Administrator

Administrator

(ክፍል-፭ ‹‹በተዋህዶ ከበረ››)

                    የፖለቲካል ኢኮኖሚ አንደምታዎቹና የግለሰብ ዕጣ ፈንታ


         በክፍል-4 ፅሁፌ ላይ ሁለት ዋና ዋና ሐሳቦችን ማንሳታችን ይታወሳል፡፡ የመጀመሪያው፣ እጓለ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ››ን ሐሳብ ባቀረበበት ወቅት ሀገራችን ስትከተል የነበረው የዘመናዊነት ሐሳብ አስቀድሞ የ50 ዓመታት ጉዞ እንደተጓዘና በዚህ ጉዞውም ትውፊታዊው እሴትና ባህላዊ ተቋማት ላይ ከፍተኛ ጉዳት ማድረሱን ተመልክተናል፡፡
ሁለተኛው ደግሞ፣ የእጓለ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ሐሳብ ህሊናንና መንፈስን፣ አመክንዮንና እምነትን፣ ፍልስፍናንና ሃይማኖትን የማስታረቅ ፕሮጀክት እንደሆነና ይሄም ሐሳብ የመጀመሪያዎቹ የቤተ ክርስትያን አባቶች ሲወያዩበት እንደነበርና ሐሳቡንም እጓለ ከ1600 ዓመታት በኋላ በድጋሚ ለውይይት እንዳነሳው ተመልክተናል፡፡ በዛሬው የማጠቃለያ ሐሳብ ደግሞ፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፖለቲካዊ ወይስ ፍልስፍናዊ መፍትሔ? የሐሳቡ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ አንደምታዎቹስ ምንድን ናቸው? የሚሉትን ጥያቄዎች እንዳስሳለን፡፡
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› - ፖለቲካዊ ወይስ
ፍልስፍናዊ መፍትሄ?
እጓለ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ ለዘመናት የጥቅምን ነገር ችላ ብሏል›› ያለው ነገር ትክክለኛ ግምገማ ቢሆንም፣ ለዚህ ችግር መፍትሔ ብሎ ያመጣው ‹‹ከአውሮፓ የመዋስ›› ሐሳብ ግን ከፖለቲካ አንፃር ካልሆነ በስተቀር፣ ከፍልስፍና አንፃር ትክክል አይደለም፡፡ ምክንያቱም፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው ሐሳብ መልስ ሆኖ የሚመጣው ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ ቴክኖሎጂ መፍጠር አልቻለም፤ ታዲያ ምን ይሻላል?›› ለሚለው ጥያቄ እንጂ፣ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ እንዴት ቴክኖሎጂን መፍጠር ተሳነው?” ለሚለው ጥያቄ አይደለም፡፡ የመጀመሪያው ጥያቄ ፖለቲካዊ ሲሆን፣ ተከታዩ ደግሞ ፍልስፍናዊ ነው፡፡
በአንድ ማህበረሰብ ውስጥ የባህል ችግር ሲኖር፣ ችግሩ የሚቀረፍበትን አፋጣኝ መፍትሔ መፈለግ የፖለቲካ ጉዳይ ሲሆን፣ የችግሩን ስረ መሰረት ፈልፍሎ ማግኘት ግን የፍልስፍና ተግባር ነው፡፡
ከዚህ አንፃር፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው የእጓለ ሐሳብ ፖለቲካዊ መፍትሄ እንጂ ፍልስፍናዊ ሥረ መሰረት ያለው አይደለም፡፡ በሌላ አነጋገር፣ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ የተጠቃሚነት እሴት ይጎድለዋል›› የሚለው የእጓለ መደምደሚያ፣ ፖለቲከኞችን በቀጥታ የሚወስዳቸው ‹‹ታዲያ ምን ይሻላል?›› ወደ ሚል አፋጣኝ የመፍትሄ ሐሳብ ሲሆን፣ ፈላስፋዎችን የሚወስዳቸው ግን ‹‹የችግሩ ሥረ መሰረት ምንድን ነው? ሥልጣኔያችን እንዴትና ከመቼ ጀምሮ እዚህ ችግር ላይ ሊወድቅ ቻለ?›› ወደ ሚል ትልቅ የታሪክ፣ የሃይማኖት፣ የሥነ ማህበረሰብና የፍልስፍና ሐሰሳ ነው፡፡
ፈላስፋዎች ለአንድ የባህል ችግር መፍትሄ የሚያቀርቡት፣ በመጀመሪያ የችግሩን ሥረ መሰረት ካገኙት በኋላ ነው፡፡ ከዚህ አንፃር፣ እጓለ ‹‹ያሬዳዊው ሥልጣኔ›› አሁን ላይ ያለበትን ጉድለት ያሳየን ቢሆንም፣ የችግሩን ሥረ መሰረት ግን ወደ ኋላ ወደ ሥልጣኔው መሰረት ሄዶ ሳያስስ ነው ያለፈው፡፡
ምናልባት፣ እጓለ ይሄንን ያላደረገበት ምክንያት ‹‹ምሁራዊ ወገንተኝነት›› ተጭኖት ሊሆን ይችላል:: ምክንያቱም፣ እጓለ በመፅሐፉ ውስጥ ወቅታዊ ሁኔታዎችን (ለምሳሌ፣ አውሮፓ አሁን ላይ ለታላቅ ሥልጣኔ የበቃበትን ምክንያት በተመለከተ መነሻውን) ወደ ኋላ እየሄደ ከሥረ መሰረታቸው ጀምሮ በጊዜ ሂደት ውስጥ ያሳዩትን ለውጥና ዕድገት የዘገበ ቢሆንም፣ ይሄንን አቀራረብ ግን ‹‹ህፀፅ (ጉድለት) አለበት›› ላለው ለያሬዳዊው ሥልጣኔ ሲጠቀመው አይታይም፡፡
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የፖለቲካል ኢኮኖሚ አንደምታዎቹና የግለሰብ ዕጣ ፋንታ
እጓለ በአንድ በኩል ከአውሮፓ ትምህርትና ቴክኖሎጂ ጋር እንድንተዋወቅ ይፈልጋል፤ በሌላ በኩል ግን፣ ያሬዳዊው የህይወት ክፍል (ባህሉ፣ ሥነ ምግባሩ፣ ሃይማኖቱ፣ ፖለቲካው…) በሙሉ በፊት በነበረው ትውፊታዊ አኗኗርና አስተሳሰብ እንዲቀጥል ይፈልጋል።
እጓለ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለውን የመፍትሄ ሐሳብ ያመጣው በያሬዳዊው ሥልጣኔ ውስጥ ለዘመናት አልፈታ ያለ አንድ መሰረታዊ ችግር እንዳለ ስለተረዳ ነው - ይሄውም የህሊና መንገድ መበደሉና የዚህ ውጤትም የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ማሳረፉ ነው፡፡ ይሄም የሚያመላክተን ‹‹በተዋህዶ ከበረ›› ፍልስፍናዊ ብቻ ሳይሆን የፖለቲካል ኢኮኖሚ አንደምታዎችም እንዳሉት ነው::
ሆኖም ግን፣ እጓለ እነዚህን አንደምታዎች አስቀድሞ ያያቸው አይመስልም፡፡ ለምሳሌ ከአንደምታዎቹ መካከል ጉልህ ሆኖ የሚወጣው ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ውስጥ የአውሮፓ ህሊናና የያሬዳዊው እምነት አልጣጣምላቸው ያላቸው ዜጎች ቢኖሩ ምንድን ነው የሚሆነው? የሚለው አንዱ ነው፡፡
እጓለ ለዚህ ጥያቄ ያዘጋጀው መልስ ምናባዊ ነው - ‹‹በመጀመሪያ የራሳቸውን ሀገር በቀል ዕውቀት በደንብ አላምጠው መዋጥ የቻሉ ሰዎች፣ ምዕራባዊው ትምህርት ምንም ሊያናውጣቸው አይችልም›› የሚል ግምት፡፡ ሆኖም ግን፣ እጓለ እንደ ገመተው ባይሆንስ? ህሊናና መንፈስ፣ አመክንዮና እምነት፣ ፍልስፍናና ሃይማኖት የሚጋጭባቸው ዜጎች ቢመጡስ? በአውሮፓውያኑ ትምህርት የተነሳ ትውፊታዊው እሴት ላይ የሚያምፁ ወጣቶች ቁጥራቸው እየጨመረ ቢሄድ፣ የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ምላሹ ምን ይሆናል? እነዚህ ጥያቄዎች ናቸው የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት፤ የግለሰብ ነፃነት፣ የመንግስት ባህሪና የኢኮኖሚ አቅጣጫውን በተመለከተ በውስጥ (implicit) ያለውን አቋም ፍንትው አድርገው የሚያሳዩን፡፡
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ዋነኛ ጭንቀቱ፣ የያሬዳዊው ሥልጣኔ ማህበራዊ እሴቱ (Collective Morality) ሳይፋለስ ከአውሮፓ ህሊና የሚጣመርበትን መላ መፈለግ ነው፡፡ ሆኖም ግን፣ እጓለ እንዳሰበው ባይሆንና በምዕራባዊው ትምህርት የተነሳ የያሬዳዊው ሥልጣኔ ማህበራዊ እሴቶች ላይ የሚያምፁ ዜጎች ቁጥራቸው እየበዛ የሚሄድ ከሆነ፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ያን ጊዜ መንግስት ክንዱን በማፈርጠም የትውፊታዊው እሴት ጠባቂ ሆኖ እንዲነሳ ምክረ ሐሳብ ማቅረቡ አይቀርም። በመሆኑም፣ ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው የእጓለ ሐሳብ በስተመጨረሻ ግለሰብን በማቀንጨር ለአምባገነን መንግስት አሳልፎ ይሰጠናል። እናም፣ ፕሌቶናዊ ሐሳብ የሚጫነው ይህ የእጓለ ፕሮጀክት፣ ግለሰብን ለትውፊታዊው እሴት መስዋዕት አድርጎ ያቀርበዋል። እናም፣ በእጓለ የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ውስጥ የግለሰብ ዕጣ ፈንታ አሳዛኝ ነው።
‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› በማህበረሰባዊ እሴት ጠባቂነትና በምዕራባዊው የህሊና አንክሮ መካከል የያዘው መንታ ልብ፣ የፖለቲካል ኢኮኖሚ አቋሙ ላይም ተፅዕኖ ማሳደሩ አይቀርም፡፡ ‹‹በምስራቅ አፍሪካ ዳርቻ ሰማይ ላይ፡- የእጓለ ገብረ ዮሐንስ የፍልስፍና መንገድ›› በሚለው ፅሁፉ ውስጥ አቶ ዮናስ ታደሰ፣ ይሄንን ተፅዕኖ እንዲህ በማለት ይገልፀዋል፣
እጓለ ማርክሲዝምን በአንድ ሐረግ ‹‹ሕልም ነው›› በሚል ከምርጫ ውጭ ያደርገዋል። በመሆኑም፣ የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ዋነኛ ችግሩ የሚያራምደው የሥነምግባር ሐሳብ (Morality) ላይ ነው። ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የማርክሲዝምን ፖለቲካል ኢኮኖሚ ባይቀበልም የማርክሲዝምን የጋርዮሽ ሞራሊቲን (collectivist morality) ግን የተከተለ በመሆኑ፤ የግለሰብ ነፃነትና ሞራሊቲ በጣም የተገደበበት ካፒታሊስታዊ የፖለቲካል ኢኮኖሚ ሥርዓት መምረጡ አይቀርም፡፡ ይሄ ማለት ደግሞ፣ የግለሰብ ነፃነት ቢጠፋም ሰማይ ጠቀስ ፎቆች፣ ትልልቅ የኢንዱስትሪ ፋብሪካዎች፣ ፈጣን ባቡሮች፣ ሰፋፊ እና ጥልፍልፍ መንገዶች ይኖረናል ማለት ነው። በአጭሩ አሁን እጓለ በሕይወት ቢኖር ኖሮ የሚነግረን ነገር ‹‹ቻይና እንሁን የሚል ነበር። በዚህም የተነሳ (አሁን ባለንበት የሊበራል ዲሞክራሲ ዓለም ውስጥ) የ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› ፕሮጀክት ተቀባይነት የሌለው ሐሳብ ነው››
በአቶ ዮናስ አመለካከት የእጓለ ትልቁ አበርክቶት ‹‹በተዋሕዶ ከበረ›› የሚለው ፕሮጀክት ሳይሆን በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ ላይ ታሪከ - ፍልስፍናን (Philosophy of History) ማስተዋወቁ ነው፡፡
ከአዘጋጁ፡- ጸሃፊውን በኢ-ሜይል አድራሻው፡- This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ማግኘት ይቻላል፡፡



 መሰረታዊ የሰው ልጅ ድህነትና የብዙ ችግሮቹ ምክንያት የዕውቀት እጦት ሆኖ ይታያል፡፡ ሰውን ከማይምነት የሚመነጩ ብዙ ጎጂ ነገሮች አግኝተውታልና፡፡ ብርሃን በሌለበት ጨለማ እንደሚነግስ ሁሉ፣ የዕውቀት ብርሃን በሌለበትም ጥፋት ይበዛል በሽታ፣ ድህነት፣ ጦርት … ሌላም ብዙ ጉዳቶች ይበረክታሉ፡፡ በርክቶም እያየን እየሰማን እየደረሰብንም ነው፡፡ በዚህ ምክንያት ይመስላል ፕላቶን፡- “ሰው ትክክለኛውን ትምህርት ያገኘ እንደሆነ ለስላሳና እግዜርን የሚመስል ፍጥረት ነው፡፡ ትምህርት ያላገኘ እንደሆነ ግን በምድር ላይ ካሉት አራዊት ሁሉ የባሰ ነው” ሊል የቻለው፡፡ ሰው ያለ ዕውቀት በብዙ ነገሩ ደሀ ነው፡፡
ከሁሉ የባሰ ጎጂ የሚሆነው ደግሞ የአዕምሮ ብቻ ሳይሆን የመንፈስ ድንቁርና ሲታከልበት ነው፡፡ የመንፈስ ድንቁርና አደገኛነቱ በዓለማችን ላይ እጅግ አሳሳቢ ደረጃ ላይ ደርሷል፡፡ ድንቁርና እጃችንን ይዞ እየመራን የምንፈፅማቸው አደገኛ ወንጀሎች በርክተዋል፡፡ ፈንድቶ እስከ ማፈንዳት የሚዘልቅ ተስፋ ቢስ የሚያደርግ ድንቁርና ከፍቷል፤ በተገለጠላቸው ጨለማ ዕውቀት እየተነዱ የዓለም ስጋት ሆነዋል፡፡ የሚገድል ሁሉ እግዚአብሔርን የሚያውቅና የሚያገለግልም የሚመስለው፣ ዕውር ድንብሩ የጠፋ ኃይማኖተኛ በዝቷል “ኃይማኖቴን ካልተቀበልክ አንገትህን በገመድ ፈጥነህ አስገባ” የሚል ቀጭን ትዕዛዝ የሚያስተላልፍ ዳርቻ የሌለውን የደንቆሮ ክፋት እያየን ነው፡፡
ባለፉት ዘመናት በዓለምም በሀገራችንም የተፈፀሙትን ጦርነቶች አልፈን ዛሬ በልማት በኃይማኖት፤ በዘ፣ በጎሳ፤ … ስም ጥፋትን፤ ሽብርን፤ ውድመትን … እጅግ ተጠምተው ያዙኝ ልቀቁኝ የሚሉትን ስናይና ስንሰማ፣ የሰው ልጅ ሰላሙን ከበጠበጠ፣ የገነባውን መልሶ ከደረመሰ፣ እራሱን ከደመሰሰ ሁኔታው በዕውቀት መጎልበቱ ሳይሆን ለክፋት፤ ለልማት ሳይሆን ለጥፋት፤ ለሰላም ሳይሆን ለብጥብጥ ከዋለ … አለመማር ምኑ ላይ ነው አሳፋሪነቱ ያሰኛል፡፡
የተማረ ለችግር መፍትሔ ፈላጊ ሳይሆን ይልቁኑ የችግር ምንጭ ከሆነ፣ ከማይሙ ይልቅ ምሁሩ ወደር የለሽ ጥፋት ሲፈፅም ከተገኘ፣ መማር ችግርን፣ ድንቁርናን፣ ክፋትን፤ ጠማማነትን፤ ዘረኝነትን፤ ወገንተኝነትን፤ ኃይማኖታዊ አክራሪነትን … ካላስወገደ፤ ለሰው ዘር ሁሉ እኩል ክብር መስጠት ካላስቻለ፣ የውስጥ እድፍን ቆሻሻን ካላጠበ፤ ነፍስን ካላስዋበ፤ ተንኮል የማያውቀውን ገራገር የገበሬ ልብ ሁሉ የሚያሻክረው፣ ለጥፋት የሚቀሰቅሰው፣ የሚያሸፍተው ከሆነ፤ መማር ምኑ ላይ ነው ጥቅሙ? በደንብ ያስብላል፡፡

Saturday, 06 July 2019 12:42

መልክቶቻችሁ

ዓይን ያወጡ ዘራፊዎች መጽሐፌን በዶላር እየቸበቸቡት ነው!


       በአሜሪካ የሚገኙ “መረብ” እና “መሰሌ”  የተባሉ የመፅሐፍ ሽያጭ ጉልበተኞችን ሃይ የሚላቸው ማን ነው? በቅርቡ “ጋሻው፤ ታሪካዊ ልብወለድ” የተሰኘ መፅሐፍ አሳትሜ፣ እዚህ ኢትዮጵያ ለሽያጭ አቅርቤ ነበር፡፡ የመፅሐፉ ዋጋ ለአገር ውስጥ 125.00 ብር ሲሆን  ለውጭ አገራት በ25 ዶላር ነው የቀረበው::  ከተፎዎችና ልማደኞች የመረብ መፅሐፍ ሻጮች፣ በአሜሪካ በonline መጽሐፌን በ10.99 ዶላር ለመሸጥ አስተዋውቀዋል፡፡ እኔ በሌላ አቅጣጫ፣ ይህን ከማወቄ በፊት መፅሐፌን አንዳንድ እርማቶችና ማስተካከያ አድርጌ፣ አሜሪካ ለመሸጥ ባቀርበው፣ ጉልበተኞች ቀደም ብለው ዋጋ ሰብረው ስላቀረቡት፣ ሊሸጥልኝ  አልቻለም፡፡
እነኝህን መሰል ብልጣ ብልጥ ጉልበተኞችን፣ የአሜሪካን ህግ ሃይ የሚላቸው አይመስለኝም፡፡ እንደውም የሚደግፋቸው መሆኑን ነው የተረዳሁት:: ህጉ ከአሜሪካ ውጭ የሚመጡ የማንንም አገር እቃና መፃሕፍት ባገኙት ዋጋ እንዲሸጡ  የሚፈቅድ ነው፡፡ ISBN እንዳላወጣ ደግሞ በእኛ አገር ኢኮኖሚ ውድ ነው፡፡ ደግሞም በአሜሪካን የሚሸጡ አብዛኞቹ የአገራችን መፅሐፍት ይህንን ቁጥር አያወጡም፡፡
አሳ ጎርጓሪ ዘንዶ ያወጣል እንደሚባለው፤ ከኢንተርኔት መረጃ ስበረብር፤ ከዚህ ቀደም ያሳተምኩትን “ጋቦና ዋራንት፡ የቀይ ሽብር እስር ከሶደሬ እስከ ከርቸሌ” የሚለውንም ሌላ መፅሐፌን በተመሳሳይ መንገድ በዶላር እንደቸረቸሩት ተገነዘብኩ፡፡
ይገርማችኋል፤ የዚህ የመፅሐፍ ዘረፋ ተጠያቂ የምንሆነው አገር ቤት ሆነን መፅሐፍ የምናሳትም ጸሃፍት ነን፡፡ በአሜሪካ የሚኖሩት እዚያው ስለሚከታተሏቸውና ISBN በቀላሉ ስለሚያወጡ  አይደፍሩም፡፡
እነኝህን መሰል በውጭ አገር ያሉ ጥገኞች፣ አገር ቤት ግንኙነታቸው ከእነማን ጋር እንደሆነ የሚታወቅበት መንገድ አይታወቅም፡፡ በዚህም ባለቤቶቹ ደራሲያንና አሳታሚዎች ሳይጠቀሙ፣ እነሱ የሰው መጽሃፍ  እየቸበቸቡ ዶላር ያፍሳሉ:: እንደው ግን እነዚህን ዓይን የበሉ ህገ ወጦች የሚዳኛቸው ማን ይሆን? እንዲህ እየዘረፉ የሚቀጥሉትስ እስከ መቼ ነው?
ይህንን አጭር ማስታወሻ ሁሉም እንዲያውቀውና እንዲጠነቀቅ በሚል ለጋዜጣው ዝግጅት ክፍል ከመላኬ በፊት “መፅሐፌን ዋጋ ሰብራችሁ እንድትሸጡ ማን ፈቀደላችሁ?” ብዬ በኢሜይል ጠይቄያቸው ነበር፡፡ ግን  ክመጤፍም አልቆጠሩኝም::  በኢትዮጵያ የሙዚቃ ኢንዱስትሪ፣ ከኮፒ ራይት ጥሰት ጋር ተያይዞ የደረሰው አሳዛኝ ውድቀትና ድቀት፣ ወደ ሥነጽሁፉና መጻህፍትም የማይመጣበት ምክንያት አይታየኝም፡፡  
ዛሬ በአሜሪካ ተጀምሯል፡፡ የጥበብ ቤተሰቦች በጊዜ ነቅተው፣ ህገ ወጥ ዘረፋውን ለመከላከል ካልተቻለ፣  መጽሐፍ አሳትሞ ለአንባቢ ማቅረብ ታሪክ የሚሆንበት ጊዜ ሩቅ አይመስለኝም፡፡
ደራሲ ዶ/ር


  ውድ ሚስተር ትራምፕ፡-
ሰዎችን ወደ አገራቸው መልሰህ ባትልካቸው እወዳለሁ፡፡ እዚህ ደህንነታቸው ተጠብቆ እየኖሩ ነው፡፡ ለሰዎች ሁሉ መልካም እንደምትሆን ተስፋ አደርጋለሁ፡፡
አመሠግናለሁ
ሰሎሞን ክሊኦታስ

ውድ ሚስተር ትራምፕ፡-
እባክህ ደግ ሁን፡፡
ቶሚ ከተባለ ትንሽዬ ልጅ

ውድ ሚስተር ትራምፕ፡-
አገሬን እወዳታለሁ፤ ስለዚህ እባክህ አትከፋፍላት፡፡ ሁሉንም ሰው በደግነት፣ በፍቅር፣ በአክብሮትና በእኩልነት ብትመለከት ደስ ይለኛል፡፡ አፍሪካን - አሜሪካን የሆኑ ጓደኞች አሉኝ፡፡ በእነሱ ላይ ምንም  እንዲደርስባቸው አልፈልግም፡፡  
አዳ ኬ. (ዕድሜ-8)

ውድ ዶናልድ ትራምፕ፡-
እባክህ ዶናል ትራምፕ፤ ከዚህ በኋላ ለሰዎች ክፉ አትሁን፡፡ መልካም ሁን፡፡
ለሁሉም ሰው ጥሩ መሪ ሁን፡፡
በቃ ይኸው ነው፡፡
ቤላሚ ኤስ (ዕድሜ 3 1/2)

ለሚስተር ትራምፕ፡-
ደግ ደጉን ተናገር
የሰራኸውን መጥፎ ሥራ በሌሎች አታላክ  
አትዋሽ
በሥርዓት ተመራ  
ለሰዎች ምን ማድረግ እንዳለባቸው አትንገር
ሰዎች ላይ አትጩህ
ሌሎች የሚሉትን አዳምጥ   
ሰዎችን አትጉዳ
ሰዎችን እርዳ
የተለዩ  መሆን አሪፍ ነው
ከአክብሮት ጋር
ኬላ (ዕድሜ -7)

ውድ ዶናልድ ትራምፕ፡-
እኔ ፕሬዚዳንት ብሆን፣በመላው አሜሪካና በዓለም ላይ ያሉ ህዝቦችን አነጋግር ነበር፡፡ ይህም ስለነሱ የበለጠ እንዳውቅ ያደርገኛል፡፡ ይሄ በጣም አስፈላጊ ጉዳይ ነው፤ምክንያቱም ለምትወከላቸው ሰዎች ፍትሃዊና መልካም ለመሆን ትክክለኛው መንገድ ነውና፡፡ ይሄንን ደብዳቤ እንደምታነበው ተስፋ አደርጋለሁ፡፡ እንደኔ ያሉ ህፃናት እንደሚመለከቱህም ትገነዘባለህ ብዬ አስባለሁ፡፡
ሩቢ (ዕድሜ -8)
ውድ ሚስተር ትራምፕ፡-
እባክህ፤ ሜክሲኮያዊያንን ውደዳቸው፡፡ አደራ ወደ ሜክሲኮ እንዳትመልሰን፡፡  
                አንጄላ ከካሊፎርኒያ



              አንዳንድ ትርክቶች እንደፃፍናቸው ሰው አያስተውላቸውም፡፡ ስለዚህ ደግመን ማስታወስ እንገደዳለን፡፡
ከዕለታት አንድ ቀን፤ አባትና ልጅ፤ ጅብ ሊያጠምዱ ወደ አደን ይወጣሉ፡፡
የጅብ አጠማመድ ዓላማና ዒላማቸው፣ ጠመንጃቸው አፈሙዝ ላይ ሙዳ ሥጋ ያስራሉ፡፡ ሙዳ ሥጋውን በገመድ ያስሩና ከቃታው ጋራ ያገናኙታል፡፡ ጅቡ ሥጋውን ሲጐትት ቃታውን ይስበዋል ማለት ነው፡፡ መላው ግልጽና ቀጥታ ነው! በገዛ ስግብግብነቱ ለቃታው ይጋለጣል ማለት ነው!
ይህንኑ መላና አላማ ይዘው ወደ ዱር ገቡ፡፡ ጠመንጃው አፍ ላይ ሙጃውን አስረው የገመዱን ጫፍ ቃታው ላይ ቋጥረው፣ የጅቡ መግቢያ መውጫ ላይ ያስቀምጡታል፡፡ ጅቡ ግን ቃታው ላይ ከታሠረው ሙዳ ይልቅ የጠመንጃውን ሰደፍ ነክሶ ሙሉውን ጠመንጃ ይዞት ሄደ፡፡
ይህንን ጉድ ያየው ልጅ፣ ወደ አባቱ ሲሮጥ መጥቶ፤
“አባዬ …አባዬ…ጉድ ሆነናል…”
“ምነው?” አለ አባት፡፡
“ጅቡ የጠመንጃችንን ሰደፉን ነክሶ ይዞት ሄደ!”
አባትየውም፤
“ልጄ፤ አለቀልን በለኛ! እንኳን ጠመንጃ ሰጥተኸው እንዲሁም አልቻልነው!” አለ!
***
ብዙዎች መንገዶቻችን ከጠመንጃ ተላቀው አያውቁም፡፡ ከተላቀቁም በጭራሽ አለ መዘዝ አይደለም፡፡ ሁልጊዜም ቁጭት፣ ሁልጊዜም ቂም በቀል፣ ሁልጊዜም ደባ፣ ሁልጊዜም ሥር - የሰደደ የተበዳይነት ስሜት፤ ወደ መፍትሔ ከመሄድ ይልቅ ጥያቄያዎችን ማስፋፋትና ማጋጋል እንደ ፖለቲካ ሙያ እንዲታይ መገፋፋት:: አገራችን ወደተሻለ ብርሃን ሳይሆን ወደ ጨለምላማው አቅጣጫ እንዳትሄድ ያሰጋል፡፡ ብልጭ ድርግም የሚለው ሁኔታችን ዛሬም አሳሳቢ ነው፡፡
በዘላቂነት እንደማይበራው መብራታችን፣ በዘላቂነት እንደማይቀጥለው ውሃችን፣ በአስተማማኝነት ፍሬ እንደማይሰጠን ፍትሀችን፣ ለአዲሱ ትውልድ በሙሉ ዕምነት እንደማንለግሰው ተስፋችን ብዙውን ምኞታችንን በሰቀቀን ይዘን መጓዝ ግዴታችን የሆነ ይመስላል፡-
“እኛማ ብለናል
እኛ ተናግረናል
ጥንትም ወርቅ በእሳት
    እኛም በትግላችን
እየተፈተንን
አንጠራጠርም እናቸንፋለን
ድል እናደርጋለን”
ብለን ነበር ዱሮ፤ ዛሬም እንላለን፡፡
“እየነጋ ሲሄድ ድል እናደርጋለን!!”
አብዛኛው ሁኔታችን ዝምታ የዋጠው ነው፡፡ ዝምታችንም ድቅድቅ ጭለማ የወረሰው ነው፡፡ ጠንካራ እልባት ያስፈልገዋል፡፡
ሀ) “ዝም ብንል ብናደባ
       ዘመን፣
        ስንቱን አሸክሞን
የጅልነት እኮ አደለም፣
               እንድንቻቻል ነው ገብቶን”
ፀ.ገ/መ (“ማነው ምንትስ እሳት ወይ አበባ”)
… ያለውን መገንዘቢያችን ሰዓት ነው፡፡ እንንቃ! እንትጋ! እንትባ!
በርትተን ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህንን እንመርምረው፡-
2)  “ዛሬ ለወግ ያደረግሺው
      ወይ ለነገ ይለምድብሻል
      ልማድ ፊት እንዳሳዩት ነው
      ወይ ይጠፋል ወይ ያጠፋል
      ከርሞም የሰለጠነ እንደሁ
      ተፈጥሮ ይሆናል ይባላል!”
እነዚህን ከላይ የጠቀስናቸውን ስንኞች በለሆሳስ ከፈተንናቸው ምናልባት አገራችን ያለችበትን መሠረተ ነገር እንደርስበት ይሆናል፡፡ እስቲ እናጢናቸው፡፡
ለወጣቶቻችን ቦታ እንስጥ፡-
እንደገና ፀጋዬ ገ/መድህንን እንጥቀስ፡-
“ሽማግሌውን ባንቀልባ፣
    ከምንሸከም እንኮኮ
    ጐልማሳውን ከወኔ ጣር፣
    ካልፈታን ከፍርሃት ምርኮ
    ካቃተን ምንድን ነን እኮ!”
… ማለት ፀጋ አይደለም እንዴ?
በጀመርነው ለመደምደም በሎሬቱ የሐምሌት ትርጉም ሁለት ስንኝ
እንሰናኝና እናብቃ፡-
“በምናውቀው ስንሰቃይ፣
    በማናውቀው ስንሰቃይ፣
        የማናውቀውንም ፈርተን
በህሊናችን ማቅማማት፣
    ወያኔያችንንም ተሰልበን
ከአባቶች በወረስነው ጋድ፣
ከቀን ቀን እንሳስባለን…”


 የሥራውን ያህል ያልተዘመረለት ደራሲና ተርጓሚ አውግቸው ተረፈ በወዳጆቹ ዓይን እንዴት ይታያል? የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ሰላም ገረመው አራት ወዳጆቹን አነጋግራ አስተያየታቸውን እንደሚከተለው አጠናቅራዋለች፡፡



      “የአውግቸው ስራዎች በጣም የሚገርሙ ናቸው”
ገጣሚ ታገል ሰይፉ
“እያስመዘገብኩ ነው” እና “ወይ አዲስ አበባ” በጣም የሚገርሙ ስራዎቹ ናቸው፡፡ “ወይ አዲስ አበባ” የራሱን ታሪክ የሚያሳይ ነው፡፡ የትግርኛ ቋንቋ ድምፃዊው እያሱ በርሔ፣ በአንድ ወቅት “እያስመዘገብኩ ነው” የተሰኘውን አጭር ልቦለድ፣ በረሃ ሳሉ፣ ወደ ቲያትር ቀይረው ሰርተውት እንደነበር ለእኔና ለአውግቸው ነግሮናል፡፡  የህዝቡን ችግርና ሰቆቃ ያሳያል ብለው ነበር የሰሩት፡፡  ደርግም የህዝቡን በደል ያንጸባርቃል በሚል አሳትሞ በሬዲዮ ተርኮታል፡፡ ይሄ የሥራውን ጥንካሬና ጊዜ ተሻጋሪነት ነው የሚያሳየው፡፡ በኢትዮጵያ የአጭር ልቦለድ ታሪክ ውስጥ ከሚጠቀሱ ጥቂት መጻህፍት አንዱ ነው፡፡
ሌላው ተጠቃሽ ሥራው “እብዱ” የተሰኘው ነው:: የአዕምሮ ህመምተኛ እንዴት ነው የሚያስበው የሚለውን የሚያሳይ ልዩ መጽሐፍ ነው፡፡ ለአዕምሮ ህመም ተመራማሪዎችና ለህክምና ባለሙያዎች ጭምር እንደ ዋቢ መጽሐፍ የሚያገለግላቸው  ነው፡፡ እንደሰማሁት፤ አውግቸው በዚህ መጽሐፍ ምክንያት አማኑኤል ሆስፒታል ቆይቶ ከወጣ በኋላ ዋርድ በስሙ ተሰይሞለታል፡፡ የአዕምሮ ህሙማን የራሳቸው መዝገበ ቃላት እንዳላቸው የአውግቸውን መጽሐፍ ሳነብ ነው የገባኝ፡፡
“ወይ አዲስ አበባ”ን ስንመለከት በረንዳ አዳሪ ሆኖ ሲኖር፣ ድንገት ከበረንዳ አዳሪዎቹ አንዱ ሰው ይገድላል፡፡ በዚህ ምክንያት ፖሊሶች እሱንም ጠቅልለው እስር ቤት ይጨምሩታል:: እሱ ግን እስር ቤቱን ወደደው፡፡ በተፈታም ጊዜ እንዲህ አለ፡- “ፖሊስ እንደ መላዕክ ሆኖ እስር ቤት ጨመረኝ፤ዳኛው ግን እንደ ሰይጣን ሆኖ ንፁህ ነው፤ ወንጀሉ ላይ የለበትም ብሎ አባረረኝ፡፡”  
እኔ እንደ አንድ አንባቢና አድናቂ ነው እየነገርኩሽ ያለሁት፡፡ አውግቸው ብዙ የሚዘመርለት፣ ብዙ የሚነገርለት ሰው ነው፡፡ አውግቸው ምንም ነገር ቢነገረው በቀላል ቁጭ ማድረግ ይችላል፡፡ አንድ ሰው ሰክሮ ጽሑፍ ከፃፈ ደመ-ነፍሱ ንቁ ነው ማለት ነው:: “እያስመዘገብኩ ነው” የሚለውን መጽሐፍ ጥንብዝ ብሎ ሰክሮ እንደፃፈው ነግሮኛል፡፡ ለእኔ ምርጥ የምለው “እያስመዘገብኩ ነው”፡፡ “እብዱ” እና “ወይ አዲስ አበባ”ም  ልዩ ናቸው፡፡
አውግቸው በጣም አንባቢ ነው፤ ጥንቁቅ ነው፤ ከሁሉም ሰው ጋር በፍቅር መኖር እንጂ መጋጨት አይፈልግም፡፡ ዩኒቨርሲቲ አንደኛ አመት ገብቶ ነው ያቆመው፡፡ ምክንያቱን ስጠይቀው፤ ከባሴ ሀብቴ ጋር ፀብ ነበራቸው፤ ባሴ ከተግባረ ዕድ ተመርቋል:: “አንቺ ስላልተማርሽ ነው” እያለ ብዙ ነገሮቹን ያጣጥልበታል፡፡ እልህ ያዘውና የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ጨርሶ፣ ዩኒቨርሲቲ ገብቶ አንድ ዓመት ከተማረ በኋላ ባሴ ጋ ሄዶ እንዲህ አለው፡- “ከፈለግሁ መጨረስ እችላለሁ፤ ስለማይጠቅመኝ አልማርም፡፡”
“አብዮታዊ ዲሞክራሲ”ን ለቆ ከወጣ በኋላ ብሔራዊ ትያትር ሳር ላይ ነበር መጽሐፍ ዘርግቶ  የሚሸጠው፡፡ በተመስጦ እያነበበ ሳለ መጽሐፍ ብትጠይቂው፣ መጽሐፉ የለም ነው የሚልሽ፡፡ አንዴ እያነበበ ሳለ እኔ አጠገቡ ነበርኩ፤በጐች ሳሩን ለመጋጥ ሲሉ መጽሐፉን ገፉበት፤ “እነኚህ መሃይም በጐች!” ብሎ ማጉረምረሙ አይረሳኝም፡፡   

“20 መጽሐፍ በአንድ ሰው
ሲበረክት ብዙ ነው”
ደራሲና ሃያሲ አለማየሁ ገላጋይ
አውግቸው በስነ ጽሑፍ ብቻ ሳይሆን በስነ አዕምሮ ዘርፍም ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ ለዚህም “እብዱ” የተሰኘው ሥራው ትልቅ ማስረጃ ነው፡፡ በአማርኛ አጭር ልብወለድ ውስጥ “ወይ አዲስ አበባ” በጣም ትልቅ ቦታ አለው፡፡ “እብዱ” ከሥነ ጽሑፍም ባሻገር ለስነ አዕምሮ ትልቅ አስተዋጽኦ አለው ተብሎ ይታሰባል፡፡ በ1976 ዓ.ም አካባቢ “ወይ አዲስ አበባ” አጭር ልቦለድን ያነቃቃ ስራ ነበር፡፡ አዲስ አበባን ባዕድ አድርጐ በእሱ መንገድ ማቅረቡ የተሻለ ትኩረት እንዲሰጠውና እንዲደነቅ አድርጐታል፡፡
አውግቸው፤ በሥነ ጽሑፍ እንደ ሁለተኛ ትውልድ ከሚቆጠሩ ደራሲያን ተርታ የሚሰለፍ ነው፡፡ እነ ስብሃት እያለመዱ ወደ ሥነ ጽሑፍ እንዲገቡ ካደረጓቸው፤ እነ የሺጥላ ኮከብ፣ ሲሳይ ንጉሱና ሌሎችም ጋር ሊመደብ የሚችል ነው፡፡ ከአጭር ልብወለድ በተጨማሪ በትርጉም ስራዎችም ይታወቃል፡፡ “ሀማቱማ” የሚል መጽሐፍ ጽፏል:: ከኢህአፓ ጋር የተገናኘ መጽሐፍ ተርጓሟል:: ከህመም ጋር የቆየ አይመስልም፤ ትጋት ነበረው:: ሃያ መጽሐፍ በአንድ ሰው ሲበረክት ብዙ ነው፡፡ በአማርኛ ስነ ጽሑፍ፣ ሃያ መጽሐፍ የደረሱ በጣም ጥቂት ናቸው፤ ከእነሱ ጋር አብሮ የሚደመር ነው ማለት ይቻላል፡፡
የአዕምሮ ህመምተኞች እለት ተዕለት የሚያደርጉትን እንቅስቃሴ ተከትሎ፣ አንድ ስነ ጽሑፍ ማበርከት ትልቅ ነገር ነው፡፡ በህመም ውስጥ ሆኖ ቤተሰብን በሚረሳበት ሰዓት ስነ ጽሑፍን አስታውሶ መፃፍ  ትልቅ አስተዋጽኦ ነው፡፡ በስነ ልቦና ከተጐዱ በኋላ በህመም ውስጥ ሆኖ እንኳን ስነ ጽሑፉን አለመርሳት ትክክለኛ የሥነ ጽሑፍ ሰው መሆኑን አመላካች  ነው፡፡ ሰው በተመቻቸ ነገር እንኳን አይሞክረውም፡፡
አውግቸው የዋህነት አለበት፤ እራሱን ይጐዳል እንጂ ሰውን አይጐዳም፡፡ በህይወቱ ተቸግሮ እርዳታ እስኪጠየቅለት ደርሷል፡፡ የሚሠራ ሰው መቸገር የለበትም፡፡ እራሱን ቤተሰቡን ማስተዳደር አቅቶት ሚዲያ ላይ እስከሚቀርብ ድረስ መቸገሩ፣ የአገር ጭምር ውርደት ነው፡፡ አውግቸው ሲወድም ሲጠላም ጠበቅ አድርጐ ነው፡፡

“በአደባባይ የተጨበጨበለት ሰው አይደለም”
የአይናለም መጽሐፍት መደብር ባለቤት
አውግቸው በብዙ አደባባይ የተጨበጨበለት ሰው አይደለም፡፡ ነገር ግን ቤቱ ተቀምጦ በርካታ መጽሐፍትን የፃፈ ያነበበ ሰው ነው፡፡ በብዙ ሰዎች ዘንድ በብዕር ስም የሚታወቀው አውግቸው፤ ከሠላሳ አመት በፊት አብሬው ለመኖር እድል አግኝቼ ነበር፡፡ ሙሉ ለሊት የሚያነብ ሰው ነው፤ ደሞዝ ተቀብሎ  ከቤት ወጪው በፊት የሚያደርገው ነገር ቢኖር መጽሐፍ መግዛት ነው፤ በርካታ መጽሐፍትን  ገዝቶ ሙሉ ለሊት ሲያነብ ነበር የሚያድረው፡፡ እኔንም ከእንቅልፌ ይቀሰቅሰኝና ነቅቼ “ምን ሆነህ ነው?” ስለው “አይገርምህም ምን አይነት መሠሪ ናት!” ይለኛል፡፡ ምክንያቱም ውስጥ ገብቶ ነው የሚያነበው፤ ሲያለቅሱ ያለቅሳል፤ ሲስቁም ይስቃል:: አውግቸው በጣም ትልቅ አንባቢ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ ያበረከታቸው ሥራዎቹ ይመሰክራሉ፡፡
“ወይ አዲስ አበባ” በአንባቢ ዘንድ የሚታወቅለት መጽሐፍ ነው፡፡ በሩሲያኛም ተተርጉሞ ብዙ ሰዎች አንብበውታል፡፡ “እብዱ” በጣም አስገራሚ፣ ከምንገምተው በላይ ስሜት የሚፈጥር፣ አንዴ ማንበብ ከጀመሩ የማያቆሙት መጽሐፍ ነው፡፡ ለመሆኑ እንዲህ ይሆን ነበር ወይ? ብዬ እንድጠይቅ አድርጐኛል፡፡ እኔ የስጋ ዘመዴ ስለሆነ አይደለም፤ የመጨረሻ ደግ፣ ትሁት፣ ሰው አክባሪ ነው፡፡ የተጐዳ ሰው ሲያገኝ እራሱ ሳይበላ ለሌሎች ያስባል፡፡ ይሄ ከባህሪው የምወድለት ነው፡፡ በህመሙ ምክንያት በርካታ ስራዎቹን አውጥቶ ጥሏል፤ ቀዷል እንጂ በርካታ ድርሰቶች ነበሩት፡፡

“አስቂኝና ቀልድ አዋቂ ነበር”
ምትኩ ይርጋ
አውግቸው ሩሩህ ነው፤ ሰው ሲቸገር ማየት አይፈልግም፡፡ ሰው ተቸግሮ ከሚያይ ይልቅ እራሱን መጉዳት ይቀለው  ነበር፡፡ ለእውቀቱና ለስራው የለፋውና የደከመው ብዙ ነው፡፡ ያለውን ነገር አቻችሎ ይሄን ያህል ከሠራ የተመቻቸ ነገር ቢኖረው ኖሮ፣ ከዚህም የበለጠ ይሰራ ነበር፡፡ በርካታ ትርጉሞችን ሠርቷል፡፡ የራሱንም ጥርት ያሉ ድርሰቶች አበርክቷል፡፡
የተለየ አስተዋጽኦ አበርክቷል የምለው፣ ለስነ ጽሑፍ ያበረከተውን ነገር ሳይ ነው፡፡ እኔ “እያስመዘገብኩ ነው” የሚለውን መጽሐፉን እወድለታለሁ፡፡ የማርክሲዝም ርዕዮት አለም ስላለቀቀው ለሰዎች በጣም ያዝናል፡፡ በወር ቢያንስ አራት ቀን ያመው ነበር፡፡ ለቀቅ ሲያደርገው ይዘፍናል፤ በጣም አስቂኝና ቀልድ አዋቂም ጭምር ነበር፡፡    


  ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ሊጀመር ሲቃረብ እ.ኤ.አ በ1939 ዓ.ም በአልቶርድ ብረሽድ የተፃፈውና በእውቁ የቴአትር አዘጋጅና በብሔራዊ ቴአትር ዋና ዳይሬክተር ማንያዘዋል እንደሻው ተተርጉሞ የተዘጋጀው “እምዬ ብረቷ” የተሰኘ ውርስ ትርጉም ቴአትር ነገ ከምሽቱ 12፡00 ጀምሮ በብሔራዊ ቴአትር ይመረቃል፡። የሁለት ሰዓት ርዝመት ያለው ይሄው ትራጄዲ ዘውግ ቴአትር የጦርነትን አስከፊነትና ከጦርነት ምንም ትርፍ እንደማይገኝ የሚያሳይ ጭብጥ ያለው ሲሆን አንዲት እናት በንግድ ስራ ተሰማርታና ለፍታ ያሳደገቻቸውን ልጆቿን በጦነት ስታጣ እንደሚያሳይ የቴአትሩ ተርጓሚና አዘጋጅ ማንያዘዋል እንደሻው ተናግሯል፡፡
ቴአትሩን ለማዘጋጀት ሰባት ወራትን የጀፈ ሲሆን፣ አርቲስት ወለላ አሰፋፋ ፍቅርተ ጌታሁን፣ ተስፋዬ ገ/ሃና፣ መሰረት ህይወት፣ ጌታቸው ስለሺና መስከረም አበራ እንደተወኑበትና ሲሆን ገጣሚና ተዋናይ ዋሲሁን በላይ በረዳት አዘጋጅነት እንደተሳተፉበት ታውቋል፡፡ በምርቃቱ ላይ በርካታ የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች፣ የጥበብ አፍቃሪያንና ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ይታደማሉም ተብሏል::




     ለ13 አመታት የዘለቀውን የብሩንዲ ደም አፋሳሽ የእርስ በእርስ ግጭት ለማቆም በሚል እ.ኤ.አ በ2005 የአሩሻው ስምምነት መደረጉን ተከትሎ ስልጣን የያዙት የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ንኩሩንዚዛ፣ በ2010 በተካሄደውና ተቃዋሚዎች ባልተሳተፉበት ምርጫም አሸንፈው ዘመነ ስልጣናቸውን አራዘሙ፡፡
ህጉ በሚፈቅደው መሰረት ለሁለት የስልጣን ዘመናት አገሪቱን የመሩት ፕሬዚዳንቱ በ2015 ላይ ህገ መንግስቱን በማሻሻል ለሶስተኛ የስልጣን ዘመን በምርጫ ለመወዳደር መወሰናቸውን በይፋ ማስታወቃቸውን ተከትሎ፣ በአገሪቱ በተቀሰቀሰው የከፋ ግጭትና ብጥብጥ 1 ሺህ ያህል ሰዎች ለህልፈተ ህይወት ሲሰደዱ ሌሎች 400 ያህል ዜጎችም አገራቸውን ጥለው ተሰድደው ነበር፡፡
ህዝብን ለደም መፋሰስ ዳርገው የያዙትን የስልጣን ዘመናቸውን ሊያጠናቅቁ 2 አመታት ብቻ የቀራቸው የብሩንዲው ፕሬዚደንት ፔሪ ኑኩሩንዚዛ ግን፣ አሁንም ስልጣናቸውን ለማራዘም ፈለጉ፡፡ ይህንን ፍላጎታቸውን እውን ለማድረግና በመንበራቸው ላይ ለመቆየት ግን፣ በአገሪቱ ህገ መንግስት ላይ ማሻሻያዎችን ማድረግ ነበረባቸው:: ኑኩሪንዚዛ የአገሪቱን መሪ የስልጣን ዘመን ገደብ የሚወስነውን የህገ- መንግስት አንቀጽ ለማሻሻል ደፋ ቀና ማለት ጀመሩ፡፡ ባለፈው አመት መጋቢት ወር ላይ ለሁለት ተጨማሪ የስልጣን ዘመናት በመንበራቸው ላይ በሚያቆያቸው የህገ መንግስት ማሻሻያ ላይ ህዝበ ውሳኔ እንዲደረግ ሁኔታዎችን አመቻቹና ደጋፊዎቻቸው ውሳኔውን እንዲደግፉት መቀስቀስ ጀመሩ፡፡
የአገሪቱ ዋነኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ፕሬዚዳንቱ እድሜ ልካቸውን በስልጣን ላይ የመቆየት ጽኑ ፍላጎት ለማሳካት እስከቻሉ ድረስ አገሪቱ ወደ እልቂትና የእርስ በእርስ ግጭት ብትገባ ግድ የሌላቸው የስልጣን ጥመኛ ናቸው ሲሉ አደባባይ ወጥተው ተቃውሟቸውን አሰሙ፡፡
ባለፈው አመት ግንቦት ወር ላይ ብሩንዲያውያን የአገሪቱን መሪ አንድ የስልጣን ዘመን ከአምስት አመት ወደ ሰባት አመት ከፍ ለማድረግና ፔሪ ንኩሩንዚዛን ለተጨማሪ 14 አመታት በመንበራቸው ላይ ለማቆየት የታሰበ ነው በሚል ተቃውሞ በቀረበበት የህገ መንግስት ማሻሻያ ላይ ወደውም ተገደውም የህዝበ ውሳኔ ድምጽ ሰጡ፡፡
በተቃውሞ ታጅቦ የህዝበ ውሳኔ ድምጽ የተሰጠበት የህገመንግስት ማሻሻያ፣ ድምጽ ከሰጡት 4.7 ሚሊዮን ዜጎች ውስጥ ከ73 በመቶ በላይ ድጋፍ ማግኘቱ ተነገረ፡፡ የአገሪቱ ተቃዋሚ ፓርቲዎች የድምጽ አሰጣጡ ተጭበርብሯል ሲሉ ውጤቱን በአደባባይ ውድቅ አደረጉት፤ ጉዳዩን ወደ ፍርድ ቤት ወስደውም ውጤቱ ይሰረዝላቸው ዘንድ አቤቱታቸውን አሰሙ፡፡
የመንግስት አካላት በድምጽ ሰጪዎች ላይ ማስፈራሪያና ዛቻ ያደረጉበት ስለሆነ ውጤቱ ይሰረዝልን ሲሉ ተቃዋሚዎች ያቀረቡለትን አቤቱታ የመረመረው የአገሪቱ የህገ-መንግስታዊ ጉዳዮች ፍርድ ቤት፣ የተባለው ድርጊት መፈጸሙን የሚያረጋግጥ ማስረጃ ባለማግኘቴ የድምጽ ውጤቱን ተቀብዬ አጽድቄዋለሁ ሲል ውሳኔውን አሳወቀ፡፡
የፍርድ ቤቱ ውሳኔ የአገሪቱን መሪ አንድ የስልጣን ዘመን ከአምስት አመት ወደ ሰባት አመት ከፍ ያደረገ ሲሆን፣ የስልጣን ዘመናቸው ከሁለት አመታት በኋላ የሚያበቃው የአገሪቱን መሪ ፔሪ ንኩሩንዚዛን ለተጨማሪ ሁለት የስልጣን ዘመናት ወይም 14 አመታት በገዢነታቸው የሚያስቀጥል ነበር፡፡
ለተጨማሪ 14 አመታት በስልጣን ላይ ለመቆየት የሚስችላቸውን የህገ-መንግስት ማሻሻያ አስጸድቀዋል በሚል ከተቃዋሚዎችና ከአለማቀፍ ተንታኞች ውግዘት ሲወርድባቸውና በስልጣን ጥመኝነት ሲታሙ የከረሙት የብሩንዲው ፕሬዚዳንት ፔሪ ንኩሩንዚዛ፣ ባለፈው አመት ሰኔ ወር ላይ ደግሞ በ2020 ስልጣን እንደሚለቁ ድንገት ለህዝባቸው በአደባባይ ቃል ገቡ፡፡
በ2020 የስልጣን ዘመናቸውን የሚያጠናቅቁት ፔሪ ንኩሩንዚዛ፣ ብዙዎች እንደሚያሟቸው በስልጣን ላይ የመቆየት ፍላጎት እንደሌላቸውና በቀጣዩ ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ ላይ እንደማይወዳደሩ በጋዜጣዊ መግለጫ ለህዝባቸው አረጋገጡ፡፡
ህዝቡ ሰውዬው በቀጣዩ ምርጫ አይወዳደርም ብሎ ለማመን ተቸግሮም ቢሆን ጥቂት እንደዘለቀ ግን፣ ከዚሁ ጣጠኛ ምርጫ ጋር በተያያዘ አሳር መከራውን ማየት መጀመሩን ዘ ኢኮኖሚስት ከቀናት በፊት ባወጣው ዘገባ አስታውቋል፡፡ የሰብዓዊ መብቶች ጥሰት እየፈጸመ ነው በሚል በርካታ የገንዘብ ለጋሾች ፊታቸውን ያዞሩበትና ከፍተኛ የገዘንብ እጥረት የገጠመው የንኩሩንዚዛ መንግስት፣ ቀጣዩን የ2020 ምርጫ ለማካሄድ የሚያስችል በቂ ገንዘብ በማጣቱ ባልተለመደ ሁኔታ በዜጎቹ ላይ የምርጫ ቀረጥ መጣሉንና ይህም ዜጎችን ክፉኛ እያማረረ እንደሚገኝ ነው ዘገባው የሚያትተው፡፡
ዘ ኢኮኖሚስት እንደሚለው የንኩሩንዚዛ መንግስት የምርጫ ቀረጥ በሚል በአገሪቱ ድሃ ህዝብ ላይ የጣለው ቀረጥ እያንዳንዱ ቤተሰብ በአመት 2 ሺህ የብሩንዲ ፍራንክ ለመንግስት እንዲከፍል የሚያስገድድ ነው፡፡ በመላ አገሪቱ ቤት ለቤት እየዞረ የምርጫ ቀረጡን ከዜጎች የመሰብሰቡን ሃላፊነት ከፕሬዚዳንት ንኩሩንዚዛ የተረከቡት ደግሞ፣ “አርቆ አሳቢዎች” በሚል የወል ቅጽል ስም የሚጠሩት የገዢው ፓርቲ የወጣቶች ክንፍ አባላት ናቸው፡፡
ዘገባው አንደሚለው ንኩሩንዚዛ የምርጫ ቀረጥን ከጣሉባት ዕለት አንስቶ “አርቆ አሳቢዎች” ወፈፍራም ዱላቸውን ጨብጠው ነጋ ጠባ በየመንደሩ እየገቡ ቀረጥ ክፈል በሚል ህዝቡን በማማረር ላይ ናቸው፡፡
“የምርጫ ቀረጥ የሚሉት ነገር “አርቆ አሳቢዎች” ለሚባሉት ጎረምሶች ህዝቡን የማስጨነቅና የመበዝበዝ ፍጹም ስልጣን አጎናጽፈዋቿል:: መንግስት ዱላ ስታጥቆ ያሰማራቸው እነዚህ አምባገነኖች በቀረጥ ስም ነጋ ጠባ ህዝቡን እየበዘበዙ ነው የሚገኙት” ይላሉ የሰብአዊ መብት ተሟጋቹ ሂዩማን ራይትስ ዎች ባልደረባ የሆኑት ሉዊስ ሙጂ፡፡
“አርቆ አሳቢዎች” ከህዝቡ የሚሰበስቡትን የምርጫ ቀረጥ በትክክል ወደ መንግስት ካዘና ማስገባታቸውን የሚቆጣጠራቸው አካል የለም፡፡ መንግስት የሰጣቸውን የቀረጥ ሰብሳቢነት ስልጣን በመጠቀም ድሃ የአገሪቱ ዜጎችን ነጋ ጠባ እያስገደዱ ገንዘብ መዝረፋቸውንና ኪሳቸውን መሙላታቸውን ተያይዘውታል፡፡ እነዚህ ህጋዊ ዘራፊዎች ከመንገድ ዳር ተጎልተው አላፊ አግዳሚውን እያስቆሙ፣ የምርጫ ቀረጥ የከፈለበትን ማስረጃ እንዲያቀርብ ማስገደድና ያላቀረበላቸውንም ክፉኛ መደብደብ ከያዙ አመታት ተቆጥረዋል፡፡
በንኩሩንዚዛ መንግስት የሰብዓዊ መብቶች ጥሰትና በ“አርቆ አሳቢዎች” ዝርፊያ የተማረሩ ከ350 ሺህ በላይ የብሩንዲ ዜጎች አገራቸውን ጥለው ወደ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ መሰደዳቸውንም ዘገባው አመልክቷል፡፡
በመሰል ሁኔታ አገራቸውን ጥለው ከተሰደዱት ብሩንዲያውያን አንዷ በስደት ላይ ሆነውም በ“አርቆ አሳቢዎች” ይደርስባቸው የነበረውን መከራ በምሬት ነው የሚያስታውሱት፡፡
“በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ “አርቆ አሳቢዎች” ሶስት ጊዜ ወደ ቤቴ ይመጡ ነበር፡፡ በድቅድቅ ጨለማ ድንገት ከተፍ ይሉና፣ የቤቴን በር በርግደው ይገባሉ:: “የምርጫ ቀረጥሽን አሁኑኑ ክፈይ፤ እምቢ ካልሽ እንገድልሻለን!” ብለው ዱላቸውን ጨብጠው ያስፈራሩኛል፡፡” ትላለች ይህቺው ብሩንዲያዊት እናት ይደርስባት የነበረውን መከራ ስታስታውስ፡፡
ሴትዬዋ አገሯን ጥላ ከመሰደዷ በፊት “አርቆ አሳቢዎች” አንድ ምሽት ወደቤቷ መጥተው ያደረጉትን ነገር አሁንም በምሬት ነው የምታስታውሰው፡፡
“በአፋጣኝ የምርጫ ቀረጥ ካልከፈልን እንደሚገድሉን ዛቱብን፡፡ ሽራፊ ሳንቲም እንደሌለንና ልንከፍላቸው እንደማንችል ነገርናቸው፡፡ ባለቤቴን መሬት ላይ ጥለው ገንዘብ እንዲሰጣቸው አስገደዱት:: ምንም ገንዘብ እንደሌለው ቁርጡን ነገራቸው፡፡ ይሄኔ በንዴት ቱግ ብለው ህጻናት ልጆቻችንን ሳይቀር ሁላችንንም በጭካኔ ደበደቡን፡፡ በስተመጨረሻም ባለቤቴን እየጎተቱ ይዘውት ወጡና በድቅድቅ ጨለማ ውስጥ ተሰወሩ፡፡ ከዚያ ጊዜ አንስቶ ባለቤቴን አይቼው አላውቅም፤ ይሙት ይዳን የማውቀው ነገር የለም!” ትላለች ሴትዬዋ እንባ እየተናነቃት፡፡



      በመላው አለም ከአየር ብክለት ጋር በተያያዘ በሚከሰቱ የካንሰርና የመተንፈሻ አካላት በሽታዎች በየአመቱ 7 ሚሊዮን ያህል ሰዎች ወይም በየአንድ ሰዓቱ 800 ያህል ሰዎች ለሞት እንደሚዳረጉ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ባወጣው አመታዊ ሪፖርት አስታውቋል፡፡
በአለማችን ከ6 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ የተለያዩ አገራት ዜጎች ጤናቸውን አደጋ ላይ የሚጥል የተበከለ አየር እንደሚተነፍሱ የጠቆመው ተመድ፣ ከሰላሳ በመቶ በላይ ያህሉም ህጻናት መሆናቸውን ባለፈው ሳምንት ባወጣው አለማቀፍ ሪፖርት አመልክቷል፡፡
ከአለማችን ህዝብ 90 በመቶው ለአየር ብክለት የተጋለጠ እንደሆነ ያመለከተው ሪፖርቱ፣ 93 በመቶ የአለማችን ህጻናት የአለም የጤና ድርጅት ካስቀመጠው የአየር ብክለት ደረጃ በከፋ ሁኔታ ውስጥ እንደሚኖሩና በየአመቱ 600 ሺህ ያህል ህጻናት በአየር ብክለት ሳቢያ ካለጊዜያቸው እንደሚሞቱም ገልጧል፡፡
በመላው አለም በየአመቱ ከአየር ብክለት ጋር በተያያዘ ለሞት የሚዳረጉ ሰዎች ቁጥር በወባ፣ በሳንባ ነቀርሳና በኤች አይ ቪ ኤድስ ሳቢያ ከሚሞቱት አጠቃላይ ሰዎች ቁጥር በሶስት እጥፍ ያህል እንደሚበልጥም ሪፖርቱ አመልክቷል፡፡


 አዲስ አበባ ከ209 የአለማችን ከተሞች 171ኛ ደረጃን ይዛለች

     ባለፈው አመት ከአለማችን ከተሞች ለኑሮ እጅግ ውድ በመሆን ቀዳሚነቱን ይዛ የነበረችው ሆንግ ኮንግ ዘንድሮም በአንደኛ ደረጃ ላይ መቀመጧን የዘገበው ዘ ኢንዲፔንደንት፤ መዲናችን አዲስ አበባ ከአለማችን 209 ከተሞች በኑሮ ውድነት 171ኛ ደረጃን መያዟን አመልክቷል፡፡
ሜርሰር የተሰኘው አለማቀፍ የጥናት ተቋም፤ በአለማችን 209 ከተሞች ላይ ያደረገውን የኑሮ ውድነት ጥናት መሰረት አድርጎ ሰሞኑን ያወጣውን አመታዊ ሪፖርት ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፣ ቶክዮ ለኑሮ ውድ በመሆን የ2ኛ ደረጃን ስትይዝ ሲንጋፖር በ3ኛነት ትከተላለች፡፡
ተቋሙ በከተሞች ያለውን የቤት፣ የትራንስፖርት፣ የምግብና የአልባሳትን ጨምሮ የተለያዩ 200 ያህል ሸቀጦችንና አገልግሎቶችን ዋጋ በማጥናት ከአንደኛ እስከ አስረኛ ደረጃ ካስቀመጣቸው አገራት መካከል ስምንቱ በእስያ እንደሚገኙም ዘገባው አመልክቷል፡፡
ሴኡል፣ ዙሪክ፣ ሻንጋይ፣ አሽጋባት፣ ቤጂንግ፣ ኒውዮርክና ሻንዜን እንደ ቅደም ተከተላቸው ከአራተኛ እስከ አስረኛ ያለውን ደረጃ የያዙ የአመቱ የአለማችን ውድ ከተሞች መሆናቸው ተነግሯል፡፡ ለኑሮ እጅግ እርካሽ በሚል ከአለማችን አገራት መካከል በአንደኛነት የተቀመጠችው የቱኒዚያ መዲና ቱኒዝ ስትሆን፣ የኡዝቤክስታኗ ታሽኬንት በ2ኛ፣ የፓኪስታን ርዕሰ መዲና ካራቺ ደግሞ በ3ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል፡፡

Page 3 of 435