Dear Ethiopian,

 At this time of the Ethiopian New Year, I want to share a message from my heart to my beloved fellow Ethiopians.

 As most of you already know, I am a human rights defender and advocate for peace, justice, and reconciliation. I strongly believe that this country is like a human body that can only flourish when all its parts are protected, nurtured and functioning well together. Now, this precious body we call our home or sanctuary, is ill and the symptomsare being felt throughout it. I see it from my eyes, I hear it from my ears, I feel it in every limb of my body and now my conscience is telling me I must not ignore it, but speak of it. Because I love this body, which represents the people and land of Ethiopia, I do not want anything to happen to bring it harm.

 This means “all the people” because I believe our Creator made each of us with value regardless of our differences; and that as a result, we should “put humanity before ethnicity” or any other differences; and also, care about others beyond our families and ethnic groups, not only because it is right; but also, because “no one is free until all are free.” If we have differences or conflicts, we should talk about it and find a peaceful solution to it. Because of this, I want to share my thoughts with all of you, even if I am wrong or if some of you disagree with me. At least, I will communicate my question: “Am I alone with these thoughts or are others feeling the same? If there are others, why are we not talking about it?”Let me explain.

 We are presently in the midst of a conflict over the regional election where the Constitution is being used as a defense by both sides; the Tigrayan Regional leaders who are determined to go forward to hold the election on Sept 9 and the present Government of Ethiopia who has postponed the election for sometimein the future due to COVID-19. Neither side trusts the other. Both believe the other is pulling a trick on everyone else to gain power. The people are suspicious of both.

 Both sides are threatening actions against the other should they interfere with the process they represent; again, both citing the Constitution, flawed though it is, as their defense.In the eyes of the people and other observers, the situation may appear confusing as both accuse the other of manipulating the legal process to gain power for their own select group.

 In the case of the TPLF, we know they did dominate the political scene of the EPRDF for nearly thirty years. We also know they set up the Constitution in such a way that it pitted the stronger and larger ethnic groups into contests where only one could win and the others would lose. We know the TPLF used it to its advantage and ended up advancing their own interests and power based on ethnicity and cronyism.


On the other hand, the current reformed government of the Prosperity Party has been accused of seeking to do the same in Addis Ababa, the Oromia region and beyond. Some point to leaked speech made by ShimelisAbdissa, the President of Oromia Regional State, affirming this as well as other evidence of favoritism. At the same time, they have come under criticism for the lack of action, or even complicity, in the widespread violence in the Oromia Region that targeted other groups living among them as well as some Oromos seen as more moderate or Christian.

It appears that the rest of Ethiopia is being pulled into this power struggle. How can the people respond? If we suggest the government pull their weight and stop the election; how will that be done? It appears that force may be utilized and if so; what will happen? Will the results benefit the people of the country? Those demanding the right to the Tigrayan election say they are prepared if the government attempts to stop the election. This also appears to suggest the use of force.

 Genocide Watch just put out an alert that Ethiopia was at the sixth stage of a ten-point scale in regard to the risk of genocide.We are in a dangerous position. 

Do those involved have the moral authority in this present highly charged atmosphere of suspicion to claim the Constitution as their defense? If force is used, will it be at the risk of it escalating into greater violence?


There is another option; something that should have already been pursued, but now may be the time to do it. That is a national conference that would include study, dialogue, examination of the present system and all its parts, starting with Constitutional and institutional reforms, as well as meaningful peace and reconciliation processes put into place along with conflict resolution, land reforms and restorative justice. This effort must involve local, regional and national stakeholders, elders, religious leaders, intellectuals, women, youth, and others representatives of public and private institutions and interests.

The goal would be equal justice, liberty and opportunity for all the people of Ethiopia through a governmental system accountable to the people.

 Would either of these groups support such a process? The answer to this question will help clarify the goals of either group. Resistance to this process should be expected from those wanting to advance only themselves and their own select ethnic group or select members of that ethnic group.

Going into an election in the near future without this careful process taking place now will set us up for more suspicion, conflict and possible violence. What a shame for this beautiful country and people to fall to the depth of genocide and implosion, joining the ranks of countries like Rwanda, Syria and Yemen because of our own shortcomings and lack of moral strength and backbone.

In closing, I fear that our future is very much in jeopardy as we have to a large extent given God and morality the backseat in our daily lives for nearly fifty years— or more, due to embracing communism, Marxist-Leninism, ethnocentrism and now, “me-ism” where we focus mainly on ourselves or our ethnic groups. We should know we are flawed humans, but something worse happens when we turn our backs to morality, pushing our consciences to the dark and ignored corners of our lives instead of seeking morality above all things, upholding laws of justice, caring for our neighbors and upholding truth and what is right. 

 How can we invite righteousness back to this land? We keep repeating the same mistakes; can we admit it?  We are on a precipice, but now, the outcome of this crisis can lead the way over the edge to our mutual doom. Let us not pretend everything is okay for if we blind ourselves to the truth and morality, it will be even more dangerous for us. A trap has been set; unknowingly perhaps, but it will cost everyone more than we can afford to lose if we get caught in it. 

 Right now we have horrendous crimes and gruesome acts being committed against the people of Ethiopia by the people of Ethiopia, sometimes for power and money, especially entangling our young people. How can we cry out to stop all of this if no one is listening? Is anyone listening? How else can we prevent the shaming of our country and the healing of this land without the moral teaching?

 A future filled with greater blessing and hope is unachievable without the truth. Yet, it is simple; love yourself; love your neighbor, love all your people and your country. Get off the precipice and be renewed and restored as people and as a nation.

 May God protect all the people of Ethiopia and bless this land! May you have a wonderful New Year and may this year bring us to greater peace and harmony.

 Long live Ethiopia!

 Your brother,


  ርዕስ፡- ሆሞ ዴዩስ -
የመጪው ዘመን አጭር ታሪክ
ደራሲ:- ዩቫል ኖኅ ሀራሪ
ትርጉም:- ዳግም ጥላሁን
እንግሊዝኛ:- 2016 እ.ኤ.አ
አማርኛ ትርጉም:- ሐምሌ 2012 እ.ኤ.አ
የመጽሐፍ ዳሰሳ:- ኤልሳ ሙሉጌታ

          የእስራኤሉ ሂብሪው ዩኒቨርሲቲ የታሪክ ፕሮፌሰር የሆነው ዩቫል ኖኀ ሀራሪ ከጻፋቸው ሦስት መጽሐፍት መካከል አንዱ ነው። ሆሞ ዴዩስ በበርካታ ቋንቋዎች በመተርጎሙ እጅግ በርካታ ተደራሲያን ጋር ሊደርስና ሊነበብ ችሏል። መጽሐፉ በአጭሩ በሚከተሉት ነጥቦች ዙሪያ ያጠነጠነ ሲሆን፣ ከእነዚህ ለሚመነጩ ጥያቄዎች መልስ ለመስጠት ይሞክራል።
1ኛ - በሰው ልጆች ታሪክ ውስጥ ችግር የነበሩት ወረርሽኝ፣ ጦርነትና ረኀብ ሲወገዱ፣ የሰው ልጆች አጀንዳ በምን ይተካል?
2ኛ - ከሆሞ ሴፒየንስ ቀጥሎ የሚመጣው ሆሞ ዴዮስ (በላቲን ትርጉሙ - ሆሞ = ሰው፤ ዴዩስ = አምላክ) ማለትም ከአምላካዊው ሰውና የተሻሻለው የሰው ልጅ ዝርያ ችሎታዎቹን ከፍና ላቅ በማድረግ አጀንዳዎቹን ወደ ዘለዓለማዊነት፣ ሀሴትና መለኮታዊነት እንዴት ይቀይራል?
3ኛ - ከዋሻ ዘመን ሰዎች ጀምሮ አሁን እስካለንበት ጊዜ ያሉ የሰው ልጅ ዝርያዎች አዕምሯዊና ማኅበራዊ ዕድገት ታሪኮች እንዲሁም በሰው ልጆች ታሪክ ትልቁ አብዮት ከነበረው ከዛሬ 70,000 ዓመት በፊት ከተካሄደው የእሳቤ አብዮት (Cognitive  Revolution) በዘመናችን እስካሉ እንደ ማርክሲዝምና ካፒታሊዝም ያሉ አብዮቶችና በየጊዜው ስለተነሱ ርዕዮተ-ዓለማት በሠፊው ይዳስሳል።
4ኛ - ከደቂቅ ዘአካላት ተነስቶ ስለተዋቀረው የትልቁ ሕዋ ቀመር፤ ራሳችንን ከምናውቀው በላይ ስለሚያውቁን ቀመሮች ስርዓት ሂደት በተጨባጭ ማስረጃዎች እያስደገፈ ያሳያል።
5ኛ - የውሂብ እምነት (Dataism) ዓለማችን በውሂብ ፍሰት (Data flow) እንደተሞላች እናም የማንኛውም ክስተትና ኃይል ዋጋ ለውሂብ ፍሰት ባደረገው አስተዋፅኦ እንደሚመዘን ይገልጻል። “ዳታይዝም” ስለተባለውና መረጃ ስለሚመለክበት አዲሱ የዓለማችን እምነትና በአጠቃላይ ስለ ሰው ልጅ መፃኢ ዕድሎች ሠፊ ዘገባዎችንና ትንበያዎችን ያካትታል።
ይሄ ሥራ በቅርቡ በአማርኛ ቋንቋ ተተርጉሞ ለገበያ በቅቷል። የትርጉም ሥራ ከዋናው ጸሐፊ ሐሳብና ቅርጽ ሳይርቁ፣ የራስን ፍላጎት ወደ ጎን በመተው፣ ደራሲው ያስቀመጠውን ይዘት በጥሩ ቋንቋና ሁኔታ በጥንቃቄ መቅዳት መሆኑ እሙን ነው። አሁን አሁን በሀገራችን እየወጡ ያሉት የትርጉም ሥራዎች ውስጥ በአንዳንዶቹ የሚስተዋለው የሥነ-ጽሑፍ ሥራውን ይሄኛው ማኅበረሰብ ወደ ራሱ ቋንቋ ተመልሶለት ቢያነበው ይጠቅመዋል በሚል ቀና ሐሳብ መነሻነት ሳይሆን በዋናነት ለገበያው አቅርቦት ወይንም ገንዘብ ማስገኛነቱ ላይ በማተኮር የሚሠሩ በመሆናቸው፤ ከጥቂት የትርጉም ሥራዎች በስተቀር አብዛኞቹ የጥንቃቄ ጉድለቶች፣ በርካታ የቃላት ግድፈቶች እንዲሁም ትልቅ የግንዛቤ ክፍተቶች የሚስተዋልባቸው ናቸው።
ብዙዎቻችን በትርጉም ሥራ ተስፋ በቆረጥንበት በዚህ ወቅት፣ ወጣቱ ዳግም ጥላሁን፣ ይህንን ያለፉ ጊዜያት ታሪኮችን በመመርኮዝና በመተንተን ነገአችንን በአመንክዮ የሚተነብየውን መጽሐፍ ጥንቅቅ ባለ መልኩ ከእንግሊዘኛ ቋንቋ ወደ አማርኛ መልሶታል።
ተርጓሚው ያደረገውን ጥንቃቄና ጥረት ገና መጽሐፉን በእጃችን ስንይዝ የምናስተውለው ነገር ነው። የፊት ገጽ ሽፋኑ፣ የውስጥ ዲዛይንና የወረቀት አመራረጡ (ክሬም ቀለም መሆኑ) ማራኪ፣ ለዕይታና ረዘም ላለ ጊዜ ንባብ ተስማሚ በመሆኑ በአጠቃላይ ለንባብ ምቹ እንዲሆን አድርጎታል።
ከሌሎች የትርጉም ሥራዎች በተለየ ተርጓሚው ከደራሲው ሐሳቦች ጋር የራሱን ዕይታ በመጨመርና ሀገራዊ ዘይቤዎችን፣ ሀገርኛ ገጸ-ባህርያትንና ታሪኮችን በመጨመር ዋናውን የደራሲውን ሐሳብ በእኛ ነባራዊ ሁኔታ አንባቢው በቀላሉ እንዲረዳው በማድረግ አዳብሮታል። ይህ ደግሞ ለትርጉም ሥራው ማማር የሄደበትን ርቀትና በጥልቅ እንዳሰበበት ማሳያ ነው። ለዚህም ያግዘው ዘንድ የደራሲ ስንቅነህ እሸቱን፣ አዳም ረታንና ስብሃት ገብረእግዚአብሔርን ጨምሮ ዐሥራ አንድ ያህል መጽሐፍትን በዋቢነት ያጣቀሰ ሲሆን ከእነዚህ ውስጥ ዐሥሩ የሀገራችን መጽሐፍት ናቸው።
ለምሳሌ ገጽ 111 ላይ ስለ እውን-መሰል-ዓለም (Virtual world) ሲተነትን፤ ከታላቁ ደራሲ ስብሃት ገብረእግዚአብሄር ‘ስምንተኛው ጋጋታ’ ድርሰት ውስጥ የታዋቂው ገጸ-ባህርይ አጋፋሪ እንደሻው ልጅ የሆኑት አቶ አላዛር፣ ከሰይጣን ጋር የሚያደርጉትን የስልክ ምልልስ ይጠቅሳል። በተመሳሳይም፤ በገጽ 215 ላይ የመካከለኛው ዘመን ምሁራን ሙዚቃ የፈለክ (ኮስሞስ) መለኮታዊ ዜማ በማስተጋባት ሂደት ውስጥ የሚፈጠርና በመለኮታዊ መነቃቃት የሚቀመር አድርገው ያስቡ እንደነበር በሚያትተው ክፍል ውስጥ ተርጓሚው የጽሑፉን ይዘት አንባቢ የበለጠ በሚረዳው መልኩ፣ የኢትዮጵያዊውን የዜማ ሊቅ ታላቁን ማህሌታይ ያሬድ ዜማዎች የድርሰት ታሪክ ዋቢ ያደርጋል።
እነዚህ ለምሳሌ ያስቀምጥኳቸውና ሌሎችም በትርጉም መጽሐፉ ውስጥ እንደ አጋዥ የተቀመጡ ተመሳሳይ ታሪኮችና የገቡ ገጸ-ባህርያት ከላይ ስለ ትርጉም ካስቀመጥኩት “የትርጉም ሥራ ከዋናው ጸሐፊ ሐሳብና ቅርጽ ሳይርቁ፣ የራስን ፍላጎት ወደ ጎን በመተው፣ ደራሲው ያስቀመጠውን ይዘት በጥሩ ቋንቋና ሁኔታ በጥንቃቄ መቅዳት” ከሚለው መሠረታዊ ሐሳብ ጋር የሚጣረስ ቢመስልም፣ የዳግም የትርጉም ሥራ ውስጥ የገቡት የራሱ ፍላጎቶች፣ ቅርጾችና ማጣቀሻዎች የዋነኛውን የመጽሐፉን ቅርጽና ይዘት የሚቀይሩ ሳይሆኑ እንደ አጋዥ ወይንም እንደ ምሳሌ ልንወስዳቸው የምንችላቸውና የሚያዳብሩት በመሆናቸው ከቀደመው የትርጉም ሐሳብ ጋር ስምም ነው።
ከዚህም በተጨማሪ ዐሥራ ስምንት ያህል መዝገበ-ቃላትን በማጣቀሻነት የተጠቀመ ሲሆን ይህም በትርጉም ሥራው ላይ ስለተጠቀመበት እያንዳንዱ ቃል የወሰደውን ጥንቃቄ ያሳየናል። ተርጓሚው ይህንን በማድረጉ ለአንድ ቃል ከሚያገኝለት የተለያየ ፍቺ ውስጥ እጅግ ጥሩውን መርጦ በመውሰድ፣ የትርጉም ሥራው በተመረጡ ቃላት የተዋበ ለመሆኑ ያገላበጣቸው መዝገበ-ቃላት ምስክር ናቸው።
በማንኛውም ጽሁፍ ውስጥ ማብራሪያ የሚፈልጉ ጉዳዮች ሲከሰቱ፣ ትንታኔዎችን በግርጌ ማስታወሻ ማቅረብ የተለመደ ነው። በዚህ መጽሐፍ ውስጥም የግርጌ ማስታወሻዎች የተቀመጡ ሲሆን በተለየ መልኩ ግን የግርጌ ማስታወሻዎቹ በወካይ አራት ምልክቶች ተከፍለዋል። እነርሱም:-
1) በሌጣ ቁጥር (1፣2፣3 ወ.ዘ.ተ) የተወከሉት ደራሲው በዋቢ መጽሐፍት ያስቀመጣቸው ምንጮች ናቸው።
2) በአበባ ቅርፅ (️) እና በቁጥር የተገለጹት ምልክቶች፣ ተርጓሚው በተጨማሪ ማብራሪያ ያስፈልጋቸዋል ብሎ ላመነባቸው ቃላት የተጠቀመባቸው ናቸው።
3) በልብ ቅርፅ () እና በቁጥር የተገለጹት ምልክቶች፣ ደራሲው ተጨማሪ ማብራሪያ ያስፈልጋቸዋል ብሎ ያመነባቸው ቃላትና ሐሳቦች ናቸው።
4) በአልማዝ ቅርፅ () እና በቁጥር የተቀመጡት ምልክቶች፣ ተርጓሚው በተጨማሪ ላስገባቸው ማጣቀሻዎች ብሎም የተቀየሩ ስያሜዎችን ማመላከቻዎች ናቸው።
እነዚህን አራት ምልክቶች ከቁጥሮች ጋር ተጣምረው ስናገኛቸው፣ ምልክቶቹን በማስተዋል የዋቢ መጽሐፍት ምንጮች፣ የተርጓሚው ማብራሪያዎች፣ የደራሲው ሐሳቦች ወይንም ተርጓሚው ያካተታቸው ምሥሎችና ማጣቀሻዎች መሆናቸውን በቀላሉ መለየት እንችላለን።
የግርጌ ማስታወሻዎችን በተመለከተ እንደተለመደው የግርጌ ጽሑፎቹ መግባት ባለባቸው ገጽ ግርጌ ላይ የሚገኙ ቢሆንም፣ በተለየ ሁኔታ ደግሞ በመጽሐፉ የመጨረሻ ገጾች ላይ እያንዳንዱ የግርጌ ማስታወሻ በቅደም ተከተል ተቀምጦ ይገኛል። ይህም እንደ ዘበት መጽሐፉን ለሚገልጥ እና እዚያ ገጽ ላይ ዐይኑ ለሚያርፍ ሰው እንደ መዝገበ-ቃላት ሊያነበው የሚችል ከመሆኑም ባሻገር ሁሉም የግርጌ ማስታወሻዎች አንድ ላይ መቀመጣቸው የመጽሐፉን ዳሰሳ ለሚሠሩ ሰዎችም ቀላል ትብብር ይሆናል። ይሄም ተርጓሚው ከሠራው ውለታ እንደ አንዱ ሊታይ ይችላል።
የመጽሐፉን ይዘት በተመለከተ ደራሲው ያስቀመጣቸው ትንታኔዎችና ትንበያዎች ከእንደኛ ዓይነት በሃይማኖት ዶግማዎችና በባህል ሕጎች መካከል ተጠፍሮ በሚኖር ማኅበረሰብ ተቀባይነትን ለማግኘት ትንሽ የሚፈትኑ ቢሆኑም፣ የደራሲው አመንክዮ ከተርጓሚው የማስረዳት አቅም ጋር ተጣምረው ለቴክኖሎጂና ለአዳዲስ ነገሮች ግኝት ማንገራገር የለመድነውን እኛን በጥሩ ሁኔታ ልንቀበላቸው የምንችላቸው ሆነውልናል።
በተጨማሪም መጽሐፉ ላይ እንደ ጣዕመን፣ ነዋዔ-ልቦና፣ ልቡሰ-ልቦና፣ አስራቤቴዎች ወዘተ ያሉ ከሌሎች መጽሐፍት በተውሶ የመጡና የትርጉም ደረጃውን ከፍ የሚያደርጉ ቃላትን ተርጓሚው የተጠቀመ ሲሆን፤ የተርጓሚው ፍጡር ቃላት የሆኑ ሌሎች አዳዲስ ቃላትንም እናገኛለን። ከእነዚህም መካከል የእንሰሳትን ራስ-አወቅነት ወይንም ነቃዔ-ልቦና እንዲወክል የገባውና Animal Consciousness የሚለውን የእንግሊዘኛ ቃል የተካው ‘እኜ’፣ ለAlgorithm የተጠቀመው ‘ስልተ-ቀመር’ የሚል ፍቺ፣ Numerologyን ፍካሬ-አኀዝ በማለት እና ለPermutation  የተሰጠው ‘ስዳሬ’ የተባሉት የትርጉም ቃላት ይገኙበታል። ይህ የአዳዲስ ቃላት ፈጠራ በአንድ ስነ-ጽሑፍ ውስጥም  ሆነ ስነ-ጽሑፉ ለቀረበበት ቋንቋ እድገት ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያበረክታል።
የመጽሐፉ ይዘት
መጽሐፉ በሦስት ክፍሎች የተከፋፈሉ ዐሥራ አንድ ምዕራፎች አሉት። መግቢያና ዋቢ መጽሐፍቱን ጨምሮ 420 ያህል ገጾች ያሉት ሲሆን፤ ከመጀመሪያው ምዕራፍ ጀምሮ የታሪክ ፍሰቱን የጠበቀና አንዱ ምዕራፍ ለሌላኛው ባዳ ያልሆነበት ቆንጆ የአተራረክ ፍሰት ያለው ነው።
ሦስቱ ክፍሎች በጨረፍታ፡
ክፍል አንድ፤ አዲሱ የሰው ልጅ አጀንዳ በሚል ርዕስ ከቀረበ መንደርደሪያ ምዕራፍ የሚከተል ሲሆን፤ የሰው ልጆች እስከ አሁን ድረስ ስለገጠሟቸውና ዋነኛ አጀንዳዎቻቸው ስለነበሩት ረኀብ፣ ወረርሽኝና ጦርነት ያነሳል። እነዚህ የሰው ልጆች ችግር የነበሩ አጀንዳዎች መፍትሔ የሚያገኙበት ቀን ሩቅ አለመሆኑንም በማሳየት፣ ቀጥሎ የሚመጣው የተሻሻለው ሰው ሆሞ ዴዩስ (አምላክ መሰል ሰው) የተባለው ዝርያም ትልልቅ አጀንዳዎቹን ወደ ህያውነት፣ ፍሰሃና መለኮታዊነት እንደሚያዞር ያትታል። በተጨማሪም የሰው ዘር ከሌሎች እንስሳት ጋር ስለነበረው መስተጋብር ይነሳበታል።
በሁለተኛው የመጽሐፉ ክፍል፤ ሰዎችን ከሌሎች እንስሳት ልዩ ስለሚያደርጋቸው መሠረታዊ ባህርያት በሠፊው ይወሳል። በተለይ ሰዎች የጋራ ምናባዊ ተረክን በመፍጠር እንደ ገንዘብ፣ ሀገር፣ ኩባንያዎችና መንግሥታት ያሉ አካላትን ፈጥረው መተባበር መቻላቸው፣ ለሰው ልጅ ኃያልነት የነበረውን ሚና በሠፊው ያብራራል።
ክፍል ሦስት፤ ሆሞ ሴፒየንስ ጊዜው እያለፈበት የመጣ ዝርያ መሆኑንና ለሰው ልጆች ጣዕመን (Experiance) ትልቅ ስፍራን የሚሰጠው የሊበራል እምነት ወድቆ በአዲስ እምነት እንደሚተካ ይነግረናል። ሰዎች ራሳቸውን ከሚያውቁት በበለጠ ሰዎችን የሚያውቁ አዳዲስ ስልተ-ቀመሮች (Algorithms) እንደሚመጡና ሆሞ ሴፒየንስ (ብልሁ ሰው) ወደ ሆሞ ዴዩስ (አምላክን የመሰለው ሰው) ማደጉ አይቀሬ ክስተት ነው፤ በማለት ሳይንሳዊ ትንበያውን ያስቀምጣል።
ዳግም ይህ የትርጉም ሥራው የመጀመሪያው ቢሆንም፣ ከዚህ ቀደም ከለመድናቸው የትርጉም ሥራዎች በተለየ በሚገባ አስቦበትና ተጠንቅቆ በኃላፊነት የሠራው በመሆኑ፣ ለአንባቢያን ብቻም ሳይሆን በትርጉም ሥራ ዘርፍ ለተሰማሩ ሰዎች ጥሩ ትምህርት የሚሰጥ ይመስለኛል።

Sunday, 06 September 2020 16:13

የግጥም ጥግ

 ሀገር ይሁን ሰላም
ያንቺ ደህና መሆን፣
አያስጨንቀኝም፣ ሀገር ይሁን ደህና
ሰላም ይሁን ቀዬው፣
አያሰማኝ እንጂ፣ አንድም የሞት ዜና
በመርዶ ነጋሪ፣
አልቃሽ እና አስለቃሽ፣ አይመልከት አይኔ
ያንቺን ጤና መሆን፣
አትንገሪኝ ደግመሽ ፣ምን ሊጠቅመኝ ለኔ?!
ያንቺ ደህና መሆን፣
ካሳደገኝ ወገን፣ከሀገር አይበልጥም
እንደዚህም ስልሽ፣
የራስሽ ጉዳይ፣ማለቴ አይደለም
እኔ አንቺን ምወድሽ ፣
ሳልጨምር ሳልቀንስ፣ ያገሬን ያህል ነው
“ያ ማለት ምንድ ነው”
በሌላ አማርኛ…
ሀገር ሰላም ሲሆን፣ሰላም ነሽ ማለት ነው፡፡
ሀገሬ “አኩኩሉ…”
የፅልመትን ሸክም፣
መቻል ያቃታቸው፣ዶሮዎች በሙሉ
መንጋቱን ስናውቀው
ንጋት ያበስራሉ፣ኩኩሉ እያሉ፡፡
በዶሮ አንደበት
አኩኩሉ ማለት
ትርጉሙ ሌላ ነው፣
ከእግዜር የተላከ፣አንዳች ታላቅ ሚስጢር
“ተነሺ” ማለት ነው፣
ልጆቿን ታቅፋ፣የተኛችን ሀገር፡፡
ገር ጆሮዋን ይዛ
ትርጉሙ ባልገባት፣የዶሮዎች ቋንቋ
ቅዠት ነው ሚባለው!!
ሁሉም በተኛበት፣
ሀገር ላይ እየኖርክ፣ብቻህን ስትነቃ
በእንቅልፋሞች አለም፣
የንጋት ላይ ጩኸት፣ለሰምቶ አዳሪ
ስታረድ ንቃ ነው!
ከቅዠት አለምህ፣በዶሮዎች ጥሪ፡፡
ከሰው ልጆች ህይወት፣
የንጋትን እንቅልፍ፣አጥብቆ በጠላ
በተሳለ ቢላ
ዶሮ አንገቱን ታርዶ፣ወጥ ሆኖ ተበላ፡፡
በዶሮ አንደበት፣
“አኩኩሉ” ማለት
ትርጉሙ ሌላ ነው፣
ከእግዜር የተላከ፣አንዳች ታላቅ ሚስጢር
“ተነሺ” ማለት ነው፣
ልጆቿን ታቅፋ፣የተኛችን ሀገር፡፡
ሀገሬ አኩኩሉ፡፡
(ከገጣሚ ኤፍሬም መኮንን “የወፍ ጐጆ ምህላ” የተሰኘ የግጥም መድበል የተወሰደ)

ከእለታት አንድ ቀን አንድ ንጉሥ ሦስት ልጆቹን አስጠርቶ እንዲህ አላቸው፡- “ልጆቼ፤ እንግዲህ የመሞቻ ጊዜዬ መድረሱ እየታወቀኝ መጥቷል፤ ስለዚህም ሃብቴን ለሦስታችሁም ለማውረስ እንድችል አንዳንድ መመዘኛዎችን ላስቀምጥላችሁና መመዘኛዎቹን በትክክል ያለፈ ልጅ፡-
አንደኛ- እንደ ደረጃው ከሃብቴ ከፍተኛ ድርሻውን ያገኛል፡፡
ሁለተኛ፡- የመረጣትን ቆንጆ ሴት እድርለታለሁ፡፡
ሦስተኛ፡ አዲስ ቤተመንግስት አንጬ እዚያ ውስጥ በደስታና በተድላ እንዲኖር አደርገዋለሁ::” አላቸው፡፡
ለመመዘኛ የሚቀርቡለት ጥያቄዎች ሦስት ናቸው፡-
አሸናፊ የሚሆነው ልጅ፣ ሦስቱንም ጥያቄዎች በአመርቂ ሁኔታ የመለሰ እንደሆነ ነው፡፡
ሀ/ ምን አይነት ሚስት ለማግባት ትፈልጋለህ?
ለ/ ብትነግስ ምን አይነት አገዛዝ መግዛት ትሻለህ?
ሐ/ በሀገር ላይ ጠላት ቢነሳ ምን ምን ታደርጋለህ? የሚሉ ነበሩ፡፡
ልጆቹም የአንድ ሳምንት ጊዜ ተሰጥቷቸዋል፡፡
ሦስቱም ልጆች በየፊናቸው ሲያስቡበት ቆይተው፤ በቀጠሮአቸው መሠረት ወደ ንጉሡ ተመለሱ፡፡
ንጉሡ አማካሪዎቻቸውን ሰብስበው ይጠብቁ ነበረና፤ ልጆቹ በዙፋኑ ፊት ቃላቸው ተሰማ፡፡
አስገራሚው ነገር የውድድሩ አሸናፊ የሆነው፤ የመጨረሻ ትንሹ ልጅ ነው፡፡
በትንሹ ልጅ መልስ መሠረት፤ የመጀመሪያውን ጥያቄ የመለሰው እንዲህ ብሎ ነው፡-
“ማግባት የምፈልጋት ሴት፡- የምወዳት ብቻ ሳትሆን የምትወደኝ፣ የምትታዘዘኝ ብቻ ሳትሆን አማክረኝ እንመካከር የምትለኝ፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ ንጉሥ በመሆኔ ሳይሆን   ሰው በመሆኔ ያገባችኝ ከሆነች ነው፡፡
በመጨረሻም፤ ከጐረቤት ጋር ተግባብታ መኖር የምትችል መሆን ይኖርባታል” አለ፡፡
“ለሁለተኛው ጥያቄ መልሴ፡-
ህዝብን በኃይል ሳይሆን በፍቅር መምራት የሚችል መሪ መሆን፡፡
ለሦስተኛው ጥያቄ መልሴ፡-
ጠላትን የምመክተው በህዝቤ አቅምና በፈጣሪ ቸርነት መሆኑን ነው” አለ፡፡
ሦስተኛው ልጅ፣ ሦስቱንም ጥያቄዎች በትክክል መልሶ አሸንፎ፣ የአባቱን ዙፋን ወረሰ፡፡
ሽልማቱ ያ ነውና!
*   *   *
የአገራችንን ፖለቲካዊ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ህልውና በአግባቡ ለማስጠበቅ የሴቶችን ተሳትፎ ሥራዬ ብሎ ማጠናከር እጅግ ወሳኝ ነው፡፡ እስካሁን እንደታየው ቁልፍ ቁልፍ የሥልጣን ሥፍራዎች ላይ በመንግሥት በኩል ሴቶችን ለመሾም የተደረገው ጥረት አበረታች አቅጣጫ ነው:: በቂና አመርቂ እንዳልሆነ ግን በገሃድ የሚታወቅ ሀቅ ነው፡፡ ምነው ቢሉ? ከመፈክርነት ያለፈ፣ ተግባራዊ ጥቅም፣ ገና ለብዙሃን ሴቶች ሲያተርፍ ስላልታየ ነው፡፡
ከቶውንም የማህበረሰባችንን ግማሽ አካል ወደ ጐን ትቶ እድገት አመጣለሁ ማለት “እንስራዋን ጥላ ወንዝ ወረደች”  የሚባለውን አይነት ወለፈንድ ነገር ነው፡፡ በኛ ሀገር ህሊናዊና ነባራዊ እውነታ ላይ አጽንኦት ሰጥተን ስናነፃጽር፤ የፍትህ መጓደል፣ የእኩልነት አለመኖርና የድህነት አረንቋ ውስጥ መዘፈቅ ሁነኛ ሽግግርና አመርቂ እመርታ እንዳናሳይ የጋረዱን ሦስት አሽክላዎች ሆነው እናገኛቸዋለን፡፡ እኒህን እንቅፋቶች ሳናስወግድ መሠረታዊ ለውጥ እናመጣለን ብሎ መፍረምረም “ሂማሊያን በሁለት ቆራጦ እግር መውጣት” እንደሚባለው አይነት ከንቱ ህልም ነው፡፡
ስለዚህም አስቀድመን የፍትህ ጐደሎ ሥፍራ መሙላት፣ እኩልነትን ማስከበርና የሁሉ ጠቅላይ የሆነውን ድህነትን መዋጋት፣ የጉዳያችን ሁሉ ፊታውራሪ ፍሬ ጉዳይ ነው፡፡
በመሠረቱ የምንመኘውን እድገት በውል ለማድረግ ወሳኙ ሃይል ህዝብ ነው፡፡ ስለሆነም፤ የምንወደውና የሚወደንን ህዝብ ማግኘት መታደል ነው፡፡ ቀጥሎም ምከረኝ አማክረኝ የሚልና ህዝብን የሚሰማ “መካር የሌለው ንጉሥ ያለአንድ ዓመት አይነግስ” የሚለው ተረት የገባው መሪ ማግኘት የበለጠ መታደል ነው፡፡ ሰው የመሆንን መሠረታዊ ህላዌ ስናከብር፣ በሰብአዊና በዲሞክራሲያዊ መብቶች መከበር ላይ ያለን አቋም እየጠራና እየጐለበተ ይመጣል፡፡ ይህም ለህፃናት፣ ለሴቶች ለወጣቶች፣ አረጋዊያን፣ ለባለሙያዊ ህብረተሰብ ክፍል የምንሰጠውን ሥፍራ በማስፋት ረገድ ሰፊ ሚና እንዲጫወት ያደርገዋል፡፡ በውጪ ጉዳይ ዲፕሎማሲያዊ አካሄድ ረገድም የራሳችንን ቤት ብቻ ሳይሆን የጐረቤታችንንም ደህንነት ስንንከባከብ፣ የጋራ ህልውናችን የተጠበቀና የተሟላ ይሆናል፡፡ “ደጅ ያለው ሰንበሌጥ ማድቤት የተሰቀለው ሰፌድ ይንቀጠቀጣል” ይሏል ይሄ ነው፡፡ አፍንጫን ሲመቱት አይን ያለቅሳል እንደማለት ነው፡፡ በአሁኑ ጊዜ ከዛሬ ቸል ብለነው የቆየነው የባህላዊ ፖለቲካ አካሄዳችንም አንዱ የማህበረሰባችን ትኩረት - ሳቢ አጀንዳ ነው፡፡ የረጅም ጊዜ ባህላችንና ታሪካችን እንዲሁም ማህበራዊ እሴቶቻችን በፖለቲካዊ ህይወታችን ላይ የሚሳርፉትን መዳፍ ማስተዋል ተገቢ ነው፡፡ ይኸውም የምዕራቡንም አለም ሆነ የምስራቁን ዓለም አካሄድ በግድ በዓይኑም በሰበኸቱም መኮረጅ የለብንም ማለት ነው፡፡ የራሳችንን ተገቢ ባህልና ታሪክ መሠረት ያደረገ አካሄድ እንድናውጠነጥን፤ አንድም ባህላችንን በፍፁም አክብሮት መፈተሽ፣ አንድም የአለም ፖለቲካን ነገረ ሥራ መመርመር የማታማታ የሚበጀንን ራስ ተኮር፣ ሥርዓት የመገንባትን የመሠረት ድንጋይ እንድናቆም ያግዘናል፡፡
ይህ ከባድ ቁምነገርን ያዘለ ነው፡፡ የምሁራንን ምርምር እዚህ ላይ ማተኮር ይኖርብናል:: በመሆኑም ሌላው ቀርቶ ስለ ዲሞክራሲ እንኳን ስናጤን፣ በመልኩም በገበሩም የውጪውን ዲሞክራሲ እንደ ደንብ ልብስ (ዩኒፎርም) ብናሰፋ፣ በሰፋን ጠጠበን ንትርክ ጊዜ ከማበከን የሰው ሃይል ከማልኮስኮስና ያልባለቀ ለውጥ አሊያም ጭንጋፍ አብዮት ከማምጣት የላቀ ፋይዳ አይኖረውም፡፡ ንጥር ያለ የራሳችን ስርዓተ ህንፃ ለማቆም ድካሙና ሙግቱ እንደማይቀርልን ተገንዝበንም ቢሆን፤ ሥጋትና ትዕግስት ማድረጋችን ግድ ነው፡፡ በተለመደውና ዓለም ይሄድበታል ያልነውን መንገድ ለአመታት ያለ ፍሬ የተጓዝነውን ከማጤን በመነሳት ወደ ውስጥ፣ ወደ ራሳችን ዓይናችንን ብንገራ ምን አልባት ተጨባጭና ቅዠታዊ ያልሆነ ጉዞ እንጓዝ ይሆናል:: አዲስ አቅጣጫና ፈር ራሳችንን የሚመስል እንፍጠር፡፡ “ዛሬ ለወግ ያደረግሽው፣ ወይ ለነገ ይለምድብሻል ልማድ ፊት እንዳያሳዩት ነው፣ ወይ ይጠፋል ወይ ያጠፋል፡፡
ከርሞም የሰለጠነ እንደሁ ተፈጥሮ ይሆናል፡፡” የምንለው ለዚህ ነው!
አዲሱ ዓመት አዳዲስ የመፍትሔ አቅጣጫዎችና አማራጮች የምንፈጥርበት፤ የምንረጋገምበት ዘመን ሳይሆን የምንደናነቅበት፤ ጥላቻ የምንረጭበት ሳይሆን ፍቅር የምንዘራበት ዓመት እንዲሆን ከልብ እንመኝ፤ አጥብቀንም እንሻት!! ሁሉም ነገር ከሃሳብ ከምኞት ከመሻት ይጀምራል፡፡ በጐ በጐውን እንመኝ!!         

አስደማሚ የሸገር ፕሮጅቶች----ከአድዋ የሚተካከል ድል በህዳሴ ግድብ---ወደ ህዋ ያመጠቅናት ሳተላይት--ጠ/ሚኒስትሩ ያሸነፉት ታሪካዊ የኖቤል ሽልማት--ከ5 ሚ. በላይ ችግኞች በአረንጓዴ አሻራ--
አስከፊው የኮሮና ወረርሽኝ--- የነውጠኞች ሁከትና  ግርግር ---አሰቃቂ ሞትና ውድመት----የዳያስፖራ ጽንፈኞች የአመጽ ጥሪ --የ"ዳውን ዳውን" ፖለቲካ አቀንቃኞች-- ያወዛገበ የብሔራዊ መግባባት መድረክ --የህግ የበላይነትና የታዋቂ ፖለቲከኞች እስር--የሸገር -የመሬት ወረራ--    

     በመላው አለም የተጠቂዎች ቁጥር ከ26.3 ሚሊዮን፣ የሟቾች ቁጥር ከ870 ሺህ አልፏል

           በአፍሪካ ጥቅል የኮሮና ስርጭትና የማጥቃት መጠን ባለፈው አንድ ሳምንት በተወሰነ መልኩ መቀነስ ማሳየቱንና በአህጉሪቱ በቫይረሱ ከተጠቁት ሰዎች መካከል 80 በመቶ ያህሉ በማገገም ላይ እንደሆኑ የአፍሪካ የበሽታ መከላከልና ቁጥጥር ማዕከል ባለፈው ሃሙስ ባወጣው መግለጫ ማስታወቁን አናዶሉ ኤጀንሲ ዘግቧል፡፡
በአህጉሪቱ ጥቅል የቫይረሱ ስርጭት መጠን በሳምንቱ ቅናሽ ቢያሳይም አፍሪካ ቫይረሱን አሸነፈችው ማለት እንደማይቻልና ገና ብዙ መስራት እንደሚገባ ማዕከሉ ማስታወቁን የጠቆመው ዘገባው፣ በአንጻሩ ደግሞ ስርጭቱ በምስራቅ አፍሪካ የ2.4፣ በሰሜን አፍሪካ ደግሞ የ7.5 በመቶ መጨመር ማሳየቱን የጠቆመው ዘገባው፤ በአፍሪካ የአዳዲስ የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር ባለፈው አንድ ሳምንት ጊዜ ውስጥ በ14 በመቶ ያህል መቀነስ ማሳየቱንም አክሎ ገልጧል፡፡
ኮሮና ቫይረስ እስካለፈው ሃሙስ አመሻሽ ድረስ በአፍሪካ ከ1.267 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ማጥቃቱን፣ የሟቾች ቁጥር ከ30 ሺህ ማለፉንና ያገገሙት ሰዎች ቁጥርም ከ1 ሚሊዮን ማለፉንም ዘገባው አመልክቷል፡፡ በመላው አፍሪካ ከ11.8 ሚሊዮን በላይ በሚሆኑ ሰዎች ላይ የኮሮና ቫይረስ ምርመራ መደረጉንና ከዚህ ውስጥም 10.7 በመቶ ያህሉ ቫይረሱ እንደተገኘባቸው ያስታወቀው የአፍሪካ የበሽታ መከላከልና ቁጥጥር ማዕከል፤በአህጉሪቱ በቫይረሱ ከተጠቁ ሰዎች 70 በመቶ ያህሉ በ5 አገራት ውስጥ እንደሚገኙና አገራቱም ደቡብ አፍሪካ፣ ግብጽ፣ ሞሮኮ፣ ናይጀሪያና ኢትዮጵያ መሆናቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡
ወደ አለማቀፍ መረጃዎች ስንሄድ ደግሞ፤ ኮሮና ቫይረስ እስካለፈው ሃሙስ አመሻሽ ድረስ በመላው አለም ከ26.29 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ማጥቃቱንና ወደ 870 ሺህ ሰዎችን ለህልፈተ ህይወት መዳረጉን የጠቆመው የወርልዶሜትር ድረገጽ መረጃ፣ ያገገሙ ሰዎች ቁጥር ደግሞ ከ18.6 ሚሊዮን በላይ መድረሱን አስታውቋል፡፡ አሜሪካ በ6.3 ሚሊዮን ተጠቂዎቸና ከ190 ሺህ በለይ ሟቾች ከአለማችን አገራት ቀዳሚነቱን ይዛ የቀጠለች ሲሆን ብራዚል በበኩሏ፤ ከ4 ሚሊዮን በላይ ተጠቂዎችና በ124 ሺህ ያህል ሟቾች በሁለተኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች፡፡
ከ3.9 ቢሊዮን በላይ ሰዎች ተጠቅተውባትና 68 ሺህ ሰዎች ሞተውባት በሶስተኛ ደረጃ ላይ በምትገኘው ህንድ ባለፈው ረቡዕ ብቻ 83 ሺህ 883 የኮሮና ቫይረስ ተጠቂዎች መገኘታቸውንና ይህም አገሪቱን ከአለማችን አገራት መካከል በአንድ ቀን ከፍተኛውን የተጠቂዎች ቁጥር የመዘገበች አገር እንዳደረጋት ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
በተመሳሳይ ሁኔታ፤ ህንድ ባለፈው ረቡዕ ብቻ ከ11.7 ሚሊዮን በላይ በሚሆኑ ሰዎች ላይ የኮሮና ቫይረስ ምርመራ ማድረጓንና ይህም በአለማችን በአንድ ቀን የተደረገ ከፍተኛው የምርመራ ቁጥር መሆኑን የአገሪቱ የጤና ሚኒስትር ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡ በመጪው ህዳር ወር መጀመሪያ ለዜጎቿ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ለመስጠት ማቀዷን ከሰሞኑ ይፋ ያደረገቺው አሜሪካ፣ ለኮሮና ቫይረስ ክትባትና መድሃኒት ለማምረትና በቀጣይም በፍትሃዊነት ለማሰራጨት የሚደረገውን ጥረት በጋራ ለማሳካት በአለም የጤና ድርጅት አስተባባሪነት በመንቀሳቀስ ላይ የሚገኘውና ከ150 በላይ አገራት በአባልነት የተካተቱበት አለማቀፍ ጥምረት ውስጥ እንደማትሳተፍ ከሰሞኑ ማስታወቋን ቢቢሲ ዘግቧል፡፡
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ እስከመጪው አመት በመላው አለም የሚገኙ 47 ሚሊዮን ያህል ሴቶችንና ልጃገረዶችን ለድህነት ሊዳርግ እንደሚችል የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ከሰሞኑ ባወጣው መግለጫ ማስጠንቀቁን አልጀዚራ ዘግቧል፡፡ የአለም የኢኮኖሚ ፎረም በበኩሉ፤ በመላው አለም ከ1.5 ሚሊዮን በላይ ህጻናት በኮሮና ወረረሽኝ ሳቢያ ከትምህርት ገበታቸው ውጭ መሆናቸውን፣ 370 ሚሊዮን ያህል ህጻናት የትምህርት ቤት ምገባ መርሃ ግብር እንደተቋረጠባቸው እንዲሁም 80 ሚሊዮን ያህል ህጻናት በክትባት አለማግኘት ሳቢያ ለተለያዩ በሽታዎች ሊዳረጉ እንደሚችሉ ባለፈው ረቡዕ ባወጣው መረጃ አስታውቋል፡፡
በኮሮና ሳቢያ ባለፉት 6 ወራት 133 ሚሊዮን ዶላር ያህል ኪሳራ የደረሰበት ኬንያን ኤርዌይስ፤ የአለማችን የጤና ሰራተኞች በኮሮና ወረርሽኝ ትግል ውስጥ እየከፈሉት ላለው መስዋዕትነት እውቅናና ምስጋና ለመስጠት በማሰብ ከመጪው ወር ጀምሮ በመላው አለም አገልግሎቱን ለሚጠቀሙ የጤና ሰራተኞች፣ ከመደበኛው ዋጋ በግማሽ ቀንሶ አገልግሎት እንደሚሰጥ ከሰሞኑ ይፋ ማድረጉ ተዘግቧል፡፡

የአለማችንን ዩኒቨርሲቲዎች በተለያዩ መስፈርቶች እያወዳደረ በየአመቱ ይፋ የሚያደርገው ታይምስ ሃየር ኢጁኬሽን የተባለው አለማቀፍ ተቋም፣ ከሰሞኑም የዘንድሮውን ሪፖርት ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ ላለፉት አራት ተከታታይ አመታት የአለማችን ምርጥ ዩኒቨርሲቲ ሆኖ የዘለቀው የእንግሊዙ ኦክስፎርድ ዘንድሮም ክብሩን አስጠብቋል፡፡
በዘንድሮው የአለማችን ምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ዝርዝር ውስጥ እንደ ቅደም ተከተላቸው ከሁለተኛ እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ የያዙት ሁሉም የአሜሪካ ዩኒቨርሲቲዎች ስታንፎርድ፣ ሃርቫርድ፣ ካሊፎርኒያ ኢንስቲቲዩት ኦፍ ቴክኖሎጂ እና ማሳቹሴትስ ኢንስቲቲዩት ኦፍ ቴክኖሎጂ ናቸው፡፡ የእንግሊዙ ካብምሪጅ ጣልቃ ገብቶ የ6ኛነት ደረጃ ቢይዝም፣ እስከ 10ኛ ያለውን ስፍራ የያዙትም የአሜሪካዎቹ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ፣ የል ዩኒቨርሲቲ፣ ፕሪንሲተን ዩኒቨርሲቲ እና ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ቺካጎ ናቸው::
በአለማቀፉ የምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ዝርዝር ውስጥ የ155ኛ ደረጃን የያዘው የደቡብ አፍሪካው ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ኬፕታውን፣ ከአፍሪካ በ1ኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠ ሲሆን፣ ደቡብ አፍሪካ በድምሩ 11 ዩኒቨርሲቲዎችን በዝርዝሩ ውስጥ ለማስፈር ችላለች፡፡
በ2021 የአለማችን ምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ዝርዝር ውስጥ እስከ 500 ባለው ደረጃ ውስጥ ከተካተቱ ሌሎች የአፍሪካ አገራት ዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ ደግሞ የግብጾቹ አስዋን እና ማንሶራ፣ የናይጀሪያው ዩኒቨርሲሲ ኦፍ ኢባዳንና የኡጋንዳ ማካሬሬ ዩኒቨርሲቲ እንደሚገኙበት ተነግሯል፡፡ በዝርዝሩ ውስጥ በ20ኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠው የቻይናው ሲንጉዋ ዩኒቨርሲቲ እስከ 20 ባለው ደረጃ ውስጥ የገባ የመጀመሪያው የእስያ ዩኒቨርሲቲ መሆኑ ተጠቁሟል፡፡
ታይምስ ሃየር ኢጁኬሽን የተባለው አለማቀፍ ተቋም በ93 የአለማችን አገራት ውስጥ የሚገኙ 1ሺህ 527 የከፍተኛ ትምህርት ተቋማትን የተለያዩ መስፈርቶችን ተጠቅሞ በመገምገም ባወጣው የአለማችን ምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ዝርዝር ውስጥ 141 ዩኒቨርሲቲዎች ለመጀመሪያ ጊዜ ተካትተውበታል፡፡

      ካይሌ ጄነር በ590 ሚ. ዶላር የአመቱ ከፍተኛ ተከፋይ ዝነኛ ተብላለች

         የአለማችን ቁጥር አንድ ቢሊየነር ጄፍ ቤዞስ የቀድሞ የትዳር አጋር የነበረችው አሜሪካዊቷ ደራሲና በጎ አድራጊ ማኬንዜ ስኮት አጠቃላይ የተጣራ ሃብት 68 ቢሊዮን ዶላር መድረሱንና ይህም ግለሰቧን የአለማችን ቀዳሚዋ ሴት ባለጸጋ እንዳደረጋት ብሉምበርግ ከሰሞኑ አስነብቧል፡፡
ማኬንዜ ባለፈው አመት ከአማዞኑ ዋና ስራ አስፈጻሚ ጄፍ ቤዞስ ጋር ባለመግባባት ሳቢያ ትዳራቸውን አፍርሰው መፋታታቸውንና በካሳ መልክ ከቤዞስ የአማዞን የአክሲዮን ድርሻ ሃብት ሩብ ያህል እንደተካፈለች ያስታወሰው ዘገባው፣  የ4 በመቶ የአክሲዮን ድርሻ በወቅቱ 35 ቢሊዮን ዶላር ይገመት እንደነበርና ከጊዜ ወደ ጊዜ ግን እያደገ መጥቶ አሁን 68 ቢሊዮን ዶላር መድረሱን ገልጧል:: ግለሰቧ በአሁኑ ወቅት የአለማችን 12ኛ ሃብታም ሴት መሆኗን የጠቆመው ዘገባው፣ ባለፈው ሃምሌ ወር ላይ ለ116 ድርጅቶች በድምሩ 1.7 ቢሊዮን ዶላር ያህል የበጎ አድራጎት ድጋፍ ማድረጓንም አመልክቷል፡፡
የአማዞን ኩባንያ የአክሲዮን ዋጋ ባለፉት ሶስት ያህል ወራት በ28 በመቶ ያህል ማደጉን ያስታወሰው ዘገባው ይህም ዋና ስራ አስፈጻሚውን ጄፍ ቤዞስን ከ200 ቢሊዮን ዶላር በላይ ሃብት ያፈራ የመጀመሪያው የአለማችን ሰው እንዳደረገው አክሎ ገልጧል፡፡
በሌላ ዜና ደግሞ፤ ታዋቂው ፎርብስ መጽሄት የ2020 የፈረንጆች አመት የአለማችን 100 ከፍተኛ ተከፋይ ዝነኞችን ዝርዝር ከሰሞኑ ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ በአልባሳትና መዋቢያ ቁሳቁስ ኩባንያዋ የምትታወቀው አሜሪካዊት ሞዴልና የሚዲያው ዘርፍ ዝነኛ ካይሌ ጄነር በ590 ሚሊዮን ዶላር አንደኛ ደረጃን ይዛለች:: አሜሪካዊው ራፐር ካንያ ዌስት በ170 ሚሊዮን ዶላር የሁለተኛነት ደረጃን ሲይዝ፣ የሜዳ ቴኒስ ሻምፒዮናው ሮጀር ፌደረር በ106.3 ሚሊዮን ዶላር፣ ፖርቹጋላዊው የአለም የእግር ኳስ ኮከር ክርስቲያኖ ሮናልዶ በ105 ሚሊዮን ዶላር እንዲሁም ተፎካካሪው አርጀንቲናዊው የእግር ኳስ ኮከብ ሊዮኔል ሜሲ በ104 ሚሊዮን ዶላር እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
የአመቱ 100 የአለማችን ከፍተኛ ተከፋይ ዝነኞች በድምሩ 6.1 ቢሊዮን ዶላር እንደተከፈላቸው የጠቆመው ፎርብስ መጽሄት፣ ክፍያው ካለፈው አመት በ200 ሚሊዮን ዶላር ዝቅ ያለ መሆኑንና ይህም ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር የተያያዘ መሆኑን አክሎ ገልጧል፡፡
ቴለር ፔሪ በ97 ሚሊዮን ዶላር፣ ብራዚላዊው የእግር ኳስ ተጫዋች ኔይማር በ95.5 ሚሊዮን ዶላር፣ ሆዋርድ ስተርን በ90 ሚሊዮን ዶላር፣ ሊብሮን ጄምስ በ88.2 ሚሊዮን ዶላር፣ ዋየኔ ጆንሰን በ85 ሚሊዮን ዶላር አመታዊ ክፍያ እንደ ቅደም ተከተላቸው ከ6ኛ እስከ 10ኛ ያለውን ደረጃ የያዙ የአለማችን ዝነኞች መሆናቸውም ተነግሯል፡፡

 ታዋቂው የአለማችን የቴክኖሎጂ ኩባንያ ጎግል ለሰራተኞቹ ብቻ የሚፈቀድና 40 ሄክታር ስፋት ያለው አዲስ ከተማ በካሊፎርኒያ አቅራቢያ ሊቆረቁር ማቀዱን ባለፈው ማክሰኞ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡ ሚድልፊልድ ፓርክ የተባለ ስያሜ ያለው ይህ አዲስ ከተማ፣ ደረጃውን የጠበቀ መኖሪያ ቤት፣ መደብር፣ ፓርክና የስፖርት ማዘውተሪያ ስፍራን ጨምሮ አንድ ከተማ ሊያሟላቸው የሚገባቸው መሰረተ ልማቶች እንደሚሟሉለት መነገሩንም ቴክራዳር ድረገጽ ዘግቧል፡፡
በአዲሱ የጎግል ከተማ 1.33 ሚሊዮን ስኩየር ጫማ ስፋት ያላቸው ቢሮዎችና እስከ 1ሺህ 850 የሚደርሱ የሰራተኞች የመኖሪያ ቤቶች እንደሚገነቡበት የጠቆመው ዘገባው፤ ኩባንያው ከተማውን ለመቆርቆር የወሰነው ሰራተኞቹ ዘና ብለው በነጻነት ስራቸውን እንዲያከናውኑ በማሰብ መሆኑንም አክሎ ገልጧል፡፡
ኩባንያው የከተማውን ዲዛይን በማሰራት ደረጃ ላይ እንደሚገኝ የጠቆመው ዘገባው፣ ተቀማጭነቱ በአውስትራሊያ ከሆነው ሌንድሬዝ ከተባለ የሪልስቴት ኩባንያ ጋር የሚከናወነው የከተማዋ ግንባታ ስራ በምን ያህል ጊዜ እንደሚጠናቀቅ ይፋ የተደረገ መረጃ አለመኖሩን አመልክቷል፡፡

 ሊቸትንስቲን በሰከንድ 229.98 ሜጋ ባይት 1ኛ፣ ደ/ ሱዳን በሰከንድ 0.58 ሜጋ ባይት መጨረሻ ሆነዋል

            ከአለማችን አገራት በብሮድባንድ ኢንተርኔት ፍጥነት ሊቸትንስቲን በ1ኛ ደረጃ ላይ ስትቀመጥ፣ ደቡብ ሱዳን በአንጻሩ የመጨረሻውን ደረጃ መያዟን፣ ኬብል የተባለው የእንግሊዝ ተቋም ከሰሞኑ ባወጣው የአመቱ የአገራት የብሮድባንድ ኢንተርኔት ፍጥነት ደረጃ ሪፖርት አስታውቋል፡፡
ተቋሙ በአለማችን 221 አገራት ላይ የሰራውን ጥናት መሰረት አድርጎ ባወጣው የ2020 የፈረንጆች አመት የአገራት የብሮድባንድ ኢንተርኔት ደረጃ ሪፖርት እንዳለው፣ ሊቸትንስቲን ከአለማችን አገራት በአንደኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠችው በሰከንድ 229.98 ሜጋ ባይት ፍጥነት  ሲሆን፣ ደቡብ ሱዳንን ውራ ያስወጣት ደግሞ በሰከንድ 0.58 ሜጋ ባይት አዝጋሚ ፍጥነቷ ነው፡፡ ጀርሲ በ218.37፣ አንዶሪያ በ213.41፣ ጂብራልታር በ183.09፣ ሉግዘምበርግ በ118.05 ሜጋ ባይት በሰከንድ የብሮድባንድ ኢንተርኔት ፍጥነት እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ የያዙ የአለማችን አገራት መሆናቸውም ተነግሯል፡፡
በኢንተርኔት ፍጥነት አነስተኛነት ከደቡብ ሱዳን በመቀጠል እስከ አምስተኛ ያለውን ደረጃ የያዙት አገራት የመን፣ ቱርኬሚኒስታን፣ ኢኳቶሪያል ጊኒ እና ሶርያ መሆናቸውንና ኢትዮጵያ በ1.12 ሜጋ ባይት በሰከንድ ፍጥነት ከ221 የአለማችን አገራት በ214ኛ ደረጃ ላይ እንደምትገኝም ሪፖርቱ አመልክቷል፡፡
የ2020 የፈረንጆች አመት አለማቀፍ አማካይ የብሮድባንድ ኢንተርኔት ፍጥነት በሰከንድ 24.83 ሜጋ ባይት መድረሱን የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ጥናቱ ከተሰራባቸው 48 የአፍሪካ አገራት መካከል 45ቱ አነስተኛ ፍጥነት ካላቸው የአለማችን አገራት ተርታ እንደሚሰለፉም አመልክቷል፡፡

Page 8 of 498