Administrator

Administrator

ከአገር ህልውናና ስልጣኔ እስከ ትርምስና ኋላቀርነት፣ ከኢኮኖሚና ከፖለቲካ ጀምሮ እስከ ልጆች ትምህርትና እድገት፣ ከወጣቶች ፍቅርና የስራ ዓለም እስከ ስነ ምግባር መርሆች ድረስ… በአዲስ አስተሳሰብ የሚዳስስ መጽሐፍ እንደሆነ ዶ/ር ኤርሲዶ ለንደቦ ይገልጻሉ፡፡ የአእምሮ፣ የሃሳብና የንግግር ነፃነት ያስፈልጋል፡፡ ግን፣ አእምሮን ሳይጠቀሙ ሳያስቡ ለመናገር ከሆነ አይዘልቅም:: መባላት ይሆናል፡፡ ልጆችን ነፃ አድርጐ ማሳደግ ሲባል ህፃናትን አለመደብደብና አለማሰቃየት ማለት ብቻ አይደለም፡፡ በእውቀትና በስነምግባር ለመኖር ነው - ነ መሆን፡፡ መረን ማለት አይደለም:: ነፃነት ለኑሮ ያስፈልጋል፡፡ ግን በነፃ መብላት ማለት አይደም:: ሰርቶ፣ ተገበያይቶ፣ በችግር ጊዜ የፈቃደኝነት እገዛ ተጨምሮበት መኖር ማለት ነው፡፡ አለበለዚያ በነፃ ለመብላት መስረቅና መዝረፍ ይሆናል (ፀረ - ነፃነት)::
የራስን ህይወት በነፃነት መምራትም፣ ከግል ኃላፊነት ከተነጠለ፣ ነፃነትንም ህይወትንም የሚያሳጣ እንደሚሆን በየእለቱና በየአካባቢው እያየነው ነው፡፡  
እውነተኛ መረጃዎችን አሟልቶ ማገናዘብ የሚችል ትክክለኛ አስተሳሰብ፣ ገና ከጅምሩ ችግሮች አስቀድሞ ለማወቅ ብቻ ሳይሆን መፍትሄ ለማበጀት እንደሚያገለግል ለማስረዳት ዶ/ር ኤርሲዶ ምሳሌ ይጠቅሳሉ፡፡ ስኳር ኮርፖሬሽንና ሌሎች በርካታ የመንግስት ፕሮጀክቶች በከፍተኛ ኪሳራ ውድቀት እንደሚገጥማቸው ገና ከ2005 ዓ.ም በፊት ማወቅና ማስተካከል ይቻል እንደነበር፤ ይህንንም ዛሬ ሳይሆን ያኔ  ለማስረዳት መሞከራቸውን ተናግረዋል፡፡
ብዙ ሚሊዮን ብር ሳይባክን በፊት መፍትሔውን በመጽሐፉ ውስጥ ከ6 ዓመት በፊት እንዳካተቱ ጠቅሰው፤ ቢዘገይም ዛሬም ቢሆን መፍትሔውን ለመተግበር እየተሞከረ መሆኑ ጥሩ ነው ብለዋል፡፡
እኔ የሌለው “እኛ”፣ የግል ድርሻ የሌለው “የጋራ”፣ ከሃላፊነት ለማምለጥ ቢገለገሉበትም፣ መቼም ቢሆን ከችግርና ከመዘዝ አያመልጥም ነው ነገሩ:: የመንግስት ቢዝነስ አብዛኛውን ጊዜ በብክነትና በሙስና አገርን የሚያከስረው በዚህ ምክንያት ነው፡፡ የግል ነፃነት ከግል ኃላፊነት ተነጥሎ ሳይሆን ተጣምሮ ካልታሰበ፣ አሁን እንደምናየው፣ በብሔር ብሔረሰብ በመቧደን ከግል ሃላፊነት ለማምለጥ የሚሞክሩ ሰዎች፣ ነፃነትን ያጠፋሉ፤ በየቦታውና በየሰበቡ በሚፈጥሩት ረብሻ የሰው ሕይወትና ንብረት  ሲጠፋ እናያለን፡፡ ይህን የምለው ዛሬ አይደለም፡፡  የአገራችን ዩኒቨርሲቲዎች፣ የትምህርት ማዕከልነታቸው ሲዘጋ፣ የግል ኃላፊነትን የሚሸረሽር የብሔር ብሔረሰብ ፖለቲካ ሲስፋፋ፣ የሁለት ተማሪዎች አምባጓሮን ወደ ዘረኝነት ጥፋት የሚለውጡ  የረብሻና የብጥብጥ መናኸሪያ እንዳይሆኑ ከ6 ዓመት በፊት በመጽሐፉ ውስጥ ትንታኔ ማቅረባቸውን ዶ/ር ኤርሲዶ ጠቅሰዋል፡፡
መጽሐፉ በአዲስ ሕትመት ሰሞኑን ለገበያ እንደቀረበ የገለፁት ዶ/ር ኤርሲዶ ለንደቦ፤ ተወዳጅነትን ያተረፈ “የልጆቻችንን ኢትዮጵያ” የተሰኘ ሳምንታዊ የሬዲዮ ፕሮግራም እያዘጋጁ ዘወትር እሁድ ጠዋት ከ3-4፡30 በማቅረብ ይታወቃሉ፡፡ በ204 ገፆች የተቀነበበው “ኑሮ Map”፤ በ120 ብር ለገበያ ቀርቧል፡፡

Saturday, 03 August 2019 13:48

መልክቶቻችሁ

  ዝርፊያ በአደባባይ ያሳፍራል!


      በቅርብ የምናያቸው ነገሮች በሁለት አቅጣጫ ይቀየራሉ፡፡ አንዳንዶቹ የተሻለ እመርታ ሲያሳዩ፣ ሌሎቹ ከነበሩበት እየባሱና እየዘቀጡ ይሄዳሉ፡፡ ከዚህ አንጻር ለውጡ ከመጣ በኋላ በርካታ ደስ የሚያሰኙ ነገሮች የተፈጠሩትን ያህል፣ ግርግሩን በሚጠቀሙ ስግብግቦች ባሉበት የረገጡና ወደባሰ ችግር ገብተው ሕብረተሰቡን ያስመረሩ ነገሮች በከተማና ከከተማ ውጭ እየታዩ ነው፡፡
ለኔ - የሕዝቡን ስሜት በእጅጉ እያሳዘኑ ካሉ ነገሮች፣ የትራንስፖርቱ ዘርፍ በእጅጉ አስከፊ ነው፡፡ እዚህ አዲስ አበባ ከተማ ውስጥ ያለውን የትራንስፖርት ችግር መዘርዘር መጽሐፍ የመፃፍ ያህል ሰፊ ቢሆንም፣ ዐቢይ የሚባሉት ችግሮች ግን ከወንበር በላይ መጫንና ያለ ተቆጣጣሪ ታሪፍ መጨመር ናቸው፡፡ ይሁንና እንዲህም ሆኖ የአዲስ አበባ ትራፊክ ፖሊሶች በፀሐይና በዝናም ሳይታክቱ፣ የትራፊኩን ፍሰት ለማሳለጥ ለሚከፍሉት ዋጋ አድናቆት ይገባቸዋል፡፡ በፆታ መለየቱ ጥናት ላይ ያልተመሰረተ ቢሆንም ለኔ እንስት ትራፊኮች በአመፀኛ የታክሲ አሽከርካሪዎች ላይ ጠንካራ ሕጋዊ እርምጃ በመውሰድ የተሻሉ ሆነው አግኝቻቸዋለሁ፡፡
ለዛሬ ትዝብቴ ምክንያት የሆነኝ ግን ከአዲስ አበባ ከተማ ውጭ ያሉት የትራፊክ ፖሊሶችና የመንገድ ትራንስፖርት ተቆጣጣሪዎች ጉዳይ ነው፡፡
በተደጋጋሚ ታዘብኩት የደቡብ ኢትዮጵያ ጉዞዬ፤ ‹‹እዚህ አገር መንግስት የለም?›› የሚያሰኘኝ የትራንስፖርቱ ዘርፍ ነው፡፡ በኔ ገጠመኝ የሚሰሩ ከአዲስ አበባ ወደ ሆሳዕናና ወላይታ ሶዶ በሚያልፈው መንገድ ላይ የተደረደሩት ትራፊክ ፖሊሶችና የመንገድ ትራንስፖርት ተቆጣጣሪዎች ጉዳይ ነው፡፡ በተደጋጋሚ እንዳስተዋልኩት፣ ከአዲስ አበባ ሆሳዕና፣ ከአዲስ አበባ ቡታጅራና ከአዲስ አበባ ወራቤ የሚጭኑት ሚኒባሶች የሚጭኑ ያለቅጥ ነው፡፡ ከዕቃ መጫኛው ውጭ ሰውን እንደ ዕቃ ባገኙበት ክፍተት ቦታ ሁሉ ይደረድራሉ:: ተሳፋሪውም ተላምዶት እንዳደረጉት ይሆናል:: ምናልባት የሚነጫነጨው አዲስና እንደኔ የመስመሩን ዐመል ያላወቀ ሰው ነው፡፡ በጣም የሚገርመው ግን ትርፍ መጫን ብቻ ሳይሆን ያለ ታሪፍ መጫኑ ነው፡፡ የአዲስ አበባውን መናኸሪያ፤  እንተወው! አለቃ ያለበት፣ መንግሥት የሚያውቀው አይመስልም፡፡ የመንግሥት ሥራ ግን ምን ይሆን?
እንግዲህ ከአውቶቡስ መናኸሪያ ተጭኖ የወጣ ሰው፤ ጉድ የሚያየው መንገድ ላይ ነው፡፡ አንድ ሰው ከአዲስ አበባ ሆሳዕና ወይም ቡታጅራ፣ ወራቤ እስኪደርስ ድረስ በየመንገዱ ለቁጥጥር ቆመዋል የተባሉ ሰዎች እያስቆሙ፣ ለደንቡ ያህል መውጫ ይጠይቃሉ፡፡ በአጋጣሚ ጋቢና የተቀመጠ ሰው፤ ሾፌሩ ደጋግሞ ሲወርድ፣ የመኪናው ረዳት አሳንሶ በአራት ማዕዘን የጠቀለለትን የሃምሳ ብር ኖት ከመውጫው ጋር ይዞ አቀብሎ ሲመለስ ማየት የተለመደ ነው:: አንዳንዴም በየመንገዱ ሲበዙበትና ሾፌሩ ሲነጫነጭ ይታያል፡፡ እናም ትራፊክ ፖሊሶችና ተቆጣጣሪዎች ለኪሣቸው ቀረጥ ለመቀበል እንጂ ለሕዝቡ መብት ምንም ሲጠቅሙ አይታዩም:: መንግሥት ለራሳቸው ቀረጥ የሚሰበስቡ መኳንንት ከሚቀልብ አልፎ አልፎ ትራፊክ ከመመደብ ባለፈ ዘራፊ ቢተወውስ?
ገና ከአዲስ አበባ ከተማ መውጫ ላይ የሚጀመረው ሕገወጥ የእጅ መንሻ እንዲቆም የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስትና የደቡብ ክልላዊ መንግሥት አጥብቀው ሊያስቡበት ይገባል:: የመንገድ ትራንስፖርት ሚኒስቴር ስራስ ምን ይሆን? የሚገለፀው በምድር ይሁን በሰማይ ግራ ያጋባል! ለመሆኑ ይሄን ጉድ ያየና የሚያውቅ ይኖር ይሆን? መክሸፍ እንደ መንገድ ትራንስፖርት ቢባል ይበዛበት ይሆን? በአደባባይ ዝርፊያ ያሳፍራል!
ራህማቶ ሁሴን  


            በጀርመን የባህል ማዕከል የተዘጋጀውና በተለያዩ የአገር ውስጥ ቋንቋዎች የሚቀርበው “ግጥም በኛ” የተሰኘ የግጥም ምሽት፤ የፊታችን ሰኞ ከቀኑ 11፡00 ጀምሮ በአዲስ አበባ ቴአትር ባህል አዳራሽ ይካሄዳል::
የግጥም መሰናዶው በጋሞኛ፣ ትግርኛ፣ አፋርኛ፣ ጌዲኦኛ፣ ሲዳምኛ፣ ወላይትኛ፣ ኦሮምኛና ጉራጊኛ ቋንቋዎች የሚቀርብ ሲሆኑ፤ ገጣሚያኑ አድማሱ ቱማቶ፣ ዓሊ አብደላ፣ ባጢሶ ዮሐንስ፣ ፍቃዱ ንጉሴ፣ ጌቱ በቀ፣ለ ካፖ ሳንካ፣ ሙሉ ጉድፋይና፣ ተስፋዬ ጐይቴ እንደሚሳተፉ ታውቋል፡፡ በምሽቱ ሙዚቃና ሌሎች ኪነ-ጥበባዊ መሰናዶዎች እንደሚቀርቡና ግጥሞቹ ከነለዛቸው በአማርኛ በትናንሽ መጽሔት መታተማቸውን የማዕከሉ ዋና ዳይሬክተር አቶ ዮናስ ታረቀኝ የገለፁ ሲሆን መግቢያ በነፃ ነው ተብሏል፡፡


            እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ1960ዎቹ Steptoe እና Edwards የተባሉ ሳይንቲስቶች የእንስሶችን እንቁላል ከእንስሶቹ ሰውነት ውጭ የማዳቀል ስራ ጀምረው ነበር፡፡ ከዚህም በመነ ሳት ሰዎችም በዚህ መንገድ ልጅ እንዲያገኙ ማድረግ ይቻላል ብለው ቢያምኑም በሳይንሱ አለም ያሉ ሰዎችን ጨምሮ የብዙዎችን ድጋፍ ግን ማግኘት አልቻሉም ነበር፡፡ ከሰዎች የዘር ፈሳሽን እና እንቁላልን በላቦራቶሪ በማዳቀል ከዚያም ልጅ እንዲወለድ ማድረግ ሞራል የሚነካ እና በሰው ላይ ሊፈጸም የማይገባው ኢሰብአዊ ድርጊት ነው ተብሎ በመወሰዱ ስራቸውን እንዲቀጥሉ የሚያስችላቸው እውቅናና ድጋፍ ሳያገኙ ድርጊቱም ከእንስሶች ሳያልፍ ቆይቶአል፡፡
ከላይ የተጠቀሰውን መረጃ ይፋ ያደረገው The Guardian የተሰኘው ጋዜጣ ነበር ነገሮች መለወ ጣቸውን በሚያበስር መልኩ የዛሬ ስድስት አመት የመጀመሪያውን በሳይንሳዊ መንገድ ተረግዞ የተወለደውን ሉዊስ ብራውንን የጨቅላ ፎቶ ይዞ የወጣው ፡፡ በጁላይ 12/2013 አርብ ቀን ለንባብ የበቃው ጋዜጣ እንደገለጸው ሉዊስ የተወ ለደው በ1978/ዓም ሲሆን በጊዜው በጋዜ ጣው በወጣበት ቀን እድሜውም 35 ደርሶ ነበር፡፡ ይህንን ድንቅ የላቦራቶሪ ውጤት እውን ያደረጉት ሳይንቲ ስት Robert Edwards እና የማህጸንና ጽንስ ሕክምና እስፔሻሊስት የሆኑት Patrick Steptoe ናቸው፡፡ እነዚህ ባለሙያዎች ልጅን ባለማግኘት ረገድ የሚሰቃዩ ሰዎች ከዚህ በሁዋላ ሊቸገሩ አይገባም መፍትሔ አለ በማለት ደስታን ያበሰሩ ምርጥ ባለሙያዎች ናቸው ይላል The -Guardian.
በዚያን ወቅት በላቦራቶሪ ተዳቅሎ ወደ እናቱ ማህጸን በመግባት ጊዜውን ጠብቆ የተወለደው ሉዊስ 35 አመት እድሜውን ያስቆጠረ ሲሆን ሳይንሳዊ ድርጊቱ ወደፊት በመቀጠል ሌሎች በተፈጥሮአዊ መንገድ መውለድ ያቃታቸው ሰዎች ተጠቅመውበት በዚያን ጊዜ በአለም ላይ አምስት ሚሊ ዮን ያህል ህጻናት እንዲወለዱ ያስቻለ መሆኑን በጊዜው ይፋ ሆኖአል፡፡
የመጀመሪያው የ IVF ውጤት የሆነው ሉዊስ በ2018 ዓ/ም አርባ አመት ልደቱ የተከበረለት ሲሆን እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ2100/ በዚህ ሳይንሳዊ ዘዴ የሚወለዱ ልጆች የአለምን 3.5 % ማለትም ወደ 400/ሚሊዮን ይደርሳሉ ተብሎ ይገመታል፡፡ ሉዊስ 40 አመት ልደቱ በተከበረበት ወቅት ሌሎች ስድስት ሚሊዮን ልጆች በአለም አቀፍ ደረጃ እንደተወለዱ ተጠቁሞ አል፡፡ ከአርባ አመት በፊት አወዛጋቢ የነበረው ሳይንሳዊ ልጅ የማዋለድ ዘዴ ዛሬ መልኩን ለውጦ ልጅ ለመውለድ ለተቸገሩ መፍትሔ ሆኖአል፡፡
የመጀመሪያው በላቦራቶሪ እገዛ በ IVF እገዛ የተወለደው ልጅ እድሜ ዛሬ ላይ አርባን የዘለለ ሲሆን ሳይንሳዊ ድርጊቱ ወደ ኢትዮጵያ ከመጣ እና በይፋ እውን ከሆነ ብዙ የሚባል ጊዜ አይ ጠቀስም፡፡
በዚህ እትም የምናስነብባችሁ በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ ውስጥ ይህንን የ IVF ስራ ይዞ በተፈ  ጥሮአዊ መንገድ ልጅ ማግኘት ያልቻሉትን ሰዎች ልጅ እንዲኖራቸው ለማስቻል በመን ቀሳቀስ ላይ ስላለው NOVA IVI ስለተሰኘው ድርጅት አሰራረ ይሆናል፡፡ ይህ ድርጅት መሰረቱ ህንድ ሲሆን አብሮ አቸው የሚሰራቸው በተለያዩ ሀገራት የሚገኙ የሙያ አጋሮች አሉት:: በኢትዮጵያ ስራውን ሲሰሩ ያገኘናችው ከህንድ BYJU NAIR (በአፍሪካ የአለም አቀፍ የሽያጭ ማናጀር) እና ከኢት ዮጵያ ቤተል ተካ የተባሉ የድር ጅቱ ስራ አስኪያጅ ናቸው፡፡ NOVA IVI በአለም አቀፍ ደረጃ ከብዙ ሀገራት ጋር ይሰራል፡፡
ባለሙያዎቹ እንደገለጹት በኢትዮጵያ ውስጥ ልጅ መውለድ አልቻልንም ብለው ለእርዳታው የሚመጡ ሰዎችን በሁለት መንገድ የሚያገኙ ሲሆን የመጀመሪያው መንገድ የማህጸንና ጽንስ ሐኪሞችን በሳምንት ሶስት ቀን ባሉበት እየሄዱ በማናገር ልጅ መውለድ ያልቻሉ ሰዎች ሲገጥ ሙአቸው ወደ እነሱ እንዲልኩዋቸው እና እንዲያማክሩአቸው ማድረግ ነው፡፡ ሌላው ደግሞ በመገናኛ ብዙሀን ስለአገልግሎቱ ትምህርታዊ መልእክት በማሰራጨት ባለጉዳዮቹ ስለ ሕክም ናው እና ስለድርጅቱ በቂ መረጃ እንዲኖራቸው እና ወደ አገልግሎቱ እንዲ መጡ ለማድ ረግ የሚጠቀሙበት አሰራር ነው፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ልጅ ለማዋለድ ስለሚሰራበት ቴክኖሎጂ ለሕ ክምና ባለሙያዎቹም ድርጅቱ ስልጠና እንደሚሰጥ ባለሙያዎቹ ጠቁመዋል፡፡ አገልግሎቱን በሚመለከትም በወር አንድ ቀን ከህንድ ወደ አዲስ አበባ በመምጣት የህክምና እርዳታውን የሚፈልጉ ሰዎችን የምት መለ ከት ዶክተር ያለች ሲሆን ይህች ዶክተር የማህጸንና ጽንስ ሐኪም እና ልጅን በሳይንሳዊ መን ገድ በማዋለዱ ዘዴም ባለሙያ የሆነች ሐኪም ናት፡፡
የህክምናው እርዳታ አሰራርን በሚመለከት ባለሙያዎቹ እንደገለጹት ከሆነ በወር አንድ ቀን ከህንድ አገር የምትመጣው ዶክተር ታካሚዎችን የምትመለከተው በኢትዮጵያ ካሉ የማህጸንና ጽንስ ሐኪሞች ጋር ነው፡፡ ታካሚዎቹ ያሉበት ደረጃ በደንብ ተፈትሾ በአገር ውስጥ ሊረዱ ከሚ ችሉበት ደረጃ ከሆኑ በአገር ውስጥ እንዲረዱ የሚደረግ ሲሆን ከዚያ በላይ ከሆነ ግን በምን አይነት መንገድ ተዘጋጅተው እና አስፈላጊውን ወጪ ሸፍነው  በመሄድ እርዳታውን ሊያገኙ እንደሚችሉ በግልጽ ተነግሮአቸው ወደ ሕንድ አገር ሄደው በላቦራቶሪው እገዛ ልጅ ማግኘት እንዲችሉ ይደረጋል፡፡ በእርግጥ ለወደፊት ይህ አሰራር በኢትዮጵያ ውስጥ እንዲያልቅ ለማድረግ ዝግጅት የተደረገ ሲሆን ሂደቱ ሲጠናቀቅ ሙሉ ስራው በሀገር ውስጥ እንደሚያልቅ ባለሙሉ ተስፋ መሆናቸውን ባለሙያዎቹ ገልጸዋል፡፡ እስከዚያው ድረስ ግን ተገቢውን የህክምና እርዳታ መስጠት ወደ ሚቻልበት ህንድ አገር በመላክ ሰዎቹ ልጅ ማግኘት እንዲችሉ እየተደረገ ነው እንደባለሙያዎቹ ማብራሪያ ፡፡
NOVA IVI በሚሰራባቸው አገራት ከ 25.000 በላይ ሴቶች በተደረገላቸው የላቦራቶሪ እገዛ መሰረት እርጉዝ የሆኑ ሲሆን ወደ ኢትዮጵያ ስንመለስ ለእርግዝና ወደሕንድ አገር የሄዱ ከ65/ በላይ ጥንዶች ይቆጠራሉ፡፡ ሁለት ሴቶች መንታ ልጆችን ወልደዋል:: ከአምስት እስከ ስድስት የሚሆኑት አንድ አንድ ልጅ የወለዱ ሲሆን ከ60% በላይ ደግሞ እርግዝናቸውን እየተከታተሉ ይገኛሉ፡፡ በእርግጥ አንዳንዶች ያልተሳካላቸው አሉ፡፡  
ሰዎች በላቦራቶሪ የማዳቀል ዘዴ ልጅ እንዲያገኙ የሚደረግበት ምክንያት የተለያየ ነው፡፡
አንድ ወንድ እና አንዲት ሴት ልጅ መውለድ ለምን እንዳልቻሉ ምክንያቱ የማይታወቅ ሲሆን፤
ሚስትየው እንቁላልዋን በትክክለኛው ጊዜ የመልቀቅ ችግር ካለባት፤
ሚስት ወይንም የሴት ጉዋደኛ የማህጸን በር ችግር (ሕመም) ካለባት፤
ባል ወይንም የወንድ ጉዋደኛ የዘር ፈሳሹን ሲለቅ ትኩረት የማጣት ወይንም ዘግየት የማለት፤
ከላይ በተጠቀሱት እና ሌሎች ምክንያቶች ልጅ መውለድ ላቃታቸው ጉዋደኛሞች ከራሳቸው ማለትም ከወንድየው  የዘር ፈሳሽ እና ከሴትየዋ ደግሞ እንቁላል በመውሰድ በላቦራቶሪ እንዲ ገናኙ ተደርጎ ጽንሱ መፈጠሩ ሲረጋገጥ ወደሴትየዋ ማህጸን እንዲገባ በማድረግ ጊዜውን ጠብቆ እንዲወለድ ክትትል ይደረግለታል፡፡ በእርግጥ ለጊዜው በኢትዮጵያ ያልተጀመረ ቢሆንም ከዚህ ውጭ ልጅ መውለድ ላልቻሉ ሰዎች በሳይንሳዊው መንገድ ድጋፍ የሚደረግበት ምክንያትም አለ፡፡
ወንዶቸ የዘር ፈሳሻቸው ደካማ እና ጥራት ወይንም ብቃት የሌለው ሲሆን፤
ወንዶች ልጅ ለመውለድ የማያስችል በዘር የሚተላለፍ ሕመም ካለባቸው፤
አንዲት ሴት የትዳር ጉዋደኛ ወይንም የወንድ ጉዋደኛ ከሌላት፤
ከላይ ለተጠቀሱት ችግሮች የዘር ፈሳሹ የማን እንደሆነ ሳይታወቅ ከሌላ ወንድ የዘር ፈሳሽ ተወስዶ የትዳር ጉዋደኛ ወይንም የሴት ጉዋደኛ ልጅ እንድትወልድ የሚደረግበት ሁኔታ አለ፡፡
በኢትዮጵያ ያለውን ሁኔታ ባለሙያዎቹ ሲያብራሩ በተለያዩ የማህጸን ወይንም የዘር ማስተ ላለፊያ ቱቦዎች ሕመም ምክንያት ወይንም በሌሎች ምክንያቶች የተነሳ ለረጅም ጊዜ ልጅ ሳይኖራቸው የሚቆዩ ሰዎች መኖራቸውንና ለዚህ እንደመፍትሔ ከሚቆጠሩት መካከል ደግሞ ሳይዘገዩ ሕክምና ማግኘት እና ስለ ሁኔታው ንቃተ ሕሊናቸው እንዲዳብር ማድረግ ከሚጠቀ ሱት መካከል ናቸው፡፡  
አንዲት ሴት እድሜዋ ከ50/ አመት በላይ ከሆነ ወይንም የባልና ሚስት እድሜ በድምሩ ከ100/ አመት በላይ ከሆነ በላቦራቶሪ እገዛ ልጅ ለመውለድ የሚደረገው ሂደት አይከናወንም፡፡እድሜያ ቸው ከተጠቀሰው በታች ከሆነ ግን እድሉን እንዲሞክሩ እንደሚደረግ NOVA ዎች ገልጸዋል፡፡
NOVA IVI የተሰኘው ልጅን ላጡ ልጅ እንዲያገኙ በሳይንሳዊ መንገድ የሚሰራው ድርጅት ከተገልጋዮቹ የሚጠይቀው የህክምና ወጪ ከባድ አለመሆኑንና ልጅን ማግኘት ካለመቻል በላይ ምንም የሚከብድ ነገር እንደሌለም ባለሙያዎቹ ገልጸዋል፡፡



               (በዶ.ር ኤርሲዶ ሌንደቦ የተዘጋጀውና፣ “ኑሮMap” የተሰኘው የለውጥ መፅሐፍ ውስጥ የሰፈረ ትልቅ ታሪክ መዝዘን እንድንመለከት ወደድን፡፡ ከዓመታት በፊት የአገራችንን ችግር የተነበየና መፍትሔውንም ያሳየ ግሩም መጽሐፍ ነው፡፡)
አሳሳቢነቱ የጎላ ትልቅ የአገራችን ችግር፤ ለ”ጡዘት ምህዋር” ሁነኛ ማሳያ ይሆናል - በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የሚከሰት የመቧደን ረብሻና ግጭት (በብሔር ተወላጅነት፤ አልፎ አልፎም በሀይማኖት ተከታይነት)፡፡
ሐጎስና ኤርሲዶ የሚባሉ ሁለት ተማሪዎች ራሳቸው በፈጠሩት አለመግባባት ተጋጩ፤ ተደባደቡ፡፡ እንደ አጋጣሚ ሆኖ ኤርሲዶ ሐጎስን ጎድቶታል፡፡ ሁለቱ ሲደባደቡ ያገላገለው ተማሪ ባይሳ ነው፡፡ ሐጎስ፤ “ባይሳ ሲገላግል አስመትቶኛል” ብሏል፡፡
የተደባዳቢዎቹንና የገላጋዩን ቃል እንዲቀበል፣ በቅርቡ ከጎጃም የመጣው ፖሊስ ተጫኔ ተመድቧል - በካምፓሱ ፖሊስ፡፡ የተማሪዎች ዲን መሃመድ አሚን፣ ተማሪዎቹን ወደ ክሊኒክ ይዞ ሲሄድ፤ በሶማሌ ክልል የተዋወቃትን ሲስተር ንግስቲን አነጋግሯታል፡፡ ነርሷ፤ ለህክምና የመጡትን ተደባዳቢዎች ተቀብላለች - ሐጎስን ቀድማ በማስተናገድ፡፡
ይህ ተራ የአምባጓሮ ታሪክ፣ በጡዘት ምህዋር በ(escalation) እንዴት እንደሚቀጣጠል ገምቱ።
ሐጎስና ኤርሲዶ፤ “እናፈቅራታለን” በሚሏት አንዲት የሀይስኩል ተማሪ ሰበብ ነው፤ 11 ሰአት ላይ ከካምፓስ ውጪ የተደባደቡት።
በእራት ሰአት ካምፓስ ውስጥ የተወራውስ?
“ሐጎስና ኤርሲዶ ተደባደቡ” መባሉ ቀርቶ፤ “ትግሬና ሀዲያ ተጣሉ” ወይም “ትግራይና ደቡብ ተጋጩ” ተባለ። በብሔር ተወላጅነት መቧደን ለሚፈልጉ ቀሽም ተማሪዎች፤ ሰበብ ይሆናቸዋል - “የትግራይ ልጆች” እና “የሃዲያ የደቡብ ልጆች” በሚል አቧድነው ለመተጋተግ ይመኛሉ!
ገላጋዩ ባይሳ፤ በእግር ኳስ ጨዋታ ከሐጎስ ጋር ቢቀያየምም፤ ዛሬ ግን፣ ገላገለ እንጂ፤ ሆነ ብሎ አላስመታውም፡፡ የተቧደኑ ተማሪዎች ግን ምን ብለው ተረጎሙት? “ያስመታው ኦሮሞ ነው” ተባለና፤ ተቧድኖ መገላመጥና መተነኳኮስ ይጀመራል፡፡ ቀጭኗና ቆንጂየዋ ሲስተር ንግስቲ፤ በአባቷ የትግራይ፤ በእናቷ የሀዲያ ተወላጅ እንደሆነች ማንም አያውቅም፡፡ እሷም አዲስ አበባ ተወልዳ ማደጓንና ነርስ መሆኗን ነው የምታውቀው፡፡ ተደባዳቢዎቹ ወደ ክሊኒክ ሲመጡ፤ የሐጎስ ጉዳት የባሰ እንደሆነ ስታይ፤ ቅድሚያ ሰጥታ አከመችው፡፡ በቡድን ስሜት ሲተረጎምስ? “በትግሬነት አዳልታ ነው” ይባላል፡፡
እንዲህ፤ “ትግሬ”፤ “ደቡብ”፤ “ኦሮሞ” በሚል ጎራ ለይተው የሚተነኳኮሱ ጥቂት ቀሽም ተማሪዎች፤ “እነዚያ’ኮ እንዲህ ሊያደርጉ አስበዋል”፤ “እነዚያ’ኮ እንዲያ አደረጉ” የሚሉ ወሬዎች ታጅበው፣ ፀብ ይጭራሉ:: በአምባጓሮው የክሊኒክ መስታወት የሰበሩ 3 ተማሪዎች ይታሠራሉ - በፖሊስ ተጫኔ:: ሲወራ ግን፤ “በአምባጓሮ መስተዋት ተሰበረ” አልተባለም::
ፖሊሱ አማራ ስለሆነ፣ “የኛን ልጆች አሰረ” ተባለና በዚህ የተናደዱ የቡድን አባላት፤ እየጮሁ ወደ ተማሪ ዲን ይሄዳሉ፡፡ የተማሪ ዲን አቶ መሀመድ፣ ከአንድ የኦሮሞ ተወላጅ ተማሪ ጋር በፈጠረው ግብ ግብ መሬት ይወድቃል፡፡ መነፅሩ ይሠበራል፤ ፊቱ ላይ ይቆስላል፡፡ በሱማሌ ተወላጅነት የተቧደኑ ተማሪዎች፤ “የኛ ሰው የተመታው፣ እኛን ንቃችሁ ነው” በሚል ለፀብ ይነሳሉ፡፡
እንዲህ እንዲህ እያለ ጡዘቱ ይቀጥላል...
የጡዘቱ ምክንያቶች ምንድናቸው?
“በትምህርትና በእውቀት በየጊዜው የሚበለፅግ አስደሳች ህይወት መቀዳጀት”፣ ዋና አላማቸው መሆን እንደሚገባው ስለዘነጉ፤ የብሽሽቅና የውድቀት ፉክክር ውስጥ ገብተዋል - ጥቂት ቀሽም ተማሪዎች፡፡
ጡዘቱን የሚያባብስ ሰበብ አግኝተዋል - የመንጋ አስተሳሰብን፡፡
የብሔር፣ የሃይማኖት ቡድን፣ መጠጊያና ዋስትና ሆኗል፡፡ “ከተቧደንክ፤ በቡድን ስም፣ እንደፈለግህ መሆን ትችላለህ!” ተብሏል፡፡
የግለሰብ ሀላፊነት ተረስቷል!
የት/ቤቱ አስተዳደርም፣ እያንዳንዱን ተማሪ እንደየ ስራው ማስተናገድ፣ መምከርና መቅጣት ሲኖርበት፤ በቡድን ያስተናግዳቸዋል፡፡
መፍትሄውስ?
አንድ ተማሪ በሰራው ጥፋት፤ በብሔር ተወላጅነት እየተሰላ፣ ሌላው ተማሪ ባልሰራው ስህተት መቀጣት የለበትም።
የአንድ ተማሪ እውቀትና የፈተና ውጤት፤ በብሔር ተወላጅነት ለሌሎች እንደማይከፋፈል ሁሉ፣ ጥፋት ሲፈፅምም ሃላፊነቱን በብሔር ተወላጅነት ወደ ሌሎች መጫንና መቅጣት የፍትህ ፅንሰ ሃሳብን የሚደመስስ ይሆናል።
እያንዳንዱ ሰው እንደየ ስራው የሚሸለምበትና የሚቀጣበት የፍትህ አስተሳሰብን በመገንባት፣ ኋላቀሩን የመንጋ አስተሳሰብ ስናፈርስ፤ በብሔር የሚቧደኑ ጥቂት ሰዎች የጡዘት ምህዋርን ለማባባስ የሚያገለግል ሰበብ ያጣሉ፡፡
መፍትሄው ይሄ ብቻ አይደለም፡፡
ሰዎች የብሽሽቅና የውድቀት ምህዋር ውስጥ ገብተው የሚተጋተጉትና የሚናቆሩት፤ አላማቸውን ሲዘነጉ ነው፡፡ “በጥረት፣ በየጊዜው የሚበለፅግ አስደሳች ህይወትን መቀዳጀት” ዋነኛ አላማቸው መሆን እንደሚገባው ተገንዝበው፤ የስኬትና የብልፅግና ምህዋር እንዲፈጥሩ ማድረግ ይቻላል - በቅንብራዊ አስተሳሰብ (ST)፡፡


Saturday, 27 July 2019 14:30

የተፈጥሮ ጥግ


 • ዛፍ የሚተክል ከራሱ ባሻገር ሌሎችንም የሚወድ ሰው ነው፡፡
ዶ/ር ቶራስ ፉለር
• ሰው ዛፍ የሚተክለው ለራሱ አይደለም፤ ለቀጣዩ ትውልድ ነው፡፡
አሌክሳንደር ስሚዝ
• ዛፍ ለመትከል ተመራጩ ጊዜ የዛሬ 20 ዓመት ነበር፡፡ ሁለተኛው ተመራጭ ጊዜ ደግሞ አሁን ነው፡፡
ዳሬል ፑትማን
• ዛፎች ለሰው ልጆች መንፈስ ሰላምን ያጎናጽፋሉ፡፡
ኖራ ዋልን
• ዛፎችን እንጂ የጦር ሰራዊትን አታሳድግ፡፡
ያልታወቀ ሰው
• ማደግ ያለብህ እንደ እንጉዳይ ሳይሆን እንደ ዛፍ ነው፡፡
ጃኔት ኤርስኪን ስቱዋርት
• ጥበባችን ሁሉ የተጠራቀመው በዛፎች ውስጥ ነው፡፡
ሳንቶሽ ካልዋር
• ዛፍ ብሆን ሰውን የምወድበት አንዳችም ምክንያት አይኖረኝም ነበር፡፡
ማጊ ስቲፍቫተር
• ዛፍ የሚተክል ሰው፤ እሱ ተስፋን ይተክላል::
ሉሲ ላርኮም
• መጥፎ ጋዜጦችን ለማውጣት ጥሩ ዛፎችን ያወድማሉ፡፡
ጄምስ ጂ.ዋት
• እንደ ዛፍ ሁን፡፡ ዛፍ ቅንጫፉን ለሚቆርጡትም ጭምር ጥላ ይሆናል፡፡
ስሪ ቻይታንያ


Saturday, 27 July 2019 14:28

የግጥም ጥግ

  ቤት

     ቤት የለህም ወይ ብለው ይጠይቁኛል
     አገር የሌለው ቤት ምን ያደርግልኛል?
          2010

        ውጊያ

    እግዝአብሔር አሸነፈ ሦስት ሆኖ ገብቶ
    ሰይጣን ግን ድል ሆነ ብቻውን ተዋግቶ
       2011 ሰኔ ዳዊት ጸጋዬ

Saturday, 27 July 2019 14:27

የዘላለም ጥግ


   • በግላችን ጠብታ ነን፡፡ በአንድ ላይ ግን ውቅያኖስ ነን፡፡
ዩኖሱኬ ሳቶር
• አንድነት ባለበት ምንጊዜም ድል አለ፡፡
ፑቢሊየስ ሳይረስ
• በአንድነት ውስጥ ጥንካሬ አለ፡፡
ኤዞፕ
• የነፃነት መሰረቱ አንድነት ነው፡፡
ኦሊቨር ኬምፐር
• አንድነት ማለት አንድ ዓይነትነት ማለት አይደለም፡፡ የዓላማ አንድነት ነው፡፡
ፕሪስኪላ ሺረር
• አንድነት ሲፈጥሩ ደካሞች እንኳ ጠንካራ ይሆናሉ፡፡
ፍሬድሪክ ቮን ሺለር
• ዓላማው ለጥፋት የሆነ ጊዜ አንድነት አደገኛ ነው፡፡
ሊቪ ዛካርያስ
• አገራችንን የምንወድ ከሆነ፣ የአገራችንንም ሰው መውደድ አለብን፡፡
ሮናልድ ሬጋን
• ይህችን አገር ለሁላችንም ምቹ የመኖርያ ሥፍራ ካላደረግናት በስተቀር፣ ለማናችንም ምቹ መኖርያ አትሆንም፡፡
ቲዮዶር ሩስቬልት
• አገራችንን እንድንወድ ዘንድ፣ አገራችን የምትወደድ መሆን አለባት፡፡
ኤድመንድ ቡርኬ
• የሥነ ጽሑፍ ማሽቆልቆል፣ የአገር ማሽቆልቆልን ያመለክታል፡፡
ጆሃን ዎልፍ ጋንግ ቮን ገተ
• ታላቅ አገርና ታላቅ ህዝብ ለመሆን፣ ታላላቅ ነገሮችን መስራት አለብህ፡፡
ሆመር ሂካም
• ታላቅ አገር የምንፈልግ ከሆነ፣ ራሳችንን መለወጥ የግድ ነው፡፡
ኮሪ ቡከር

Saturday, 27 July 2019 14:26

አስገራሚ እውነታዎች

(ስለ ዛፍ)

 • ረዥም ዕድሜ ያስቆጠረ ዛፍ፣ አዲስ ከተተከለ ዛፍ፣ በ70 እጥፍ ገደማ የአየር ብክለትን ያስወግዳል፡፡
• አንድ ጤናማ ዛፍ፣ እስከ 10ሺ ዶላር ዋጋ ያወጣል፡፡
• ዛፎች የሚሰጡት ጥላና ነፋሻማ አየር፣ አመታዊ የአየር ማቀዝቀዣና ማሞቂያ ወጪን በ2.1 ቢሊዮን ዶላር ይቀንሳል፡፡
• 20 ሚሊዮን ዛፎችን በመትከል፣ ምድርና ሕዝቧ 260 ሚሊዮን ቶን ተጨማሪ ኦክስጂን ያገኛሉ፡፡ እነዚሁ 20 ሚሊዮን ዛፎች፤ 10 ሚሊዮን ቶን
ካርቦንዳይኦክሳይድን ከከባቢው ላይ ያስወግዳሉ፡፡
• አንድ ዛፍ፣ በህይወት ዘመኑ፣ አንድ ቶን ካርቦንዳይኦክሳይድ ከከባቢው ላይ መሳብ ይችላል፡፡
• ዛፎች ዘና ያደርጋሉ፤ ጭንቀት ይቀንሳሉ፤ የልብ ምት መጠንን ዝቅ ያደርጋሉ፡፡
• ዛፎች ባሉባቸው የገበያ ማዕከላት፣ ሸማቾች፣ የበለጠ ገንዘብ ለማውጣት ፈቃደኞች ናቸው፡፡ በዛፎች በተከበቡ የገበያ ማዕከላት ውስጥ ለረዥም ጊዜ ለመቆየት ፈቃደኛ እንደሆኑ ተጠቁሟል፡፡
• ለሥራ በሚመላለሱበት መንገድ ላይ እንዲሁም በቢሮአቸው መስኮቶች ዛፎችን የሚመለከቱ ሠራተኞች የበለጠ ምርታማ ናቸው፡፡
• ዛፎች የንብረትን ዋጋ ከፍ ያደርጋሉ:: በዛፎች የተከበቡ መኖሪያ ቤቶች፣ ዛፍ ከሌላቸው ቤቶች እስከ 25 በመቶ በላቀ ዋጋ ይሸጣሉ፡፡
• በህንፃዎች ዙሪያ በተገቢው ሥፍራ የተተከሉ ዛፎች፣ ለአየር ሁኔታ መቆጣጠሪያ የሚያስፈልገውን ወጪ እስከ 50 በመቶ ሊቀንሱ ይችላሉ፡፡
• የዛፎች ዕይታ ባለበት ሆስፒታል ህክምና የሚወስዱ ህሙማን፣ በፍጥነት ድነው ይወጣሉ፡፡ በህክምና ቆይታቸውም ብዙ መድሃኒቶችን አይጠቀሙም፡፡
• አንድ አማካይ መጠን ያለው ዛፍ፤ በዓመት አራት አባላት ላሉት አንድ ቤተሰብ በቂ የሆነ ኦክሲጅን ያመነጫል፡፡



Saturday, 27 July 2019 14:24

ከአዋቂዎች አንደበት


•  ያልተማሩ ምሁራን ያቆዩዋትን አገር፣ የተማሩ መሃይማን አያፈርሷትም፡፡
ታዬ ቦጋለ - የታሪክ ምሁር
(ጦቢያ)
•  በ3ሺ ዓመት ታሪካችን እንዲህ ዓይነት ፈተና ገጥሞን አያውቅም፡፡
መጋቢ ሐዲስ እሸቱ አለማየሁ
(ድርና ማግ የኪነ ጥበብ ምሽት)
• ኢትዮጵያ አንድ ስትሆን እንኳን ታቦቱ ጠንቋዩ እፎይ ብሎ ያድራል፡፡…
መጋቢ ሐዲስ እሸቱ አለማየሁ
(ድርና ማግ የኪነ ጥበብ)
•  እኛ የምንፈልገው ማንነታችንን ሳይሆን አንድነታችንን የሚያስመልስልን ነው፡፡
ኮሜዲያን እሸቱ መለሰ
(ዶንኪ ቲዩብ)
•  አገራችንን የገደላት የፍልስፍና ድህነት ነው::…
አንዳርጋቸው ጽጌ
(ጦቢያ)
• በኛ አገር ሁለት ዓይነት መፈናቀል ነው ያለው፡፡ አፈናቃዮች ከአዕምሯቸው፤ ተፈናቃዮች ከኑሮአቸው ነው የተፈናቀሉት::…
መጋቢ ሐዲስ እሸቱ አለማየሁ
(ድሬ ቲዩብ)
•  ኢትዮጵያዊ ቁጣውን በአድዋ፣ ጥበቡን በላሊበላ፣ ትዕግስቱን በአክሱም… እየገለፀ የኖረ የሚገርም ሕዝብ ነው፡፡…
ፓስተር ዮናታን
(ድሬ ቲዩብ)
•  እኛ አገር ያሉትን አክቲቪስቶች:: አክቲቪስት አልላቸውም፡፡… እኔ ማይክሮዌቭ አክቲቪስት ነው የምላቸው:: ማይክሮዌቭ የቀዘቀዘውን አሙቆ የሚያቀርብ ነገር ነው… የቆረፈደ፣ የቆየ፣ ያረጀ ታሪክ አሙቀው… በድሮ ለቅሶ አዲስ ድንኳን ሕዝቡን አስተክለው እያስለቀሱት ነው… በድሮ ለቅሶ አዲስ ድንኳን ተክለናል::…
ፓስተር ዮናታን
(ድሬ ቲዩብ)
• በኢትዮጵያ ላይ የኖሩና ለኢትዮጵያ የኖሩ መካከል ልዩነት አለ፡፡ ብዙዎቻችን ኢትዮጵያ ላይ የኖርን ነን፤ ለኢትዮጵያ የኖርን አይደለንም ብዬ አምናለሁ፡፡ እኔ ለምሳሌ  በኢትዮጵያ ላይ የኖርኩ ነኝ:: ለኢትዮጵያ የኖሩት በጎ ነገር ሰርተው ያለፉት መሪዎቿ፣ ነፃነት የተዋደቁት አርበኞችና ወታደሮቿ ናቸው፡፡…
ዶ/ር ዳኛቸው አሰፋ
(አንድ አፍታ ቲዩብ)
• አሁን ያሉትን አክቲቪስቶች ከአስለቃሾች ለይቼ አልመለከታቸውም ሀሳብ ቢኖራቸው የሚበጀው፣ የሚጠቅመውና የሚያፋቅረው ላይ ነበር መስራት ያለባቸው…    
ዮናስ
(ቴዴል ቲዩብ)

Page 8 of 444