Administrator

Administrator

  ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን (ተዋናይ ሱራፌል ጋሻው ሙት ዓመት ላይ እንደተናገረው)

                ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ትንሽ ልጅ አንድ ታላቅ የኔታ ዘንድ “ሀሁ” ይቆጥር ነበር፡፡ ነጋ ጠባ እናት አባቱ ምሳውን በምታምር ዳንቴል ቋጥረው ይሰጡታል፡፡ ውስጡ ንፍሮ ያለበት ውሃም በጠርሙስ አዘጋጅተው ይሰጡታል፡፡ ከዚያ እጁን ይዘው መንገድ ያሻግሩታል፡፡ ከት/ቤቱም ዘበኛ ጋር ያገናኙታል፡፡ ዘበኛውም ባለበት ኃላፊነት ወደየክፍል እንደሚያደርሳቸው ተማሪዎች ሁሉ ክፍሉ ያስገባዋል፡፡
አንድ ቀን ይኸው ተማሪ እያለቀሰ ወደ ቤቱ መጥቶ፣ ቤት እንደተቀመጠ አባት ይደርስና፤
“ምነው ዛሬ ትምህርት የለም እንዴ” ሲል ይጠይቀዋል፡፡
ልጅ። “የኔታ መቱኝና ትምህርት ቤቱን ጥዬላቸው መጣሁ”
አባትም፤
“መቼም ሳታጠፋ ከመሬት ተነስተው አይመቱህም፡፡ በል ዕውነቷን ንገረኝ?! ከዋሸህ እኔም እገርፍሃለሁ አለቅህም ዋ!”
ልጅ፤
“መነሻውማ “ሀ” በል ሲሉኝ አልልም ስላልኳቸው ነው!”
አባት፤ ተናደደና፣
“አንት የሞትክ፣ የእኔ ልጅ ሆነህ ‹ሀ› ማለት አቅቶህ ትገረፋለህ?”
ልጅ፤
“አይ አባዬ፣ የየኔታ ጉዳቸው መች ያልቃል?”
አባት፣
“እንዴት?”
ልጅ፣
“‹ሀ› ስትል ‹ሁ› በል ይሉሃል፡፡ ‹ሁ› ብዬ ተገላገልኩ ስትል፣ ‹ሂ› በል ይሉሃል፡፡ እንዲህ እያሉ እስከ ‹ፐ› ያስለፈልፉሃል - አያድርስብህ አባዬ” አለና መለሰ፡፡
***
“ኢትዮጵያ ትወልዳለች እንጂ አታሳድግም” መባሉ ዕውነትነት አለው፡፡ ደራሲ አቤ ጉበኛ፤ በእንዲህ ዓይነት አገር ውስጥ “አልወለድም” ማለቱ ነበረ፡፡ ዛሬ እነሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን ዘንድ ሲደርሱ ፈተናው የመወለድ አለመወለድ ሳይሆን ተወልዶ ማደግ ያለመቻልና ያለመቻል ሆኖ ቁጭ አለ፡፡ እንግዲህ መበርታት ያለብን አሁን ነው ማለት ነው! አጀንዳችን መለወጥ ነው የምንል ወገኖች፤ በአፍአዊነት እንወጣዋለን ብለን አናስብ (nothing changes in rhetoric but in action እንዲሉ፡፡ አንድም a change is as good as rest የሚለው ብሂልና everything changes except the law of change በአንደበት ፍላጎት ምንም ለውጥ አይመጣም፤ በተግባር እንጂ፡፡ ሁለትም ከለውጥ ህግ ሌላ፣ ሁሉም ነገር ይለወጣል የሚለው ዕውነት ነው የሚፀና!
ኢትዮጵያ የለውጥ ሂደቷን እሹሩሩ እያለች ትመስላለች፡፡ ምክንያቱም ዕውነተኛ ለውጥ ከልብ አግኝታ አታውቅም፡፡ ከጦርነት ሌላ፣ ከግጭት ሌላ ምንም አይታ የማታውቅ አገር ምን ታድርግ? ኢኮኖሚዋ ውሃ ቢወቅጡት እንቦጭ፣ ፖለቲካዋ ዕድሜ ልኩን የጎሽ፣ ዕድሜዋ የትየለሌ፣ ሹሞቿ እንዳየሩ ተለዋዋጭ፣ ስርዓቷ መቼም የማይጠራ አገር ናት፡፡ በንጉሥ ኃይለሥላሴ ዘመን የተሳለ አንድ የካርቱን ስዕል፤ በክብ የተቀመጡ ሹማምንትን ሁኔታ ያሳያል፡፡ በየትኛውም አቅጣጫ ቢታይ ምስሉ አንዱ ጎኑ ያለውን ሹም በሌላ ጣቱ ሲጠቁም ያሳያል፡፡ የሚቀጥለው ደግሞ ወደሚቀጥለው ሹም ጣቱን ቀስሮ ይታያል፡፡ ከሥሩ “እሱ ነው!” የሚል ተፅፎበታል፡፡ የሚቀጥለውም እንደዚያው፡፡ የሚቀጥለውም … የሚቀጥለውም … ክቡ አያልቅም፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ዛሬም ህይወት እንደዚያው ነው፡፡ መቀጠሉም አይቀሬ ነው!
ዛሬ ሰላምን በወሬ ሳይሆን በተግባር እናስበው፡፡ ቅርብ ይመስለናል እንጂ መንገዱ እጅግ ረጅም ነው፡፡
“መንገዱ ረዘመ ረዘመ
ወዳንቺ ስመጣ ልቤ እየደከመ” ይባል ነበር። በጥንቱ ዘመን ዜማ!
መንገድ ሲሄዱት ብቻ ሳይሆን ሲፅፉትም ይረዝማል፡፡ የአገር መንገድ ሲሆን ደግሞ አንጀት ይስባል፡፡ ህዝብ መንገድ ካልለመደ ደግሞ ሁሉም መንገድ አሰቃቂ ይሆናል፡፡ ጥረቱና ተስፋው የሁሉም ሰው ነውና አድካሚነቱ አያጠራጥርም፡፡ ኢትዮጵያ ወልዳ ታሳድግ ዘንድ እንዲቀናት፣ የአሳዳጊነቱን ሚና ሁላችንም እንድንጫወት መመካከር አለብን፡፡ መነጋገርና መደማመጥ አለብን፡፡ የመንግስት ሚና እንደተጠበቀ ሆኖ፤ ህዝብ ወይም የህዝብ ቡድን፣ አገር፣ አገር … አሁንም አገር ብሎ መጮህ ይገባዋል!
ያኔ ኢትዮጵያ ዳግመኛ መውለድ ይዳዳታል!! 

 የቀድሞው የአለማችን ኮከብ እግር ኳስ ተጫዋች፣ የላይቤሪያው ፕሬዚዳንት ጆርጅ ዊሃ፣ ከሁለት ሳምንታት በፊት በቢሮው ውስጥ ሁለት እባቦች መገኘታቸውን ተከትሎ፣ ወደ ቢሮው መግባት አቁሞ የነበረ ሲሆን ረቡዕ ዕለት ወደ ቢሮው መመለሱ ተዘግቧል፡፡
ከሁለት ሳምንታት በፊት የፕሬዚዳንቱ ቢሮ በሚገኝበት ህንጻ ውስጥ ሁለት አደገኛ እባቦች መገኘታቸውን ያስታወሰው ዘገባው፤ በአካባቢው የነበሩ ሰዎች እባቦቹን ለመግደል ጥረት ቢያደርጉም እንዳመለጧቸውና ተመልሰው ይመጣሉ በሚል ስጋት ፕሬዚዳንቱ ቢሯቸውን ትተው፣ በሌላ ክፍል ውስጥ ስራቸውን ሲሰሩ መሰንበታቸውንም አመልክቷል፡፡
ወደ ፕሬዚዳንቱ ቢሮ የመጡት ሁለት ጥቋቁር እባቦች፣ እጅግ መርዘኛና አደገኛ እንደሆኑ የጠቆመው ዘገባው፤ ጆርጅ ዊሃ ወደ ቢሯቸው እንዲመለሱ ከመደረጋቸው በፊት እባቦችን የሚያባርርና ኢንፌክሽንን የሚከላከል መድሃኒት በህንጻው ዙሪያ መረጨቱንም ገልጧል፡፡

 የቀድሞው የአለማችን ኮከብ እግር ኳስ ተጫዋች፣ የላይቤሪያው ፕሬዚዳንት ጆርጅ ዊሃ፣ ከሁለት ሳምንታት በፊት በቢሮው ውስጥ ሁለት እባቦች መገኘታቸውን ተከትሎ፣ ወደ ቢሮው መግባት አቁሞ የነበረ ሲሆን ረቡዕ ዕለት ወደ ቢሮው መመለሱ ተዘግቧል፡፡
ከሁለት ሳምንታት በፊት የፕሬዚዳንቱ ቢሮ በሚገኝበት ህንጻ ውስጥ ሁለት አደገኛ እባቦች መገኘታቸውን ያስታወሰው ዘገባው፤ በአካባቢው የነበሩ ሰዎች እባቦቹን ለመግደል ጥረት ቢያደርጉም እንዳመለጧቸውና ተመልሰው ይመጣሉ በሚል ስጋት ፕሬዚዳንቱ ቢሯቸውን ትተው፣ በሌላ ክፍል ውስጥ ስራቸውን ሲሰሩ መሰንበታቸውንም አመልክቷል፡፡
ወደ ፕሬዚዳንቱ ቢሮ የመጡት ሁለት ጥቋቁር እባቦች፣ እጅግ መርዘኛና አደገኛ እንደሆኑ የጠቆመው ዘገባው፤ ጆርጅ ዊሃ ወደ ቢሯቸው እንዲመለሱ ከመደረጋቸው በፊት እባቦችን የሚያባርርና ኢንፌክሽንን የሚከላከል መድሃኒት በህንጻው ዙሪያ መረጨቱንም ገልጧል፡፡

ባለፈው ሳምንት ብቻ በህንድ የከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ፈተና ወስደው ማለፍ ያቃታቸው 22 ተማሪዎች ራሳቸውን ማጥፋታቸውን ሂንዱስታን ታይምስ ዘግቧል፡፡
በባዮሎጂ ፈተና ጥሩ ውጤት ማምጣት ባለመቻሏ ባለፈው ቅዳሜ ራሷን በእሳት አቃጥላ የገደለችዋን አንዲት ህንዳዊት ጨምሮ በድምሩ 22 ተማሪዎች ራሳቸውን በመስቀልና በሌሎች መንገዶች ለሞት መዳረጋቸውን ዘገባው አመልክቷል፡፡የአገሪቱ የትምህርት ቦርድ ያወጣውን መግለጫ ጠቅሶ ዘገባው እንዳለው፤ ባለፉት የካቲትና መጋቢት ወራት በአገሪቱ አንድ ሚሊዮን ያህል ተማሪዎች ፈተናዎችን የወሰዱ ሲሆን 350 ሺህ ያህሉ ፈተናቸውን ለማለፍ ሳይችሉ ቀርተዋል፡፡
በርካታ ቁጥር ያላቸው ህንዳውያን ተማሪዎች በፈተና መውደቃቸው በወላጆችና በአገሪቱ የፖለቲካ ፓርቲዎች ዘንድ ቁጣና ተቃውሞን መቀስቀሱን የጠቆመው ዘገባው፤ መንግስት ፈተናዎችን የሚያርምበት ቴክኖሎጂ ለተማሪዎች መውደቅ አስተዋጽኦ አበርክቷል ሲሉ መቃወማቸውን አመልክቷል፡፡ ራስን ማጥፋት በአገረ ህንድ ተማሪዎች ዘንድ እየተባባሰ የመጣ ክስተት መሆኑን የጠቆመው ዘገባው፤ በሁለት የአገሪቱ ግዛቶች ውስጥ ብቻ ባለፈው አመት ሁለት ወራት ጊዜ ውስጥ ከ50 በላይ ተማሪዎች ራሳቸውን ማጥፋታቸውንም አስታውሷል፡፡

       የጸረ አፓርታይድ ታጋዩ የቀድሞው የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንት ኔልሰን ማንዴላ፣ በእስር ቤት እያሉ የሳሉት ስዕል ኒው ዮርክ ውስጥ ለጨረታ ሊቀርብ መሆኑን የዘገበው ቢቢሲ፤ 90 ሺህ ዶላር ይሸጣል ተብሎ እንደሚጠበቅም ጠቁሟል፡፡ “ዘ ሴል ዶር” የተሰኘውና ማንዴላ ለ18 አመታት በቆዩበት የሮቢን ደሴት እስር ቤት ውስጥ ሳሉ እንደሳሉት የተነገረለትን ይህን ስዕል ቦንሃማስ በተባለው አጫራች ኩባንያ አማካይነት ለጨረታ የምታቀርበው ፑማላ ማካዚዌ ማንዴላ የተባለችው ልጃቸው እንደሆነች ተነግሯል፡፡ ኔልሰን ማንዴላ በእስር ቤት በቆዩባቸው 27 አመታትና ከተፈቱ በኋላ የተለያዩ ስእሎችን መሳላቸውን ያስታወሰው ዘገባው፤ ማንዴላ በድምሩ 25 ያህል ስዕሎችን ሳይስሉ እንዳልቀረ መነገሩን አመልክቷል፡፡

 የአፕልና የሳምሰንግ ሽያጭ ቀንሷል

     በ2019 የፈረንጆች አመት የመጀመሪያው ሩብ አመት አለማቀፍ የሞባይል ሽያጭ፣ የቻይናው ሁዋዌ የ50.3 በመቶ ጭማሪ ሲያስመዘግብ፣ አፕልና ሳምሰንግ ሽያጫቸው መቀነሱን ብሉምበርግ ዘግቧል፡፡
ቻይናው ሁዋዌ ባለፉት ሶስት ወራት ጊዜ ውስጥ 59.1 ሚሊዮን የሞባይል ምርቶቹን ለአለማቀፍ ገበያ ማቅረቡንና የገበያ ድርሻውን ማሳደጉን የጠቆመው ዘገባው፤ የሁለቱም ተፎካካሪዎቹ አፕልና ሳምሰንግ የሞባይል ሽያጭ መቀነሱን አመልክቷል፡፡ ሁዋዌ በአለማቀፉ የሞባይል ገበያ ያለውን ድርሻ 19 በመቶ ማድረሱንና ከፍተኛውን የገበያ ድርሻ ከያዘው የአለማችን ቁጥር አንድ የሞባይል አምራች ኩባንያ ሳምሰንግ ጋር የነበረውን የገበያ ድርሻ ልዩነት ለማጥበብ መቻሉንም ገልጧል፡፡
አይፎንን የሚያመርተው የአሜሪካው ኩባንያ አፕል በታሪኩ ከፍተኛውን የ30.2 በመቶ የሩብ አመት የሞባይል ሽያጭ መቀነስ ማስተናገዱን የገለጸው ዘገባው፤ ኩባንያው በሩብ አመቱ 36.4 ሚሊዮን ሞባይሎችን ብቻ መሸጡንና የገበያ ድርሻው ወደ 11.7 በመቶ ዝቅ ማለቱን አስረድቷል፡፡
የደቡብ ኮርያው ሳምሰንግ ኩባንያ የሩብ አመት ሽያጩ በ8.1 በመቶ መቀነስ ማሳየቱንና በ3 ወራት ውስጥ 71.9 ሚሊዮን ሞባይሎችን መሸጡን የጠቆመው ዘገባው፤ያም ሆኖ ግን በአለማቀፉ የሞባይል ገበያ ውስጥ ከፍተኛውን ድርሻ ይዞ መቀጠሉን ገልጧል፡፡
ዚያኦሚ፣ ኦፖ እና ቪቮ በአለማቀፉ ሞባይል ገበያ የሩብ አመት ሽያጭ እንደ ቅደም ተከተላቸው እስከ ስድስተኛ ያለውን ደረጃ የያዙት ታዋቂዎቹ የሞባይል አምራች ኩባንያዎች መሆናቸውንም ዘገባው አክሎ አመልክቷል፡፡
የአለማቀፉ የሞባይል ገበያ አጠቃላይ ሽያጭ ላለፉት ስድስት ተከታታይ ሩብ አመታት መቀነስ በማሳየት መቀጠሉን የገለጸው ዘገባው፤ በሩብ አመቱ በአለማቀፍ ደረጃ የተሸጡ ሞባይሎች ቁጥር በ6.6 በመቶ መቀነስ ማሳየቱንና በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ በአለማችን የተሸጡ ሞባይሎች ቁጥር 310.8 ሚሊዮን መሆኑን አመልክቷል፡፡

 ከአለማችን ታላላቅ የሙዚቃ ሽልማቶች አንዱ የሆነው የቢልቦርድ የሙዚቃ ሽልማት ባለፈው ረቡዕ ምሽት በላስ ቬጋስ በደማቅ ስነስርዓት የተከናወነ ሲሆን በምርጥ አርቲስት ዘርፍ ታዋቂው ራፐር ድሬክ አሸናፊ ሆኗል፡፡
በምርጥ ሴት አርቲስት ዘርፍ አሪያና ግራንዴ አሸናፊ ስትሆን፣ በምርጥ ካንትሪ አርቲስት ዘርፍ ሉክ ኮምብስ፣ በምርጥ ሮክ አርቲስት ዘርፍ ኢማጂን ድራጎንስ ለሽልማት በቅተዋል፡፡
በዘንድሮው የቢልቦርድ ሽልማት ምርጥ አርቲስትን ጨምሮ በተለያዩ 12 ዘርፎች ተሸላሚ የሆነውና አጠቃላይ ያገኛቸውን የቢልቦርድ ሽልማቶች ቁጥር 27 ያደረሰው ታዋቂው ድምጻዊ ድሬክ፣ በቢልቦርድ ታሪክ ብዛት ያላቸው ሽልማቶችን በማግኘት ታሪክ ሰርቷል፡፡ ታዋቂዋ ድምጻዊት ካርዲ ቢ፣ በ21 ዘርፎች ታጭታ የነበረ ቢሆንም፣ በ12 ዘርፎች ለማሸነፍ መቻሏ ተነግሯል፡፡
ቴለር ስዊፍት “ሚ” የተሰኘ የሙዚቃ ስራዋን በማቀንቀን በከፈተችው የዘንድሮው ቢልቦርድ የሙዚቃ ሽልማት ላይ ማሪያ ኬሪ፣ አርያና ግራንዴና ማዶናን ጨምሮ የዓለማችን ኮከብ ድምጻውያን ስራዎቻቸውን ያቀረቡ ሲሆን የመድረኩ መሪም ኬሌ ካርልሰን ነበር፡፡


                  ከአዘጋጁ፡-
   ጋዜጣችን አዲስ አድማስ የተመሰረተችበትን 20ኛ ዓመት ከጥቂት ወራት በኋላ ታከብራለች:: የመጀመሪያው የአዲስ አድማስ ዕትም፣ ቅዳሜ ታህሳስ 29 ቀን 1992 ዓ.ም ነበር ለአንባብያን የደረሰው፡፡ ወደ 20ኛው ዓመት በዓላችን በሚያዳርሱን ጥቂት ወራት “የአድማስ ትውስታ” በሚል በሰየምነው በዚህ አዲስ ዓምድ፤ ከቀድሞ ዕትሞች እየመረጥን ጊዜውንና ጋዜጣችንን እናስታውሳችኋለን፡፡ ከዚህ በታች የቀረበው ፅሁፍ በመጀመሪያዋ  የአዲስ አድማስ ጋዜጣ፣ (ቅዳሜ ታህሳስ 29 ቀን 1992 ዓ.ም በቅፅ 1፣ ቁጥር 1 እትም) በ“ትምህርት” ዓምድ ላይ የታተመ ነበር፡፡ በትምህርት ጥራት ማሽቆልቆል ዙሪያ የሚያጠነጥን ፅሁፍ ነው:: ለትውስታ ብቻ ሳይሆን ለንፅፅርም ይሆናል፡፡ መልካም የትውስታ ጊዜ!!

      • “ሀ” ብለው ከጀመሩ 1000 ተማሪዎች መሀል ዩኒቨርሲቲ ገብተው ከዛም ለመመረቅ የሚበቁት ቢበዙ 2 ናቸው፡፡
      • ለትምህርት የሚመደበው በጀት በየዓመቱ እያደገ ነው፡፡ የ1992 በጀት በ1986 ተመድቦ ከነበረው በጀት በእጥፍ ይበልጣል፡፡
      • 1986 … 1.1 ቢሊዮን ብር
      • 1992 … 2.2 ቢሊዮን ብር
    
      በአንፃሩ ትምህርት በየጊዜው ከድጡ ወደ ማጡ ጥድፊያ ተያይዞታል፡፡ ወቅቱ የተማሪዎች የግማሽ ዓመት ፈተና ጊዜ ነው፡፡ ግን ስለ ፈተና ማውራት “ወገኛ” የሚያስብል ነው፡፡ “ሐምሌ ነሐሴ መጣ እየገሰገሰ ምንም ሳላጠና ፈተና ደረሰ” ድሮ የቀረ አባባል ነው፡፡ “ዓመት ከመልፋት የአንድ ቀን የአይን ጥራት” ማለት “ፋራነት” ወይም የዛሬ ተማሪዎችን ሁኔታ በወጉ ካለመገንዘብ የሚመጣ ስህተት ነው:: ለፈተና ደንታ የላቸውም፡፡ እንደ ድሮ “ለመኮረጅ” የሚፈፀም ጀብድ የለም፡፡ መኮረጅ ከተቻለ ተቻለ፣ ካልሆነ ደግሞ አልሆነም፡፡
“ዘመድ እስከ አክስት፣ ትምህርት እስከ ስምንት” የሚል አመፅም ጊዜው አልፎበታል:: አሁን የሰፈነው ግድ የለሽነትና ደንታ ቢስነት (Resignation) ነው፡፡ መውደድም፣ መጥላትም የለም፡፡ “እማራለሁ” የሚል ወኔ የለም፣ “አልማርም” የሚል አመፅም የለም፡፡
ተማሪና ወላጅ ትምህርት እንደሚመኙት ወይም መሆን እንደነበረበት እንዳልሆነ ይሰማቸዋል፡፡ ሁኔታውን መለወጥ የሚቻል ግን አይመስላቸውም:: “የተማረ የት ደረሰ?” ወይም “የዘንድሮ ትምህርት፣ የዘንድሮ ተማሪ” ሲሉ ምሬታቸውንና ተስፋ መቁረጣቸውን ይገልፃሉ:: የአስተማሪው ስሜትም ይብስ እንደሆነ እንጂ የተሻለ አይደለም፡፡
“የእንጀራ ነገር ሆኖ ነው እንጂ አስተምረህ ለውጥ ስለማታመጣ መምህርነት ያስጠላል” ይላል፤ አንድ የ11ኛ ክፍል የሂሳብ አስተማሪ፡፡ ማስተማር ከጀመረ ገና አራተኛ ዓመቱ ቢሆንም፣ ጎበዝ አስተማሪ ነው እየተባለ በተማሪዎች የሚደነቅ ቢሆንም ከ4 ዓመት በፊት የነበረው ወኔ አሁን የለም፡፡ አስተማሪዎችም በትምህርት ሁኔታ እንደ ሌላው ሰው ግራ ተጋብተዋል፡፡ ለ31 ዓመታት ያስተማሩ አንድ መምህር፣ በየዓመቱ የተማሪዎች ጉብዝና እየቀነሰ፣ ስንፍና እየባሰ ሲሄድ መታዘባቸውን የገለፁት በግርምት ነው:: ዕድገት ያዩት በት/ቤቶች አጥር ላይ ብቻ ነው:: ልክ እንደ እሥር ቤት በየጊዜው በግንብ፣ በስብርባሪ ጠርሙስና በሚዋጋ ሽቦ የት/ቤቶቹ አጥር ሲረዝምና ሲጠናከር ይታያል፡፡
የትምህርት ዝቅጠት ላይ የሚሰማው ቅሬታ እስከ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ይዘልቃል:: በርካታ ዶክተሮችና ፕሮፌሰሮች፣ ከድሮ ጋር እያነፃፀሩ በዛሬዎቹ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ድክመት ያዝናሉ፣ ይማረራሉ፡፡ ዶ/ር ብርሃኑ ረዳ እንደሚሉት ከሆነ፤ ተማሪዎች መፃህፍት ማንበብን እስከ መጥላት ድረስ ሄደዋል፡፡ እንደ ምንም ፈተናን ለማለፍ እንጂ ለማወቅ አይፈልጉም፡፡
ግን በእርግጥ እንደሚታመነው ትምህርት ዘቅጧል? ትምህርት ሚኒስቴር በየዓመቱ ትምህርት ነክ በሆኑ ጉዳዮች መረጃ አሰባስቦ ያሳትማል:: በመረጃው መሰረት፣ ከአብዮቱ በፊት 1ኛ ክፍል ተመዝግበው ትምህርት ከሚጀምሩ 1000 ተማሪዎች መሀል፣ በአማካይ 172ቱ 12ኛ ክፍል ድረስ ይማሩ ነበር፡፡ ከአብዮቱ በኋላ ይህ ቁጥር በፍጥነት እየቀነሰ መጥቷል፡፡ በ1978 ዓ.ም ትምህርታቸውን ከጀመሩ 1000 ተማሪዎች፣ 12ኛ ክፍል መድረስ የቻሉት 56 ብቻ ናቸው፡፡ በ15 ዓመት ውስጥ 12ኛ ክፍል ድረስ ለመማር ብቃት ወይም ትዕግስት ያላቸው የተማሪዎች ቁጥር በሶስት እጅ ቀንሷል ማለት ነው፡፡ ከ1ሺ ተማሪዎች 172 የነበረው ወደ 56 ዝቅ ብሏል፡፡
ከዚህ ጋር፣ ሦስትን በአራት ማባዛት የማይችል የ12ኛ ክፍል ተማሪ ለማግኘት አለማስቸገሩ ይጨመርበት፡፡ ዶ/ር ልዑልሰገድ አለማየሁ እንደሚሉት፤ ማንበብና መፃፍ እንደ ነገሩ የለመዱ መሃይም የ12ኛ ክፍል ምሩቃንን ነው እያየን ያለነው:: ከ56ቱ የ12ኛ ክፍል ተማሪዎች፣ ለዩኒቨርሲቲ የሚያበቃ ውጤት የሚያገኙት 4 ወይም 5 ብቻ ናቸው፡፡ ከነዚህ ውስጥ ዲግሪያቸውን ለመቀበል የሚበቁት ቢበዛ ሁለት ናቸው፡፡ 1ኛ ክፍል “ሀ” ብለው ከጀመሩ 1ሺ ተማሪዎች፣ ዲግሪ የሚያገኙት አንድ ወይም ሁለት ናቸው፡፡
የት/ሚ አሃዝ፣ የአስተማሪዎች አስተያየትና በየአጋጣሚው የምናየው የተማሪዎች ዝቅተኛ አቅም፣ በትክክል ትምህርት አይወድቁ አወዳደቅ እንደደረሰበት ያመለክታሉ፡፡ ከዓመታት የገንዘብ ወጪ እንዲሁም የጉልበትና የአዕምሮ ድካም በኋላ፣ ተማሪዎች የሚያገኙት አንዳንድ እንግሊዝኛ ቃላትን ብቻ ነው፡፡ የኔታ ደህና አድርገው ካስቆጠሯቸው ፊደልና ቁጥር በተጨማሪ ማለት ነው፡፡ በእርግጥ ከትምህርት ቤት ከሚገኙ የእንግሊዝኛ ቃላት ይልቅ ከቪዲዮ ፊልም የሚለቃቀሙ ይበዙ ይሆናል፡፡
እያንዳንዱ የትምህርት ዘመን፣ የተማሪውን የመኖር አቅምና ችሎታ የሚያዳብር እውቀትና የማሰብ ክህሎት መስጠት ነበረበት፡፡ “ትምህርት ያገኘ የሚሰራውን አያጣም” እንደሚሉት ዶ/ር ልዑልሰገድ፡፡ አሁን ግን ለጥቂት ጠንካራ ልጆች ካልሆነ በቀር ትምህርት ለኑሮ የሚያበረክተው አስተዋፅኦ ያለ አይመስልም፡፡ 12ኛ ክፍልን ከጨረሰ ተማሪ ይልቅ የት/ቤትን በር ያልረገጠ ገበሬ፣ የበለጠ የመኖር ብቃት፣ ለመኖር የሚያስችል እውቀት አለው፡፡ አርሶና ኮትኩቶ ራሱን ያኖራል፡፡
ተማሪ ከክፍል ክፍል ሲሸጋገር እውቀቱ እየሰፋ፣ የማሰብና የመፍጠር ችሎታው እየጨመረ መሄድ ነበረበት፡፡ እያወቀ፣ እየበሰለ ሲሄድ ራሱን የቻለ፣ በራሱ የሚተማመን ስለዚህም ደግሞ ደስተኛና ሰውን አክባሪ ይሆናል፡፡ እየሆነ ያለው ግን ተቃራኒው ነው:: ጭራሽ በመጀመሪያ የትምህርት ዓመታት ያወቃቸው መሰረታዊ የሳይንስ ፅንሰ ሃሳቦች ዓመታት ባለፉ ቁጥር እየደበዘዙበት ይሄዳሉ፡፡ የተካነው የማሰብ ብልሃት ይሳሳል፣ ይጠፋል፡፡ ከዓመታት የት/ቤት ምልልስ በኋላ አዕምሮው በውዥንብር የተዋጠ. በራሱ የማይተማመን፣ ደስታን ማጣጣም የማይችል፣ ስነ ምግባር የጎደለው ወጣት ብቅ ይላል:: “የተማረ የት ደረሰ?” ሲባል መልሱ ይህ ነው፡፡ ይህ ብቻ አይደለም፡፡ የሃገሪቱ የትምህርት ፖሊሲም እንደሚያምነው፣ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ቁምነገር ያለው ምርምርና ጥናት የሚያካሂዱ “ችግር ፈቺ ምሁራን”ን ለማፍራት አልቻሉም:: በአብዛኛው ከተቋማቱ የሚወጡ ምሁራን፣ የመንግስት ቢሮክራሲ ምቹ ዕቅፍን የሚመኙ ናቸው፡፡ በአጠቃላይ የኢትዮጵያ ትምህርት የቅርብ ጊዜ ታሪክ “የውድቀት ታሪክ” ሊባል ይችላል፡፡
ማን ተሻለ? የመላ ያለህ
የ31 ዓመት የማስተማር ልምድ ያካበቱት አስተማሪ፣ የተማሪዎች አቅም ከዓመት ዓመት እየተመናመነ እንደሆነ ቢገልፁም “ለምን ይሆን? ምን ይሻላል?” ተብለው ሲጠየቁ፣ እርግጠኛ መልስ አልነበራቸውም፡፡ ጥያቄዎቹ ሁሌም ግራ የሚያጋቧቸውና የሚያስጨንቋቸው እንደሆኑ ነው የገለፁት፡፡ ይሁንና የትምህርት ቤት አጥር ማስረዘም ዋጋ እንደሌለው ጠቁመው፣ ከመደበኛው ትምህርት ጎን ለጎን ከባህል ጋር የተያያዘ የስነ ምግባር ትምህርት ለመስጠት ቢሞከር ይሻላል ብለዋል፡፡
ሥነ ምግባር
 ስለ ትምህርት ውድቀት ሲነገር የተማሪዎች ስነ ምግባርም አብሮ ይነሳል፡፡ የተማሪዎች ለትምህርት ደንታ ቢስ መሆንና ጠቅላላ የስነ ምግባር እጦት ለትምህርት ውድቀት አስተዋፅኦ እንዳደረገ የሚያምኑ አሉ፡፡ ባለፉት ጥቂት ዓመታት ትምህርት ሚኒስቴር፣ ስነ ስርዓትን በተመለከተ ጠንካራ ዕርምጃዎችን ወስዷል፡፡ የት/ቤቱ አጥሮችን ከማጠናከር ጀምሮ በዓመት ከ20 ቀን በላይ የቀረ ተማሪን እስከ ማባረር፣ ተማሪዎች ዩኒፎርም እንዲለብሱ፣ በትምህርት ቤቶች የወላጅ፣ የዲሲፕሊን እንዲሁም የተማሪ ኮሚቴዎች እንዲቋቋሙ ማድረግ ወዘተ …፡፡ የተሰራው መጥፎ ነው ባይባልም፣ መፍትሄነቱ ግን ሲበዛ አጠራጣሪ ነው፡፡
ታላቋ የትምህርት ሰው ማሪያ ሞንቴሶሪ፤ “ሰው በተፈጥሮ የማወቅ ፍላጎት ስላለው፣ ልጆች እንዲማሩ፣ እንኳን ቅጣት … ሽልማትም አያስፈልጋቸውም” ትላለች፡፡ መጠነኛ እገዛ ካገኙና ሁኔታዎች ከተመቻቸላቸው፣ ልጆች ከምንም በላይ በትምህርት፣ በእውቀት፣ በምርምር የሚደሰቱና የሚመሰጡ እንደሆኑ ዶ/ር ሞንቴሶሪ ትገልፃለች:: በተግባርም ሰርታ በማሳየት፣ በመላው ዓለም ታዋቂነትንና አድናቆትን አግኝታለች፡፡ ልጆች ትምህርት ካገኙ ደስተኛና መልካም ስነ ምግባር የተላበሱ ይሆናሉ ነው፣ እሳቤው፡፡ ዶ/ር ልዑልሰገድ በዚህ ይስማማሉ፡፡ ወጣቶች ለእንዝህላልነትና ለምግባረ ብልሹነት የተጋለጡት ትምህርት ስላላገኙ ነው ይላሉ፡፡ ዶ/ር ልዑልሰገድ፣ ወጣቶች ትምህርት አላገኙም ሲሉ ት/ቤት አጥተዋል ማለታቸው ሳይሆን ት/ቤት ሄደው የሚያገኙት ነገር የላቸውም ማለታቸው ነው፡፡
ማንም ሰው ጥቅም የሌለውን ነገር እንዲወድ ወይም እንዲያከብር አይጠበቅም፡፡ ተማሪዎች ከት/ቤት ይገኛል የሚባለው ጥቅም እንደሌለ ሲያዩ፣ ት/ቤትን እንደ እስር ቤት ቢመለከቱ፣ አስተማሪን ቢንቁና ቢያላግጡበት አያስገርምም፡፡ በተለይ የመምህራን ስድብ፣ ግርፍያና ምክንያት አልባ ባህሪይ ሲታከልበት:: የትምህርት ውድቀት ከተማሪዎች ስነ ምግባር ጉድለት የመጣ አይደለም፡፡
በተገላቢጦሹ፣ የትምህርት ውድቀት፣ የተማሪዎቹ ምግባረ ብልሹነትን አባብሷል:: በባህሪያቸው መጥፎ የሆኑ ጥቂት ተማሪዎች ይኖሩ ይሆናል፡፡ አብዛኞቹ የስነ ምግባር ጉድለት የሚታይባቸው ተማሪዎች ግን ትምህርት ስላጡ እንጂ በባህሪያቸው መጥፎ ስለሆኑ አይደለም:: ከዚህ በተጨማሪ የተማሪዎች ስነ ምግባር ጉድለት የተጋነነ ነው፡፡ የመጨረሻ አስቸጋሪ የሆነው ተማሪ ሳይቀር ጎበዝ አስተማሪን ያከብራል፡፡ ለነገሩ የአንደኛና የሁለተኛ ክፍል ተማሪዎች፣ የትምህርት ድክመት፣ እንዴት በስነ ምግባር ጉድለት ሊሳበብ ይችላል?
ሥርዓተ ትምህርት
ት/ሚኒስቴር ይበጃል ያለውን አዲስ ስርዓተ ትምህርት ቀርፆ፣ ከ1ኛ እስከ 9ኛ ክፍል ተግባራዊ አድርጓል፡፡ በሚቀጥሉት 3 ዓመታትም በተቀሩት ክፍሎች በየደረጃው እንዲሰራበት ታቅዷል:: የሥርዓተ ትምህርት ዋነኛ መገለጫ መማሪያ መፃህፍት ናቸው፡፡ ለዚህም አዳዲስ መፃህፍት ተዘጋጅተው ታትመዋል፡፡
በቀድሞው ስርዓተ ትምህርት መሰረት በፖለቲካ፣ ታሪክ፣ እንግሊዝኛና አማርኛ መፃህፍት ውስጥ ታጭቀው የነበሩት ኢ-ሳይንሳዊ የማርክሲዝም ቀኖናዎችና ፕሮፓጋንዳዎች እንዲወጡ ተደርጓል:: ሌላው ለውጥ የትምህርቱ ደረጃ ከፍ መደረጉ ነው:: ለምሳሌ የ9ኛ ክፍል ትምህርት የነበረው የ7ኛ ክፍል ተማሪዎች እንዲማሩት ተደርጓል፡፡ ለትምህርት ጥራት እንደሚያግዝ በት/ሚኒስቴር የታመነበት የሥርዓተ ትምህርት ለውጥ ከሞላ ጎደል ተጠናቋል፡፡
ሥርዓተ ትምህርት፣ ለትምህርት ጥራት ወሳኝ እንደሆነ ብዙዎች የትምህርት ባለሙያዎች ይስማሙበታል፡፡ የአዲሱ ሥርዓተ ትምህርት ለዚህ ወሳኝ ሚና ብቃት ይኑረው አይኑረው ግን ብዙዎችን ያከራክራል፡፡ ለምሳሌ በደቡብ ህዝቦች ክልል፣ ከ1990 ዓ.ም የ8ኛ ክፍል ተማሪዎች 27 በመቶ ያህሉ ነበር የወደቁት፡፡ አዲሱ ሥርዓተ ትምህርት በ8ኛ ክፍል ተግባራዊ በሆነበት በ1991 ዓ.ም ግን ከ50 በመቶ በላይ ወድቀዋል፡፡
ትምህርቱ፣ ካላቸው የማስተማር አቅም በላይ ሆኖ፣ መምህራን ለት/ሚኒስቴር ቅሬታ ማሰማታቸውን በማስረጃነት ጠቅሰው “አዲሱ ሥርዓተ ትምህርት የኢትዮጵያን ሁኔታ ያላገነዘበ ነው” ይላሉ ምሁራን፡፡ በፖሊሲ ደረጃ የ1ኛ ደረጃ ት/ቤት መምህራን ቢያንስ የዲፕሎማ ምሩቃን መሆን አለባቸው፡፡ ሆኖም በት/ሚኒስቴር መረጃ መሰረት፣ ወደ 110 ሺ ከሚጠጉ የ1ኛ ደረጃ መምህራን መሃል መመዘኛው የሚያሟሉ 7ሺ አይሆኑም፡፡
መመዘኛውን ከሚያሟሉት መምህራን ውስጥ ደግሞ 20 በመቶ የሚገኙት አዲስ አበባ ነው፡፡ ያም ሆኖ፣ ባለፈው ዓመት፣ በ8ኛ ክፍል ፊዚክስና ኬሚስትሪ ለማስተማር አቅም ያለው አስተማሪ ባለመሟላቱ፣ ለወራት ሳይማሩ ለፈተና የተቀመጡ ተማሪዎች አሉ፡፡ በክልሎች ሊኖር የሚችለውን ሁኔታ መገመት ይቻላል፡፡
ሌላው አስቸጋሪ ሁኔታ በአዳዲሶቹ መፃህፍት የሚታየው የማስተማሪያ ዘዴ ነው፡፡ እንኳን ተማሪዎች አስተማሪዎችም መፃህፍቱን አንብበው ለመረዳት ተስኗቸዋል፡፡ አዳዲሶቹ መፃህፍት ግንዛቤና ዕውቀትን ሳይሆን ሽምደዳ - በቃል መያዝና ማነብነብን የሚያበረታቱ ናቸው፡፡ ለምሳሌ የአሲድ ምንነትን ሳያውቁ፣ የተለያዩ የአሲድ ዓይነቶችን አስቸጋሪ ስሞች እንዲሸመድዱ ያደርጋል፡፡
ጎበዙ ተማሪ በቃሉ ሊይዛቸው ቢችልም፣ ፈተና አልፎ ዓመቱ ሲያልቅ ተጠራርገው ከአእምሮው ይጠፋሉ፡፡ ባይጠፉም ምንም አይፈይዱለትም፣ አያውቃቸውምና፡፡
ዶ/ር ሞንቴሶሪ እንደምትለው፤ የትምህርት ዋነኛ ዓላማ፣ ተማሪዎች አንዳንድ ነገሮችን ሲያውቁ፣ በዛውም በጣም አስፈላጊ የሆነውን የማሰብ፣ የመመራመር ክህሎት እንዲያዳብሩ ማድረግ ነው:: ተማሪዎች ራሳቸው እየሞከሩ፣ ቢያንስ ቢያንስ ሙከራዎችን ከመፃህፋቸው እያነበቡ ካልተማሩና መሸምደድ ላይ ካተኮሩ፣ ምንም ሳያውቁ፣ የማሰብና የማገናዘብ ክህሎት ሳይካኑ ይቀራሉ፡፡ በዚህ መመዘኛ አዲሱ ሥርዓተ ትምህርት አሳሳቢ የሆነውን የትምህርት ዝቅጠት ያቃልላል ተብሎ አይታሰብም:: ሥርዓተ ትምህርቱ ጥሩ ቢሆን እንኳ የትምህርት ጥራት ይሻሻላል ማለት አይቻልም፡፡ ት/ቤቶቻችንን እኮ እናውቃቸዋለን፡፡
የግል ት/ቤቶች
የአሜሪካ መንግሥት ለትምህርት የሚመድበው በጀት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ በ1960 ሲያወጣ ከነበረው 345 ዶላር፣ በ1996 ለአንድ ተማሪ በዓመት ወደ 6 ሺ ዶላር እስከ ማውጣት ደርሷል (World Almanac ‘97):: የአገሪቷ የትምህርት ጥራት መመዘኛ ፈተና (SAT) የሚያመለክተው ግን ከ1963 እ.ኤ.አ ጀምሮ ያለማቋረጥ የተማሪዎች አቅም እየቀነሰ መምጣቱን ነው፡፡ የአሜሪካ ህዝብ በሁኔታው እጅጉን ከመጨነቁ የተነሳ ሮናልድ ሬገን ለፕሬዚዳንትነት ሲወዳደሩ፣ ለትምህርት ዝቅጠቱ መፍትሄ እንደሚሰጡ በምረጡኝ ዘመቻቸው ወቅት ያነሱት አብይ ነጥብ ነበር፡፡ ሬገን፣ የትምህርት ሚኒስቴር መ/ቤት እንዲፈርስና ለትምህርት የሚመደበው በጀት ለእያንዳንዱ የተማሪ ወላጅ እንዲሰጥ ነበር ሃሳባቸው፡፡
አንድ ተማሪ በግል ት/ቤት ለመማር በአማካይ በዓመት ከ2 እስከ 3ሺ ዶላር ይበቃዋል፡፡ ለምሳሌ ለሁለት አመት የኮሌጅ ትምህርት የሚከፍለው 6,316 ዶላር ነው (World Almanace ‘97):: በፕሬዚዳንት ሬገንና በደጋፊዎቸው ሃሳብ መሰረት፣ ለትምህርት ውድቀት ዋነኛ ምክንያት የመንግስት ት/ቤቶች ናቸው፡፡ የመንግስት ት/ቤቶች፣ ወላጆች፣ የልጆቻቸውን የትምህርት ሁኔታ እንዳይከታተሉ እንቅፋት ይሆናሉ፡፡ ብዙ ሰው ሃሳቡን በመንግስት ላይ ይጥላል፡፡ የልጆቻቸውን ትምህርት በጥብቅ የሚከታተሉ ጠንካራ ወላጆች እንኳ ልጆቻቸውን ራሳቸው ካላስተማሩ እምብዛም ለውጥ አያመጡም:: ት/ቤት ድረስ ሄደው በአስተማሪው ወይም በትምህርቱ አይነት ላይ ቅሬታና አስተያየት ለመስጠት ቢፈልጉ የሚሰማቸው አይኖርም:: ደካማና ባለጌ አስተማሪን የሚያባርር ወይም ትጉህና ጎበዝ አስተማሪን የሚንከባከብ የመንግስት ት/ቤት አይኖርም፡፡ ካባረረም በግል ቂምና ጥላቻ እንጂ ለትምህርት ጥራት በመጨነቅ አይሆንም:: ለትምህርት ጥራት የሚጨነቅ፣ ተጨንቆ ለውጥ ለማስገኘት የሚያስብ፣ ያሰበውን የሚተገብር ወይም ለመተግበር የሚችል ሰው፣ የመንግስት ት/ቤት ውስጥ አይገኝም፡፡
የትምህርት ጥራት እንዲኖር ት/ቤቶች ባለቤት ሊኖራቸው ይገባል፡፡ የሚሰጠው ትምህርት ጥራት ከሌለው ደንበኞቼ ይሸሹኛል ብሎ የሚጨነቅ፣ የትምህርትን ጥራት ይበልጥ ባሳድግ ደንበኞቼ ይበዙልኛል ብሎ የሚያቅድ ባለቤት ያስፈልጋቸዋል:: ፕሬዚዳንት ሬገን፣ ት/ሚኒስቴርን የማፍረስ ሃሳባቸው በተለያዩ ምክንያቶች አልተሳካላቸውም:: ይሁን እንጂ ትምህርት ሚኒስቴር ለአንድ ተማሪ ከሚያወጣው 6 ሺህ ዶላር ግማሹ እንኳ ለወላጆች ቢሰጣቸው፣ ልጆቻቸውን በጥሩ የግል ት/ቤት ማስተማር ይችላሉ፡፡ ይህ ያልተሳካ የሬገን ሃሳብ፣ ዛሬ በተለያዩ የአሜሪካ ስቴቶች እየተሞከረ ነው፡፡
በኢትዮጵያ በጥቂት ዓመታት ውስጥ የግል ት/ቤቶች ብዛት በጣም ጨምሯል፡፡ ትምህርት ከገባበት አዘቅት የሚወጣበት ተስፋ ካለ፣ ትልቁ ተስፋ በእነዚህ ት/ቤቶች ነው፡፡ ወላጆች፣ የልጆቻቸውን ትምህርት እለት ተእለት የመቆጣጠር ባህል እንዲያዳብሩ ያደርጋል፡፡ መምህራንና ዳይሬክተሮች ከምር - የማሳወቅ ስራ ላይ መሰማራታቸውን እንዳይዘነጉ ያስገድዳል፡፡ ጠያቂ፣ ተቆጣጣሪ ወላጅ አለና፡፡
ይህ አሰራር በትንሹም ቢሆን ወደ መንግስት ት/ቤቶች ሊገባ የሚችልበት ዕድልም ይፈጠራል፡፡ ወላጆች ብዙ ብር ስለከፈሉ ብቻ ቁጥጥራቸውን፣ ክትትላቸውን ቸል ካሉ ግን ያው የግሎቹም እንደ መንግስት ት/ቤቶች ይሆናሉ፡፡

አንድ ቀን አንድ ሰው ሲሄድ በመንገድ
        የወንዝ ውሃ ሞልቶ ደፍርሶ ሲወርድ
        እዚያው እወንዙ ዳር እያለ ጎርደድ
        አንድ አዝማሪ አገኘ ሲዘፍን አምርሮ
        በሚያሳዝን ዜማ ድምፁን አሳምሮ
        “ምነዋ ሰው” ምን ትሰራለህ?”
        ብሎ ቢጠይቀው “ምን ይሁን ትላለህ?”
        አላሻግር ብሎኝ የውሃ ሙላት
        እያሞጋገስኩት በግጥም ብዛት
        ሆዱን አራርቶልኝ ቢያሻግረኝ ብዬ፤
        አሁን ገና ሞኝ ሆንክ ምነዋ ሰውዬ
        ነገሩስ ባልከፋ ውሃውን ማወደስ
        ግን እንደዚህ ፈጥኖ በችኮላ ሲፈስ
        ምን ይሰማኝ ብለህ ትደክማለህ ከቶ
        ድምፁን እያሽካካ መገስገሱን ትቶ
                                          ***
        ምክር
        ተግሳፅም ለፀባይ ካልሆነው አራሚ
        መናገር ከንቱ ነው ካልተገኘ ሰሚ
        ከበደ ሚካኤል
                                         ***
ከበደ ሚካኤል በዚህ “አዝማሪና ውሃ ሙላት” በሚል ግጥማቸው ብዙ ብለውናል፡፡ ውሃውም ግጥምና ዜማ ሊሰማ ሲቆም፣ አዝማሪው ወንዙን ያቋርጣል ለማለት ነው፡፡ ያም ሆኖ ውሃው መገስገሱን እንደማይተው መንገደኛው እየመከረው ነበር፡፡ አንድም ተፈጥሮን በጥበብ የመቆጣጠሩን ነገር በይቻላል - አይቻልም ከራሳችን ጋር  ሙግት እንገጥም ዘንድ በሩን ሲከፍቱልን ነው! ተፈጥሮን በጥበብ መቃኘት ምን ያህል ይቻላል? ጥበበኞቻችን በዚህ ጉዳይ ላይ ምን ሀሳብ ይኖራቸው ይሆን? ማንስ ለውይይት ይጠራቸዋል? እንደ ሎሬት ፀጋዬ፤
“ዝም ብንል ብናደባ ዘመን ስንቱን አሸክሞን
የጅልነት እኮ አደለም፣ እንድንቻቻል ነው ገብቶን”
(ማነው ምንትስ?)
ወይም፡-
የማይሰማ ወጪት ጥጄ እፍ ስል
የከሰመ ፍም
የሰው ቁስል ስዘመዝም
እኔ ለኔ ኖሬ አላውቅም”
ዞሮ ዞሮ ያው በጥበብ አፍ ህይወትን መግለፅ ነው፡፡
ጥበብ አንደበቷ ይፈታ ዘንድ ዲሞክራሲና ፍትህ - ርትዕ በማያወላዳ መንገድ የነፃነት መገለጫ መሆኑ እጅግ አስፈላጊ ነው፡። ለሀገራችን ኢ-ዲሞክራሲም፣ የይስሙላ-ዲሞክራሲም (Pseudo-democracy) አይበጃትም፡፡ ሀቀኛውንና ለእኛ ሁነኛ ነው የምንለውን ዲሞክራሲ ልቅም፣ ንጥር አድርገን ማወቅ ከብዙ አባዜ ያድነናልና እንምከርበት፡፡ አይዞን አልፈረደም፡፡ ለኢትዮጵያ የሚረፍድ ጊዜ የለም፡፡ አምላኳ ይጠብቃታል፡፡ ራሳችንን ካላፈረስን አገራችን አትፈርስም፡፡ በማንም ትከበብ በማን ማንነቷን የሚነጥቃት አንዳችም ኃይል አይኖርም፡፡ ተዓምራቷ ገና ያልተገለጠ አገር ናት! ገና ያልተገለጠን ተዓምር መገደብ አይቻልም፡፡ ፍፁም ልብ ያለውን ህዝብም ልቡናውን መንጠቅ አይቻልም፡፡ ልቡናው ከፍቅር፣ ከአንድነትና ከጀግንነት ድርና ማግ የተዳወረ ነውና፡፡
ብዙዎች ያልተዘመረላቸው ጀግኖች ኖረውላታል፡፡ ብዙዎች ያልተዘመረላቸው ጀግኖች ሞተውላታል፡፡ ብዙዎች ያልተዘመረላቸው በመኖርና በመሞት መካከል አሳር አበሳቸውን አይተውባታል፡፡ ደረጃዋን ጠብቀውና ዕድሜዋን አትብተው ፍሬ የሚያፈሩላት አንበሶች ግን መቼም አጥታ አታውቅም! ያኖሯትም እኒሁ ጀግኖች ልጆች ናቸው! እኒህን ጀግኖች ይባርክልን፡፡ ባለፈው ስራችን ትንሳኤ ያስፈልጋታል ብለን ነበር፡፡ ዛሬ ደግሞ ዳግማይ ትንሳዔ ያስፈልጋታል፡፡ የኢኮኖሚ ትንሳዔ ያሻታል፡፡ የባህል ትንሳኤ ያሻታል፡፡ የፖለቲካ ዳግማይ ትንሣዔ ግዴታዋ ነው፡፡ ሁሉ ነገር ሲጀመር ያለቀ የሚመስለንን ስሜት ካልገታነው፣ ወደፊት የመራመድ ሀሳባችንን ያኮላሽብናል! ስለዚህ እንጠንቀቅ፡፡ መንገዳችንን እንወቅ፡፡ ህልውናችንን እንለይ!
በሀገራችን ሰራን ከምንለው ያልሰራነው እንደሚበዛ ልባችን ያውቀዋል፡፡ ካጠናነውም ያላጠናነው እንደሚበረክት ማንም ጅል አይስተውም፡፡ ለዚህ ሁሉ ደግሞ አደብ የገዛ፣ ልቡ የበዛ የሰው ኃይል እንደሚያስፈልገን ጧት ማታ ልናስብበት የሚገባን ሥርዓተ - ዕሳቤ ነው!
ፀጋዬ ገ/መድህን (ሎሬት) በአፄ ቴዎድሮስ መንፈስ ውስጥ ሆኖ፤
“ያለፈ ጥረታችንን ሳስታምመው ትዝ ሲለኝ
ከሞከርነው ነገር ይልቅ ያልሞከርነው ነው ሚቆጨኝ”
የሚለን እናቱም አባቱም ይሄው ነው፡፡ ቃለ - ህይወት ያሰማልን!

   የቀድሞው ፕሬዚዳንት ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ ድንገተኛ ህልፈት፣ ለኛም አስደንጋጭ ነበር፡፡ ላለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ገደማ፣ የአዲስ አድማስ ጋዜጣ ቤተሰብና ተባባሪ ነበሩ፡፡
በማንኛውም ጊዜ ለቃለ ምልልስ ስንጠይቃቸው፣ ሁሌም በደስታና በፈቃደኝነት ነው የሚቀበሉት፡፡  በአንዳንድ ታሪካዊና ህገ መንግስታዊ  ጉዳዮች ላይ ማብራሪያ ስንፈልግ፣
ስልካቸው ላይ መምታት ብቻ ነው፡፡ በዕውቀትና በመረጃ የደረጀ ምላሽ ይሰጡናል፡፡ እኛ ስንፈልጋቸው ብቻ ሳይሆን እሳቸውም ሲፈልጉን፣ ደውለው ወይም ቢሮ ድረስ መጥተው
ያገኙናል፡፡ ጉዳያቸውን ይነግሩናል፡፡ ለጋዜጣ የሚሆን መረጃ ያቀብሉናል፡፡
ሁልጊዜም ቃለ ምልልስ ከተደረጉ በኋላ በዚያ ዙሪያ የሚያጠነጥኑ ተጨማሪ የጥናት ጽሁፎችና ሰነዶች ይልኩልናል፡፡ ለአንባቢያን የምናቀርበውን ዕውቀትና መረጃ ለማበልጸግ
አስተዋጽኦ ማድረጋቸው ነው፡፡ "የአዲስ አድማስ ጋዜጣ  የፖለቲካና የታሪክ ተንታኝ" ነበሩ ለማለት ያስደፍራል፡፡ ያውም ያለ ክፍያ፡፡ ዶ/ር ነጋሶ፤ የጋዜጣችን የረዥም ዓመታት
አንባቢም ነበሩ፡፡ በመኖሪያ ቤታቸው ውስጥ የተከማቹት፣ የአዲስ አድማስ ዕትሞች ይህን ይመሰክራሉ፡፡  
የዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ አስከሬን ዛሬ አዲስ አበባ ገብቷል፡፡ የአዲስ አድማስ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍልና ማኔጅመንት፣ በእኚህ ጎምቱ ምሁርና ፖለቲከኛ፣ ድንገተኛ ህልፈት የተሰማውን
ጥልቅ ሃዘን እየገለጸ፤ ለቤተሰቦቻቸው፣ ለወዳጆቻቸውና ለመላው የኢትዮጵያ ህዝብ መጽናናትን ይመኛል፡፡ ፈጣሪ ነፍሳቸውን በገነት አጽድ ያኑርላቸው!!  


Page 3 of 428