሳይታወቅ ደብዛቸው የጠፋ እህቶቻችን ጉዳይስ የታለ!?
አምነስቲ ሆይ፤ ዛሬ ኢትዮጽያ ውስጥ ያንድ ወገን ዘገባ፣ ያንድ ቡድን ትርክት በቂ ተጫዋችና ተዋናይ አለው። ኢትዮጵያውያን የቸገረንና ዘመኑ የደቀነብን ፈተና ግን ዘር ለይቶና ብሔር ቆጥሮ የሚሰራጭን የጥላቻ ዘገባ ሰበብ እያደረገ የሚፈጸመው ፍጅትና እልቂት ነው። ይህ አልበቃ ብሎ ግን ሚዛናዊነትና ርትዕ የጎደለው፣ የአንድ ፖለቲካ መስመር ተከትሎ የሚቀነቀን፣ አንዱን አቃፊ ሌላውን አግላይ ሪፖርት፣ “የሰውን” ዘር መሰረት አድርጊያለሁ ከሚል ተቋም ሲቀርብ ማየት ከአሳፋሪነትም በላይ ነውር ነው። ስለ ሰው ዘር ፍትህና ርትዕ ከቆማችሁ፣ የሌሎቻችን ሞት፣ ስደት፣ እርዛትና ግድያ ለምን አልተሰማችሁም? ለምንስ አልቆጫችሁም?!
ብትወዱትም ብትጠሉት፤ ሌሎቻችንም እንደ ሰው ልጅና እንደ ዜጋ የሚሳሳልን፣ የሚያለቅስልን በሕይወት እንድንኖርለት የሚፈልግና የምትፈልግ እናት፣ አባት፣ እህትና ዘመድ፤ ቢያንስ ደግሞ ወገን ያለን ፍጡሮች ነን። አምነስቲ ሆይ፤ ሁሉን አቀፍ የሆነ፣ የሰውን ዘር በእኩል የሚያይ፣ ግፍና ግፈኞችን የሚጸየፍና በስማቸው የሚጠራ፣ ለፍትህ እንዲቀርቡ ጥሪ የሚያስተላልፍ ሪፖርት አሁኑኑ እንዲወጣ እንጠይቃለን።
 (ከሙሼ ሰሙ ፌስቡክ)
***

Page 10 of 487