Administrator

Administrator

 የህንዷ ከተማ ሙምባይ ባለፈው የፈረንጆች አመት 2018 ከአለማችን አገራት ከተሞች መካከል እጅግ አስከፊው የትራፊክ መጨናነቅ ችግር የነበረባት ቀዳሚዋ ከተማ መሆኗን አንድ አለማቀፍ ጥናት አመለከተ፡፡
ቶምቶም የተባለው የሆላንድ የጥናት ተቋም በ56 የአለማችን አገራት ውስጥ በሚገኙ 403 ከተሞች ላይ የሰራውን ጥናት ጠቅሶ ሲኤንኤን እንደዘገበው፣ በሙምባይ ጎዳናዎች ላይ የሚያሽከረክር አንድ ሾፌር በትራፊክ መጨናነቅ ሳቢያ ጉዞው ከሚፈጅበት ጊዜ 65 በመቶ ያህል ተጨማሪ ጊዜ ለማባከን ተገድዷል፡፡
የኮሎምቢያዋ መዲና ቦጎታ በትራፊክ መጨናነቅ ከአለማችን ከተሞች በሁለተኛ ደረጃ ላይ እንደምትገኝ የጠቆመው ዘገባው፣ በከተማዋ ጎዳናዎች የሚመላለሱ መኪኖች ካሰቡበት ለመድረስ 57 በመቶ ተጨማሪ ጊዜ እንደሚፈጅባቸውም አመልክቷል:: በትራፊክ መጨናነቅ የፔሩዋ ሊማ በሶስተኛ፣ የህንዷ ርዕሰ መዲና ኒው ደልሂ በአራተኛ ደረጃ ላይ መቀመጣቸውን የጠቀሰው ተቋሙ፤ ባለፉት አስር አመታት 75 በመቶ በሚሆኑት የአለማችን ከተሞች የትራፊክ መጨናነቅ ችግር ተባብሶ ቀጥሏል ብሏል፡፡

  ሳኒ አባቻ በእንግሊዝ ባንክ ያስቀመጡት 267 ሚሊዮን ዶላር ተወረሰ

              በአፍሪካ በነዳጅ ሃብቷ ቀዳሚውን ስፍራ በምትይዘው ናይጀሪያ፣ በየቀኑ በአማካይ 100 ሺህ በርሜል ያህል ድፍድፍ ነዳጅ በህገ ወጦች እንደሚዘረፍ ብሉምበርግ ዘግቧል፡፡
በመላው ናይጀሪያ የነዳጅ መተላለፊያ ቱቦዎችን እየሰረሰሩ ከፍተኛ መጠን ያለው ነዳጅ የሚዘርፉ ሰዎች ቁጥር ግማሽ ሚሊዮን ያህል እንደሚደርስ የጠቆመው ዘገባው፤ ይህም አገሪቱ ከነዳጅ ኤክስፖርት የምታገኘው ገቢ በከፍተኛ ሁኔታ እንዲቀንስ ማድረጉንም አመልክቷል፡፡
በናይጀሪያ ነጋ ጠባ የሚዘረፈውና በመቶዎች በሚቆጠሩ ትናንሽ የነዳጅ ማጣሪያዎች እየተጣራ በህገ ወጥ መንገድ ለሽያጭ የሚቀርበው ነዳጅ በገንዘብ ሲተመን የአገሪቱን የበጀት ጉድለት ሙሉ ለሙሉ የመሸፈን አቅም እንዳለው የጠቆመው ዘገባው፤ በአገሪቱ የሚገኙ የነዳጅ ኩባንያዎችም የዝርፊያው ሰለባ መሆናቸውን ገልጧል፡፡
ታዋቂው ሼል ኩባንያ በናይጀሪያ ባለፈው የፈረንጆች አመት (2018)፣ በየቀኑ 11 ሺህ በርሜል ድፍድፍ ነዳጅ በወንጀለኞች መዘረፉንም ዘገባው አስታውሷል፡፡
በተያያዘ ዜና ደግሞ፣ የቀድሞው የናይጀሪያ ፕሬዚዳንት ሳኒ ኣባቻ፣ በስልጣን ዘመናቸው በሙስና ያፈሩትና በእንግሊዝ ውስጥ በሚገኝ ባንክ ከዝነውት የነበረ 267 ሚሊዮን ዶላር እንዲወረስ መወሰኑ ተዘግቧል፡፡
እ.ኤ.አ ከ1993 አንስቶ በሞት እስከተለዩበት 1998 ድረስ አገሪቱን የመሩትና በአምባገነንነታቸው የሚታወቁት ሳኒ ኣባቻ፤ በህገ ወጥ መንገድ ከአገር አስወጥተውታል የተባለውና ላለፉት 5 አመታት እንዳይንቀሳቀስ ታግዶ የነበረው ይህ ገንዘብ፣ ለናይጀሪያ ለአሜሪካና ለእንግሊዝ እንደሚከፋፈል ተነግሯል፡፡


 አጠቃላይ የሀብቷ መጠን 600 ሚሊዮን ዶላር እንደደረሰ የሚነገርላት አሜሪካዊቷ ድምጻዊት ሪሃና፣ በታዋቂው የፎርብስ መጽሄት፣ የአለማችን ሴት ሙዚቀኞች የሀብት ደረጃ በመሪነት መቀመጧ ተነግሯል፡፡
ሪሃና ከሙዚቃ ስራዎቿ፣ ከኮንሰርት በተጨማሪ ታዋቂውን ፌንቲ ቢዩቲ ኩባንያ ጨምሮ ባቋቋመቻቸው የፋሽንና የውበት ኩባንያዎች ከፍተኛ ገቢ እንደምታገኝ የጠቆመው ፎርብስ፤ ከፍተኛውን የ570 ሚሊዮን ዶላር ገቢ ያገኘችውም ከፌንቲ መሆኑን አስታውቋል፡፡
በዘንድሮው የፎርብስ መጽሄት የአለማችን ሴት ባለጸጋ ሙዚቀኞች ዝርዝር ውስጥ የሁለተኛነት ደረጃን የያዘቺው ሌላኛዋ ታዋቂ ድምጻዊት ማዶና ስትሆን፣ ድምጻዊቷ 570 ሚሊዮን ዶላር ሃብት እንዳላት ፎርብስ አስታውቋል፡፡
ሴሊን ዲዮን በ450 ሚሊዮን ዶላር፣ ቢዮንሴ ኖውልስና ባርባራ ስቴሪሳንድ በ400 ሚሊዮን ዶላር፣ ቴለር ስዊፍት በ360 ሚሊዮን ዶላር እንደ ቅደም ተከተላቸው ከሶስተኛ እስከ እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ የያዙ ሌሎቹ የአለማችን ዝነኛ ድምጻውያን መሆናቸውንም ፎርብስ መጽሄት ሰሞኑን ባወጣው መረጃ አመልክቷል፡፡


                  ሰሞኑን በአክሱም ዩኒቨርስቲ በተማሪዎች መካከል በተፈጠረ ግጭት አንድ ተማሪ ህይወቱ ማለፉ የሚታወቅ ሲሆን፤ ከተማሪው ግድያ ጋር በተያያዘ 10 ተጠርጣሪዎች በቁጥጥር ሥር ውለው በፖሊስ ምርመራ እየተደረገባቸው ነው::
በደብረ ማርቆስ ዩኒቨርስቲ በተከሰተ ግጭት አንድ ተማሪ መሞቱን ተከትሎ ከግንቦት 19 ቀን 2011 ዓ.ም ጀምሮ በአክሱም ዩኒቨርስቲ የብሔር መልክ ያለው ውጥረት ተከስቶ እንደነበር ያስረዱት የአክሱም ዩኒቨርስቲ ፕሬዚዳንት፤ ተማሪዎች ድንጋይ መወራወር ሲጀምሩ የፀጥታ ኃይሎች ወደ ግቢው ገብተው ለማረጋጋት መሞከራቸውን ተናግረዋል፡፡
ሆኖም የብሔር መልክ ያላቸው ትንኮሳዎች አይለው ማክሰኞ ግንቦት 27 ቀን 2011 ዓ.ም፣ የኢድ አልፈጥር በዓል ቀን ሁሉም ተማሪዎች ዕረፍት ላይ በነበሩበት አጋጣሚ፣ ከረፋዱ 4፡30 ላይ በተወሰኑ ተማሪዎች የድንጋይ ውርወራ ግጭት ማገርሸቱንና በግጭቱም ዮሐንስ ማስረሻ የተባለ የመካኒካል ኢንጅነሪንግ የ2ኛ ዓመት ተማሪ ህይወቱ ማለፉን ፕሬዚዳንቱ ያስረዳሉ፡፡
በዚህ ግጭት ሶስት ተማሪዎች ከባድ ጉዳት ደርሶባቸው በህክምና ላይ እንደሚገኙም የተገለፀ ሲሆን በርካቶች ደግሞ ቀላል ጉዳት አጋጥሟቸው መታከማቸውን ለማወቅ ተችሏል::
ረቡዕ እለት አምስት ያህል ተማሪዎች በግጭቱ ተሣትፎና ወንጀል ፈፃሚነት ተጠርጥረው መታሰራቸውን ዩኒቨርስቲው ያስታወቀ ሲሆን ድርጊቱን በጽኑ ያወገዙት የትግራይ ም/ርዕሰ መስተዳድር ዶ/ር ደብረ ፂዮን ገ/ሚካኤል በበኩላቸው፤ በዩኒቨርስቲው ለተፈጠረው ብሔር ተኮር ግጭትና ለተማሪው ሞት ተጠያቂ የሆኑ አካላት ለህግ ይቀርባሉ ብለዋል፡፡
“ድርጊቱ አስነዋሪ ነው” ያሉት ዶ/ር ደብረጽዮን፤ “ትግራይ የብሔሮችና ብሔረሰቦች መኖሪያ መሆኗን አምኖ ለመጣ ተማሪ፣ እንዲህ አይነት ተግባር መፈፀም፣ ሰላም ወዳዱን የክልሉን ህዝብ ባህልና ታሪክ የማይገልጽ ነው” ብለዋል፡፡
ግንቦት 16 ቀን 2011 ዓ.ም በደብረ ማርቆስ ዩኒቨርስቲ በተመሳሳይ ሁኔታ በተማሪዎች በተቀሠቀሰ ግጭት፤ የሦስተኛ አመት የኢኮኖሚክስ ተማሪ የነበረው ወጣት ሰአረ አብርሃ ህይወቱ ማለፉ አይዘነጋም፡፡ በዚሁ ግጭት 3 ተማሪዎችም ከፍተኛ ጉዳት ደርሶባቸው ሆስፒታል ገብተው እንደነበር ይታወቃል፡፡ ተማሪዎቹ የተገደሉት በድንጋይና በዱላ ተደብድበው እንደሆነም ተነግሯል፡፡
በሌላ በኩል፤ ባለፈው ሐሙስ በነቀምቴ ከተማ “ፋክት” በተባለ ሆቴል ላይ በተፈፀመ የቦንብ ጥቃት፣ የነቀምት ከተማ እግር ኳስ ቡድን ተጫዋች የሆነው ወንድወሰን ዮሐንስ የተገደለ ሲሆን፤ ሶስት ሰዎች ላይም ከባድ ጉዳት መድረሱ ተገልጿል፡፡ ጥቃት አድርሰዋል የተባሉ ተጠርጣሪዎች በፖሊስ ቁጥጥር ስር ውለው ምርመራ እየተደረገባቸው መሆኑም ታውቋል፡፡

በመላው አፍሪካ 60 ሚሊዮን ያህል ህጻናት የምግብ አቅርቦት እንደማያገኙና በአህጉሪቱ በየአመቱ ለሞት ከሚዳረጉ ህጻናት መካከል ግማሽ ያህሉ በርሃብ ምክንያት እንደሚሞቱ አንድ ጥናት አመለከተ፡፡
አፍሪካን ቻይልድ ፖሊሲ የተባለው ተቋም ከሰሞኑ ይፋ ያደረገው ጥናት እንደሚለው፤ ምንም እንኳን የአፍሪካ አገራት በቀርብ አመታት ኢኮኖሚያዊ ዕድገት ቢያስመዘግቡም፣ ከሶስት አፍሪካውያን ህጻናት አንዱ የመቀንጨር ችግር ተጠቂ ነው፡፡
በመላው አለም በምግብ እጥረት ምክንያት በየቀኑ 10 ሺህ ያህል ህጻናት ለሞት እንደሚዳረጉ የዘገበው ዘ ጋርዲያን፤ የህጻናት ረሃብ በአለማቀፍ ደረጃ መሻሻል ቢያሳይም በአንዳንድ የአፍሪካ አገራት ግን ችግሩ በእጅጉ እየተባባሰ እንደሚገኝ አመልክቷል፡፡
90 በመቶ አፍሪካውያን ህጻናት የአለም የጤና ድርጅት ያስቀመጠውን ዝቅተኛ የምግብ ንጥረነገር ቅንብር ደረጃ ያላሟሉ መሆናቸውን የጠቆመው ዘገባው፤ ከአምስት አፍሪካውያን ህጻናት መካከል ሁለቱ በቋሚነት ምግብ እንደማይመገቡ ገልጧል፡፡


               ከዕለታት አንድ ቀን በአንድ ቤት ውስጥ አንድ አህያና አንድ የቤት ውሻ ይኖሩ ነበረ፡፡
አህያው እግርግም ውስጥ ይታሰራል፡፡ ብዙ መኖ በዙሪያው ይቀመጥለታል፡፡ በጣም ጠግቦ ይበላል። ጌታው ደግ በመሆኑ እንደ ልቡ እንዲያናፋም ይፈቀድለታል፡፡
የቤት ውሻው ደግሞ ጌታው ከውጪ ሲመጣ በር ድረስ ሄዶ ይቀበለዋል፡፡ ጌታውም ያመጣለትን ቅንጣቢ ሥጋ ይሰጠዋል፡፡
ወደ  ቤት አስገብቶም እጭኑ ላይ አስቀምጦ፣ እያሻሸ፣ እራት ሲበላ እንደገና ጉርሻ ይሰጠዋል፡፡ አህያ ከደጅ ሆኖ ለውሻው የሚደረግለትን እንክብካቤ በማየት በጣም ይቀናል፡፡
አንድ ቀን አህያ፤
“ውሻ ሆይ?” ይላል፡፡
“አቤት” አለ ውሻ፡፡
“እኔ ባንተ ህይወት በጣም እቀናለሁ”
“ለምን?”
“ጌታችን ከበራፉ ጀምሮ እየመገበህ፣ እያሻሸህ፣ አብሮ ገበታ እያቀረበህ፣ አብረህ ቴሌቪዥን እንድታይ እየፈቀደልህ፣ ሳሎን እያሳደረህ እንደ ሰው ያኖርሃል፡፡ እኔ ግን ብርድ እየፈደፈደኝ አድራለሁ፡፡ ጠዋት ተነስቼ እህል ተጭኜ  ወፍጮ ቤት እሄዳለሁ፡፡ ስመለስ ቀርበታ ተጭኜ ወንዝ እላካለሁ፡፡ ከዛ ሸቀጣ ሸቀጥ ተጭኜ ገበያ እሄዳለሁ፡፡ እንዲሁ ስሸከም ውዬ ስሸከም ይመሻል፡፡ የኔን ኑሮ ካንተ ሳወዳድረው ንድድ ይለኛል” አለው በምሬት፡፡
ውሻም፤
“ምን ታደርገዋለህ፡፡ ይሄ የተፈጥሮ ጉዳይ ነው፡፡
ምንም ብናደርግ ልናሻሽለው የምንችለው ጉዳይ አይደለም፡፡”
አህያም፤
“የለም ይሄንን የምንለውጥበት ጊዜ መምጣቱ አይቀርም፡፡ እኔ የማደርገውን ታያለህ” አለ፡፡
ውሻም፤
“ተው አይሆንም፡፡ ይህንኑ ኑሮህን ታበላሸዋለህ፡፡ አርፈህ ብትቀመጥ ይሻላል” አለውና ተለያዩ፡፡
አንድ ቀን አህያ የታሰረበትን ገመድ በጠሰና እየፈነጨ ሳሎን ገባ፡፡ እንደ ውሻው ጭራውን እየቆላ ፣ጌታው ጭን ላይ ሊቀመጥ ሲሞክር፣ አገሩን አተራመሰው፡፡
ሳህኑ መሬት ላይ ወደቀ፡፡ ጌታው ተፈነገለና ከነወንበሩ ወለሉ ላይ ተንጋለለ!
ይሄኔ የቤቱ አሽከሮች ትላልቅ ቆመጥ ይዘው መጡ፡፡ አህያውን እንዳይሞት እንዳይድን አድርገው እየቀጠቀጡ ፣ከቤቱም፤ ከግቢውም አስወጥተው በሩን ዘጉበት፡፡ አህያ ደም በደም ሆኖ፣ባቡር መንገድ ላይ ተኝቶ ቀረ፡፡
* * *
ቦታን አለማወቅ እርግማን የመሆኑን ያህል፣ አቅምን አለማወቅ ደግሞ ከመርገምት የከፋ መርገምት ነው፡፡ መንገድ ስላለና እግር ስላለን ብቻ አንሄድበትም፡፡ አቅጣጫውን ማወቅ አለብን፡፡ ወቅትንም መጠበቅ ይጠበቅብናል!
ስለዚህ እንግዲህ፣ ቦታ፣ አቅም፣ መንገድና አቅጣጫን ማወቅ የመጪው ዘመን ትምህርታችን ይሁን።
“በደጉ ጊዜ ሆያ ሆዬ ሲጨፈር፤
ብትሰጠኝ ስጠኝ ባትሰጥ እንዳሻህ
ከጐረቤትህ ከነሱ ጋሻህ” ይባል ነበር፡፡
ዛሬ ጋሻ ቀርቶ ሁዳይም የለምና ዘፈኑ ተቀይሯል፡፡
“እዚያ ማዶ አንድ ሻማ እዚህ ማዶ አንድ ሻማ፤
የኛ መብራት ኃይል ባለመቶ አርማ” በሚል ምፀት ተለወጠ፡፡
“ክፈት በለው በሩን የጌታዬን” ብለናል በቡሄ፡፡
የ”ሀሁ በስድስት ወሩዋ”
ሙሾ አውራጅ፣ እቴሜት ጌኔ አምበርብር ደግሞ
“ዋይ ዋይ
ህመም ለህመም ሳንወያይ
አንተ ከመሬት እኛ ከላይ” ያለችውን ገልብጠን “እኛ ከመሬት አንተ ከላይ” ተባብለናል፡፡
 ለውጥ በአንድ ጀንበር ይምጣ አይባልም፡፡ “ዓይንህነገ ይበራልሃል”
ሲባል፤ ዛሬን እንዴት አድሬ” አለ እንደሚባለው አንሆንም፡፡
ምኞታችንና ጥያቄያችን ብዙ፤ መልሳችን ግን ጥቂት ነው፡፡ ሚዛን ይሸቀባል ወይ? የኑሮ ውድነት የት ደረሰ? ዲሞክራሲያችን ፋፋ ወይ? ፍትሕ አበበ ወይ? ኢኮኖሚው አደገ ወይ? ትምህርት ተስፋፋ ወይ? እስፖርት በለፀገ ወይ? ቤት ኪራይ ረከሰ ወይ? ሙስና ቀነሰ ወይ? ወንጀል መነመነ ወይ? ሹም - ሽር ቀነሰ ወይ? መንገድ በዛልን ወይ? ህንፃዎች በዙ ወይ? መኖሪያ ቤት ሞላን ወይ? ሻጭና ሸማች ተስማምተው ከረሙ ወይ? መልካም አስተዳደር ሰፈነ ወይ? መብራት ይጠፋል ወይ? ውሃ ይደርቃል ወይ? ኔትዎርክ ይበጣጠሳል ወይ? በመጨረሻም ገቢ ጨመረ ወይ? ወጪ ቀነሰ ወይ? ወይስ የተገላቢጦሽ ሆነ?
ጥያቄያችን እጅግ ረዥም፣ መልሳችን በጣም አጭር ነው፡፡
በአጠቃላይ ግን ኑሮ ተመቸን ወይ? ሰፊው ህዝብ “የባሰ አታምጣ” አለ? ወይስ “ነገ በተስፋ የተሞላ ሆነልኝ” አለ፡፡ መቼም፤ ወቅቱ የትራንስፎርሜሽን ነው ብለን ለማጽናናት አንችልም፡፡ አዝመራ እሚደርሰው በሰኔ፣ እኔን የራበኝ አሁን” ይለናላ! በክፉ ዘመን የሰው ሁሉ ስሙ “አበስኩ ገበርኩ ነው” እንዳለው ይሆን?
የዱሮ ዘመን ሊቀመንበር፤ ኤክስፐርቶች ግራፍና ስታቲስቲክስ ደርድረው፤ “ሀገራችን ለመለመች፣ አደገች፣ ዘንድሮ እህል በሽበሽ እንደሚሆን ነው ስታቲስቲክሱ የሚያሳየው” ሲሉ፤ የሀገሪቱ መሪ “የግድግዳውን ስታቲክስ አይተናል፡፡ የመሬቱን ንገሩኝ፡፡
ገበያው ጋ ሄደን እህሉ መኖሩን አሳዩኝ!” አሉ ይባላል፡፡
በልተን ለማደር ችለናል ወይ? እንደ ማለት ነው፡፡
የኑሮ ውድነትን መባባስ ለማየት አውዳመቶቹን መመርመር ነው፡፡ የጉራጌው ተረት ሁሉንም ይቋጨዋል:-
“ጅቡን የወጋኸው ምኑን ነው? ቢሉት፤ አፉን አለ፡፡ አፉን ከወጋኸውማ አሰፋኸው!”

 “ፕሮጀክቱ ብዙዎችን ባለሃብት አድርጓል”

 • ለሴቶች ሥራ ፈጣሪዎች ከ50 ሺ ብር - 1 ሚሊዮን ብር ያበድራል
• ባለፉት 6 ዓመታት ከ17 ሺ በላይ ሴቶች የዕድሉ ተጠቃሚ ሆነዋል


           የሴቶች ኢንተርፕሪነርሽ ልማት ፕሮጀክት፣ ከ6 ዓመት በፊት መንግስት በብድር ባገኘው ገንዘብ የተጀመረ ሲሆን በርካታ ሴቶችን በንግድ፣ በአገልግሎትና በምርት ዘርፍ አሰልጥኖ፣ ብድር በመስጠት፣ ብዙ ሴቶችን ለስኬት አብቅቷል:: ፕሮጀክቱ ብዙዎችን ባለሃብት አድርጓል ይላሉ - የፕሮጀክቱ አስተባባሪ፡፡
ባለፉት 6 ዓመታት በዚህ ፕሮጀክት፣ ከ17 ሺህ በላይ ሴቶች ተጠቃሚ ሆነዋል፡፡ ይሄ ፕሮጀክት በያዝነው የፈረንጆች ዓመት መጨረሻ ላይ የሚጠናቀቅ ቢሆንም፣ መንግስት ከአውሮፓ ህብረት ተጨማሪ የ30 ሚሊዮን ዩሮ ብድር በማግኘቱ፣ ለተጨማሪ ሁለት ዓመታት  እንዲራዘም ፈቅዷል፡፡
የሚዲያ ባለሙያዎች በጉዳዩ ላይ በቂ ግንዛቤ አግኝተው ለሴቶች ግንዛቤ መፍጠር እንዲችሉ በሚል ዓላማ፣ ባለፈው ሳምንት፣ በአዳማ  የሦስት ቀናት ሥልጠና ተዘጋጅቶ ነበር:: በስልጠናው ላይ የተሳተፈችው የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ናፍቆት ዮሴፍ፤ በአጠቃላይ በፕሮጀክቱ ዙሪያ ከፕሮጀክቱ አስተባባሪ አቶ ዮሐንስ ሰለሞን ጋር ቃለ ምልልስ አድርጋለች፡፡


              ስለዚህ ፕሮጀክት አመሰራረትና አላማ ጠቅለል አድርገው ቢያስረዱኝ?
ፕሮጀክቱ የሴቶች ኢንተርፕሪነርሽፕ ልማት ፕሮጀክት ይባላል፡፡ ፕሮጀክቱ ለሴቶች ብቻ የተቀረፀ ፕሮጀክት ነው፡፡ ከሴቶችም ለጀማሪዎች ሳይሆን ቀደም ሲል በራሳቸው አቅም በንግድ፣ በአገልግሎትና በምርት ዘርፍ ተሰማርተው ህጋዊ ሰውነት ያላቸውን ሴቶች ትኩረት ያደረገ ነው፡፡ እንደሚታወቀው መንግስት  ጀማሪዎችን ለማደራጀት፣ ለማሰልጠንና የብድር አገልግሎት አግኝተው እንዲንቀሳቀሱ ለማድረግ እየሞከረ  ነው፡፡ ከዚያ ወጥተው ሻል ያለ ስራ ለመስራት ሲሞክሩ፣ የፋይናንስ አቅም ያጥራቸዋል፤ የተሻለ እውቀትም ይፈልጋሉ፡፡ ስለዚህ ይሄ ፕሮጀክት ፋይናንስ በማቅረብ የሚያግዛቸው አብዛኞቹ ወደ አነስተኛ ኢንተርፕራይዝ የሚሸጋገሩት ናቸው፡፡ እነዚህ ከባንክ ለመበደር ባንኮች ስለማይቀበሏቸው ፕሮጀክቱ ትልቅ የሽግግር ድልድይ እየሆናቸው ነው፡፡ እኛ ጋ ይመጡና የተሻለ ስልጠናና የተሻለ ብድር አግኝተው፣ አቅማቸውን አጎልብተው ይሄዳሉ፡፡ ስራቸውን እያስፋፉና እያሳደጉ፣ በቀጣይ ወደ ባንክ ተበዳሪነት ያድጋሉ ማለት ነው፡፡ የእኛ ደንበኞች ዝቅተኛ ተበዳሪዎች 50 ሺህ ብር፣ ከፍተኛ ተበዳሪዎቹ ደግሞ እስከ 1.ሚ ብር እስከ መበደር ደርሰዋል፡፡ በተጨማሪም ቶሎ ቶሎ እየሰሩ ከመለሱ፣ ደግመው ደጋግመው የመበደር እድላቸው ሰፊ ነው፡፡ በዚህ እድል ተጠቅመው ከራሳቸው የንግድ ማስፋፋት አልፈው ለሌሎችም የስራ እድል እየፈጠሩ እንዳሉ በዚህ ስልጠና ካሳየናችሁ በተጨማሪ በምሳሌነት የተጠቀሱትን ቦታው ድረስ ወስደን አስጐብኝተናችኋል፡፡ የአይን ምስክር ናችሁ ማለት ነው፡፡ ከየት ተነስተው የት ደረሱ የሚለውንም ተመልክታችኋል፡፡ ፕሮጀክቱ በጣም ትልቅ አጋጣሚ ፈጥሮላቸዋል ብዬ አስባለሁ::
የምታበድሩት ገንዘብ ምንጩ ከየት ነው? ተዘዋዋሪ ፈንዱስ ምን ያህል ነው?
እንግዲህ ስንጀምር፣ መንግስት ከአለም ባንክ ተበድሮ ለፕሮጀክቱ የሰጠን ገንዘብ 50 ሚ. ዶላር ነበር፡፡ ይህ ገንዘብ በስድስት ከተሞች የሙከራ ሥራ ላይ ነው  የዋለው፡፡ አጠቃላይ የሴቶቹን አቅም በስልጠና፣ በማጐልበትና ብድር በመስጠት፣ የስራ እንቅስቃሴያቸውን፣ ብድር የመመለስ ቁርጠኝነታቸውንና ፍላጐታቸውን ለማወቅ የመሞከር ስራ ላይ ነው የዋለው፡፡ መንግስት ይህን ውጤት በማየት ተጨማሪ 50 ሚ. ዶላር  ሰጠን፤ ከጃፓን መንግስት ተበድሮ፡፡ ከጣሊያን መንግስት ደግሞ ሌላ 15 ሚ. ዩሮ ተገኘ፡፡ ይሄ ገንዘብ ሲጨመር አገልግሎቱን ከስድስት ከተሞች ወደ 10 አሳድገን አስፋፋን፡፡ የማበደር አቅማችንም በዚያው መጠን አደገ፡፡ ይሄ ፕሮጀክት በሚቀጥለው አመት ታህሳስ ወይም በፈረንጆቹ 2019 መዝጊያ ላይ የሚጠናቀቅ ነው፡፡ ሆኖም የኢትዮጵያ መንግስት፣ ተጨማሪ 30 ሚ. ዩሮ ብድር ከአውሮፓ ህብረት አግኝቷል፡፡ ስለዚህ ፕሮጀክቱ ለሌላ ሁለት ዓመት እንዲቀጥል መንግስት ፈቅዷል፡፡ ተጨማሪ ከተሞችን ለማካተትና አገልግሎቱን ለማስፋት በማጥናት ላይ ነን፡፡ በዚህ መልክ ነው ፕሮጀክቱ  እያደገ ያለው፡፡
ባለፉት ስድስት አመታት 20 ሺህ ሴቶችን አሰልጥናችሁ ለማበደር አቅዳችሁ እንደነበር በስልጠናው ወቅት ገልፃችሁልናል፡፡ ለመሆኑ ከእቅዳችሁ ምን ያህሉን አሳክታችኋል?
እስካሁን 17ሺህ 588 ሴቶችን አሰልጥነን ብድር ሰጥተናል፡፡ ይሄ ቁጥር አሁን ካለንበት አንድ ወር ወደ ኋላ የተመዘገበ ነው፡፡ ከዚህ ቁጥር በኋላ አንድ ወር ሙሉ ተጨማሪ አገልግሎት ሰጥተናል፡፡ ብዙ አዳዲስ ሴቶችም ስልጠና ላይ ይገኛሉ፡፡ ስለዚህ እስከ ፕሮጀክቱ መጠናቀቂያ ዲሴምበር 2019 ዓ.ም ድረስ ሙሉ በሙሉ እቅዳችንን እናሳካለን ብለን እናምናለን:: ከዚያም ገፋ ያለ አገልግሎት ልንሰጥ እንችላለን፡፡  
ኢንተርፕሪነር ሴቶች ገንዘብ ሲበደሩ የሚያስይዙት (ኮላተራል) አለ? ወለድስ ይከፍላሉ?
መቼም ብድር ሲባል ከወለድ ነፃ የሆነ ብድር ያለ አይመስለኝም፡፡ ከወለድ ነፃ የሚባለው እንኳን የአገልግሎት ምናምን ተብሎ ይከፈላል እንጂ የተወሰደው ገንዘብ ብቻ አይመለስም፡፡  በነፃ ገበያ ህግጋት መሰረት፣ ማንኛውም ተበዳሪ፣ ለተበደረው ገንዘብ የአገልግሎትና የወለድ ክፍያ እንደሚከፈል ይታወቃል፡፡ ወለዱ እንደየ አበዳሪዎቹ አይነት፣ ባህሪና መጠን ሊለያይ ይችላል፡፡ እርግጥ ወለድ ላይ በተበዳሪዎችም በኩል አንዳንድ ጥያቄዎች ይነሳሉ:: እኛ አንዱ ስልጠና የምንሰጥበትም ጉዳይ ይሄው ነው፡፡ መበደር አስፈላጊ ነው፡፡ የዓለም ንግድና አገልግሎት የሚንቀሳቀሰው በብድር ነው፡፡ ነገር ግን ትኩረቱ ወለድ ላይ አይደለም፡፡ ተበዳሪው የሚሰማራበት ሥራ፣ የተበደረውን ገንዘብና ወለድ ለመክፈል ያስችለዋል ወይ ብቻ ሳይሆን የእሱን ደሞዝ፣ የሰራተኛ ክፍያ፣ የቤት ኪራይና የመንግስትን ግብር ሁሉ ጨምሮ መክፈል የሚችል ነው ወይ የሚለውም መታወቅ አለበት፡፡ ያንን ካወቁ መበደር ከባድ አይሆንም፡፡ ይበደራል ይሰራበታል፤ እንደገና ሌላ ብድር ይወሰዳል፡፡ ስራውም ብድሩም እየሰፋ ይሄዳል፤ ትርፍና ገቢውም ያድጋል፡፡ ለብድሩ ኮላተራል ያስፈልጋል፡፡ እስካሁን የቤት ካርታ ሊብሬና መሰል ነገሮችን ያስይዙ ነበር፡፡ እያስያዙም ነው የሚበደሩት፡፡ አሁን አዳማ ላይ አንድ የተጀመረ ሙከራ አለ፡፡ ወሳሳ የተባለው ማይክሮ ፋይናንስ፣ አዳማ ላይ ያሉ ሴቶችን ያለ ኮላተራል ማበደር ጀምሯል፡፡ ይሄ የሚገርምሽ፣ የሴቶቹን የስራ ፍላጐት፣ ቢዝነሳቸውን የማስፋፋት ጉጉትና በራስ የመተማመን ስሜታቸውን ጨምሮላቸዋል፡፡ ይህንን ስመለከት  ያለ ማስያዣ (ኮላተራል) ማበደር ቢፈቀድ፣ ለጀማሪ ሴቶች ማበደር እንጀምር ነበር ብዬ አስባለሁ፡፡
እንዴት ማለት?
ሴቶቹ መጀመሪያ ስልጠናውን ሰጥተናቸው ወደ ሥራው ቢገቡ ጥሩ ይሆናል፡፡ ወጪና ገቢያቸውን አስልተው፣ የመሸጫ ዋጋቸውን ተምነው፣ ምን አይነት ስራ በምን አይነትና በምን ያህል ጊዜ ሰርተው ወደ ትርፍ እንዳሚሻገሩ ቀድመው አውቀው ይገባሉ፡፡ መንገዱ ሁሉ ብሩህ ይሆናል:: አየሽ አሁን የእኛ ደንበኞች ስንት ውጣ ውረድና ኪሳራ አልፈው ነው እዚህ የደረሱት፡፡ የብዙዎቹን መነሻ ሰምታችኋል፤ ነግረዋችኋል፡፡ አሁንም ወደ ስልጠናው የምናመጣቸው በብዙ ጥረት ነው፡፡ ከመጡ በኋላ ግን ስልጠናውን ሲጨርሱ ተደስተው፣ አስተማሪዎቻቸውን አመስግነውና ሸልመው፣ ወደ ስራቸው በተሻለ አቅም ይገባሉ፡፡ እስካሁን ውጤታማ ናቸው፡፡
ሴቶቹን ወደ ስልጠና ለማምጣት ብዙ ትግል የሚገጥማችሁ ለምንድን ነው?
በጣም ጥሩ ጥያቄ ነው፡፡ እንደሚታወቀው ሴቶች በብዙ ሀላፊነት የተጠመዱ ናቸው፡፡ ስራቸውን ሲሰሩ ይውሉና ወደ ቤታቸው፣ ወደ ልጆቻቸው ይሮጣሉ፡፡ ቤታቸውም ብዙ ሥራ ይጠብቃቸዋል፡፡ አንዳንዶቹ ልጆቻቸውን ከት/ቤት ለማምጣት እንኳን የሚያግዛቸው ሰው የላቸውም፡፡ በብዙ መልኩ ጊዜ ያጥራቸዋል፡፡ እንደዚያም ሆኖ ጠንክረን በማስረዳት ማሳመን ከቻልን ወደ ስልጠናው ይመጣሉ፡፡ ከሰለጠኑ በኋላ ግን እጅግ ደስተኞች ሆነው ነው የሚመለሱት፡፡
ለሚዲያ ባለሙያዎች በሴቶች ኢንተርፕሪነርሺፕ ዙሪያ፣ በአዳማ ከተማ፣ የ3 ቀናት ሥልጠና ተሰጥቷል፡፡ የሥልጠናው አላማ ምንድን ነው?
ጥሩ! ይሄ እጅግ ጥሩ አጋጣሚ ነው፡፡ ለሴቶች ይበልጥ ስራውን ለማስፋትና በተለይ በእኛ ፕሮጀክት ለመሰለጥንና ለመበደር ለሚፈልጉ፣ ነገር ግን መረጃው ለሌላቸው በመገናኛ ብዙኃን በኩል እንዲደርሳቸው እንሻለን፡፡ መገናኛ ብዙኃን መረጃውን ለማድረስ ደግሞ የግድ ቀድመው ስለ ፕሮጀክቱ አላማና ግብ ግንዛቤ ማግኘት አለባቸው:: የስልጠናው ዋና አላማም ይሄው ነው፡፡ ከዚህ በፊት ለጋዜጠኞች በሰጠናቸው ስልጠና መሰረት፣ ብዙዎች የእድሉ ተጠቃሚ ለመሆን በቅተዋል:: ሥራው ብዙ የሚዲያ እገዛ የሚፈልግ ግን ደግሞ በጣም ጠቃሚ ነው፡፡ አንድ ሥራ በእውቀት ሲደገፍ ውጤታማ ይሆናል፡፡ እህቶቻችን በልምድ ገብተው ነው የሚሰሩት፡፡ እርግጥ በልምድም ውጤታማ የሆኑ አሉ፡፡ በእውቀት ቢያግዙት ደግሞ የበለጠ ውጤት ያስመዘግባሉ፡፡ ለዚህ ደግሞ ከእኛ ጋር የሚያገናኛቸው ሚዲያ ነው፡፡
ሴቶቹ ስልጠና ለሚሰጧቸው ተቋማት የሚከፈልላቸው ገንዘብ ያለ ይመስለኛል እስኪ በዚህ ላይ ማብራሪያ ይስጡኝ?
ከተለያዩ አገራት የሚገኘው ገንዘብ ለብድር ብቻ ነው የሚውለው፡፡ የስራ ማስኬጃውንና ለሴቶቹ ስልጠና የሚያስፈልገውን ወጪ  መንግስት ከአለም ባንክ ነው የሚያገኘው፡፡ በነገራችን ላይ ለሴቶቹ ለስልጠና ከሚሰጠው ገንዘብ አሰልጣኝ ተቋማት ያን ያህል ተጠቃሚ አይደሉም፡፡ ነገር ግን ሀገራዊ ግዴታችን ነው ብለው ነው አብረውን የሚሰሩት፡፡ በተለይ ቴክኒክና ሙያ ስልጠና ማዕከላቱ፣ ጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞችን የማሰልጠን ከፍተኛ ተልዕኮ አላቸው፡፡
ከዚህ አንፃር፣ የእኛ ሰልጣኞች ሥልጠና በተወሰነ የጊዜ ገደብ የሚጠናቀቅ ስለሆነ ነገ ዛሬ እንዳይባል፣ እስኪሪብቶና ደብተር አልተገዛም ተብሎ እንዳይጓተት የተወሰነ ክፍያ ነው የሚከፈለው፡፡ እንደውም አሁን ይህን አስረድተን፣ የግል ኮሌጆችም አብረውን ለመስራት ፈቃደኛ ሆነዋል፡፡ በዚሁ በምንከፍለው ዋጋ ማለት ነው፡፡
ለአንዲት ሰልጣኝ ምን ያህል ትከፍላላችሁ ማለት ነው?
ለአንዲት ሴት ለ40 ሰዓት ሥልጠና 840 ብር እንከፍላለን፡፡ በጣም አጫጭር ኮርሶች አሉ፡፡ 20 ሰዓት ሲሆን 420 ብር ይከፈላል፡፡ በቴክኒክና ሙያ ደረጃ ለሚሰለጥኑት 1366. 50 በሰው እንከፍላለን:: ከሚሰጡት ስልጠና አንፃር፣ የጥሬ እቃና መሰል ጥቃቅን ወጪዎች ይሸፍን እንደሆነ እንጂ ክፍያ አይባልም፡፡ ለአንዲት ሴት ይሄ ክፍያ አንዴ ከተከፈለ፣ 1 ወርም  ትሰለጥን 3 ወር፣ ምንም አይነት ጭማሪ አያስከፍሉንም፡፡ በዚህ አጋጣሚ ልናመሰግናቸው እንወዳለን፡፡ አገራዊ ግዴታቸውን እየተወጡ ነውና፡፡
በመጨረሻ የሚያስተላልፉት መልዕክት ---
ይህ ፕሮጀክት ብዙዎችን ባለሀብት አድርጓል፤ እያደረገም ነው፡፡ ለተጨማሪ ሁለት አመት እንዲራዘም፣ መንግስት ተጨማሪ ብድር አግኝቷል:: በንግድ ስራ ላይ ያሉ ሴቶች፣ ወደ እኛ መጥተው፣ ስልጠና ወስደውና ብድር አግኝተው፣ ስራቸውን ይበልጥ እንዲያሳድጉ ጥሪ አቀርባለሁ፡፡


             በህጻናትና ታዳጊዎች ላይ ለሚከሰት የጀርባ አጥንት መሳሳት በሽታ ሁነኛ መፍትሄ ነው የተባለውና ዞልጄንስማ የሚል ስያሜ የተሰጠው የአለማችን እጅግ ውዱ መድሃኒት በ2.125 ሚሊዮን ዶላር ሰሞኑን ለገበያ መቅረቡን የኤስኤ ቱዴይ ዘገበ::
ከአሜሪካ የምግብና የመድሃኒት አስተዳደር ባለፈው ሳምንት እውቅና የተሰጠው ይህ መድሃኒት አንድ ጊዜ የሚወሰድ ቢሆንም ክፍያው ግን በተራዘመ የክፍያ ፕሮግራም በአራት አመት ጊዜ ውስጥ የሚጠናቀቅ ነው መባሉን ዘገባው አመልክቷል፡፡
በአለማችን ከ11 ሺህ ህጻናት አንዱ የዚህ በሽታ ተጠቂ ሆኖ እንደሚወለድ የጠቆመው ዘገባው፣ የዚህ ችግር ሰለባ የሆኑ ህጻናት ጭንቅላታቸውን ለመሸከም፣ ምግብና መጠጥ ለመዋጥ እንዲሁም ለመተንፈስ እንደሚቸገሩና ብዙዎችም በከፋ ህመም ሲሰቃዩ ኖረው ሁለት አመት ሳይሞላቸው እንደሚሞቱ ገልጧል፡፡
መድሃኒቱ በ2.125 ሚሊዮን ዶላር እንደሚሸጥ ይፋ መደረጉን ተከትሎ የመብት ተሟጋቾችና የችግሩ ሰለባ የሆኑ ልጆች ያሏቸው ወላጆች ተቃውሟቸውን ማሰማታቸውን የገለጸው ዘገባው፣ መድሃኒቱን አምርቶ ለገበያ ያቀረበው ኖቫርቲስ የተባለ ኩባንያ ግን 4 ሚሊዮን ዶላር ሊሸጠው አስቦ እንደነበርና የገዢውን አቅም እንደሚፈትን በመገመት ካሰበው ዋጋ በግማሽ ቀንሶ እንዳቀረበው በመግለጽ አቤቱታውን አስተባብሏል፡፡


በአለማችን በአካባቢ ብክለት በከፍተኛ ሁኔታ በመጠቃት ቀዳሚዋ አገር የሆነችው ማሌዢያ፤ ከተለያዩ አገራት በህገወጥ መንገድ ወደ ግዛቷ የገባ 3 ሺህ ቶን የሚመዝን የፕላስቲክ ቆሻሻ ወደመጣበት አገር መልሳ ልትልክ መሆኑ ተነግሯል፡፡
የአገሪቱ የአካባቢ ሚኒስትር ባለፈው ማክሰኞ የሰጡትን መግለጫ ጠቅሶ ሮይተርስ እንደዘገበው፣ በብክለት የተማረረችዋ ማሌዢያ፤ ከፍተኛ መጠን ያላቸውን የፕላስቲክ ቆሻሻዎች፣ የእስያ አገራትን ጨምሮ ወደመጡባቸው የተለያዩ አገራት ለመላክ ወስናለች፡፡
በአገሪቱ የፕላስቲክ ቆሻሻዎችን መልሰው ጥቅም ላይ ያውሉ የነበሩ በርካታ ፋብሪካዎች መዘጋታቸውን ተከትሎ፣ የፕላስቲክ ቆሻሻዎቹ ከፍተኛ የአካባቢ ብክለት እያስከተሉ እንደሚገኙ የጠቆመው ዘገባው፣ በህገወጥ መንገድ በኮንትሮባንድ ወደ አገሪቱ የገባ 60 ኮንቴነር የፕላስቲክ ቆሻሻ ወደመጣበት አገር ለመመለስ መዘጋጀቷን አመልክቷል፡፡
አገሪቱ የፕላስቲክ ቆሻሻዎችን ልትመልስባቸው ያቀደቻቸው አገራት 14 ያህል እንደሚሆኑ የጠቆመው ዘገባው፣ ከእነዚህም መካከል አሜሪካ፣ ጃፓን፣ ፈረንሳይ፣ ካናዳና እንግሊዝ እንደሚገኙበት ገልጧል::


 ሪቻርድ ካዌሳ የተባለው ታዋቂ ኡጋንዳዊ ድምጻዊ፤ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ዮሪ ሙሴቬኒ፣ ፈቃዴን ሳይጠይቁ ሙዚቃዬን ለምርጫ ቅስቀሳ በመጠቀም፣ የፈጠራ መብት ዘረፋ ፈጽመውብኛል በሚል ክስ ሊመሰርትባቸው መዘጋጀቱን ናይሮቢ ኒውስ ዘግቧል፡፡
ፕሬዚዳንት ሙሴቬኒ በ2011 በተካሄደው የአገሪቱ ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ ቅስቀሳ ወቅት “ዩ ዋንት አናዘር ታይም ዛት ራፕ” የተሰኘውን ተወዳጅ የሙዚቃ ስራውን ያለ ፈቃዱ እንደተጠቀሙበት የገለጸው ድምጻዊው፣ የፈጠራ መብቴን በመጣስ ላደረሱብኝ ጥቃት ባለፈው አመት 5 ቢሊዮን ሽልንግ እንዲከፍሉኝ በማመልከቻ ብጠይቃቸውም ፈቃደኛ አልነበሩም ብሏል፡፡
ለአገሪቱ የህገ መንግስታዊ ፍርድ ቤት የአቤቱታ ደብዳቤውን ከሰሞኑ እንዳስገባ የገለጸው ድምጻዊው፣ ፕሬዚዳንቱ በአጭር ጊዜ ውስጥ ጠቀም ያለ ካሳ የማይከፍሉኝ ከሆነ ፍርድ ቤት እንደምገትራቸው ሊያውቁ ይገባል ሲል መናገሩን ዘገባው አመልክቷል::

Page 3 of 431